Full text of "Patrologiæ cursus completus [Series Græca] : ... omnium ss. patrum, doctorum, scriptorumque ecclasiasticorum sive Latinorum sive Græcorum ..."

See other formats

Google 


This is a digital copy of a book that was preserved for generations on library shelves before it was carefully scanned by Google as part of a project 
to make the world's books discoverable online. 

It has survived long enough for the copyright to expire and the book to enter the public domain. A public domain book is one that was never subject 
to copyright or whose legal copyright term has expired. Whether a book is in the public domain may vary country to country. Public domain books 
are our gateways to the past, representing a wealth of history, culture and knowledge that's often difficult to discover. 

Marks, notations and other marginalia present in the original volume will appear in this file - a reminder of this book's long journey from the 
publisher to a library and finally to you. 


Usage guidelines 


Google is proud to partner with libraries to digitize public domain materials and make them widely accessible. Public domain books belong to the 
public and we are merely their custodians. Nevertheless, this work is expensive, so in order to keep providing this resource, we have taken steps to 
prevent abuse by commercial parties, including placing technical restrictions on automated querying. 

We also ask that you: 


Ἔ Make non-commercial use of the files We designed Google Book Search for use by individuals, and we request that you use these files for 
personal, non-commercial purposes. 


* Refrain from automated querying Do not send automated queries of any sort to Google's system: If you are conducting research on machine 
translation, optical character recognition or other areas where access to a large amount of text is helpful, please contact us. We encourage the 
use of public domain materials for these purposes and may be able to help. 


* Maintain attribution The Google watermark" you see on each file is essential for informing people about this project and helping them find 
additional materials through Google Book Search. Please do not remove it. 


* Keep it legal Whatever your use, remember that you are responsible for ensuring that what you are doing is legal. Do not assume that just 
because we believe a book is in the public domain for users in the United States, that the work is also in the public domain for users in other 
countries. Whether a book is still in copyright varies from country to country, and we can't offer guidance on whether any specific use of 
any specific book is allowed. Please do not assume that a book's appearance in Google Book Search means it can be used in any manner 
anywhere in the world. Copyright infringement liability can be quite severe. 


About Google Book Search 


Google's mission is to organize the world's information and to make it universally accessible and useful. Google Book Search helps readers 
discover the world's books while helping authors and publishers reach new audiences. You can search through the full text of this book on the web 
a[nttp: //books . google. com/] 

















ELENCHUS 


AUCTORUM ET OPERUM QUI IN HOC TOMO Il CONTINENTUR. 





S. CLEMENS I PONTIFEX ROMANUS. 


Homilie viginti. | Col 1 
Epitome de gestis S. Petri 64 
Liturgia. 69 


S. BARNABAS APOSTOLUS. 
Epistola catholica. 191 
S. MATTHIAS APOSTOLUS. 
Fragmenta. 188 : 
S. BARTHOLOMJEUS APOSTOLUS. 
Sententia brevis. 185 


ANACLETUS PAPA. 


Epistole et decreta. 189 
SANCTUS HERMAS. 
Pastor. 892 
ANONYMUS. 
Testamenta duodecim patriarcharum. 1093 
ANONYMUS ALTER. 
Epistola ad Digenetum . 1167 
7 PRESBYTERI ET DIACONI ACHALE. 
: Epistola de martyrio S. Andreg. 1187 


εν 
A 


256303 








TA KAHM 


e?» 


INTIA. 


CLEMENTINA. ^». 


Κλ 
πρ 


Ό 


Βίδλος ἔχουσα ὁμιλίας διαφόρους ἀπὸ φωνῆς τοῦ ἁγίου Πέτρου τοῦ ἀποστόλου, συγγραφεῖσα 
ἥμεντος" 3j λεγομένη Κλημέντια, τουτεστιν Κλήμεντος συγγράμματα. Περιΐχει δὲ 
όγους τρεῖς, ὁμιλίας εἴκοσι, — Liber continens multos diversosque sermones, a sancto Petro aposfolo,-- - 
prolatos, conscriptus per bealum Clementem, δὲ CugMENTINA appel Ἵ 


: -τὸς ίου 
$ αὐτὴ βίολος τάδε" 


atus, hoc est Clementis Seripta Cóm* 


plectitur autem 1sta : Prologos tres atque Homilias viginti. 


J. B. Cotelerius e tenebris eruit, Latine vertit notisque illustravit. 


TESTIMONIA VETERUM DE CLEMENTINIS. 


(CorzLERIUS, Patres apostolici, I, 605.) 


S. ATHANASIUS, sive quis alius, in Synopsi sacre Soripture, sub finem. 


Τῆς Νέας πάλιν Διαθήχης ἀντιλεγόμενα ταῦτα, 
x:À, Κλημέντια. Ἐξ ὧν μετεφράσθησαν ἐχλεγέντα 
τὰ ἀληθέστερα καὶ θεόπνευστα- ταῦτα τὰ ἀναγινω- 
σχόμενα,͵, xai τὰ ἑξῆς. 


Iterum volumina Novi Testamenti quibus contra- 


dicitur, sunt hec, eto. Clementina. Ex quibus ve- 
riora et 8 Deo inspirata, electa atque translata sunt 


Hec sunt que leguntur, etc. 


Chronicum quod Alexandrinum vocant, Editionis Raderi p. 64. 


Λέγει δὲ περὶ τὀύτου Πέτρος ὁ ἀπόστολος εἷς τὰ 
Κλημέντια, et colera qua posuimus supra (t. I) in 
lesbimoniis veterum de Recognitionibus : ubi etiam 
vide alium locum. 


III. 


Dicit autem de hoc (Nembrodo) Petrus apostolus 


in Clementinis, etc. 


NicePRORUS CaLLisSTI, Historie Ecclesiastice lib. i1, cap. 18. 


Παραγράφεται δὲ ὁ Παμφίλου xal «à μιχρὰ (1. μα- 
xoà) τούτου συγγράμματα. ἃ φησι Πέτρου xai 'A- 
πίωνος διάλογον εἶναι, ἃ μηδὲ σώζειν τὸν ἀχριδῆ τῆς 
ἀποστολικῆς ὀρθοδοξίας χαραχτῆρα, φησίν. Ἐγὼ δὲ, εἰ 
μὲν τὰ νῦν παρ᾽ ἡμῖν Κλημέντια ὀνομαζόμενα λέγει, 
οὐ πείθομαι ταῦτα γὰρ τῇ ᾿ἔχκλησίᾳ καὶ εὐπαρά- 
ἔεκτα᾽ εἰ δὲ ἕτερά εἶσι παρὰ ταῦτα, λέγειν οὐχ ἔχω. 


ΙΝ. 


Reprobat autem Eusebius Pamphili etiam longa 
hujus (Clementis) scripta, que Petri et Apionis ait 
esse dialognm ; que nec servare aceuratum aposto- 
lice orthodoxis characterem dicit. Ego vero, si 
quidam ea intelligit que nunc apud nos Clementina 
nominantur, non assentior : ea enim Ecolesie mul- 
tum accepta sunt : si vero preeter ea sint aliqua alia, 
non habeo dicere. 


Auctor Colleetaneorum de dogmatibus fldei ez scriptoribus ecolesiasticis, ms. in celeberrima bibliotheca 


Claromontana, etiam memoratus a 


issimo :viro. Philippo Labbe, in conspectu nova editionis S. Da- 


masceni; capub 1, « ἸΙερὶ τῆς ἐν τριάδι xal ἐν μονάδι θεολογίας » inchoat per testimonium Clementi- 


norum, hoc pacto 


Too ἁγίου Πέτρου τοῦ κορυφαίου τῶν ἀποστόλων, ix 
τῶν Κλημεντίων. 

Ἐπειδὴ δὲ φθάσας πον γειραγωγίαν εἶναι τῶν 
νοητῶν, τὰ αἰσθητὰ, πρὸς τὸ οἷον ὁδῷ χρησαμένους 
ἀσφαλῆ καὶ βεδαίαν τὴν τῆς. δυρλογίας ἔχθεσιν ποιή- 
σασθαι - φέρε διαδάθρᾳ χρηφώμμμι τῇ εἰκόνι πρὸς 
εὔρεσιν τοῦ ἀρχετύπου. Ὁ λογωδέ d 


ἄνθρωπος κατ᾽ si- 
PaTROL. Gn. Il. 


Sancti Petri principis apostolorum ; ex Clemenlinis. 

Quandoquidem vero jam dixi, sensibilia manu- 
duclionem esse ad intelligibilia, ut quasi via usi, 
tutam firmamquetheologie expositionem faciamus ; 
age, obiter utamur imagine ad inveniendum arche- 
typum. Rationalis homo, factus ad imaginem et si- 
militudinem Dei, fert in seipso symbolice faoctoris 


4 


4Ἴ CLEMENTINA. — PROOEMIA. 18 


στιν ὁ τῇ αὐτοῦ σοφίᾳ sino : 
θρωπον. Ἢ δὲ σοφίᾳ, ὥσπερ ἰδίῳ πνεύματι, αὐτὸς 
ἀεὶ συνέχαιρεν. “ἤνωται μὲν ὡς ψυχὴ τῷ θεῷ 
ἐχτείνεται δὲ ἀπ’ αὐτοῦ, ὡς χεὶρ δημιουργοῦσα 
τὸ πᾶν. Unus est qui Sapientim διῶ dixit: Facia- 
mus hominem. Huic vero Sapientie tanquam pro- 
prio spiritui semper ipse congaudebat. Unita quidem 
est Deo, ut anima: ab eo autem extenditur ut. ma- 
us, universitatem producens. Hinc in bis verbis 
homil. xr, eap. 22: Τὸ πνεῦμα ἀπὸ τοῦ τὰ ὅλα 
πεποιηχότος Θεοῦ τὴν ἀρχὴν τῆς ἐκχστάσεως 
ἔχει, legendum puto ἐχτάσεως — Spiritus α Deo 
qui omnia fecit, initium habet extensionis. Àqua per 
Uuigenitum facta dicitur lib. vir. Recogn., cap. 8: 
Vide cap. 7 ejusdem libri, et capp. 34 et 40, 
lib. vir. Ex quibus ratet pseudo-Clementem; 
quamvis multis Judaismi reliquiis implicatus 
esset, idem tamen 86 ceteros scriptores eccle- 
siasticos de mundi per Filium creatione sensisse ; 
contra quam placet Socinianis, qui hanc doctrinam, 
Christianis circumcisis penitus ignotam, a philo- 
sophis religionem amplectentibus inductam fin- 
gunt. 

« Multis aliis rebus decluratur hujus soriptoris 
cum Catholieis verborum et sententiarum simili- 
tudo. Omnia nosse dicitur Christus homil. vir, 
cap. 21. Solus animas illuminare posse, solus ve- 
ritatem retegere, homil. i, cap. 4. Solus Patrem 
immutabiliter videre, hom. xvn, oap, 10. Τὸ γὰρ 
ἀτρέπτως Πατέρα ἰδεῖν Υἱοῦ μόνου ἐστίν. Nam Pa- 
trem immutabiliter videre, solius Filii est. Ea- 


dem habent libri Recognitionum, presertim lib. v, C 


cap. 10, ubi hec legimus: Hic ergo esl verus Pro- 
pheta, qui ἐπ Juda nobís apparuit, ut audistis : 
qui stans publice sola jussione faciebat ccecos. videre, 
surdos audire ; fugabai daemones, agris sanitatem 
reddebai, e$ mortuis vitam. Cumque nihil ei esset 
impossibile, etxam cogitationes hominum  pervidebat : 
quod nulli est possibile, nisi soli Deo. 

« Nequeetiam illud principium pretermittendum 
est quod huic scriptori cum cseteris scriptoribus 
ecclesiasticis commune est: deos coli non licere, 
etiamsi summi et omnipotentis Dei ministri dican- 
tur; sed soli Patri, et Filio et Spiritui sancto hunc 
honorem deferendum : in quo quidem insanis no- 
tam effugere non potest, si Filium et Spiritum 


Ποιήσωμεν ἄν - À justus. Unum et eumdem cultum sanctissime Tri- 


nitati adhiberi docent, quse leguntur homil. rir, 
cap. 72 : Σοῦ γάρ ἐστιν δόξα αἰώνιος, ὕμνος, 
Πατρὶ καὶ Υἱῷ χαὶ ἀγίῳ Πνεύματι, εἰς τοὺς σύμ- 
παντας αἰῶνας. ᾿Αμήν. Ad te enim pertinel selerna 
gloría, laus, Paíri et Filio et. Spiritui sancto, in 
omnia szcula. Amen. Hinc homil. 1x, cap. 23, bap- 
tismus administrari dicitur : Τρισμαχαρίᾳ imovo- 
μασίᾳ, « Ter beata invocatione : » quod de tribus 
Personis intelligendum patet ex his verbis lib. r 
Recognit., cap. 63: Ad ultimum autem, inquit Pe- 
trus, admonui eos, ut. priusquam progrederemur ad 
gentes przdicare eis agnitionem Dei Patris, ipsi re- 
conciliarentur Deo suscipientes Filium ejus. Aliter 
enim nullo modo eos ostendi posse salvari, nisi per 
Spiritus sancti gratiam irinz invocationis dilui pap- 
tismate properarent. 

VI. «Ibidem Jesus vocatur Christus cternus. 
Quod vt intelligatur, quam vim et sententiam ha- 
beat, observandum est ita Jesum vocari, ut oppo- 
natur Simoni qui se Christum et Stantem dictita- 
bat. ᾿Αντὶ τοῦ ὄντως Χριστοῦ ἡμῶν ἑαυτὸν dva- 
γορεύει, « Pro. vero Christo nostro se ipsum prae- 
dicat, » inquit Aquila homil. n, cap. 22. Porro eo 


nomine majorem se mundi creatore, ibidem decla- 
rat. Cap. 24, sic querenti Dositheo: Dic mihi, si 


tu es Slans, ut adorem te; respondet Simon: Ego 
$um ; et statim Dositheus cecidit ; et adoravit eum. 
Nicetas cap. 28, sic eumdem Simonem alloquitur : 
Deus esse non potes : time eum, qui vere Deus est. 
Similiter adoratur Simon, lib. 11 Recognit., cap. 11. 
In eodem libro, cap. 44, per ridiculum vocatur ín- 
corruptibilis Deus. Non dubium ergo quin pseudo- 
Clemens, cum Jesum verum et eternum Christum 
esse contendit, omnia ei tribuat que sibi Simon 
per summum nefas arrogabat. 

« Non dissimulandum est non nulla bis in libris 
occurrere que de Christo dicta minus commode, 
et Rufino visa sunt Eunomii commentis simillima, 
et Epiphanium adduxerunt, ut Ebionitis a quibus 
hos libros interpolatos putabat, sententiam Ariane 
gemellam affingeret contra totius antiquitatis Lesti- 
monium, imo contra suum jpsius, qui Christum 
ab Ebionitis simplicem hominem haberi declarat. 
8ed cum hec imitati sint Origenes, Methodius et 
Lactantius, erit tempus dehis agendi magis oppor- 


sanctum in rebus creatis aumerabat. Primum docet D tunum, cum solvendis sanctorum Patrum diffici- 


homil. x, cap. 15 et 16, et Recogn. lib. v, cap. 19. 
Alterum multis locis testatur. De cultu Patris et 
Filii sic loquitur Petrus lib. x Recognit oap. 47: 
Quid enim est in quo adversari prxdicationi nostrz 
quis debeat Ἶ aut in quo conira vert honestique fidem 
sermo przdicaliouus mostrae deprehenditur ? qui dicit 
honorandum esse Deum et Patrem omnium | condito- 
rem, ejusque Filium qui selus eum et voluntatem ejus 
sovil, cuique soli de omnib credendum est qux 
precepit : solus enim est. len-et legislator. et judex 


(2 ed Nx r3 45. e 


lioribus locis operam dabimus. 

« Ex his autem que attulimus, facile perspicitur 
hunc scriptorem non modo nihil habere quod Ebio- 
nitarum errorem redoleat, sed etiam de Filii eter- 
nitate, omnipotentia et vera ex Patre generatione 
recte sentire.Quare que de Nazareis Justinus (16), 
llierongmus (17) et Augustinus (18) testantur, eos 
nimirum Filii divinitatem agnovisse; ea quis in 
dubium revocet, cum et tuntis auctoribus nitantur, 
et in scriptore legis. observationem audaoeter do- 


(18) August., lib. De hzres. 


21 CLEMENTINA. — PROOGEMIA. 22 


quantum valetudinis viriumque supererat, ad ea contuli, qug majoris momenli mihi erant. absolvenda atque 
perficienda. Quo facto ad Clementem Romanum reversus jam in limine cognovi, ob recentiorum librorum, qui 
fn aurilium vocandi essent, Roma penuriam, justis hominum transalpinorum desideriis me non ita saltisfa- 
cturum esse, ut in summa faciendi voluntate erat et alioqui fieri poluisset. Hzc similiaque cum reputarem, 
timens ne quid indignum hac ztate mihi excideret,eo fere ventum est,ut a Clemente Romano evulgando desiste- 
rem.Aitamen amicis, ne inventa mihi oblivione denuo sepelirentur,iterum iterumque adhortantibus tandem cen- 
sui esse cedendum. Jam enim persuasum mihi est, qu Homiliis critica adminicula tum e codice reperto,tum 
ex editione principe attuli, si parlem hactenus ineditam addas, coram iis, penes quos hujus rei judicium est, 
zquiparare ea posse quantis notulis explanatoriis adhuc indigere videantur. Ac mentione editionis principis 
facta non satis mirarí possum, quomodo Schwehleri diligentiam et sagacitatem summa necessitas efJugent, 
eam vel accuratissime revisendi, quo vulneribus in tribus J. Clerici edd. an. 1698, 1700, 1724 lextui ejus 
infliclis medela afferretur. Istic nimirum — sileo levioris momenti menia — mult voces omissz, plures con- 
tra Paris. libri auctoritatem sine ulla causa tacite mutat, plurima perperam corrupte. Qu: quidem paucis 
exceplis non solum a novissimo editore repetita, sed nova errorum congerie aucla sunt.Ix enim Clerici recen- 
sionem textum editionis pr. geuuinum putans centies Colelerio hanc illamve lectionem seu bonam seu pravam 
affinzit, de qua ille ne somniare quidem ausus est. Taceo reliqua, quz ab aliis intelligá malo, quam a me 
dici. Ne multa : en tibi recensionem Homiliarum prioribus accuratior em et, si integritatem spectas, omnibus 
numeris absolutam. Neque vero illa, quce nov$ huic editioni ornamento est, glorior inlegritate : alius quoque 
invenire poluiseet, que mihi invenire contingit, quamvis ad unum omnes ea adhuc pratlerierint.Atqui ea hu- 
mana viLe conditio est, ut pluries negetur, quin eo aliquis quasitum eat quo lubentissime velit, secundum 
Grzcum illud : 
Οὐ παντὸς ἀνδρὸς ἐς Κόρινθὸν ἐσθ᾽ ὁ πλοῦς. 


Scripsi Romz Kal. Jul. 1852, 


CLEMENTIS ROMANI HOMILIARUM CODICES MSS. 


1. In Defenswone pro. Canonibus apostolorum οἱ Epistolis pontificum Francisous Turrianus e ms.quo- 
dam Greca citat, que in Clementis R. Homiliis reperiuntur. Alia Metaphrasten olent, alia δὰ Ottobo- 
niani lectionem aut prope accedunt, aut nihil 80 ea differunt. Nihilosecius prorsus aliud est ac nostrum 
et Parisinum.Id satis unus ille locus probat in epistola Turriani ad Hosium cardinalem allatus,quem hic 
habes in Hom. xvir, 15. 

2. « Cotelsrius exemplar suum accurate, imo religiose, ne litterula quidem mutata, descripsit ex eo 
codice Homiliarum, qui unus, quantum sciam, temporis injurias pertulit, Parisiensi Regio 1048 (nuno 
1196, si recte auguror ex Catal. cod. mss. Bibl. Reg. Par. 1740, tom. II, in quem numeri Coteleriani 
non conveniunt). In subsidium adhibuit Clementinam Epitomen, quam et ipsam e cod. Reg. 8 descri- 
ptam in opere suo, primus post Turnebum, publici juris fecit, Preterea excussit codd, Reg. 148 et 804, 
qui continens eamdem Epitomen, se paulo auctiorem ex Homiliarum fragmentis (cf. que adnotavimus 
ad 11, 5 [infra, col. 33] et 333,18 (col. 295]. Iis subsidiis Cotelerius ita usus est,ut haud pauca codicis sui 
menda in margine editionis su: posset emendare.» Ita Schweglerus in Prefatione. Ego quidem dubito 
num Cotelerius in describendo codice Paris. ubivis ille fide atque religione usus fuerit, qua in hoc ge- 
nere opus est : id quod ex multis locis cum nostro ejusdem familie manuscripto accurate collatis luce 
clarius apparet. Codex Paris. quanquam in fronte exhibet : Βίδλος ἔχουσα ὁμιλίας διαφόρους ἀπὸ φωνῆς 
τοῦ ἁγίου Πέτρου τοῦ ἀποστόλου, συγγραφεῖσα ὑπὸ τοῦ ἁγίου Κλήμεντος, ἡ λεγομένη Κλημέντια, 
τουτέστιν Κλήμεντος συγγράμματα. Περιέχει δὲ ἡ αὐτὴ βίδλος τάδε' προλόγους τρεῖς, ὁμιλίας εἴχοσι, 
mutilus tumen desinit in Hom. xix, 14. 

3. Codex ms. qui ad novam Homiliarum editionem conficiendam criticum penum mihi aperuit vel 
uberrimum, earumque finem hucusque desideratuin unicus largitur, ad eam pertinet Vaticanse biblio- 
tec; partem, que Ottoboniana nominatur. Chartaceus est, forme quart», insigniturque numero 443. 
Exaretus esso videtur ineunte 8&0. xiv, nitida quidem Greca manu, sed ob inusitatas siglas, quibus 
vtitur, passim ambigua et subobscura, neo ubique facili lectu. Quamlibet paginam, si tituli occurrunt 
nulli,versus viginti septem explent.In primo Codicis folio albo appositus legitur numerus 443 ; in sequenti: 


Clemens Romanus de Peregrinationibus S. Petri fol. 2. 
Ejusdem Clementis Peregrinationum Epitome fol, 161. 
Gregori Nysseni oratio in illud Pruli : Cum subjecta fuerint. 
illi omnia, tuno et ipse filius, eto., fol. 235. 


2ó P. 
X 
19. 


33 S. CLEMENTIS I ROM. PONT. OPERA DUBIA. 24 


In utraque pagina subsequentis folii numerum I in fronte ferentis exstat. fragmentum Clementinorum 
procmii, quod incipit : Αὐτοὺς φρονιμώτερον ἐπιχειροῦσιν desinitque in vbb. ἄλλῳ οἱῳδήποτε. Hoc fra- 
gmentum alia manu, eaque 80. xv exaratum et aliunde excisum puto. Jam invenitur alterum folium 
album numerocarens. In olio, quod sequitur numero 2 distinctio,cam previa inscriptione incipit Epistola 
Petri ad Jacobum data, cui reliqua Clementina annectuntur.Qua ocourunt inscriptiones itidemque litterae 
initiales Homiliarum sicuti quorumdam commatum minio rubro pict» sunt, Singularum Homiliarum 
numerus Grecia litteris exprimitur, tertia excepta et decima, ubi est ὁμιλία τρίτη et ὁμιλία δεχάτη. (Cfr. 
specimen scripture ligno incisum in tabula infra annexa.) Ad oram codicis quamplurima glosse prima 
manu conscripte apparent, nullius quidem momenti, si paucas excipias. Adnotavi qua utiles esse po- 
tuerunt. Pluris faciende sunt conjecture manu recentiori margini distincto charactere apposite. Habes 
quoque ad oram notulas rubras : xav α΄ usque ad xav ιγ΄, easque prima manu tam indistincte tamque 
inepte conscriptas, ut nullibi cum textu quadrent. Prima invenitur initio Epistole Clementis ad Jaco- 
bum ex adverso, ultima in margine hom. I, 6, sub finem. Nulle capitum sectiones. Orthographia haud 
raro Solcca: χρίττονα, χυδερνύτης, γυμνιτεύοντες, θεώτητι, γνομόνως, πείσθεσθαι, ἐπίστηται, ὑποργεῖν p. 
ὑπουργεῖν, αἴρῶν p. ἐρῶν, καινόν p. κενόν, ὀφέξιν p. ὑφέξειν, λοιποῦν p. λυποῦν, ηὐχαρίστησα, p. ηὐχαρίστησα, 
φενορωθείς p. φρενωθείς, ἅδει p. 39». Multas, que etiam in hoo codice reperiuntur, lacunas uncis criticis 
inclusi conjectandoque explevi. 


LITTERJE EXPLICAT/E. 


O, Ott. — Codex Ottobonianus 443. 

C, Ci — Cotelerius. Cotelerii (Ed. Lut. Paris 1672.) 

D, — Davisius. 

αἱ — Clericus (Ed. Amsteledami 1764.) 

8. 8i — Schweglerus Scbwegleri (Ed. Stuttgartie 1847.) 


25 CLEMENTINA. — EPISTOLA PETRI AD JACOBUM. 26 





CLEMENTIS ROMANI 


QUJE FERUNTUR 


HOMILLE VIGINTI. 


1-8 EHIZTOAH HETPOY HPOZ IAKOBON !. Α EPISTOLA PETRI AD JACOBUM (21). 


ΠΕΤΡῸΣ IAKQBQ, τῷ xoplp xal ἐπισκόπῳ τῆς PETRUS JACOBO, domino et sancte Ecolesim 
ἁγίας Ἐχχλησίας, ὑπὸ τοῦ τῶν ὅλων Πατρὸς, διὰ — episcopo, ab omnium rerum Patre, per Jesum 


Ἰησοῦ Χριστοῦ, εἰρήνη εἴη πάντοτε 3, Christum, pax sit perpetuo. 
I. Εἰδώς σε, ἀδελφέ μου, εἰς τὸ κοινῇ πᾶσιν ἡμῖν I. Cum sciam te, frater mi, ad id quod commu- 


συμφέρον σπεύδοντα προθύμως, ἀξιῶ xal δέομαι, τῶν — niter omnibus nobis conducit, alacriter festinare, 
ἐμῶν χηρυγμάτων ἃς ἔπεμψά σοι βίδλους μηδενὶ τῶν rogo et precor, ut mearum preedicationum quos ad 
ἀπὸ τῶν ἐθνῶν μεταδοῦναι μήτε ὁμοφύλῳ πρὸ πείρας, — te misi libros nulli exgentilibus tradas, neque etiam 
ἀλλ᾽ ἐάν τις δοκιμασθεὶς ἄξιος εὑρεθῇ, τότε αὐτῷ xarà — tribuli, ante experimentum : sed si quis probatus et 
τὴν ἀγωγὴν παραδοῦναι, καθ᾽ ἣν xal τοῖς Ἑύδομήκοντα — dignus repertus fuerit, tunc ipsi tradas; secundum 
ὁ Moücrc παρέδωχε τοῖς τὴν καθέδραν αὐτοῦ παρει- — eum modum, juxta quem Moyses Septuaginta viris 
ληφόσιν. Διὰ τοῦτο xal ὁ καρπὸς τῆς ἀσφαλείας μέ- — cathedre sut successoribus tradidit. Idcirco enim: 
χρι τοῦ δεῦρο φαίνεται. Τὸν γὰρ αὐτὸν ol πανταχῆ  oautionis fructus in huno usque diem apparet. 
ὁμοεθνεῖς 3 τῆς μοναρχίας καὶ πολιτείας φυλάσσουσι — Eamdem quippe de unitate Dei οἱ de vite institu- 
κανόνα, χατὰ μηδένα τρόπον ἄλλως φρονεῖν ἢ τῶν — tione normam observant omnes ubicunque sint ejus 
elc ^ 4 πολλὰ νευουσῶν Γραφῶν ἐξοδευθῆναι δυνηθέν- p nationis homines; neo ullo modo possunt aliter 
τες. Κατὰ γὰρ τὸν παραδοθέντα αὐτοῖς xavóva «à — sentire, aut abripi extra viam Soripturarum, que 
τῶν Γραφῶν ἀσύμφωνα 5 πειρῶνται μεταῤῥυθμίζειν, — multa innuunt. Nam secundum traditam ipsis re- 
εἰ δή τις τυχὸν μὴ εἰδὼς τὰς παραδόσεις ναρχᾷ πρὸς 5 gulam Scripturarum dissona nituntur reformare, si 
τὰς τῶν προφητῶν πολυσήμους φωνάς" οὔ ἕνεχεν οὐς quis forte ignarus traditionum ad prophetarum va-. 
δενὶ διδάσκειν ἐπιτρέπουσιν, ἐὰν μὴ πρότερον μάθῃ 1 — ria signiflcantes voces obtorpescit. Propter quod 
πῶς δεῖ ταῖς Γραφαῖς χρῆσθαι διὰ τοῦτο παρ᾽ αὐ- nemini docere permittunt, nisi prius quo pacto 


τοῖς εἷς Θεὸς, εἷς νόμος, μία ἐλπίς. Scripturis sit utendum didicerit. Ideo apud illos 
est unus Deus, una lex, spes una. 
II. "Iva γοῦν ὃ τὸ ὅμοιον xal παρ᾽ ἡμῖν γένηται II. Quo igitur simili modo apud nos flat ao illis 


τοῖς Ἑδδομήχοντα, ἡμῶν ἀδελφοῖς τὰς βίδλους uou — Septuaginta, nostris fratribus libros predicationum 
τῶν χηρυγμάτων δὸς μετὰ τοῦ ὁμοίου τῆς ἀγωγῆς mearum pari cum ratione mysterii trade, ut. in- 
μυστηρίου, 9? xal τοὺς βουλομένους τὸ τῆς διδα-  siruant eos qui suscipere munus doctrine volunt. 
σχαλίας ἀναδέξασθαι μέρος ἐφοδιάζωσιν 19. ἐπεὶ ἐὰν — Quandoquidem si ita non fit, veritatis sermo noster 


VARLE LECTIONES 


.! In Homiliarum codice Bibliothecs Ottoboniane eque atque in cod.Cotelerii prior proeemii pars inscri- 
bitur : IItpt τοῦ μὴ ἐκδιδόναι cà συντάγματα αὐτοῦ τινι τῶν ἀπὸ τῶν ἐθνιχῶν διὰ τοὺς παρατηροῦντας, nisi quod 
in cod. C παραποιοῦντας. 3 εἰρήνη εἴη dedi ex conjectura, ἐν εἰρήνῃ C, ἐν εἰρήνη (sic) εἴη Ὁ. Cfr. Ep. Clem. 
ad Jacobum salut. * Lectionem ὁμοεθνεῖς erui accentu duce ex O. Exstat etin var. lect. ap. Turrianum 
Pro epistolis pontificum tv. 1, v, 23. De Turriani codice vide, que Cotelerius notavit in judioto de Clemen- 
tinorum opere. ὁμόεθνοι idem. * fj τῶν εἰς conjectura librarii in marg. O, ὁπὸ τῶν id in textu cum C. 
» ᾿Ασύμφωνα C, ex conjeot., σύμφωνα id. in textu, ut O. * πρό. 1 μάθοι C, minus recte. Qui medio 
vo codd. descripserunt, ad unum omnes iotacismum sequentes ideoque o: diphthongum eodem modo 
pronuntiantes ac vocalem »,conjunctivo cum operativo perperam misto locos numero fere innumerabiles 
corruperunt. * γοῦν accessit ex Ὁ et Turr. Deinde C post ἡμῶν ἀδελφοῖς comma ponit, totumque locum 
lta vertit : Quo igitur simili modo apud nos fiat nostris fratribus, ac. illis Septuaginta. S verba illa traxit 
ad membrum ens. In O post ἀδελφοῖς commate non distinguitur, neque ante ἡμῶν 9 ἵνα O c. Turr. 
gt rar. lect. ap. G, in cuj. textu deest. 19 ἐφοδιάζειν, ἐφοδιάζωσι C 0. Importonum illud ἐφοδιάζειν vi- 

etur in textum irropeinse e margine, ubi notatum fuerat a non incurioso lectore, tanquam insigne 
verbum. Cfr. hom. Il, 38 C. eno de 5 


VARIORUM NOTE. 


(21) Epist. Petri ad Jacobum. Recte observat Pho- — scriptis, et ad Jacobum postulantem missis : hec 
tius Epistolam Petri adjacobum pertinere non posse — vero superiore posterior est, neo de postulatione Ja- 
ad Opus cujus initium sit, 'Evo Κλήμης, sive quod — cobi mentionem facit, sed peream Jacobus monetur, 
Clementis nomen pref Ὁ vero existimo pre- ^ut predicationes Petri a Petro missas, caute tradat. 
sentem epistolam aliam esse ab illa Photio memo- — Varias lectiones apposui ex Turriano Pro Epistolis 
rata, quoniam illa erat de actibus Petri, a Petro ipso pontificum lib. rv, init., et lib. v, cap. 23. Cor. 


29 CLEMENTINA. — EPISTOLA PETRI AD JACOBUM. 30 
τῶν αὐτοῦ χηρυγμάτων διαπεμφθείσας ἡμῖν βίδλους A et religioso, quique docere voluerit, ac sit fidelis 


μηδενὶ μεταδώσωμεν ὡς ἔτυχεν, ἢ ἀγαθῷ τινι xal 
εὐλαδεῖ, τῷ καὶ διδάσχειν αἱρουμένῳ ἐμπεριτόμῳ τε 
ὄντι πιστῷ (24), καὶ 30 ταῦτα μὴ πάντα ὁμοῦ, ἵνα, ἐὰν 
ἐν τοῖς πρώτοις ἀγνώμων φωραθῇ, τὰ ϑεύτερα μὴ 
πιστευθῇ. Διὸ μὴ ἔλαττον ἔτεσιν ἐξ δοκιμαζέσθω᾽ καὶ 
εἶθ᾽ οὕτως, κατὰ τὴν Μωυσέως ἀγωγὴν, ἀγαγόντα αὐὖ- 
τὸν ἐπὶ ποταμὸν ἢ πηγὴν (25), ὅπερ ἐστὶ ζῶν ὕδωρ, 
ἔνθα ἡ τῶν 3: διχαίων γίνεται ἀναγέννησις, μὴ ὀρχί- 
σαι, ἐπεὶ μὴ ἔξεστιν, ἀλλὰ στῆναι αὐτῷ κελεῦσαι 
πρὸς τῷ ὕδατι χαὶ ἐπιμαρτύρασθαι, ὡς καὶ αὐτοὶ 
ἀναγεννώμενοι χελευσθέντες ἐποιήσαμεν τοῦ μὴ ἁμαρ- 
τεῖν χάριν. 

H. Λεγέτω δέ" Μάρτυρας ἔχοιμι οὐρανὸν, γῆν, 
ὅδωρ, ἐν οἷς τὰ πάντα περιέχεται, πρὸς 33 τούτοις δ᾽ 
ἅπασι xal τὸν διὰ πάντων διήχοντα ἀέρα € οὔ ἄνευ 
οὖχ ἀναπνέω, ὡς ἀεὶ ὑπήχοος ἔσομαι τῷ τὰς βίόλους 
μοι 3 τῶν χηρυγμάτων διδόντι, καὶ αὐτὰς τὰς βίδλους, 
ἃς ἄν μοι δῷ, οὐ μὴ μεταδῶ τινι κατ᾽ οὐδένα τρόπον, 
οὐ γράψας, οὐ γεγραμυένον δοὺς, οὐ γράφοντι 3" ἀνα- 
διδοὺς, οὐχ αὐτὸς, οὐ δι’ ἄλλου, οὐ δι’ ἄλλης τινὸς ἀγω- 
γῆς 3j δόλου ἣ μηχανῆς, fj ἀμελῶς 35 φυλάσσων fj τι- 
θῶν f) νεύων f; ἄλλῳ οἱῳδήποτε τρόπῳ ἣ ἐπινοίᾳ ἑτέρῳ 
αὐτὰ μεταδιδούς. Πλὴν ἐὰν 36 δοχιμάσω τινὰ ἄξιον, 
ὡς αὐτὸς ἐχρίθην, fj xal πλεῖον δοχιμάσας, πλὴν οὐκ 
ἔλαττον ἔτεσιν EE τῷ τε 51 εὐλαδεῖ καὶ ἀγαθῷ, διδά- 
σχειν ἐπαναιρουμένῳ, ὡς παρέλαδον, παραδώσω, καὶ 
ταῦτα ἐπὶ τῇ τοῦ ἐπισχόπου μου 35 γνώμῃ ποιησάμε- 
νος. 


IIT. ἔΑλλως δὲ οὐδ᾽ ἂν τέκνον ἢ ἀδελφὸς ** ἢ φίλος 


ἢ ἄλλως πώς ποτε γένους μοι ἀνήχων, ἐάνπερ ἀνά- C 


ξιος d$, τοῦδε μὴ μεταδοῦναι χάριν, ὡς οὐ προσῆ- 
xsv 99, Οὔτε ἐπιδουλὴν φοδηθήσομαι, οὐ δώροις κολα- 
χευθήσομαι' ἀλλ᾽ εἰ καὶ δόξειέ μοί ποτε τὰ διδόμενά 
μοι τῶν χηρυγμάτων βιδλία μὴ ἀληθὴ slvat, οὐδ᾽ οὔ- 
τως μεταδώσω, ἀλλ᾽ ἀποδώσω. ᾿Αποδημῶν δὲ σὺν 
ἐμοὶ αὐτὰ χομίσω, ἅπερ ἂν τύχω χεχτῃμένος. Εἰ δὲ 
μὴ βουληθῶ μετ᾽ ἐμαυτοῦ ?! αὐτὰ περιφέρειν, ἐπὶ 
τῆς οἰκίας μου εἶναι αὐτὰ οὐχ ἐάσω, ἀλλὰ τῷ S ἐπι- 
σχόπῳ μου τῷ τὴν αὐτὴν ἔχοντι πίστιν xal ἀπὸ τῶν 


circumcisus; eosque non cunctos simul: quo, ei 
in prioribus improbus inventus fuerit, posteriores 
fidem suam non accipiat. Quare non minus annis 
sex comprobetur : sicque postea, secundum Moy- 
sis institutionem, qui libros traditurus est addu- 
cat eum ad flumen aut fontem, qui est aqua viva, 
ubi justorum fit regeneratio; et non. quidem ad 
jusjurandum adigat, quoniam non licet, sed ju- 
beat ipsum astare juxta aquam, et contestari, si- 
cut et cum renasceremur, jussi fecimus, nos non 
peccaturos. 


II. Dicat autem : Testes habeam colum, terram, 
aquam, quibus omnia continentur, atque insuper 
his omnibus aerem quoque, qui universa pervadit 
86 sine quo non respiro, quod semper obediens ero 
illi, qui hos mihi predicationum libros largitur, 
quodque hos libros, quos mihi dederit, nemini ullo 
pacto tradam, non scribam, non scriptos dabo, 
non scripturo dedam; non ipse, non per alium, nec 
per aliam quamdam rationem, vel fraudem vel ma- 
chinam ; aut indiligenter custodiam, vel alteri sis- 
tens vel permittens, aut alio quocunque modo vel 
consilio ea scripta alteri concedens. Nisi si aliquem 
probavero dignum, quemadmodum ipse judicatus 
sum, vel adhuc magis exploravero, certe non minus 
annis sex : pio et bono, docendi munus capes- 
genti, Bicut ego accepi, tribuam idque ex episcopi 
mei sententia faciam. 

III. Aliter neque si filius sit aut frater, aut ami- 
cus, aut alio quolibet modo ad genus meum per- 
linens, si indignus exstiterit; ejus gratia non tra- 
dam; ut non decet. Nec vero insidias formidabo; 
non muneribus deliniar. Sed et si aliquando do- 
nata mihi predicationum volumina non esse vera 
mihi videbuntur, neque sio largiar, sed reddam. 
Cum autem peregre profectus fuero, ipsa portabo 
mecum, quecunque possedero. Quod si noluerim 
ea mecum circumferre, in domo mea esse non per- 
mittam, sed episcopo meo eamdem fldem profitenti 


VARLE LECTIONES. 
3* xat οὐ O ultima voce subnotata. ?! τῶν inserui c. O et Fragm. 33 πρό O et Fragm. Tum δὲ ἅπασιν C. 


33 [ta Ottob. ms., ut maluit S, qui quidem edidit μου o. C. Tum αὐτάς 
ulg. confirmant O et Fragm. Dein οὐδ᾽ ἄλλου, οὐδ᾽ ἄλλης O. 35 ἀμελοῖς 


nit γράψοντι. Lectionem v 
Fragm. ein dedi ἣ «iav ἣ νεύων o. O οἱ Fragm., 


ic (ἢ τιθῶν C) ἣ νοθεύων, et enuntiationis finis babeat, ad quod quadret. 
3? Scribendum, ut videtur, οὐδ᾽ ἂν τέχνον 1j ἢ ἀδελφός. In. sequentibus excidit verbum, 


subjunzi c. O. 


a que pendeat inflnitivus μεταδοῦναι S. Lectionem — vulg. exhibet O, 89 
pt 


" ξαοτοῦ O c. C. 


μου 8, αὐτάς μοι C. ?* S pro- 


uo evitetur tautologia Clerici lectionis ?| τι προστι- 


30 ἄν 57 τότε C... 35 μου 


conj. προσῆχον. ?! Ita 8. 


VARIORUM NOTE. 


(24) ᾿"Ἐμπεριτόμῳ τε ὄντι πιστῷ. Quasi. incireum- 
cisus non posset esse fidelis et Christianus : quem 
errorem Ebionite aliique heretici errabant. Cor. 
(25) ᾿Αγαγόντα αὐτὸν ἐπὶ ποταμὸν ἣ πηγήν. In 
beresi Ebioneorum S. Epiphanius cap. 17 : Ὅταν 
75 τις ἐξ αὐτῶν ἢ νόσῳ περιπέσοι, ἢ ὑπὸ ἑρπετοῦ 
τχθείη, κάτεισιν εἰς τὰ ὕδατα, καὶ ἐπιχαλεῖται τὰς 
ἐπωνυμίας τὰς ἐν τῷ Ἡλξαὶ, τοῦ τε οὐρανοῦ xal τῆς 
€, τοῦ τε ἁλὸς xat τοῦ ὕδατος, τῶν τε ἀνέμων xal 
Ter τῆς δικαιοσύνης, φασὶ, xai τοῦ ἄρτοῦ xal 


ἐλαίου. Καὶ ἄρχεται λέγειν, βοηθῆτέ μοι, καὶ ἀπαλ- 
λάϑατε ἀπ᾽ ἐμοὺ τὸ ἄλγημα. Quoties entm aliquis illo- 
rum in morbum incidit, aut α serpente morsus est, 
ad aquas descendit ; et appellationes omnes quas Elzai 
complexus est, invocat, celi, videlicet, ac terra, salis 
et aqua, ventorum, et angelorum, ut vocant, sustitize : 
pants item et olei. Tuncque ita dicit : Adeste mihi, 
ac dolorem a me depellite. Qui οἱ legendus heresi 
19 Ossenorum, cap. 1, conferendusque cuni ἰδ que 
hic habes num. 2 et 4. Ip. 


31 CLEMENTINA. — EPISTOLA CLEMENTIS AD JACOBUM. 38 


τε xai ἐξουσίαν. 'O δ᾽ ἀπεχρίνατο᾽ Περὶ τούτου μὲ A respondit : Hac de re noli me orare: hoc enim fieri 


μὴ 9 ἀξίου τοῦτο γὰρ γενέσθαι δέδοκταί μοι, xal 
ταύτῃ μᾶλλον εἰ παραιτῇ᾽ ὅτι d τοιαύτη καθέδρα οὐ 
φιλοκαθεδροῦντος τολμηροῦ χρείαν ἔχει, ἀλλ᾽ εὐλαδοῦς 
τὸν τρόπον xai πολυμαθοῦς 51 (33) τὸν λόγον. Δὸς δὲ 
τὸν χρείττονα (34), ὃς ἐμοί σου πλεῖον συνώδευσε, καὶ 
τῶν λόγων ἐπήκουσε, xal τὴν διοίκησιν τῆς Ἐχχλησίας 
ἐχμεμάθηχεν, xal οὐχ ἀναγχάσω σε χαλῶς ποιεῖν οὐ 
θέλοντα’ ἀλλ᾽ οὐ δυνήσει 68 νῦν τόν cou χρείττονα 
παρασχεῖν" σὺ γὰρ δι᾽ ἐμοῦ (35) τῶν σωζομένων 
ἐθνῶν d 55 χρείττων ἀπαρχή. Πλὴν καὶ τὸ ἕτερον 
λόγισαι. ὅτι εἰ 19 τὸν χίνδυνον τῆς ἁμαρτίας φοδού- 
μενος οὐκ ἀναδέχῃ τῆς Ἐχχλησίας τὴν διοίχησιν, 
εὖ "! ἴσθι εἰδὼς ὅτι πλεῖον ἁμαρτάνεις, ὅστις τοῖς 
θεοσεδέσιν, ὥσπερ πλέουσι xal χινδυνεύουσι, βοηθεῖν 
δυνάμενος, οὐ θέλεις, διασχοπῶν μόνον τό ἴδιον xal οὐ 
τὸ κοινῇ πᾶσι συμφέρον. 88 Ὅτι δὲ τὸν κίνδυνον πάν- 
τως ἀναδέξασθαί σε δεῖ, ἐμοῦ τοῦτο ἀξιοῦν μὴ παυομέ- 
νου εἰς τὴν τῶν πάντων βοήθειαν (36), ὀρθῶς ἐπίστα- 
σαι 12, Ὅσῳ οὖν μοι ταχύτερον συνευδοχήσεις͵ τοσοῦ- 
τόν με τῆς ἀθυμίας χουφίσεις. 

IV. Οἴδα δὲ xal αὐτὸς, ὦ Κλήμης 79, λύπας xat ἀθυ- 
μίας xal κινδύνους xal ψόγους τοὺς ἐξ ἀπαιδεύτων 
ὄχλων σοι δωρούμενος, οὖς δυνήσῃ γενναίως φέρειν, 
ἑνορῶν τῆς ὑπομονῆς τὸν Ex Θεοῦ σοι μέγαν ἀποδιδό- 
μενον μισθόν. ᾿Αλλὰ xai διχαίως συνενθυμήθητί μοι, 
πότε σου τῆς ξυμμαχίας χρείαν ἔχει ὁ Χριστὸς, νῦν 
ὅτε ὁ πονηρὸς κατὰ τῆς αὐτοῦ νύμφης πόλεμον ἤρατο. 
fj εἷς τὸν ἐπιόντα χρόνον, ὅτε νικήσας βασιλεύσει 1 
μηδεμιᾶς τοῦ λοιποῦ χρείαν ἔχων βοηθείας ; οὐχὶ καὶ 


statutum est,eoque magis quod excusas ; quia haec 
cathedra non opus habet temerario sedendi in ea 
cupido, sed viro moribus sancto et in doctrina 
erudito. Porro da mibi prestantiorem, qui plus te 
mecum peregrinalus fuerit, et sermones meos au- 
dierit, ac Ecclesie administrationem didicerit ; et 
non cogam te, nolentem bene agere.Sed non pote- 
ris nunc meliorem quam tu es exhibere. Tu nam- 
que inter eos qui per meex gentibus servati sunt, 
locum optimarum primitiarum obtines.Sed et aliud 
reputa: quod si peccati periculum metuens Eccle- 
sie gubernationem non suscipis, certus esto te 
amplius peccare, qui, cum possis Dei cultoribus, 
velut navigantibus et periclitantibus, succurere, 
id facere recusas, quod tuum est duntaxat consi- 
derans, et non quod in commune omnibus expedit. 
Quod autem periculum omnino suscipere te opor- 
tet, me id rogare non cessante in cunctorum sub- 
sidium, optime novisti. Quanto ergo citius mihi 
assensus fueris, tanto me tristitia levabis. 

IV. Novi autem etiam ipse, o Clemens, quod tibi 
conciliem molestias et mcrores et pericula et pro- 
bra ab inerudita plebe importanda ; que fortiter 
poteris ferre, respiciens ad patienti&e magnam mer- 
cedem tibi a Deo reddendam. Sed et illud mecum 
juste considera: quando tuo auxilio opus est Chri- 
8o, nunc cum malus adversus sponsam illius bel- 
lum suscepit, an in sequenti tempore, quando vi- 
ctoria parta regnabit, nullo amplius subsidio indi- 


INTERPRETATIO RUPFINI. 


mihi ; et eo magis quod excusas: quia hac cathedra eum qui cupit eam et audacter expetit,non requirit, 
sed ornatum moribus et in verbo Dei eruditum. Quod si esset alius melior, qui mihi adjutor tam sedu- 
lus astitisset, si quis tam plene docirine mes rationem cepisset,sed et, ecclesiesticas dispositiones a me 
tam plene didicisset habens alium talem,non te cogerem bonum opus suscipere nolentem.Superfluum ergo 
est alium quaerere; cum primitias eorum, qui ex gentibus per me salvantur, et precipue hujus urbis, te 

rimum obtulerim Deo. Sed et illud intuere; quia si periculum peccati timens, suscipere refugis 

cclesie gubernacula; certus esto quia amplius peccas, qui populum Dei, velut in fluctibus positum 
et periclitantem, cum possis juvare, subterfugis, tui tantummodo habens considerationem, et non quod 
in commune omnibus expedit providens. Sed certus esto quod necesse est te suscipere omne periculum, 
quia nec ego pro salute omnium, ab obsecrando cessabo. Quanto ergo citius mihi acquieveris : tanto me 
citius macoris et tristitie labore relevabis. 

IV. Novi etiam hoc, o Clemens, quod tibi tdia et molestias, pericula etiam et opprobria ineruditi 
vulgi indocilisque conciliem ; qua tu tamen scio quod fortiter et constanter feres, respiciens ad illam 
spem, que tibi apud Deum patientis prisparat coronam. Sed et illud te cupio mecum justa ratione pera- 

icere : quando maxime opera tua indiget Christus nunc cum inimicus adversum sponsam jus commovet 
um, an in futuro tempore, quando jam Christus post victoriam triumphabit, nec ultra ullius opera in- 
digebit? Quis non etiam parvi sensus intelligat, quod ístud est temporis,in quo operam tuam Christus 
requirit ? Tota igitur mente in presenti necessitate praebe operam tuam ,et auxilium in praeliis exhibe regi 
optimo,remuneratiunes magnifloas post victoriam reddituro. Libenter ergo suscipe episcopatus officium, 


VARLE LECTIONES. 

* μή με C. *" φιλομαθοῦς var. lect. Turriani et cod. Reg. 804 Cfr. Hom. τι, 65. Tum πλέον O. 
" δυγήση O, qui dein κρίττονα. *? Ita O et duo cod. Regii, εἴ C ex Turr. Pro Epist. pontif. τι, 14. 
Dein λογίσαι Ο. 0 εἰ deest iu cod. Hom. Paris. 7 ]ta S ex Ruf, ἐπίσταμαι C et Ὁ. 18 Κλήμη 
O constanter. 716 βασιλεύει O. 


71 σύ C. 


VARIORUM NOTE. 


(33) Πολυμαθοῦς τὸν λόγον. Eodem modo Tur- et fidelior ; sed non dabis. Ex utroque autem loco 
rianus proemio Latino ad Constitutiones apostoli- ^ discimus, ἃ prioribus Ecclesie seculis hanc in ea 


cas. AL in Prolegomenis Grecis in easdem, φιλο- 
μαθοῦς τὸν λόγον, quemadmodum codex Regis. 


(34) Δὸς δὲ τὸν χρείττονα. Infra in Clementina 
homilia 3, eap. 66, rursum Petrus Zaccheum sio 
alloqui fingitur: Sin vero mon vis bonus Ecclesi 
constitui , alium pro te indica qui te sit doctior 


obtinuisse regulam, que digniores ac prestantio- 
res ecclesiasticis ministeriis preefici jubet Cour. 
(35) Σὺ γάρ, x. τ. À. Scriptor noster Clementem 
ex Hebreis natum non sentiebat. Ip. 
(36) Ἐμοῦ τοῦτο ἀξιοῦν, x. τ. 4. Clarum est haec 
&d preces sanctorum mortuorum non spectare, sed 
Rufinus obscuriusconvertit, Cor. 


"m CLEMENTINA. — EPISTOLA CLEMENTIS AD JACOBUM. 


43 


φέροντα ἐφοδιέζειν διὰ τὴν ἀσχολίαν οὐ δυνηθεὶς δ΄, A prebere per occupationem non valens, et tu. quasi 


x1! σὺ, ὡς μὴ διδάξας τὸ συμφέρον, κολασθήσῃ, οἱ δὲ 
μὴ μαθόντες ἀγνοίας αἰτίᾳ ἀπολοῦνται. Aid σὺ μὲν 
αὐτοῖς 99 εὐσχολῶν 8 προχαθέσθητι, πρὸς τὸ εὐχαί- 
ρως παρέχειν τοὺς σώζειν αὐτοὺς δυναμένους λόγους, 
15 xz! οὕτως ἐπαχουΐτωσάν 8 ao», εἰδότες ὅτι ὁ τῆς 
ἁληθείας πρεσδύτης ὃ ἂν δήσῃ ἐπὶ γῆς, δέδεται καὶ 
ἐν οὐρανῷ, ὃ δ᾽ ἂν λύσῃ. λέλυται. Σὺ δὲ δήσεις ἃ δεῖ 
δεθῆναι, xal λύσεις ἃ δεῖ λυθῆναι (37). Καὶ τὰ μὲν 
κατὰ σὲ τὸν προεστῶτα ταῦτὰ ἐστι xal τὰ τούτοις 
ὅμοια. 

VII. Τὰ δὲ χατὰ τοὺς πρεσδυτέρους ἔστω τάδε. 
Πρὸ πάντων τοὺς (38) νέους πρὸς γάμον ζευγνύ- 
τωσαν ἐν τάχει 9, προλχμδάνοντες τῆς νεαζούσης 
ἐπιθυμίας τὰ παγιδεύματχ, ᾿Αλλὰ μηδὲ τῶν ἤδη γε- 
ρύόντων περὶ γάμου ἀμελήτωσαν" ἐνίοις γὰρ καὶ 
γηράτασιν ἀλχαΐχ 35 ἔνεστιν ἐπιθυμία. Ἵνα οὖν μὴ 
3 πορνεία, νομὴν λαδοῦτα xag ὁμῶν 57, εἰς ὁμᾶς 
τὸν αὐτὸν ἐμδάλλῃ 58 λοιμὸν, προασφαλίζεσθε xai 
ἐρευνᾶτε, μή πως τὸ τῆς μοιχείας λανθανόντως ἐν 
ὁμῖν ἀναφθῇ πῦρ. Πολὺ Ὑὰρ δεινὸν ἢ μοιχεία, τοσ- 
οὔτον ὅσον τὰ δευτερεῖα ἔχειν αὐτὴν τῆς χολάσεως" 
ἐπεὶ τὰ πρωτεῖα τοῖς ἐν πλάνῃ οὖσιν ἀποδίδοται, 
xiv σωφρονῶσιν. Διὸ (prie, ὡς Ἐχχλησίας πρε- 
σθύτεροι, ἐξασχήσατε τὴν Χοιστοῦ νύμφην εἰς σωφρο- 
eov» νύμφην δὲ λέγω τῆς ᾿Ἐαχλήσίας τὸ σύστη- 
μι. "Exe γὰρ σώφρων χαταληφθῇ ὑπὸ νυμφίου βα- 
σιλέως, τιμῆς μεγίστης τεύξεται, xal ὑμεῖς με- 


qui utilia non docueris punieris, et qui non edocti 
erunt, ignorantie causa peribunt. Quocirca tu qui- 
dem fac ut absque occupatione illis presideas,quo 
tempestive sermones quibus salvari possint pre- 
beas : sicque te audiant, scientes, legatus veritatis 
quodcunque ligaverit supor terram,ligatum esse et 
in colo, et quodcunque solverit, solutum esse. 
Tu autem ligabis quz ligari oportet,et solves que 
solvenda sunt. Atque ad te quidem, qui prees,que 
pertinent, ista sunt, et his similia. 

VII. Quas vero ad presbyteros spectant, ista 
sint. Ante omnia juvenes nuptiis cito jungant, la- 
quos ferventis in juventa cupiditatis preveniendo. 
Sed nec de conjugio jam senum curam abjiciant : 
nam in nonnullis, etiam cum &senuerint, valida 
inest cupiditas. Ne igitur fornicatio, adversum vos 
grassandi occasione accepta,pestem in vos invehat, 
precavete, et conquirite, ne forte in vobis occulte 
adulterii ignis fuerit accensus. Multum "quippe 
gravo peccatum est adulterium : in tantum ut se- 
cundum in ponis obtineat locum ; quandoquidem 
primus debetur iis qui in errore degunt, quamvis 
temperanter vivant. Quare vos, velut Ecclesise 
presbyteri, Christi sponsam ad castitatem exercete. 
Spoasam autem dico Ecclesie corpus et congrega- 
tionem. 8i enim pudica inventa fuerit ἃ sponso 
rege, maximum honorem consequetur ; vosque 


INTERPRETATIO RUFINI. 


et tu, ut dixi, qu» oportet ligabis, et que expedit solves. Ad te quidem qui praes ista sint 
monita, et his similia. 

VII. Ad presbyteros vero sint ista. Ante omnia ut pudicitie studentes, adolescentes nuptiis jungant; 
quo calorem ferventis etatis conjugali lege preveniant. Sed ne in provectioribus quidem curam habere 
hujusmodi negligant ; quia in multis, etiam cum senuerit corpus, concupiscentia viget. Ne forte e 
fornicationis labes, occasione accepta, tanquam venenum pessimum serpat in vobis, cavere et antevenire 
necessarium est, ne quod in vobis adulterii occultum calescat incendium. Et quid in omnibus peccatis 
adulterio gravius ? Secundum namquein ponis obtinet locum ; quoniam quidem primum illi habent, 
qui aberrant a Deo, etiamsi sobrie vixerint. Propter quos vos, o presbyteri, Ecclesiam  excolile, 
et ndornate sponsam Christi ad pudicitiam. Sponsam autem dico omnem Ecclesie congregationem: 
que si pudica fuerit inventa ab sponso suo, ingentibus ab eo donis et muneribus honorabitur, et 
vos velut ministri sponss, et amici sponsi, ingenti gaudio ac letitia perfruemini: si vero sponsa 
hec reperta fuerit commaculata peccatis ; ipsa quidem, tanquam indigna, trudetur a regalibus toris ; 
vos autem ponas dabitis, si forte per vestram negligentiam vel desidiam obrepserit contagio seva 


VARLE LECTIONES. 
€! δυνηθῆς O. "2 Ita O et cod. Reg. 804, αὐτός C. 533 εὐτχολῶν conj. C, cuj. cold. ul O εὐσχολεῖν. 
* ἐπαχουσάτωσαν C. 86 Cfr. Const. apost. 1v, 11. Epiph. Panar., p. 142. Mom. Clem. 1u, 68. 
, wr O, in cuj. marg. man. rec. παραπλήσια dv τῷ η΄ τῶν Διατάξεων, χεφ. xg. δ καθ᾽ ὑμῖν Ο. ** 
£A O. 


VARIORUM NOTE. 


(37) Σὺ δὲ δήσεις, eto. Citatur ἐκ τῶν Κλημεν- 
tle» ms. Regio 940. Lege cap. 2, in epistola "Ni- 
conis tom. [11] Biíbliothecxe sanctorum Palirum, et 
apud Belsamonem : Magnus quoque Peirus ad Cle- 
meniem : Tu quidem ea ligabis quz ligare oportet, ei 
solves qus solvenda sunt. Martyrium S. Dionysii 
Areopaglte : Ὅμως πρὸ τοῦ τὸν μακάριον Πέτρον 
διὰ τῆς νίχης τοῦ μαρτυρίου χαταξιωθῆναι τῆς ἐν τῇ 
τῶν οὐρανῶν βασιλείᾳ συνδιαγωγῆς, τῷ μαχαρίῳ Κλή- 

t τὴν ἐξουσίαν τῆς Ἐχχλησίας παρέθετο, pomo 
Ὥσπερ παρὰ τοῦ Κυρίου poo Ἰησοῦ Χοιστοῦ λῦσαι 
χαὶ δῆσαι ἐμοὶ δεδώρηται ἐξουσία, οὕτω χαὶ τὴν αὖ- 
να τὴν ἐξουσίαν αἰωνίως δωροῦμαί σοι καὶ δίδωμι, ἵνα 
M v δήσῃ ἐπὶ τῆς γῆς, ἔσται δεδεμένος ἐν τοῖς οὐ- 


» Bor. "τ 
(38) Τοὺς νέους πρὸς 
PaTROL. On. ll. 


γάμον ζευγνύτωσαν ἐν 


τάχει. Conslilut. apostol. τν, 11. Item B. Chryso- 
stomus, homil. 59 ἐπ Genesim his elegantibus et ac- 
commodatis verbis : Μὴ τοίνυν ἀμελώῶμεν τῶν νέων, 
ἀλλ᾽ ἰδόντες τῆς χαμίνου τὴν πυρὰν, πρὶν Tj εἰς ἀσέλ- 
γείαν ἐγχυλισθῆναι, σπουδάζωμεν xxvi τὸν τοῦ θεοῦ 
νόμον αὐτοὺς συνάπτειν πρὸς γάμον' ἵνα xal τὰ τῆς 
σωφροσύνης αὐτοῖς διατηρῆται, χαὶ μηδεμίαν λύμην 
δέξωνται ἐξ ἀχολασίας, ἔχοντες ἀρχοῦσαν παραμυ- 
θίαν, xal δυνχμένην τῆς σαρχὸς tà σχιρτήματα χα- 
ταστέλλειν, xai κολάσεως ἐχτὸς εἶναι. Verum Ebioni- 
tarum h:ereseos Clementinis insperse mos fuit, 
adolescentulos ad nuptias ante etatem cogere, teste 
S. Epiphanio, Panarii p. 142, quem morem a Jud;eis 
acceperant. Horum de ταχυγαμίᾳ lege Georgium 
Syncellum, Chronographiz p. 84. Ip. 


45 CLEMENTINA. — EPISTOLA CLEMENTIS AD JACOBUM. 46 


διψῶσι παρέχετε ποτὸν 99, γυμνοῖς ἕνδυμα, τοὺς vo- Α et sitientibus potum date, nudis indumentum ; 


σοῦντας ἐπισχέπτεσθε, τοῖς ἐν φυλαχαῖς ἐπιφαινό- 
μενοι 100 ὡς δύνασθε, βοηθεῖτε, τοὺς ξένους μετὰ πά- 
erc προθυμίας εἰς τοὺς ἑαυτῶν οἴκους λαμβάνετε, 
Πλὴν, ἵνα μὴ τὸ κατ᾽ εἶδος λέγω, πᾶν καλὸν d) φιλαν- 
θρωπία ὑμᾶς ποιεῖν διδάξει, ὥσπερ ἡ μισανθρωπία 
τοῖς μὴ βουλομένοις σώζεσθαι τὴν χαχοπραξίαν Ümo- 
δείχνυσιν. 

X. Οἱ πράγματα ἔχοντες ἀδελφοὶ ἐπὶ τῶν ἐξου- 
σιῶν χκοσμιχῶν 1 μὴ χρινέσθωσαν, ἀλλ᾽ ὑπὸ τῶν τῆς 
Ἐκχχλησίας πρεσδυτέρων (39) συμδιδαζέσθωσαν παντὶ 
τρόπῳ, ἔτοίμως αὐτοῖς πειθόμενοι. Πλὴν xal τὴν 
πλεονεξίαν οὕτως φεὔγετε, ὡς προφάσει προσχαίρου 
χέρδους ἀπὸ τῶν αἰωνίων ἀγαθῶν ζημιοῦν δυναμέ- 
νην. Ζυγὰ, μέτρα, σταθυία 3, τὰ τῶν ῥοπῶν δίκαια 
ἐκιμελῶς φυλάσσετε, πρὸς τὰς παραχαταθήχας εὐ- 
Ἡνωμονεῖτε. Πλὴν ταῦτα χαὶ tà τούτοις παραπλήσια 
μέχρι" τέλους ποιεῖν ὑπομενεῖτε, ἐὰν ἀχώριστον 
μνήμην περὶ τῆς ἐγ Θεοῦ γινομένης χρίσεως ἐν ταῖς 
καρδίαις ἔχητε. Τίς γὰρ ἂν ἁμαρτήσῃ, πεπληροφορη- 
μένος 9 ὅτι ἐκ Θεοῦ διχαίου, τοῦ νῦν ἘΦ μόνου ὁ 
μαχροθύμου χαὶ ἀγαθοῦ, ἐπὶ τῇ τοῦ βίου συντελείᾳ 
ὡρίσθτ, γενέσθαι 5 χρίσις, ἵνα οἱ ἀγχθοὶ τοῦ λοιποῦ 
τῶν ἀποῤδίτων ἀγαθῶν ἀϊδίως ἀπολαύσωσιν, οἱ δὲ 
ἁμαρτωλοὶ εὑρεθέντες ὡς xaxol, ἀποῤῥήτου χολά- 
σεως τεύξωνται δ τὸν αἰῶνα Καὶ ταῦτα μὲν οὕτως 
ἔχειν, εἰ μὴ ὁ τῆς ἀληθείας προφήτης ἐνόρχως εἰρή- 
χει ? ἔσεσθαι, τάχα ἂν εὔλογον ἦν ἀμφιθάλλειν. 

XI. Διὸ προφήτου ἀληθοὺς * ὄντες μαθηταὶ. ἀπο- 
θέμενοι τὴν διχόνοιαν ἐξ ἧς γίνεται f), χαχοπραξία, 
προθύμως τὸ εὐποιεῖν ἀναδέξασθε. Εἰ δὲ περὶ τῶν 


εἰρημένων ἔσεσθαι ἀμφιδάλλει τις ὁμῶν, μὴ αἷ- C 


egrotos visitate; iis qui in carcere sunt inter- 
venientes pro viribus succurrite; peregrinos omni 
cum alacritate in domibus vestris suscipite. Verum 
ne singulatim dicam, omne bonum ut faciatis do- 
cebit vos charitas erga homines ; quemadmodum 
apud eos, qui salvi esse nolunt, odium erga ho- 
mines male agere suggerit. 

X. Fratres qui lites habent, apud potestates 98- 
culi non judicentur, sed ab Ecclesie presbyteris 
concilientur quocunque modo, quibus prompte 
obediant. Ad heo avaritiam ita fugite, ut qua 
occasione temporalis lucri possit eternis bonis pri- 
vare. Stateras, mensuras, libras, pondera justa se- 
dulo custodite ; in depositis bene vos gerite ac fl- 
deliter. Atque hac et similia usque ad flnem facere 
sustinebitis, si de futuro per Deum judicio me- 
moriam perpetuam corde retineatis. Quis enim 
peccet, certo persuasus quod ἃ Deo justo; qui 
nnuc solus patiens et. bonus est, in consumma- 
tione seculi judicium fore definitum est? ut boni 
deinceps ineffabilibus bonis perpetuo fruantur ;qui 
vero peccatores inventi fuerint, tanquam mali 
inenarrabili supplicio afficiantur in sempiternum. 
Et ista quidem ita se habere, nisi veritatis pro- 
pheta futurum jurejurando affirmasset, forte par 
erat dubitare. 


XI. Quocirca cum sitis veri prophete discipuli, 
deposita vacillatione animi, ex qua mala opera 
oriuntur, alacriter bene agere recipite. Quod si 
circa ea que futura diximus aliquis vestrum am- 


INTERPRETATIO RUFINI. 


X. 8i qui ex fratribus negotia habent inter se, apud cognitores seculi non judicentur,sed apud presby- 
teros Ecclesie quidquid illud est dirimatur,et omni modo obediant statutis eorum. Super omnia autem 
avaritiam fugite, qure homines, occasione presentis lucri, ab ceternis separat bonis. Pondera, mensuras, 
stateras, pro locis (τόπων) quibusque equissima custodite ; deposita fideliter restituite. Que omnia, et 
si qua sunt his similia, ita demum sollicite et diligenter implebitis, si futurum Dei judicium, sine 
intermissione, in vestro corde volvatis. Quis enim peccare poterit si semper ante oculos suos Dei 
judicium ponat ? quod in fine mundi certum est agitandum, ut tandem qui in hao vita bene egere,conse- 

uantur reposita bona ; peccatores autem ut consequantur preparatas et reconditas poenas. Dequibus ita 
uturum dubitare omnino non possumus ; siquidem hac omnia ita esse ventura, verus nobis propheta 
ixerit. . 

XI. Unde et vos, qui estis veri propheta discipuli, abjicite a cordibus vestris ante omnia, discordias 
δὲ animorum dissensiones, ex quibus omne opus malum procedit, et benignitatem ac simplicitatem tota 
mente servate. Quod si forte alicujus cor, vel livor, vel infidelitas, vel aliquod malum ex his que su- 

ius memoravimus, latenter irrepserit, non erubescat qui anime sus curam gerit confiteri hzc 
[ας qui preest, ut ab ipso per verbum Dei, et consilium salubre curetur; quo possit fide in- 
tegra, et operibus bonis, poenas eterni ignis effugere, et ad perpetue vite premia pervenire. 
VARLE LECTIONES. 
100. Jta Q0 : Legebamus primum ἐπιφερόμενοι, sed propius inspe- 
elo ms. scriptum esse deprehendimus ἐπιφενόμενοι pro ἐπιφαινόμενοι quod. exhibet cod. 804, utque Legi 
ez epistole cap. 12,et ex Hom. xi, 4; xu, 32. C... dar adjunxi ex marg. O, 
ubi seriptam est: Ἴσως λείπει χοσμιχῶν κατὰ τὸ ἐν τῷ χε. μς΄ τοῦ β΄ βιόλίου τῶν Διατάξεων. Apud 
cognitores sxculi. Ruf. Cfr. Hom. 111, 69. 3 στάθμια. O. l'otum locum Rufinus ita interpretatur : pondera, 
mensuras, slaeras, pro locis quibusque zquissima custodite, unde apparet pro pomiov legisse eum τόπων, 
quod idem est in cod. Reg. 801 (et in O). Cotelerius non post σταθμία, sed post ῥοπῶν interpunxit : 
τὰ τῶν ἑῥοκῶν δίκαια in unum conjunxi. S. ὃ πεπληρωφορημένος O. ὁ μόνου haud dubie mulandum 
in μόνον. Ia hoc tantum svo, ait auctor epistole, Deus se exhibet μακρόθυμον xal ἀγαθόν, in altero evo 
exercebit δικαιοσύνην. 38. * γενέσθαι ὡρίσθη C. 5 τεύξονται Ο. 7 εἰρήνης O. * Ita O c. Ruf, ἀληθῶς C. 


VARIORUM NOTAE. 


e 2E . li 
Y. Ὑπὸ tov... σδυτέρων. Hoc ipsum Clemenl. — apud presbyteros concilientur, et presbyteri concilia- 
bil. 8, cap. 67, μὰ explicatur: δὲ (fratres) de tionem ad episcopum referant. Cour. 

ii in quibus injuria afficiuntur, cupiant judicari, 


9?) χίτον O. Cír. Hom. 1, 69. 


49 CLEMENTINA. — EPISTOLA CLEMENTIS AD JACOBUM. 90: 


Κλήμεντα μετ᾽ ἐμὲ κατηχεῖν μέλλοντα, Πολὺ γὰρ A tus et perspicuus; sicut ipsi experlemini fore Cle- 
ἐστιν iui νῦν τὸ xav! εἶδος λέγειν. Πλὴν ἐὰν ópo- | mentem, post me catechista officio functurum. Lon- 
νοΐσητε, δυνήσεσθε εἷς τὸν τῆς ἀναπαύσεως ἐνεχθῆ- — gum enim est nunc me singula recensere. Verum 
να: λιμένα, ἔνθα μεγάλου Βασιλέως ἐστὶν εἰρηνιχὴ 33. 58] concordiam tenueritis, poteritis portum quietis 
πόλις. attingere, ubi Regis summi exstat urbs pacifica. 

XIV. "Eotxs ** γὰρ ὅλον τὸ πρᾶγμα τῆς Ἐχχλησίας XIV. Similis namque est totus Ecclesie status 
νὴ ὑεγάλῃ, διὰ σφοδροῦ 5 χειμῶνος ἄνδρας φερού- navi magne, que, per validam tempestatem fert vi- 
στ, Ix πολλῶν τόπων ὄντας xal μίαν 80 τὴν 38: ἀγαθῆς — ros diversorum locorum unam boni regni civitatem 
βασιλείας πόλιν οἰχεῖν θέλοντας. Ἔστω μὲν οὖν ὑμῖν — incolendi cupidos. Sit ergo vobis navis Dominus 
ὃ ταύτης Δεσπότης Θεὸς, xai παρειχάσθω ὁ μὲν xv- — Deus: et assimilentur gubernator quidem Christo, 
δερνήττης ! Χριστῷ, ὁ πρωρεὺς ἐπισκόπῳ, οἱ ναῦται — proreta episcopo, nautz presbyteris, prefecti late- 
πρεσθυτέροις, ol τοίχαρχοι διαχόνοις, οἱ ναυστολόγοι — rum diaconis, naustologi catechistis, vectoribus 
τοῖς χατηχοῦσιν, τοῖς ἐπιδάταις τὸ τῶν ἀδελφῶν — universa fratrum multitudo, mari mundus, venti 
πλῆθος, τῷ βυθῷ ὁ χόσμος, al ἀντίπνοιαι τοῖς πει- — adversi tentationibus, persecutiones vero et peri- 
ρασμοὶς 9, οἱ δὲ διωγμοὶ xai οἱ χίνδυνοι xal αἱ ?* cula et omnigene atflictiones decumanis fluctibus, 
καντοδαπαὶ θλίψεις ταῖς τρικυμίαις, τὰ 0b ἀπόγεια 99 p** continenti venientes torrentes et flatus sermoni- 
τῶν χειμάῤῥων xai τὰ φυσήματα ταῖς τῶν πλάνων — bus seductorum ac pseudoprophetarum, at pro- 
xxi τῶν ψευδοπροφητῶν ὁμιλίαις, τὰ δὲ ἀχρωτήρια — montoria et loca confragosa judicibus dignitate 
καὶ τὰ τραχέα τῶν τόπων τοῖς ἐν ὑπεροχαῖς δεινὰ — eminentibus et crudelia minantibus, loca autem bi- 
ἀπειλοῦσι διχασταῖς, διθάλασσοι δὲ χαὶ θηριώδεις τό- — maria et fera iis hominibus qui ratione carent ac 
xot τοῖς ἀλογίστοις xai ἐνδοιάζουσι περὶ τῶν τῆς ?! — de promissionibus veritatis dubitant; hypocrite pi- 
ἀληθείας ἐπαγγελμάτων. Ol ὑποχριταὶ τοῖς πειρα- ratis similes habeantur: sed et validum vorticem 
ταῖς παρειχασμένοι νοείσθωσαν" πλὴν ἰσχυρὰν ἴλιγγα — ettartaream Charybdin et cruenta fragmina et mor- 
κεὶ ταρταρείαν 9?* Xápu60:v xal φόνια προσρήγματα — tiferas subversiones sola esse peccata existimate. 
καὶ θανατώδεις διαλύσεις μόνας 33 τὰς ἁμαρτίας εἶναι Quo igitur vento secundo navigantes in urbis spe- 
νομίζετε. Ἵνα οὖν οὐρίᾳ 9* πλέοντες εἰς τὸν λιμένα — rata portum absque gravi periculo deferamini, 
τῆς ἐλπιζομένης πόλεως ἀχινδυνότερον ἐνεχθῆτε, — orate precibus que exaudiri digne sint : preces au- 
ἐχηχόως εὔχεσθε" εὐχαὶ δὲ ἐπήχοοι γίνονται ταῖς só- — tem tales fiunt bonis operibus. 
κρατγίαις. 

XV. Εὐσταθείτωσαν 58 οὖν οἱ ἐπιύάται ἐδραῖοι ἐπὶ XV. Itaque in quiete firmi maneant epibats, in 
τῶν ἰδίων χαθεζόμενοι τόπων, ἵνα μὴ τῇ ἀταξίᾳ cet- — propriis locia sedentes, ne perturbatio ordine con- 
αμὸν ἣ ἑτεροκλινίαν παρέχωσιν. ΟἱἨ ναυστολόγοι τοὺς (ἃ cussum et ad alterum latus inclinationem excitent. 
μισθοὺς ὑπομιμνησχέτωσαν. Ot διάχονοι μηδὲν àáge-— Naustologi de mercede commoneant. Diaconi nihil 
λείτωσαν 9 48 ὧν ἐπιστεύθησαν, ol πρεσδύτεροι — eorum que ipsis credita sunt negligant. Presbyteri 

INTERPRETATIO RUFINI. 


XIV. Similis namque est omnis Ecclesie status navi magne, qua per undosum pelagus, diversis o 
locis et regionibus viros portat, ad unam potentis regis urbem properare cupientes. Sit ergo navis hujus 
dominus ipse omnipotens Deus, gubernator vero sit Christus; tum deinde prorete oflicium episcopus 
impleat ; presbyteri nautarum, diaconi dispensatorum teneant locum : hi qui catechizantnautologis con- 
ferantur ; epibatis autem) totius fraternitatis multitudo sit similis: ipsum quoque mare hio mundus 
habeatur ; ventorum vero varietates et turbinum, diversis tentationibus conferantur; persecutiones ao 
tribulationes et pericula, fluctibus exequentur ; terreni vero spiritus, qui vel de torrentibus, vel de con- 
vallibus spirant, pseudoprophetarum et seductorum seu prava doctrine verba ducantur; promontoria 
vero et loca coníragosa, hi qui in potestatibus sseculi sunt judices, et pericula minantur ac mortes; 
bithalassa vero loca, qux duplicibus unde fallacis estibus verberantur, dubiis mente et de promissionum 
veritate nutantibus conferantur, atque his qui irrationabili fidem nostram ratione discutiuut : hypocrite 
vero et dolosi, piratis similes habeantur. Jam vero rapidus vortex et tartarea Charybdis, et saxis illisa 
naufragia, ac mortifere subversionea, quid aliud estimanda sunt, quam peccata? Hestat igitur ut hec 
naxis cursu prospero, tuta possit portum desiderat» urbis intrare: ita Deo precem fundere convenit na- 
vigantes ut mereantur audiri : audiri autem a Deo ita demum merebitur quis, si orationes ipse bonis 
moribus et bonis operibus adjuventur. . . . 

XV. Sed ante omnia, cum quiete et silentio epibate, id est laici, in suis unusquisque resideant locis: 
ne [θεῖο per inquietudinem et inconditos inutilesque discursus, si passim vagari coeperint, vel ab officio 
suo nautas impediant, vel in alterum latus per inquietudinem eorum navis pressa demergatur. Nautologi 
de mercedibus commoneant : et nihil omnino quod ad diligentiam, vel disciplinam pertinet, diaconi 
negligant. Presbyteri velut naut, aptent singula ad instructionem navis diligenter et instruant quee in 
suo tempore requirenda sunt. Episcopus tanquam proreta vigilanter et sollicite gubernatoris verba custo- 
diat Christi. Salvator Dominus, gubernator Ecclesie sue, diligatur ab omnibus, et ipsius solius pre- 
ceptis ac jussis credat et obediat omnis Ecclesia: Deo quoque indesinenter supplicetur a cunctis de 

VARLE LECTIONES. 
33 εἰρήνη O. ** O in marg. man. rec. àv τῷ f) τῶν Διατάξεωε, ἐν κεφ. νζ 35 σςοδρῶς Ὁ. 35 τινά 
Postea ἔστω ἡμῖν Ο, T χυδερνύτης Ο. 38 περισπαγμοῖς Ο. 39 αἱ adjunxi ex O. 530 Ita O et ex 
ectnra C, ἀπόγια id. in textu. Tum ταῖς ὁμιλίαις O c. N αἱ — ὁμιλίαι C, τῶν ante ψευδοπροφητῶν ac- 
1 τῶν O. ?* [ta 8, ταρταρία C, ταρταραιαν Ὁ. 88 Conjectaverim νεώς. S. Tum post 
E 


owsit ex Ὁ. 5: 
ἁμαρτίας O preebet αἰτίας. 3) οὔρια O. αθήτωσαν C. Postea οἰχείων pro ἰδίων Ὁ. 35 ἀμελήτωσαν C. 


δι 5. CLEMENTIS 1 ROM. PONT. OPERA DUBiA. 53 
velut naute diligenter preparent nuicuique neces- A ὥσπερ ναῦτα: χαταρτιζέτωταν ἐπιμελῶς τὰ γρήζοντα 


saria. Epiecopus tanquam proreta vigilanter solius 
gubernatoris doctrinam secum reputet. Christus ac 
Balvator ut gubernator diligatur, solusque in iis 
que dicit credatur. Cuncti vero Deum de prospera 
navigatione orent. Navigantes omnem angustiam 
exspectent, ut qui msgnum ac turbidum pelagus 
tranefretent, mundum scilicet: interdum quidem 
afflicti, persecutionem patientes, dissipati, esurien- 
tes, sitientes, nudi, coangustali ; rursus autem in- 
terdum adunati, congregati, quieti; sed et nau- 
seantes, vertigine affecti, vomentes, hoc est confi- 
tentes delicta tanquam morbidam bilem, peccata 
dico ex amaritudine profecta et mala ex inordinatis 
cupiditatibus accumulate, qua» per confessionem 
veluti evomentes a morbo allevamipi, recipientes 
salutarem ex sedulitate sanitatem, 


XVI. Cuncti tamen scitote, plus vobis omnibus 
epiecopum laborare ;quoníam unusquisque vestrum 
suam patitur molestiam, ille vero suamet singulo- 
rur. Quocirca, o Clemens, ita preside, et unicui- 
que pro viribus sis adjutor, qui omnium sollicitu- 
dinibus onustus es. Unde quod hanc dispensatio- 
nem suscípis, scio me gratiam accipere, non dare ; 
sed confide et fortem te presta, tanquam qui scías 
quod tibi Deus, in requies portum appellenti, re- 
tribuet summum bonorum, mercedem stabilem, 
quandoquidem pro universorum salute majorem 
suscepisti laborern. Adeo ut si multi ex fratribus 
te ob supremam justitiam odio habuerint, eorum 
quidem odium nullatenus te leedet, justi autem Dei 
amicitia multumtibi conducet. Itaquenitere laudem 
injustitia partam depellere, per justam vero admi- 


pistrationem sectari utilem laudem ex Christo pro- 
venientem. 


ixiz-y. 'O ἐπίσκυπος ὡς πρωρεὺς ἐγρηγορὼς τοῦ 
κυδερνήτου μόνου τοὺς λύγους ἀντιδαλλέτω. Ὁ Χρι- 
στὸς ἢ x31 9" EE Lp, κυδερνήττς ςιλείσθω, καὶ μό- 
νος περὶ ὧν λέγει πιστευξσθω. ΟἹ δὲ πάντες τῷ Θεῷ 
περὶ τοῦ 0223 99 πλέειν προϑευχέσθωταν. Ol πλέον- 
τες πᾶπταν θλίψιν προσδοχάτωσαν ὡς μέγαν "5 xal 
ταρα ὠδη βυθὸν παραπλέοντες τὸν xóspow ὁτὲ ἡ“ 
piv ἀθυμοῦντες, διωκόμενο:, τχορπιζόμενοι, πεινῶν- 
τες, διψῶντες, γυμνητεύοντες "5, στενοχωρούμενοι, 
xai πάλιν ὁτὲ piv ἐνούμενο:, συνχυλιζόμενοι, ἦσυ- 
“᾿ἄζοντες᾽ ἀλλὰ καὶ ναυτιῶντες, ἰλιγγιῶντες, ἀπε- 
μῶντες "*, τουτέστιν ἐξομολογούμενοι τὰ παραπτώ- 
ματα ὥσπε; νοσοποιοὺς χολὰς, τὰς ἐκ πικρίας ἁμαρ- 
«iac λέγω καὶ τὰ ἐξ ἐπιθυμιῶν ἁτάχτων σωρευθέντα 
καχὰ, ἅτινα τῷ ὁμολογῆσαι ὥσπερ ἀπεράσαντες "5 
κουφίζεσθε τῆς νόσου, προσιέμενοι τὴν ἐκ τῆς ἔπιμε- 
λείας σωτήριον ὑγίειαν. 

XVI. Πλὴν γινώσχετε πάντες πάντων μῶν πλεῖον 
χάμνοντα τὸν ἐπίσχοπον, ὅτι ἔχαστος ὑμῶν τὴν αὐτοῦ 
θλίψιν πάσχε!, αὐτὸς δὲ τὴν αὐτοῦ xal τὴν ἑκάστου. 
Διὸ, ὦ Κλήμης, ἑκάστῳ κατὰ τὸ δυνατὸν προχαϑέ- 
σθητι βοηθὸς, τὰς πάντων φορτισθεὶς φροντίδας. 
Ὅθεν τό σε οἰκονομεῖν b ἀναδέξασθαι, χάριν οἷδα 
εἰληφὼς, οὐ δεδωχώς" ἀλλὰ θάῤῥει 6 xal γενναίως 
φέρε, ὡς εἰδὼς ὅτι ἀποδώσει σοι ὁ Θεὸς εἷς τὸν λι- 
μένα τῆς ἀναπαύσεως καταντήσαντι τὸ μέγιστον τῶν 
ἀγαθῶν, ἀναφαίρετον μισθὸν, xa0' ὅτι 9 ^ ὑπὲρ τῆς 
τῶν πάντων σωτηρίας τὸν μείζονα ἀνεδέξω χάματον. 
Ὥστε ἐΐζν σε πολλοὶ τῶν ἀδελφῶν διὰ τὴν ἐπ᾽ ἄχρον ** 
δικαιοσύνην uia octo, τὸ αὐτῶν μὲν μῖσος οὐδέν σε 


C. βλάψε:, ἢ δὲ τοῦ διχαίου Θεοῦ φιλία πολύ σε ὄνήσει "5. 


Ὥστε πειρῶ τὸν ἐξ ἀδικίας γινόμενον ἔπαινον ἀποσεῖ» 
εσθαι, διὰ δὲ διχαίαν διοίχησιν τὸν ἐκ Χριστοῦ ἐπω- 
φελὴῆ θηρεύειν ἔπαινον. 


INTERPRETATIO RUFINI. 


prosperitate ventorum ; ut navigantes omnem tribulationem, et omne periculum superent, tanquam in 
mare profundum mundi istius, et vite humane pelagus navigantes : in quo et esuriendum sit et sitien- 
dum, nuditatem quoque ferendam ; morbus etiam corporis, et egritudines tolerandas ; insuper et homi- 
num insidiis ac dolis sepe laborandum : quippe qui et dispergendos se nonnunquam noverint, sed ali- 
quando etiam congregandos ; vomitus quoque et suggillationes ferendas, cum ex confusione poccatorum, 
el rejeclione criminum, velut male congregati in visceribus fellis, jactura facienda est, et abjicienda 
prorsus e corde omnis intrinsecus latens amaritudo peccati, si qua forte ex desideriis iniquis, velut ex 
cibis noxiis congregata est ; quam utique cum evomuerit quis et abjeceril, ingentis sgritudinis libere- 
bitur morbo, si tamen post vomitum qua ad sunitatem pertinent sumat. 

XVI. Verumtamen scitote cuncti, quod supra omnes vos laboret episcopus: quia unusquisque vestrum 
suum proprium fert laborem ; ille vero, et suum, et singulorum. Propter quod, o Clemens, tanquam qui 
omnibus preesse te noveris, singulos prout potuoris juva.et singulorum labores leva,qui et singulorum onus 
ac sollicitudinem portas. Unde et ego nunc hanc tibi injungens dispensationem, scio quia accipio gratiam 
magis quam presto; sed esto confidens, et fortiter ferons ; certus quia laboris tui meritum recipies, cum 
ad portum quietis incolumem hanc provexeris navem : ibi mercedeset premia pro omnium salute snscipies, 
81 hic pro omnium incolumitate vigilaveris. Itaque si te multi ex fratribus,propter rigorem justitie odio 
habuerin!, ex hoc quidem non lederis, sed ex hujuscemodi odiis amor tibi concillabitur Dei. Et ideo satage, 
et refuge ne lauderis ab iniquis, et ne a pessime ageniibus diligaris ; sed potius, ut propter justam 
dispensationem et equissimam regulam discipline, ἃ Christo collaudari merearis. 


VARLE LECTIONES. 


9! τοῦ Χοιστοῦ Ruf. interpunctione mutata. 3* ὁ C. Excidisse fortasse ὡς post σωτήρ suspicatur 8. 


9 οὔρια O.— ' μέγα C. lta O c. S, ὅτε C. 43 γυμνιτεύοντες θ6. 53 Ita S, ὅτε C, ὅ τε O. ὁτὲ μέν ἀκ τα 
in Lextum irrepsisse putat 8. Tum συναλιζόμενοι C. ** lege ἀπεμοῦντες, vel, cum O, ἀπερῶντες. — 65 


μήσαντες C. Doin προθέμενοι pro προησιέμενοι var. leot. &p. C: ** θάρσει 06, 41 γχαθό τι 0. Ita O et ex 
conject. C, in cuj. textu ἔπαχρον. Subinde μ'τύσουσιν idem. Et Ruf. odio. habuerint, ut. C. 99. ὠνήσει C. 


63 CLEMENTINA. — EPISTOLA CLEMENTIS AD JACOBUM. 94 
XVII. Ταῦτα εἰπὼν xal τὰ Ὁ τούτων πλείονα má- A — XVII. Hzc et alia plura cum protulisset, rursus 


λιν τῷ πλήθει προσεμδλέψας, εἴπεν᾽ Kal ὁμεῖς δὲ, 
ἀγαπητοί μου ἀδελφοὶ καὶ σύνδουλοι, τῷ προχαθεζο- 
μένῳ ἀληθείας χατὰ πάντα ὑπείξατε, τοῦτ᾽ 9! εἶδό- 
τες, ὅτι ὁ τοῦτον λυπήσας Χριστὸν, οὗ τὴν καθέδραν 
πεπίστευται, οὐχ ἐδέξατο, xxi ὁ 5* Χριστὸν μὴ δεξά- 
μενος ὡς ἀθετήσας τὸν Πατέρα λογισθήσεται, διὸ τῆς 
ἀγαθῆς βασιλείας ἀποδληθήσεται. Οὗ εἵνεκεν πειρᾶ- 
σθε, χατὰ πάσας συνόδους ἔρχεσθαι 95, ἵνα μὴ ὡς 
λειποτάχται ὑπὸ τῆς τοῦ ταξιάρχου ἀθυμίας ápaxp- 
τίας ἔγχλημα λάδητε. Διὸ πρὸ πάντων οἱ πάντες τὰ 
ὑπὲρ αὐτοῦ φρονεῖτε, τοῦτ᾽ 9* εἰδότες ὅτι OU ἕκαστον 
ὑμῶν ὁ πονηρὸς αὐτῷ μόνῳ τὸ 88 πλεῖον ἐχθραί- 
νων προσπολεμεῖ., Ὑμεῖς οὖν πειρᾶσθε τῇ πρὸς αὐὖ- 
τὸν στοργῇ καὶ τῇ πρὸς ἀλλήλους εὐνοίᾳ διατελεῖν 
χαὶ αὐτῷ ἐπακούειν, ἵνα καὶ αὐτὸς χουφίζηται καὶ 
ὑμεῖς σωθῆναι δυνηθῆτε. 

XVIII. Ἔνια δὲ xal ἀφ΄ ἑαυτῶν νοεῖν ὀφείλετε, διὰ 
τὸ αὐτὸν μὴ δύνασθαι ἐν φανερῷ λέγειν διὰ τὰς ἐπι- 
δουλάς" οἷον ἐὰν ἐχθραίνῃ τινὶ, μὴ ἀναμένετε αὐτὸν 
εἰπεῖν, τῷ δὲ μὴ προσαμιλλᾶσθε, ἀλλὰ φρονίμως 
ἕπεσθε 9 αὐτοῦ τῷ βουλήματι, ἐχθροὶ γινόμενοι otc ἐχ- 
θραίνει, καὶ μὴ ὁμιλοῦντες otc μὴ ὁμιλεῖ' ἵνα Exa- 
στος, ἐπιδιχαζόμενος τοῦ πάντας φίλους ἔχειν, αὖ- 
τὸν διαλλάττων σώζηται, τῆς αὐτοῦ ἑπαχούων ὁμι- 
λίας. Εἰ δέ τις φίλος μενεῖ 9 οἷς αὐτὸς ἐχθραίνει, καὶ 
λαλεῖ οἷς αὐτὸς οὐχ ὁμιλεῖ, εἷς ἐστι καὶ αὐτὸς τῶν 
ὁλοθρεύειν 9 θελόντων τὴν Ἐχχλησίαν᾽ τῷ γὰρ σώματι 
συνὼν ὁμῖν 98, τῇ γνώμῃ μὴ ὧν μεθ᾽ ὁμῶν, καθ᾽ ὁμῶν 
ἐστιν, πολλῷ χείρων τῶν ἔξωθεν φαινομένων ἐχθρῶν, 
μετὰ δοχούσης φιλίας σκορπίζων τοὺς ἔσω. 


multitudinem intuens dixit : Et vero vos,dilecti mei 
fratres et conservi, presidi veritatis in omnibus 
obsecundate, illud scientes, quod qui hunc con- 
tristaverit, Christum, cujus cathedram tenet, non 
recepit ; et qui Christum non receperit, quasi qui 
Patrem rejecerit reputabitur, ideoque a bono regno 
ejicietur. Qua de causa ad omnes conventus venire 
satagite, nd velut desertores, per imperatorisanxic- 
tatem, peccati probrum accipiatis. Idcirco ante 
omnia cuncti qu:» pro ipso faciunt sentite, id co- 
guoscentes, quod propter unumquemque vestrum 
diabolus ipsi soli magis inimicus bellum infert. Vos 
ergo contendite in amore erga ipsum et in mutua 
benevolentia perseverare, eique obedire ; ut et ipse 
sublevetur, et vos possitis salutem consequi. 


XVIII. Quinetiam nonnulla ex vobis ipsis debetis 
intelligere, que ipse manifesto dicere propter insi- 
dias non possit : verbi gratia, si alicui sit infensus, 
ne expectetis ipse dieat : illi vero nolite in conten- 
tione assistere ; sed prudenter hujus voluntatem 
sequimini, odio habentes quos odio prosequitur, 
nec loquentes cum iis cum quibus non loquitur; ut 
quilibetdum studet universorum amicitiam habere, 
reconciliatus ei salvus flat, ejus obediens sermoni. 
Quod si quis amicus permaneat his quos ipse odit, 
et loquatur cum quibus ipse non disserit, unus 
etíam ipse eorum est qui Ecclesiam exterminare 
cupiunt: corpore enim vobiscum manens, senten- 
tia vobiscum non existens, contra vos est ; multo 


pejor iis qui extra inimici apparent, quippe qui cum apparente amicitia eos qui intra sunt dispergat. 
INTERPRETATIO RUFINI. 


XVII. Hac cum dixisset, et his similia quamplurima, rursum respiciens ad populum, dixit: Sed et 
vos, charissimi fratres et conservi mei, huic qui presidet vobis ad veritatem docendam, in omnibus 
obedite, scientes quod si quis hunc contristaverit, Christum, qui ei docendi credidit cathedram, non 
recipit ; et tanquam qui Christum non susceperit, nec Deum Patrem suscepisse judicabitur; et ideo neo 
ipse suscipietur in regno ccelorum. Propter quod satagite, ad omnem collectam et congregationem semper 
convenire; uti non velut negligentes et desides, & Christo judice condemnemini. Convenientes vero sem- 
per ad Clementem, omnes date operam pro ipso sentire, et summo studio favorem vestrum erga ipsum 
dependere ; scientes quod propter singulos vos ipsum magis solum infestat inimicus, et in ipsum majora 
suscitat bella. Oportet ergo vos summo studio niti, utomnes erga illum vinculo amoris innexi, plenissimo 
erga eum inhereatis affectu. Sed et vos quoque ipsi, unanimes in omni concordia perdurate; quo facilius 
etiam illi obedire omnes pariter in consensu et unanimilate possitis, per quod et vos salutem consequi, 
et ille possit obtemperantibus sibi promptius impositi oneris pondus evehere. 

XVIIL.(41) Quedam etiam ex vobis ipsis intelligere debetis,si quasintque ipse,propterinsidiashominum 
malorum, non potest evidentius et manifestius proloqui : verbi gratia (42) si inimicusest alicui pro actibus 
suis: vos nolite exspectare ut ipse vobis dicat ; cum illo nolite amio! esse; sed prudenter observure 
debetis, οἱ voluntati ejus absque commonitione obsecundare et avertere vos ab eo, cui ipsum sensistis 
aversum ; scd neo loqui bis quibus ipse non loquitur; ut unusquisque qni in culpa est, dnm cupit 
omnium vestrum amicitias reparare, festinet citius reconciliari ei, qui omnibus preest, et per hoo redeat 
ad salutem, cum obediro ceperit monitis presideutis. Si vero quis amicus fuerit hisquibus ipse amicns 
non est, et locutus fuerit oum his quibus ipse non loquitur, unus est et ipse ex illig qui exterminare 
Dei Ecclesiam volunt; et cum corpore vobiscum esse videatur, mente οἱ animo contra vos est; et est 
multo nequior hostis hio, quam ihi i foris sunt, et evidenter inimici sunt: hic enim per amicitiarum 
speciem, que inimici sunt gerit, et Eoclesiam dispergit ac vastat. 

VARLE LECTIONES. 

ἢ τήν. *! τοῦτο Cfr. Hum. 11, 66, C... 5* ὡς C. xal (slc in. marg.) πάσας συνόδους ἔρχεσθαι C, ἐν 
πάσαις συνόδοις συνέρχεσθαι var. lect. ap. eumdem. Rufinus propter quod ite ad omnem collectam 
et congregationem semper convenire. Tum S. mavult : ἀπὸ τῆς τοῦ ταξιάρχου ἀσυλίας. Cfr. Hom. τι, 69. 
δὲ τοῦτο Ὁ, "5 ἔπεσθαι Ο. δ᾽ μὲν $C, male. 9 ὀλεθρεύειν Ὁ. Β ἡμῖν Ὁ. Tum idem ἡμῶν, καθ᾽ ἡμῶν, 


ὡς καθ᾽ ἡμῶν pro ὑμῶν, καθ᾽ ὑμῶν, 
iN n pro eam "n VARIORUM NOTAE. 
41) Hao citantur in concilio Vasensi r, can. 6. leg. Capitul. 1. vit, c. 361. 
42) Citant concilium Metense sub Stephano V, c. 6, 12; Joannes VIII, Ep. 234; Gregorius VII, t. vir,op. 21 


$7 : . GLEMENTINA. — 


MILIA I. 58 





KAHMENTO2 


TON HETPOY EHIAHMION KHPYTMATON ETIITOMII. 


CLEMENTIS 
DE PRJEDICATIONIBUS PETRI INTER PEREGRINANDUM EPITOME. 


45 'OMIAIA Α΄. 

I. Ἐγὼ Κλέμης, Ῥωμαίων πολίτης ὥν, χαὶ τὴν 
πρώτην ἡλικίαν σωφρόνως ζῆσαι δεδύνημαι 81, τῆς ἐν- 
νοίας μου ἐν παιδὸς ἀπασχολούσης τὴν ἐν ἐμοὶ ἐπι- 
βυμίαν εἴς τε ἀθυμίας xal πόνους. Συνῆν γάρ μοι 
λογισμὸς οὐχ οἶδα πόθεν τὴν ἀρχὴν λαδὼν, περὶ θα- 
νάτου πυχνὰς ποιούμενες ὑπομνήσεις, ὅτι ἄρα θα- 
νὼν οὔχ εἶμι xal οὐδὲ μνήμην τις ποιήσει μού ποτε, 
τοῦ ἀπείρου χρόνου πάντων 99 τὰ πάντα εἷς λήθην 
φέροντος, ἔσομαι δὲ οὐχ Gv, οὐχ ὄντας 99 εἰδὼς, οὐ 
Ὑινώσχων, οὐ γινωσχόμενος, οὐ γεγονὼς, οὐ γινόμε- 
voc" xai doá 19 ποτε γέγονεν ὁ κόσμος, xal πρὸ τοῦ 
γενέσθαι τί ἑτὸς ἦν ; εἴ γὰρ ἦν ἀεὶ, καὶ ἔσται" εἰ δὲ 
γέγονε, xal χυθήσεται" xal μετὰ λύσιντί ἄρα ἔσται 
κίλιν, εἰ μὴ τάχα σιγὴ καὶ λήθη ; καὶ 11 τάχα ἔσται 


t, ὅ νῦν νοῆσαι οὐ δυνατόν. 


II. Ταῦτά τε χαὶ τὰ τούτοις ὅμοια οὐχ οἵδα πόθεν 
ἀπαύστως ἐνθυμούμενος, οδυνηρὰν εἶχον λύπην τοσοῦ- 
τον, ὡς ὠχριχχότα με τήχεσθαι" xat 86 τὸ δεινότα- 
τον, εἴ ποτε ἀπώσασθαι τὴν φροντίδα ὡς ἀνωφελῆ 
ἐδουλευσάμην, ἀχμχιότερόν μοι μᾶλλον τὸ πάθος ἐγί- 
wsvo, χαὶ ἡχθόμην ἐπὶ τοὐύτῷ, οὐχ εἰδὼς σύνοιχον 
καλὴν ἔχων ἔννοιαν, ἀνθανασίας ἀγαθὴν 13 αἰτίαν μοι 
γενησομένην 79, ὡς ὕστερον τῇ πείρᾳ ἐπέγνων xal 
Θεῷ τῷ πάντων δεσπότῃ ηὐχαρίστησαν. Ὑπο γὰρ τῆς 
κατ᾽ ἀρχὰς θλιδούσης με ἐννοίας εἰς τὴν τῶν πραγ- 
μάτων ζήτησιν xal εὕρεσιν ἠναγκάσθην ἐλθεῖν" καὶ 
τότε ἐταλάνιζον οὕς τὴν ἀρχὴν δι’ ἄγνοιαν μαχαρίζειν 
ἐκινδύνευον. 


Ill. "Ex παιδὸς οὖν ἡλιχίας ὧν ἐν τοιούτοις λογι- 
σμοῖς, χάριν τοῦ μαθεῖν τι βέδαιον“ εἰς τὰς τῶν φιλο- 
σόφων ἐφοίτων διατριδάς καὶ οὐθὲν ἕτερον ἑώρων, ἣ 
δογμάτων ἀνασχευὰς xal χατασχευὰς xal ἔρεις xal 
φιλονεικίας xal συλλογισμῶν τέχνας xal λήμμάτων 
ἐπινοίας χαὶ ὁτὲ 16 μὲν ἐπεχράτει, φέρε λέγειν, ὅτι 
ἀδένατος ἧ ψυχὴ, ὁτὲ δὲ ὅτι θνητή. E? ποτε οὖν ἐπε- 
χράτει λόγος ὅτι ἀθάνατος, ἔχαιρον' ὁπότε δὲ ὅτι θνητὴ, 
ἑἐλυκούμτν’ πλεῖον δὲ 18 ἡρύμουν, ὅτι οὐδ᾽ ὁπότερον 
εἰς τὸν ἐμὸν βεδαιῶσαι νοῦν ἡδυνάμην᾽ πλὴν 15 συν- 


HOMILIA PRIMA. 

I Ego Clemens, civis Romanus, primam etatem 
pudice ac temperanter vivere valui, cum a pueritia 
mens mea atque cogitatio inhzerentem mihi cupi- 
ditatem avocaret ad morrores et molestias. Inerat 
enim consideratio, nescio unde oborta, qua crebro 
mortis commonebat : quod utique post mortem 
non sim, neque usquam mei mentionem quisquam 
facturus sit, scilicet immenso tempore cunctorum 
cuncta in oblivionem adducente, sim autem non 
existens, eos qui sunt non cognoscens ; nec cogno- 
80en8, nec cognitus ; quique aliquando non fuerim, 
et tunc non sim? Et an factus sit mundus ; et an- 
tequam fleret, quidnam fuerit ? Nam si semper 
exstitit, semper erit: si autem factus est, etiam 
dissolvetur : et post dissolutionem quid erit ite- 
rum, nisi forte silentium et oblivio ? Et forsan erit 
aliquid, quod nunc cogitare est impossibile. 

II. Heo atque his similia, nescio unde, indesi- 
nenter cogitans, acerbam adeo cepi tristitiam, ut 
pallerem ac tabescerem : et quod molestissimum, 
Bi quando eam sollicitudinem tanquam inutilem re- 
pellere cogitarem, vehementior multo me urgebat 
affectus : eamque rem egre ferebam, nesciens quod 
contubernalem preclaram haberem eam cogitatio- 
nem, qua mihi bona immortalitatis foret causa, 
quemadmodum postea exparientia agnovi, et Deo 
cunctorum Domino gratias egi. Cum enim me ab 
initio illa consideratio premeret, ad rerum inquisi- 
lionem et inventionem venire coactus sum : tunc- 
que miseros judicavi, quos principio per ignorun- 


C tiam beatos predicare ausus fueram. 


III. Igitur cum a puerili etatein hujusmodi dege- 
rem cogitationibus, quo aliquid certi addiscerem, 
ad philosophorum adventabam scholas ; nihilque 
aliud cernebam, quam dogmatum destructiones 
et astructiones, item lites et contentiones, et syllo- 
gismorum artificia, necnon sumptionum excogi- 
tationes : et interdum quidem prevalebat, verbi 
gratia, animam esse immortalem, interdum au- 
tem mortalem esse. Si quando igitur sermo de il- 
lius immortalitate obtinat, letabar ; cum vero 


VARLE LECTIONES. 


9! Scri 


x οντας S. Tum οὐ γὰρ γεγονώς Ὁ pr. man. 


à peerim c. O δεδυνημένος, sed obstat xal copula precedens. Nominativus absolutus prime periodi 
epigraphes modo toti narrationi eleganter prevfigeretur. c πάντως Oong. S. 59 Fortasse οὐ 

X Vu. 
apte πάντων excidit e recensione Clericb-Sohwegleriana. T ὁτὲ μὲν — ὁτὲ δὲ δ Ο, ὅτε μὲν — ὅτε 


τὰ ὄντα pro 
7? ἀγαθῆς C. 78 γενομένην C Kd 


71 χαὶ ἤ O. 


Ita locum sanavi ex O. Prope accedit Epitome, quam admonente Cotelerio 8 in auxilium vocavit. 
Vbb. ὅτι θνητὴ, ἐλυπούμην' πλεῖον δὲ ἡθύμουν desunt in textu Ci. 16 Rufinus clarius: sed hoc tantum 
senientize ac definitiones rerum non pro natura sui ac veritate causarum, sed. pro tngentis 


de ium false imagiuarentur aut vera. 


' 


6 CLEMENTINA. — *iOMILIA I. 63 


εὐτέρχη x2: Ὡμανὴν ἀτότατιν ἔχω, ix τοῦ μόνον À oculis illam videnssufficientem acidoneam habeam 
φανῆνα:, ὅτ: ἔστιν" xxi οὐκ ἔτι δυνήσεται τὰ τῶν — declarationem quod existat, ex eo solo quod appa- 


ὁςφιλιιῶὼν 1C:z τὸ τῆς ἀχγῆς ἀνατρέψαι ἀδηλα δ ή- 
pru Ὅμως xxl αὐτὴν ταύτην τὴν σχέψιν ἀντέδα- 
λέν Ἢ τινι συνήθε: οἰλοσύτῳ, ὅς συνεδούλευέ μοι, 
οὔὐτὸ μὴ τυλμῆν, χετὰ πολλοὺς τρόπους. E*-t Ὑὰρ 
οὐκ εἶπσαχουύξετα:, τττὶν, ἡ φυχὴ τῷ μῆγῳ, σὺ τοῖς 
$9 -τῦτὰό ποιεῖν ἀπαγορεύουτι νόμοις ὡς ἀντιποήξας 
δυστυνειξήτως βδιώτεις. εἰ δὲ ἐξαχούσεται, μετὰ τοῦ 
δυταυνειξήέτως σὲ 5. υὔν, οἷμλι τὸ τῆς εὐσεθείας σοι 
urxic: προχωρεῖν, 95 εἴνεχεν χαὶ 9 ἐτόλμησας 
Ἔ,γϑραξνειῖν vio τὸ θεῖον λένουτιν Exi τοῖς τῇ λύσει 
Φφινόντων σωμήτων ταύλλουσι τὸς ψυχᾶς. Ἐγῶ δὲ 
-τῶτὰ ἀχούσες, ὀχυγεότεοος μὲν πρὸς τὸ τοιοῦτον 
ἐγχειςῖσα: ἐγενόκεν, τῆς δὲ ἐπαςγῆς μοῦ οὐκ ἔπαυ- 
σάανν θυολῆς, ἄλλ᾽ ὡς ἐμΞξοδισθεὶς τὴν δομὴν 2θ6- 
uror. 


VI. Καὶ *ez μὴ 35: τὰ τοῖαττα μβαχρῷ διχγέπσωμαι 
λόγῳ, ἕν τουτούτυς λογισμοῖς xil Ξοίγισιν ὄντος 
μου, τήέμν τις ἐτέμα, bz: τῆς Τιδε:ἴου Κυΐσαςος Bi- 
ε:λεΐας, ἐξ juo E τρυξὶς τὴν Ἀ5γ)χὴν Aa40i59272, 
πόξανεν ἔχάστοτε χαὶ ὡς ἄλνγθως ἀνχϑὶ 0:93 Ζγε- 
λος ξιέτρεχε 9 τῶν χύτμον, τὸ τοῦ Θεοῦ βούλημα 
σιτῖ, στέγειν" τοῦ Covauivg. Ἐχήστοτε οὖν πλείων 
xx: μείων ἔνξένετο 9, Abvoo7z, ὥς τίς ποτε ἐν Clos 
δα’, ἐξ ἐχτῖνες τουξῆς λεὼν τὴν ἀσγὴν, Ἰνυξαίοις 
τὴν το3 32:2:00 8:55 erri ἔξετζ: βαξιλείαν, ἧς Xr9- 
λχύξιν λένε: £X» τς χύτῶν τοικστυρϑώσι, 9 τὴν Ξο- 
λιτείσν τοῦ ξὲ Ξιξτεύεξθει: zjv χ2::ν, ὅτ: θει τη - 
toc γέμων ταῦτ c£, T5AÀ1 θχυ:ε2ϑ: 2 στ μετ E 
xzi circ διατράττετα: χελεῦξε: μένῃ, ὡς m 
θεοῦ sr ςὼς᾿ τὴν oosire χωτοὺς Ὑ2: Ξοῖεῖν ἀχούειν, 
τοςλοὺς ἀνηξλέξειν, 2 χολλοὺς τοῖς: περιπατεῖν, 
χωλοὺς ἀνοξδοῖ V, πῷξ:ν v2a7» ἀπελπύνε:, Tiv-1 ἐχ'- 
μονα τουντξεῦε:" ἀλλὰ xi! Atzz25 ie ix ξιαττί- 
ματος prem ἔνυρῶντες Xycp weurvo: XI1)) i277v711, 
v&ixpol ἔξ στρυσφερόξενο: EYil2VYTDI, χαὶ οὐξὲν ἔστιν 
ὅ χδ,νατεξ ποιεῖν. Ἀπ: LT. τε πῶλλον ὁ χεΐζνυς τῷΐ- 
xX2z-t», Z2A2 μείων 2:X τλειένων τῶν ἐξ:Σγ πούντων 
χαὶ "5 βεδα:οτέρα Ert», 22m ἔτ: τῆ εν λένω, ἀλλξ 
102 z2dvpnax- P ἀλτθεια. 7HIr τ: ττε χαὶ Ξοστή- 
ματα X371 τί τος ἔγξιττο ὅσυλτς zril ταξύξοως "5 τὸ 
TX ὅν εἶν ὁ ταυνεῖς χα; τί φυλλεισ: δένειν. 

VIL Καὶ 2-9 τις σρὺς orc ἔτε: ἕν 19. τῇ-- 
wüZRez:wL T2OTL ἔπ αυσς ττὺς ἐπ Ὶ1 Aivw» * "Als; 
Ῥωμτιυ:, ἀχούσχττ" ὁ τοῦ 622 Y oOx 
πάρεστιν, ἐξσυσελλύέμενυς 125: ϑυοδημξνυ:ς 
Dk: zc», ἐὰν τὰ 1 χυτὰ vvwuüro τὸς Ξξισζσντις 
αὐτὸν WUzxczzc διώξιντιν. Δ: μετχζχνλετόε τὸν τοῦ- 
πὸν EX των χειρίνων ἐξ: TX χιείττυνΣ, 2πὸ τῶν 


- 
«^ ὦ.» 
- 


ruerit; nec amplius incerta auditus verba oculorum 
poterunt firmitatem evertere. Attamen banc quoque 
deliberationem cuidam philosopho,necessario meo, 
edisserui,qui consilium mihi dedit,id ne auderem, 
multas ob rationes. Sive enim, inquit, mago non 
obtemperabit anima, tu, tanquam qui legibus ista 
facere prohibentibus repugnaveris, male tibi con- 
scius vives : sin vero obedierit, preterquam quod 
mala in conscientia vives, non amplius tibi bene 
cessura existimo ea qui ad pietatem pertinent, 
cujus ergo ista ausus es.Nam Deum aiunt odio eos 
prosequi, qui animas mortuorum a corporibus se- 
paratas divexant. Ego autem his auditis segnior 


B quidem ad illud aggrediendum effectus sum.a con- 


silio tamen quod initio ceperaro non destiti, sed 
velut ab impetu desiderii retardatus dolebam. 


VI. Ac ne ista tibi longo sermone explicem, cum 
in talibus cogitationibus et negotiis ego versarer, 
sub imperio Tiberii Cesaris fama quedam sensim, 
a verna tempestate initio sumpto passimque crevit, 
et revera bonus Dei nuntius mundum peragravit, 
Dei voluntatem silentio tegere non valens. Ubique 
igitur amplior et major fiebat, referens quod qui- 
dam in Judza, principio sumpto a verno tempore, 
aelerni Dei regnum Judaeis annuntiet, quo fruita- 
rum esse ex iilis diciteum qui vitam rectam emen- 
datamque ducat : quo autem credatur ipsum divi- 
nitatis plenum hzc loqui ac inspirare,multa mira- 
bilia, signa et prodigia edit sola jussione, quasi 
qui a Deo acceperit potestatem ; surdos enim facit 
audire, czcos videre, pedibus debiles ambulare, 
claudos recta incedere : omnem morbum depellit, 
omnem demonem fugat ; sed et leprosi scabri, eo 
eminus tantum viso, sanati abeunt, mortui vero 
oblati suseitantur,nih:lque est quod fazere nequeat. 
Atque quo plus temporis preteribat, eo major fir- 
miorque per complures advenientes existebat, non 
ampl:us, inquam, fama, sed rei ver:tas. Jam vero 
et catus per loca Sebast ecnsuitation:set deiibera- 
lionis carsa,qvisnam esset qui apparuisset,et quid 
vellet dicere. 


VII. Ceterum eodem aono, autu-n; tempore 
quidam pub:ce stans ciaa3:!, d'ce2s : Viri. Ho- 
Iba-zi, azd;e ; De) Fl:us 15 πάσα adest, cunctis 
volentbus prom.nezs viiam xi9r04:5,5; v.larn du- 
xerint ex voluatate Patr.s arisnisit illum.Quoeirca 
mores rnuíate,a dejer:oritus ad r-el;ora transite, 8 
te:xzporaiLus ad zterza:agnoscile uz um esse Deum. 


VABLE LECTIONES. 


^ ἀντέδαλλόν C. 55 xz: muia»dum in —x vel La. 8. οὗ Exe» τὸ τοιαῦτα b)yac Epit. 
€. 5. θυ» sequuniar ia Ei. c. 5. Talegustur; Ἔχγφραξνειν “2 -ὸ seo “έν σιν ἐπὶ τοῖς 9X2)4 70 τὰς 


«ES &I) 752 Ξτωλζτως URL νων 34272. 
xzi s-:vt5» S. atciore Gaiia3dio. 


2 2j4t72 C. 


* 1:2 O e. Epit. c. 6. ov p, στέγειν 


€ tyr O0. * πφυξχατοξψώτε: C Tum deses! Íin' €, 


οὖς gestos 2297: 0. " zx: c. O. qui antea ger. uil "XC. 9" Locus bau dubie eorroptus. 


Epiit. c. 6, add: ἔνεχα. Sed maxime 


it τὸ : eete sa'tep -,2. ὦ, 9 7, τιρτστ:ΐα 


runt Cl. e 8. * Dele -i, na-— prorsus redundat D. Ex» ci χατὰ γνώμη» — xrj?iews» Epit. c. 7. 8. 


- 


» 
^ 


6*5 CLEMENTINA. — HOMILIA I. 66 


στῶτι ὄχλῳ ἔστην ἑπαχούων τῶν λόγων, καὶ συνε- À astante multitudine steti sermones audiens ; atque 


νόουν τάληθῆ !* οὐ διαλεχτιχῇ τέχνῃ λέγοντα, ἀλλὰ 
ἀχάχως καὶ ἀπαρασχευάστως ἐχτιθέμενον, ἃ τε 
ἤχουσε xal ἑώραχε τὸν τοῦ Θεοῦ φανίντα Υἱὸν πε- 
ποιηχέναι τε καὶ εἰρηχέναι. Πολλοὺς δὲ μάρτυρας 
τῶν ὑπ᾽ αὐτοῦ λεγομένων 46 θαυμασίων τε xal. λόγων, 
καὶ ἐξ αὐτοῦ τοῦ παρεστῶτος ὄχλου, παρεῖχεν. 

X. Ἐπειδὴ δὲ πρὸς τὰ ἀπανούργως λεγόμενα οἱ 
ὄχλοι ἡδέως 15 διετίθεντο, 88 οἱ ix παιδείας χοσμι- 
χῆς ὁρμώμενοι φιλόσοφοι γελᾷν αὐτὸν χαὶ γλευάζειν 
ἐπεδάλοντο 18, σχώπτοντες xal διασύροντες θράσει 
ἀμέτρῳ, ὡς μεγάλοις ὅπλοις χεχρημένοι τοῖς συλλο- 
γισμοῖς. Ὁ δὲ ἀπωθούμενος αὐτῶν τὸν λῆρον οὐ συν- 
ἐτρεχεν αὐτῶν τῇ πανούργῳ πεύσει 1, ἀλλ᾽ ἀκατα- 
πλήχτως ὧν ἔλεγεν οὐχ ἀφίστατο. Καί ποτὲ τις αὐὖ- 
τοῦ ἐπύθετο, διὰ τί κώνωψ ἐγένετο, xal 18 βραχύτα- 
tov ὁν, ἐξ πόδας ἔχον, ἔχει 49 xal πτερὰ, ἐλέφας δὲ, 
τὸ μέγιστον τῶν ζώων, ἄπτερος ὧν, τέσσαρας μόνους 
ἔχει πόδας. Ὁ δὲ μετὰ τὴν πεῦσιν τὸν ἐμποδισθέντα 
ἀναλχαδὼν λόγον, ὡς πρὸς τὴν πεῦσιν ἀποχρινάμε- 
νος 9, τὸν αὐτῷ ἀπ’ ἀρχῆς προχείμενον ἀνελάμθανε 
λόγον τούτῳ μόνῳ προοιμίῳ χρώμενος καθ᾽ ἑχάστην 
ἐγχοπήν, Ἡμεῖς τοῦ πέμψαντος ἡμᾶς τοὺς λόγους καὶ 
τὰς θαυμασίους πράξεις εἰπεῖν ὑμῖν μόνον ἔχομεν 
ἐντολὴν, καὶ ἀντὶ τῆς λογικῆς ἀποδείξεως μάρτυρας 
παρέχομεν ὑμῖν τῶν ἐξ ὑμῶν 3: παρεστώτων πολ- 
λοὺς, ὧν ἐγὼ τὰ 33 εἴδη μέμνημαι, ὡς ἐμψύχους εἶχό- 
νας, ἱκανὰς μαρτυρίας. Λοιπὸν τῆς 33 ὑμετέρας ἐστὶν 
ἐξουσίας, ὑπείκειν ἢ ἀπειθεῖν. Τοῦ δὲ λέγειν ὑμῖν τὸ 
συμφέρον οὐ παύσομαι, ὅτι ἐμοὶ μὲν ζημία τὸ σιωπᾷν, 
ὑμῖν δὲ τὸ ἀπειθεῖν βλάδη.᾿Αλλὰ xal τῶν εἰκχίων 84 
ὑμῶν προδλημάτων τὰς ἀποδείξεις 3 ἀποδοῦναι ἦδυ- 
νάμην, εἰ φιλαληθῶς ἐπυνθάνεσθε. Κώνωπος δὲ xal 
ἐλέφαντος τὴν αἰτίαν τῆς διαφόρου δημιουργίας νῦν 
ὑμῖν οὐχ ἔστιν εἰπεῖν 36 εὔχαιρον τοῖς τῶν ὅλων 
ἀγνοοῦσι Θεόν. 


XI. Ταῦτα αὐτοῦ λέγοντος, ὡς ix συμφωνίας ἄτα- 
xtov ἠφίεσαν γέλωτα, χκατασιωπᾷν xal ἀπορεῖν ab- 
τὸν πειρώμενοι ὡς βάρδαρόν τινα δαιμονῶντα. Ἐγὼ 
δὲ ταῦτα ὁρῶν, ζήλῳ οὐχ οἶδ᾽ ὅπως ληφθεὶς, εὐσεδεὶ 
θυμῷ τοῦ λοιποῦ σιγᾷν οὐχ ἐχαρτέοουν, ἀλλὰ μετὰ 
παῤῥησίας ἐθόων λέγων. Εὐλόγως ὁ Θεὸς ὑμῖν 3 
ἀχατάληπτον τὴν αὐτοῦ βούλησιν ἔθετο, ἀναξίους 
προϊδὼν, ὡς ἐχ 1! τῶν νῦν τοὺς χριτιχὸν νοῦν ἔχον- 
τὰς πλησοφορῶν φαίνεται. Ἐπεὶ γὰρ νῦν τῆς αὐτοῦ 
βουλήσεως χήρυχες ἐξαπεστάλησαν, οὐ γραμματικὴν 


intellexi vera eum non dialectica arte dicere, sed 
sine malitia et praeparatione exponere que audierat 
et viderat a Dei Filio, qui conspectus fuerat, facta 
et dicta. Multos autem testes miraculorum et ser- 
monum, ab ipso editorum, ex ipsa etiam assistente 
plebe producebat. 


X. Quandoquidem vero ad dicta minime subdola 
populus libenter attendebat, ex eruditione ssculari 
prodeuntes philosophi ridere eum ac subsannare 
aggressi sunt, immodica audacia cavillantes atque 
probris incessentes, et qnasi armis validis utentes 
syllogismis. At ille, ineptias eorum repellens, ver- 
sul ipsorum interrogationi non occurrebat ; sed 
intrepide à sermone suo non desistebat. Et ali- 


DB quando quidam rogabat eum, cur ita factus essot 


culex, ut, cum minimum quid sit, et sex pedes ha- 
beat, insuper et alas gerat : elephas vero, animalium 
maximum, cum careat alis, quatuor tantuin pedes 
habeat. Ille autem post interrogationem, abruptum 
resumens sermonem, quasi ad percontationem re- 
&pondisset, propositum sibi ab initio sermonem re- 
petiit, hoc 80)o utens proemio per singulas inter- 
pellationes : Nobis demandatum solummodo est,ut 
vobis sermones et mirabilia gesta illius qui misit 
nos, referamus ; ac pro legica demonstratione testes 
vobis producimus eorum qui ex vobis hic astant 
complures quorum ergo facies recordor, velut vivas 
imagines, idonea testimonia. Ceterum in vestra po- 
testate situm est, obsequi, vel fidem non habere. 
Ego certe nou cessabo vobis exponere quod utile 
est: quoniam mihi quidem damnum est, tacere; 
vobis vero, non credere, noxa. Sed et futilium ve- 
strarum questionum demonstrationes dare pote- 
ram, 8i veritatis studio interrogassetis. Verum cau- 
sam diversae creationis culicis οἱ elephanti nunc 
vobis aperire intempestivum esset, qui Deum om- 
nium rerum ignoratis. 


ΧΙ. Hec eo dicente quasi ex communi consensu 
petulantem risum emiserunt, illum nitens ad si- 
lentium οἱ δὰ angustias redigeretanqnam barbarum 
quemdam insanum. Que cum ego intuerer, zelo 
nescio qua ratione correptus, per iram piam am-. 
plius tacere non sustinui, sed cum fiducia clamavi 
dicens : JureDeus voluntatem suam incomprehensi- 
bilem vobis esse voluit, indignos presciens, sicut 
ex presentibus dat plene intelligere iis qui mentis 
judicio utuntur. Quia enim nuno ejus voluntatis 


VARUE LECTIONES. 


18 ταληθῆς O. Tum ἀπλῶς P ἀχάχως oonj. S, nt Ruf. οἱ Epit. c. 9. Ceterum ofr. infra ἀπανούργως 
$04 


!5 Dege γενομένων D. 13 5 οἱ ὄχλοι C. 


1$ ἐπεύόάλλοντο C. 


17 [ta C. in calce edit et S. in textu ; 


πνεύσει C, πεύσῃ O, πανούργῳ omisso, 18 Dele καί, quod versu insequenti perperam omissum hio 


irrepsit $, 
πόδας ἔχων xal πτερὰ φέρει. 
ap. Cl. et S. Tum 


19 Leg. xzl ἔχει vel xai ἔχον S. Epit. 6. 10; διὰ τί χώνωψ pi 

39. 8, propoait ἀπροκρινούμενος. “1 Fort. leg. ἐξ ὑμῶν τῶν 8: 
legit vult εἰκόνας ἱχαναῖς μαρτυρίαις λοιπὸν --- ὑπείχειν, x. τ. Δ. Αἱ nihil mutan- 
“πα δ οἱ. Epit. o. 10. Verba ἱκόνας μαρτυρίας appositionis locum obtinent. « Produco vobis homines 


ἕνετο, xai βραχύτατος div, ἕξ 
39 cx excedit 


iultos, testes locupletes, cum sint quasi εἰκόνες ἔμψυχοι.» 3. 38 «caddici o. O. 35 ἀπολύσεις scribendum 
6890 7 


€. Tum i$ 
9! ἡμῖν O. Etiam Ree. 1, 9, vobis. ἐξ O. 


υνάμην C. 38 εἰπεῖν οὐχ ἔστιν C. Tum τὸν τῶν p. τῶν var. lect. in Epit. c. 10, 


61 S. CLEMENTIS I ROM. PONT. OPERA DUBIA. " 8 


precones míssi sunt, non grammaticam profiten- A ἐπαγγελλόμενοι τέχνην, ἀλλ' ἁπλοῖς καὶ ἀπανούργοις 


tes artem, sed simplicibus et sinceris verbis consi- 
lium ipsius demonstrantes (adeo ut quilibet qui au- 
dierit, intelligat que dicuntur) neque cum affectu 
quodam invido, se ipsum cunctis prebere nolente, 
adestis vos, ut, preterquam quod non intelligitis 
quod vobis expedit, damno vestro veritatem ridea- 
tis, que apud barbaros ad vestram condemnationem 
versatur, quamque ad vos advenientem non vultis 
hospitio recipere propter libidines vestras, et ver- 
borum illius vilitatem, ne arguamini, quod temere 
philologi estis seu amatores sermonum,non autem 
veritatis amatores philosophi. Quousque ergo disci- 
tis loqui, qui pulchre loqui nescitis? Multa quippe 
verba vestra unius verbi pretio non sunt estimanda. 
Quid autem dicet Greca vestra multitudo, unanimis 
facta, si judicium futurum est, ut iste ait ? Quare, 
Deus, voluntatem tuam non predicasti nobis? Nonne 
audietis, si omnino responsionem accipietis, hec : 
Ego, cum omnes futuras voluntates ante constitu- 
tionem mundi cognoscerem, unicuique pro merito 
suo latenter previus occurri ; quod autem id ipsum 
ita se habeat volens iis qui ad me confugerunt, 
plene manifestare, cur ab initio, ἃ primis genera- 
tionibus voluntatem meam palam non siverim pra- 
dicari, nunc circa seculi finem precones mei con- 
silii misi, qui et irridentur, et contumeliis affecti 
deluduntur ab iis qui nequaquam volunt adjuvari, 
quippe meam amicitiam vehementer repudiarunt. 
O magnam injuriam ! mortis enim periculum sub- 
eunt predicatores ; idque per eos homines qui ad 
salutem vocantur. 

XXII. Porro illud injuste factum adversus preco- 
nes meos 4 principio apud omnes futurum erat, si 
& principio ad salatem vocati fuissent qui indigni 
sunt. Quod enim nunc ab iis injuriose fit, in de- 
fensionem fit juste mese providentie, quod pre- 
clare doctrinain honore dignam nolui inutiliter ab 
initio ad contumeliam publice exponere, sed eam 
8latui, ut venerandam, silentio tegi ; non quidem 
apud eos qui principio digni erant, quibus et tra- 
didi, sed apud istos et consimiles, ut cernitis, indi- 
Enos, odio me prosequentes, seque nolentes dili- 
gere. Et vero nunc, omittentes hunc hominem irri- 
dere, ἃ me ipsius repromissionem audite, vel qui 
volet mihi percontanti respondeat. Ac ne velut pe- 


λόγοις 9? τὴν αὐτοῦ βούλησιν ἐχφαίνοντες, ὡς πάνθ᾽ 
ὀντιναοῦν ἀχούσαντα νοεῖν τὰ λεγόμενα, καὶ οὐ μετὰ 
ἕξεώς τινος φθονερᾶς, παρέχειν πᾶσιν ἑαυτὴν μὴ βου- 
λομένης 39 πάρεστε ὑμεῖς, πρὸς τῷ μὴ νοεῖν τὸ ὁμῖν 
συμφέρον, ἐπὶ τῇ ὑμετέρᾳ βλάδῃ γελᾷν τὴν εἰς τὴν 
ὑμετέραν χαταδίχην ἐν βαρύάροις πολιτευσαμένην 
ἀλήθειαν, ἣν xal ὑμῖν ἐπιδημήσασαν ξενίσαι οὐ floj- 
λεσθε, διὰ τὰς ἀσελγείας ὑμῶν, καὶ τὸ λιτὸν τῶν λό- 
γῶν αὐτῆς, ἵνα μὴ ἐλεγχθῆτε, 8 ὅτι εἰχῇ 9 φιλό- 
λογοί ἐστε, καὶ οὐ φιλαλήθεις φιλόσοφοι" ἀέχρι μὲν 
οὖν πότε λαλεῖν μανθάνετε, οἱ τὸ χαλῶς 9! λαλεῖν οὐχ 
ἔχοντες ; Πολλὰ γὰρ ὑμῶν ῥήματα ἑνὸς οὐχ ἄξια λό- 
γου. Τί ἄρα ἐρεῖ ὁμῶν τὸ ᾿Ελληνιχὸν πλῆθος μία 
ψυχὴ γενόμενον, εἴπερ ἔσται 33 χρίσις, ὡς οὗτος ΔΑέ- 
γει; Διὰ τί, ὦ Θεὲ, τὴν σὴν βούλησιν οὐχ ἐχήρνξας 
ἡμῖν; Οὐ πάντως ἀχούσεσθε, εἴπερ ἀποχρίσεως χατα- 
ξιωθήσεσθε, τάδε 33, ᾿Εγὼ, πάσας τὰς ἐσομένας πρὸ 
χαταθολῆς χόσμου εἰδὼς προαιρέσεις, ἰδίως 8) ἐχά- 
στῳ πρὸς τὸ αὐτοῦ ἄξιον λανθανόντως προαπήντησα" 
τοῦτο δὲ αὐτὸ ὅτι οὕτως ἔχει, βουληθεὶς τοὺς προσ- 
πεφευγότας μοι πληροφορῆσαι, διὰ τί ἀπαρχῆς ix 
προτέρων γενεῶν τὴν ἐμὴν βούλησιν δημοσίᾳ οὐχ 
εἴχσα χηρυχθῆναι, νῦν πρὸς τῷ τέλει τοῦ βίου 39 χή- 
ρυχας ἐμῆς βουλῆς ἀπέστειλα, οἱ 95 xal γελῶνται xal 
ὑδριζόμενοι χλευάξονται ὑπὸ τῶν μηδὲν ὠφελεῖσθαι 
θελόντων xal ἐπιτεταμένως τὴν ἐμὴν φιλίαν παραι- 
τησαμένων. Ὦ μεγάλης ἀδιχίας! μέχρι πόνου 57 χιν- 
δυνεύουσι xXjpuxsc, xal ταῦτα ὑπὸ τῶν εἰς σωτηρίαν 
καλουμένων ἀνδρῶν. 


XII. Τοῦτο δὲ τὸ ἀδίκως γινόμενον κατὰ τῶν ἐμῶν 
χηρύχων ἀπ᾽ ἀρχῆς 8G ἂν εἰς πάντας ἐγίνετο, εἴπερ 
&r' ἀρχῆς εἰς σωτηρίαν ἐχαλοῦντο οἱ ἀνάξιοι. Τὸ γὰρ 


— νῦν γινόμενον ὑπ᾽ αὐτῶν ἀδίκως εἰς ἀπολογίαν τῆς 


ἐμῆς δικαίας γίνεται προνοίας, ὅτι καλῶς τὸν τιμῆς 
ἄξιον λόγον ἀπ᾽ ἀρ Ὡς δημοσίᾳ εἰς ὕδοιν θεῖναι οὐχ 
ἠδουλήθην 38 ἀνωφελῶς, ἀλλὰ σιγᾶσθαι αὐτὸν ὡς τί- 
μίον ἐδουλευσάμην, οὐχ ἀπὸ τῶν ἀπ᾽ ἀρχῆς ἀξίων, 
οἷς χαὶ μετέδωχα, ἀλλ᾽ ἀπὸ τούτων καὶ τῶν τοιούτων, 
ὡς ὁρᾶτε, ἀναξίων, τῶν ἐμὲ μισούντων xal ἑαυτοὺς 
φιλεῖν μὴ βουλομένων. Καὶ νῦν γε παρέντες γελᾷν 
τὸν ἄνδρα τοῦτον, ἐμοῦ πρὸς τὸ τούτου ἐπάγγελμα 
πυνθάνεσθε, ἢ πυνθανομένῳ μοι 99 ὁ βουλόμενος ἀπο- 
κρινάσθω, Καὶ μὴ *9 ὡς ἀσελγεῖς κύνες ὁλάσσετε, ψόφῳ 


VARI LECTIONES. 


*?! λόγοις transcripsi ex O, quo Si conjectura ἀπλῶς xai ἀπανούργως superflua redditur Cf. Rec. *, 9. 
Tum πᾶντα óvttvavoov C, πάντα ὁντιναοῦν 58. 39 βουλόμενοι conjecit amanuensis ad oram cod. O, cujus 
textus βουλομένης, ut C. Ibidem πρὸς τῷ O et Sc. Epit., πρὸς τό C. 9 Ita O c. Epit., sl xal C, qui 
εἰκαῖοι conj. δ᾽ χαλῶς accessit ex O et Epit. Deinde πολλὰ Yo παρ᾽ ὑμῶν Ο. ?* ἔστι Ο. ta O et 
S auctore D, τὰ δὲ C. δὲ [ta & auctore D, εἰδὼς C, deest in O, et absque damno deesse potest. Ep. : 
X. Tp. εἰθὼς ἐχάστῳ. Ad oram cod. Ὁ hso scholia: πάσας τὰς ἐσομένας πρὸ χαταοολῆς χόσμου εἰδὼς 
προαιρέσεις ὁ θεὸς ἐχάστῳ πρὸς τὸ αὐτοῦ ἄξιον λανθανόντως προαπήντησεν. Et ex adverso: θεὸς ἀπολο- 

ούμενος ἐν ἡμέρᾳ τῆς χρίσεως πρὸς τοὺς ἀπίστους. 86 τοῦ βίου vertit C, quasi perinde essel ac τοῦ alo- 
voc, Senteutia postulante, sed sine exemplo, quod quidem sciam Cl. οἱ C, quod S. recte mutavit in 
vot. At non omittere debebat xai γελῶνται. In marg. cod, O alia manus adnotavit; οὐκ εἰσὶ ταῦτα iv 
ἑτέρα ἐκδόσει, 51 [ta O et nonnuli codd. Epitomes, φθόνου 6. 88 ἐδουλήθην C. 89 πυνθανομένων ὁ βουλόμε»- 
γος C. 9 μή accessit ex Ὁ Tum ὁλάχτετε C, qui et μύοντες p. βύοντες. 


69 . CLEMENTINA. — HOMILIA 1. 70 


ἀτάχτῳ βύοντες τῶν σῶζεσθαι θελόντων τὰς ἀχοας, A tulantes canes latretis, incomposito strepitu, aures 


ἄδικοι xal θεστυγεῖς, καὶ τὸν σώζοντα λογισμὸν εἰς 
ἀπιστίαν ἀπασχολοῦντες. Πῶς συγγνώμης τυχεῖν δυ- 
νήσεσθε, τὸν τὴν θειότητα *! τοῦ Θεοῦ ἐπαγγελλόμε- 
νον ὑμῖν εἰπεῖν ὁδρίζοντες, καὶ ταῦτα ἄνφρωπον ὅν 
ἐχρῆν, εἰ xal μηδὲ» ἀληθεόοντα 43, διὰ τὴν ἀγαθὴν 
αὐτου πρὸς ὁμᾶς ἀποδέξασθαι προαίρεσιν ; 


XIII. Ταῦτά μου λέγοντος xal τὰ τούτοις ἀχόλουθα, 
κολὺς τῶν ὄχλων ἐγίνετο θρύλλος" xal οἱ μὲν ὡς τὸν 
Βαρνάδαν ἐλεοῦντες συνήραντό μοι οἱ δὲ ἠλίθιοι ὄν- 
τες δεινῶς xav' ἐμοῦ ἔδρυχον τοὺς ὀδόντας. ᾿Επεὶ δὲ 
ἤδη ποτὲ ἑσπέρα κατειλήφει, τῆς χειρὸς λαθὼν τὸν 
Βαρνάδαν, μὴ θέλοντα 8, βίᾳ εἰς τὴν ἐμὴν ἦγον οἷ- 
xav, ἔνθα xal μένειν αὐτον ἐποίησα, ἵνα μή τις αὐὖ- 
τῷ χεῖρας ἐπιδάλῃ. Καὶ ἡμερῶν ὀλίγων διατρίψας, 
καὶ τοῦ ἀληθοῦς λόγου βραχέα χατηχήσας με ὀλίγον, 
ὡς 9 ἐν ὀλίγαις ἡμέραις, σπεύδειν ἔλεγεν εἰς ᾿Ιου- 
δαίχν τῆς xatà τὴν θρησχείαν ἑορτῆς χάριν, καὶ τοῦ 
λοιποῦ τοῖς ἑαυτοῦ ὁμοεθνέσι συνεῖναι θέλων. 

XIV. Φανερὸς δ᾽ ἦν μοι ἀποναρχησας. ᾿Εμοῦ γὰρ 
εἰπόντος. δύ μοι μόνον τοὺς τοῦ φανέντος ἀνδρὸς οὕς 
ἔἤχουσας * ἐχτίθου λόγους, κἀγὼ τῷ ἐμῷ χοσμήσας 
λόγῳ τοῦ Θεοῦ κηρύξω τὴν βούλησιν, καὶ εἶθ᾽ οὕτως 
ἐντὸς ὀλίγων ἡμερῶν συμπλεύσω 95 σοι" λίαν γὰρ πο- 
ϑῶ ἐπὶ τὸν τῆς Ιουδαίας γενέσθαι τόπον, τάχα δὲ xai 
συνοιχήσω ὁμῖν τὸν πάντα μου τῇ» ζωῆς βίον 45" ὁ δὲ 
ταῦτα ἀκούσας ἀπεχρίνατο᾽ Σὺ εἰ μὲν ἱστορῆσαι τὰ 
ἡμέτερα xal μαθεῖν τὸ συμφέρον θέλεις, ἐξ αὐτῆς 
μοι σύμπλευσον᾽ εἰ δὲ μὴ βούλει, τὰ ἄλλα 9 σημεῖα 
τῆς οἰχήσεώς μου xal ὧν θέλεις ἐγώ σοι σήμερον 


salvari desiderantium obstruentes injusti ac Deo 
exosi, et servatricem cogitationem avocantes ad in- 
credulitatem. Quo pacto veniam consequi poteritjs, 
eum qui vobis naturam Dei referre promittit,contu- 
melia afficientes ;idque hom;inem, quem oportuerat, 
etsi nihil vere loquentem,propter bonam ipsius erga 
vos voluntatem, grate suscipere ? 

XIII. Que cum dicerem, aliaque his consentanea, 
multum in plebe ortum est murmur: atque alii 
quidem tanquam Barnabam miserantes mihi fave- 
bant : alii vero qui erant stolidi,graviter in me stri- 
debant dentibus. Cumque jam vespera advenisset, 
Barnabe manu apprehensa, eum nolentem vi ad 
meam duxi domum ; ubi et feci manere, ne quis ei 
manus injiceret, Paucosque dies commoratus, non- 
nulla vere religionis mibi tradidit rudimenta, quod 
paucis post diebus properare se diceret ad Judeam 
propter festum, velletque deinceps cum suis popu- 
laribus degere. 

XIV. Videbatur autem mihi esse plane perculsus. 
Cum enim ego dicerem : Tu mihi tantum hominis 
illius qui apparuit, quos audiisti expone sermones, 
et ego oratione mea illos exornans, Dei consilium 
predicabo, sicque postea una navigabo intra 
paucos dies: admodum enim cupio ad Judaw 
regionem pervenire: ac forte vobiscum per totam 
vitam habitabo. 1116 his auditis respondit: Tu, si 
quidem videre nostra, et quod expedit vis discere, 
mecum statim navigato ; si nolis, reliqua signa do- 
micilii mei et quorum volueris tibi hodie dicam, ut 


ἐρῶ *, ἵνα ὅτε βούλει ἐλθὼν ἐπιστῇς ἡμῖν" ἐγὼ γὰρ C quando volueris venire, nobis occurras: ego enim 


αὔριον πορεύσομαι ἐπὶ τὰ ἐμαυτοῦ. Kal δὴ ἁδυσώ- 
πιητον ἰδὼν συνῆλθον αὐτῷ μέχρι τοῦ λιμένος" καὶ 
μαθὼν παρ᾽ αὐτοῦ ἅπερ ἔλεγε σημεῖα τῶν οἰκήσεων, 
ἔφην αὐτῷ’ Εἰ μὴ ὅτι αὔριόν τι ἀπαιτῶ ὀφειλόμενόν 
μοι, ἐξ αὐτῆς ἄν σοι συέπλεον’' πλὴν τάχιόν σε xa- 
ταλήψομαι. Καὶ ταῦτα εἰπὼν, καὶ 49 παραθέμενος αὖ- 
τὸν τοῖς τοῦ πλοίου ἡγουμένοις ὑπέστρεφον λυπούμε- 
γος, μευανημένος τοῦ χαλοῦ xal συνήθγυς φίλου. 

30 XV. Ἡμερῶν δὲ διατρίψας, καὶ τὸ χρέος οὐχ 
ὅλον λαθεῖν δυνηθεὶς, τάχους ἕνεκα ἀμελήσας τοῦ πε- 
ριλειφθέντος, ὡς ἐμποδίου ὄντος, xal αὐτὸς εἷς ᾿Ιου- 
δαίαν ἀπέπλευσα, xai. δεκαπέντε 9 ἡμερῶν εἰς Και- 
σάρειαν χατήντησα τὴν Στράτωνος, Ἐπιύδάνοος δὲ 
μοῦ τῆς γῆς xal ξενίαν θηρωμένου, ἔμαθον δτὶ Πέ- 


cras ad mea me recipiam. Videns itaque inexorabi- 
lem esse, comitatus sum eum usque ad portum ; 
acceptisque ab eo signis qua dixerat domiciliorum, 
dixi illi : Nisi cras aliquid quod mihi debetur repe- 
titurus essem. jamjam tecum navigarem ; cito ta- 
men te assequar. Et, his dictis, commendatoque eo 
navis ductoribus, reversus sum tristis, memor boni 
et concordis amici. 

XV. Aliquot autem dies moratus, ac totum debi- 
tum recipere non valens, propter festinationem re- 
liquo neglecto, qtiod impedimento esset, ipse quo- 
que in Judea&m enavigavi, et quintodecimo die Cie- 
saream Stratonis adveni. Cumque terram tetigis- 
sem, et hospitium investigarem, accepi quemdam 


too τις λεγόμενος, τοῦ ἐν Ἰουδαίᾳ εἰσφανέντος ἀν- ἢ nomine Petrum, viri illius quiin Judaea conspectus 


δρὸς τοῦ σημεῖα xal τέρατα πεποιηχότος ὁ δοχιμώτα- 
τὸς ὑπάρχων μαθητὴς, αὔριον Σίμωνι τῷ ἀπὸ Γιτθῶν 
Σαμαρεῖ ζήτησιν ποιεῖται λόγων. ᾿γὼ δὲ ταῦτα 
ἀκούτας ἐδεήθην τὴν τούτου μοι μηνυθῆναι μονήν. 
xai ὁμῶς ἔμαθον xai τῷ πυλῶνι ἐπέστην. Θεχσάμε- 
νοι δὲ οἱ ἐν τῷ οἴκῳ ἀντέδαλον 9! τίς τε ὧν xal πόθεν 


est, quippe signa et prodigia fecit, probatissimum 
discipulum, crastino die cum Simone ex Gitthis Sa- 
maritano esse disputaturum. Quibus auditis, rogavi 
illius mansionem mihi indicari : et simul atque di- 
dici, presto fui ad fores. Αἱ illi in domo, cum me 
viderent, inter se conforebant, quisnam essem, ao 


VARLE LECTIONES. 


δ θεότητα C. 
Regius 804, quod prestat. 
σοι). * 

idit ap. Cl. 


P s du 


Leg. χρόνον ex Fpit. c. 43. Vid. Hom. i 28 D." ἐπεί T τά C. "5 γνωριῶ C et. Ep: 
et 8, €! διὰ δεχαπέντε conj. C, ut est in cod. [ ; 
ιἀνεέόαλον O, ἀντέδαλλον reliq. omissis C, οἱ δ᾽ ἀντέδαλλον 8 ex cod. 804, qui addit ol 
n Epit. c. 44: θεασάμενυι δὲ οἱ ἐν τῷ οἴχῳ, 


43 ἀληθὲς λέγοντα O. Subsequens διά addidit S, auctore Ruflno, Rec. 1, 9, 48 ὅσοον Liber 
Vbb. οὕς ἄκουσας om. O. Idem χατά p. χάγώ ** συμπλεύσωσι, omisso 


49 καί 


eg. 804 et Epit. c. 14. *! θεασάμενον 


18 CLEMENTINA. — HOMILIA I. 74 
XVIII. 'H τοῦ Θεοῦ βουλὴ ἐν ἀδήλῳ γέγονε xaxà A XVIII. Dei voluntas multas ob rationes occulta 


πολλοὺς τρόπους. Τὰ μὲν πρῶτα εἰσαγωγὴ κακὴ, 
συντροφία πονηρὰ, συνήθεια δεινὴ ὁμιλία οὐ χαλὴ, 
πρόληψις οὐχ ὀρθή 18 διὰ ταῦτα πλάνη, εἶτα ἀφοῦία, 
ἀπιστία, πορνεία, φιλαργυρία, κενοδοξία, χαὶ ἄλλα 
τοιαῦτα μυρία xaxà, ὥσπερ χαπνοῦ πλῆθος, εἷς 7! 
ἕνα οἶχον οἰκοῦντα τὸν χόσμον, τῶν ἔνδοθεν οἰκούντων 
ἀνδρῶν ἐπεθόλωσαν 13 τὰς ὁράσεις, xal 18 οὐχ εἴασαν 
ἀνχτόλέψαντας ἐκ τῆς διαγραφῆς τὸν δημιουργήσαντα 
νοῆσαι Θεὸν, xal τό τούτῳ δοχοῦν.4Ε γνωρίσαι. Διὸ 
τοὺς φιλαλήθεις 7* ἔσωθεν χρὴ ἐκ στέρνων βοήσαντας 
ἐπικουρίαν προσχαλέσασθαι, φιλαλήθει 15 λογισμῷ, ἵνα 
τις, ἐντὸς ὥν τοῦ οἴχου τοῦ πεπλησμένου καπνοῦ, προσ- 
ἰὼν ἀνοίξῃ θύραν, ὅπως δυνηθῇ τὸ μὲν ἐχτὸς τοῦ 
ἡλίου φῶς εἰσχριθῆναι τῷ οἴχῳ, ὁ δὲ ἔντος τοῦ πυρὸς 
ὧν ἐκθληθῆναι χαπνός. 


XIX. Τὸν μὲν οὖν βοηθὸν ἄνδρα τὸν ἀληθῆ προφή- 
τὴν λέγω, ὃς μόνος φωτίσαι ψυχὰς ἀνθρώπων δύναται, 
ὥστ᾽ ἂν αὐτοῖς ὀφθαλμοῖς δυνηθῆναι ἡμᾶς ἐνιδεῖν 18 
τῆς αϊωνίου σωτηρίας τὴν ὁδόν. Ἄλλλως δὲ ἀδύνατον, 
ὡς οἴσθα xal σὺ μιχρῷ τάχιον εἰπὼν, ὡς πᾶσα ἣ ΤἹ 
ὀπόθεσις ἀνασχευάζεται xal κχατασχευάζεται, — xal 
«ρὸς τὴν τοῦ ἐχδιχοῦντος δύναμιν ἣ αὐτὴ ἀληθὴς xal 
ψευδης νομίζεται" ὡς μηχέτι τὰς ὑποθέσεις φαίνεσθαι 
E εἴσιν, ἀλλὸ παρὰ τοὺς ἐχδικοῦντας φαντασίαν λαμ- 
G&vetv τοῦ εἶναι ἤ μὴ εἶναι ἀληθεῖς ἤ ψευδεῖς. Τούτου 
ἕνεκεν 8. προφήτου ἀληθοῦς ὅλον τὸ τῆς εὐσεῦείας 
ἐδεήθη πρᾶγμα, ἵνα ἡωυῖϊν dog 19 τὰ ὄντα ὥς ἐστιν, 
καὶ ὡς δεῖ περὶ πάντων πίστεύειν. Ὥστε πρῶτον χρὴ 
τὸν προφήτην πάσῃ τῇ προφητιχῇ ἐξετάσει δοχιμά- 
σαντα καὶ ἐπιγνόντα τὰ 80 ἀληθῆ, τοῦ λοιποῦ τὰ πάντα 
αὐτῷ πιστεύειν, xal μηκέτι τὸ xag' ἕν ἕκαστον τῶν 
bx' αὐτοῦ λεγομένων ἀναχηίνειν, ἀλλά λαμόάνειν 
αὐτὰ βέδαια ὄντα, δοκούσῃ μὲν πίστει, ληφθέντα δὲ 
ἀσφαλεῖ χρίσει" ἀποδείξει γὰρ μίᾷ τῇ ἀπαρχῆς xal *! 
ἀχριδεῖ 4 ἐξετάσει τῇ πανταχόθεν τὰ ὅλα ἀρθῷ εἴ- 
ληπται λογισμῷ, Διὸ πρὸ πάντων τὸν ἀληθῆ προφήτην 
ζητεῖν δεῖ, ὅτι ἄνευ τούτου βέθαιόν τι προσεῖναι ἀν- 
θρώποις ἀδύνατον. 

XX. Καὶ ὁμῶς ἀνέπαυσέ με, ἐχθέμενός μοι τίς ἐστι 
καὶ κῶς εὐρίσχεται, καὶ ἀληθῶς εὑρετόν μοι παρασχὼν 
αὐτὸν, τῶν παρὰ ὀωθαλμοῖς ὁρωμένων ἐμφανεστέραν 
vj τοῦ προφήτου ὁμιλίᾳ τοῖς ὡσὶ δείξας τὴν ἀλήθειαν, 
ὡς ἐχκλάγέντα με θαυμάζειν, πῶς τῶν πᾶσι ζητου- 
μένων ἕμπροσθεν χειμένων οὐδεὶς ἐνορᾷ Πλὴν 


τρέψας τόν περὶ προφήτου λόγον, αὐτοῦ κελεύσαντος 3, ἢ 


&xà τῆς Καισαρείας τῆς Στράτωνος διαπεμφθῆναί 
eol σκοίησε 83 τὸν τόμον, παρὰ σοῦ ἐντνλὴν ἔχειν cl- 


fuit. Primum quidem prava institutio, convictus 
vitiosus, consuetudo perniciosa, mala colloquia,non 
recta opinionum anticipatio, et eapropter error; 
dein contemptus, incredulitas, fornicatio, avaritia, 
inanis gloria, aliaque similia innumera mala, velut 
ingens fumus unàm domum mundum inoolentia in- 
tus habitantium hominum visum offuscarunt, neo 
siverunt aspicere, atque mundi creatorem Deum in- 
telligere ex iis in quibus ipse se pinxit, neque co- 
gnoscere quod ei placet. Quocirca oportet ut veri- 
tatis studiosi intus ex pectore clament, auxilium- 
que advocent, ratione studium veritatis decente 8 
quo aliquis intra domum fumo plenam consisten 
accedat foresque aperiat, αἱ lumen solis extra po- 
situm in domum possit intromitti, ignis vero fu- 
mus, qui intro est, ejici. 

XIX. Huncigitur adjutorem hominem, verum pro- 
phetam dico,qui solus animas hominum potest illu- 
minare,quoipsisoculis viam eterne salutis inspicere 
possimus. Aliter enim fleri nequit, ut nosti, tuque 
paulo ante dicebas, quod nempe omne argumentum 
destruitur et astruitur, atque idem juxta propugna- 
toris facultatem verum et falsum existimatur; adeo 
ut sententie, quales sint, non jam appareant, sed 
per disputatores speciem accipiant veritatis aut fal- 
sitatis. Quocirca totum pietatis negotium vero pro- 
pheta indiguit, ut nobis que sunt quemadmodum 
sunt diceret, ac quo modo de omnibus oporteat cre- 
dere. Quare oportet primum, comprobato per om- 
nem propheticam inquisitionem propheta, cum co- 


C gnitum erit verum osse, de cetero universa ipsi 


credere,nec amplius singulatim ejus dicta discutere, 
eed ea firma certaque presumere ; per fidem qui- 
dem, ut videtur, per indubitatum tamen judicium 
suscepta: per unam enim abinitiodemonstrationem 
atque exactam disquisitionem, undique collectam, 
cuncta ratione recta assumpta sunt. Quare ante 
omnia verus propheta querendus est ; quoniam si- 
ne ipso firmi quid apud homines nequit consistere. 

XX. Simulque satisfecit mihi, exponens, quis sit, 
et quo pacto inveniatur; vereque inventu facilem 
eum mihi prebuit; atque per sermones de pro- 
pheta auribus meis veritatem clariorem 118, que per 
oculos cernuntur, reddidit ; adeo ut obstupefactus 
mirarer, quo modo ea que omnes querunt, co- 
ram posita nemo videat. Itaque jussu ipsius de vero 
propheta consoripsi librum, quem de Cesarea Stra- 
tionis ad te mitti voluit, dicens 86 ἃ te habere in 


VARLE LECTIONES. 


* 
Ἵ et 


ὡς C, de ἕνα olxov ἐλθόντα, τὸν χοσμον, τῶν ἕν 


γῇ χαχῇ συντροφίας πονηρᾷς, συνηθείᾳ Se i ὁμιλίᾳ οὐ καλῇ, προλή 
00t9, X. t. ^. 


εἰ οὐχ ὀρθῇ O. "! Ita O 


conject, D. slc ἕνα ofxov ἐπεισελθόντα τὸν 


κόσμον, x. τ. λ. Epit. c. 17. Rufin. Rec. I, 15: Universam domum hujus mundi replevit. An ἕνα ofxov εἰσ- 


οἰχοῦντα 7 7* ἐπιρολῶσαν O. 18 xal om. O, 


^ ἢ λαληθεῖς C. 


junxi c. O. t'vexev ἃ. 79 







ῬΔΈΘΟΣ. GA. 11. 


qui exh. εἰασεν, ium 
ἰὼ φ'λαληβεῖ C. Tum S proponit ixtó« p. ἐντός. 

ἐρεῖ Ο. *9 τά addidi c. Ὁ. 83 ox 
accessit τῆς δῆίο Στράτωνος.  Manifesta est hujus loci. corruptela. Rufinus ita interpretatur : « Unde 
nte 60 — librum — conscripsi, eumque ad te ipso jubente transmisi. Dicebat enim, mandatum 80 
à ,u& — transmitteret. » Unde crediderim corrigendum esse ἐποίησα et εἰπόντος... Si ana- 
conceditur, inserendum saltem οὗ post κελεύσαντος. 8. 


v δημιουργὸν συγχατανοῆσαι C. 
76 Jta S. suffra zante 5. ἐνειδεῖν C. 
δι χαί om. Ο. 5* χελεύσαντα O, ex quo 


89 CLEMENTINA. — HOMILIA TI. 90 
$6 μεταθεμένή ὅπερ ἦν͵ τῷ ** ὁμοίως διαιτᾶσθαι τοῖς A quod erat, utpote eodem ao filii regni usa victu, 


τῆς βασιλείας υἱοῖς, τῆς slc τὴν θυγατέρα, ὡς ἠξίωσεν, 
ἔτυχεν ἰάσεως. Οὐ γὰρ ἂν ἐθνικὴν οὔσαν xai ἐπὶ τῇ 
αὐτῇ πολιτείᾳ 51] μένουσαν ὁ τὴν ἀρχὴν διὰ τὸ μὴ 
ἐξεῖναι θεραπεύειν 9 ὡς ἐθνιχὴν μείνασαν ἐθερά- 
κευσεν. 

XX. Αὐτὴ οὖν, τὴν νόμιμον 39 ἐναδεξαμένη πολι- 
τείαν ὁπὸ τοῦ ἰδίου ἀνδρὸς ἐναντία φρονοῦντος ἡμῖν 
μετὰ τῆς ἰαθείσης θυγατρὸς ἰδίων οἴκων ἐκχδέδληται. 
Ἢ δὲ εὐγνωμονοῦσα πρὸς τὰς συνθήχας, καὶ ἐν 
περιουσίᾳ βίου ὑπάρχουσα, αὐτὴ 9 uiv χήρα ἔμει- 
νεν, τὸ δὲ θυγάτριον αὐτῆς ἀνδρί τινι εὐγνωμονοῦντι 
zpóc τὴν ἀληθῆ πίστιν xal πένητι ὄντι συνηρμόσστο. 
'H δὲ καὶ τῆς θυγατρὸς προφάσει γάμου στερηθεῖσα, 
δύο καῖδας ὠνησαμένη χαὶ παιδεύσασα, εἷς υἱῶν 
ἔσχε τόπον. “Δτινα τῷ μήγῳ Σίμωνι ἐχ παίδων συμ- 
παιδευθέντα, κάντα τὰ xzv' αὐτὸν ἐχμεμαθήχασιν ?!, 
Τοσαύτη γὰρ αὐτῶν ἦν d φιλία, ὡς καὶ συσπεῦσαι 
αὐτῷ ἐν πᾶσιν οἷς βούλο'το 3 αὐτοῖς ἐνοῦν. 

XXI. Οὗτοι τῷ ἐνταῦθα ἐπιδημήσαντι Ζαχχαίῳ 
συντυχόντες, xai τοῦ τὴς ἀληθείας δι᾽ αὐτοῦ μεταλα- 
θόντες λόγου, ἐπὶ τοῖς πρώτοις νεωτερίσμοῖς μετα- 
μεληθέντες, ταχέως τοῦ Σίμωνος καταγνόντες, πάντα 
αὐτῷ συνειδότες, ἅμα τῷ ἐπιδημῆσαί 55 us ἐνταῦθα, 
μετὰ τῆς ἀναθρεψαμένης αὐτοὺς δῚ προσελθόντες 
μοι, ὅπ αὐτοῦ συσταθέντες μοι, καὶ ἔκτοτε πάντοτε 
σύνεισίν 9-99 μοι, τῶν τῆς ἀληθείας ἀπολαύοντες μα- 
θημάτων. Ταῦτα εἰπὼν ὁ Πέτρος, μεταπεμψάμενος, 
ἐχέλευσεν αὐτοῖς 199 πάντα μοι τὰ ! χατὰ τὸν Σίμωνα 
ἀχριδῶς ἐχτίθεσθαι. Oi δὲ τὸν Θεὸν μαρτυράμενοι 
μηδὲν ψεύσασθαι ἐξετίθεντο. 

XXH. Ὡς πρῶτος ὁ ᾿Αχύλας ἤρξατο λέγειν οὕτως" 
"Axoogov, ὦ ? φίλτατε ἡμῖν ἀδελφὲ, ὅπως ἀχριδῶς 
πάντα τὰ χατὰ τὸν ἄνδρα εἰδῇς, τίνος τε ὧν, καὶ 
«τίς xai πόθεν, τίνα τέ ἐστιν ἃ ποάττει, xal πῶς 
xai διὰ τί. Σίμων οὗτος πατρὸς μὲν ἔστιν ᾿Αντωνίου, 
μητρὸς δὲ Ῥαχὴλ, Σαμαρεὺς τὸ ἔθνος, ἀπὸ Γιτθῶν ὃ 
κώμης, τῆς πόλεως ἀπεχούσης σχοίνους ἔξ. Οὗτος, ἐν 
᾿Αλεξανδρείᾳ τῇ πρὸς Αἴγυπτον γεγονὼς, Ἐλληνιχῇ 
παιδείᾳ * πάνυ ἐξασχήσας ἑαυτὸν xai μαγείᾳ πολὺ δυ- 
νηθεὶς xal φρενωθεὶς 5, θέλει νομίζεσθαι ἀνωτάτη τις 
εἶναι δύναμις καὶ αὐτοῦ τοῦ τὸν χόσμον χτίσαντος Θεοῦ. 
Ἐνίοτε δὲ χαὶ Χριστὸν ἑαυτὸν αἰνισσόμενος, Ἑστῶτα 5 
προσαγορεύει. Ταύτῃ δὲ τῇ προσαγορείᾳ 1 χέχρηται, 
ὡς δὴ στησόμενος ἀεὶ, xal αἰτίαν φθορᾶς, ὥστε * 


τὸ σῶμα πεσεῖν, οὐχ ἔχων. Kai οὔτε Θεὸν, τὸν 


filie sanitatem quam petierat obtinuit.Neque enim 
ethnicam, atque eodem in vitse genere permanen- 
tem,sanitate donasset qui id initio non fecerat,quod 
non liceret in ethnica facere. 


XX. Illa ergo, vitam, quee juxta legem dncitur, 
amplexa, a suo viro, contraria nobis sentiente, cum 
sanata filia e domo propria ejecta est. Diligens au- 
tem ea qui» pepigerat, et. abundans opibus, ipsa 
quidem mansit vidua, filiam vero suam viro ad 
veram fidem propenso 80 pauperi conjugem dedit. 
Cumque propter filiam nuptiis se abstineret, duos 
pueros emens ac educans pro liberis babuit. Qui 
pueri una cum Simone Mago a teneris annis eduoti, 
cuncta illius didicerunt. Tanta quippe inter eos 
erat amicitia, ut cum illo in omnibus concurrerent, 
in quibus vellet se illis adunare. 


XXI. Hi Zaccheum ibi agentem nacti, ac veri- 
tatis sermonem ab eo disceutes, acta de prioribus 
facinoribus penitentia,brevique Simonem damnan- 
tes, ut omnium illius sibi conscii, statim ac ego eo 
profectus sum, accesserunt ad me una cum eorum 
educatrice, et ἃ Zaccheo mihi sunt commendati, 
atque ex eo tempore mecum semper commorantur, 
preceptorum veritatis participes. Hec cum dixisset 
Petrus, vocatis illis precepit, ut mihi omnia ad 
Simonem pertinentia diligenter exponerent. At 
illi, Deum attestati,se nullatenus mentituros,enar- 
rarunt. 

XXII. Et prior Aquila ccpit ita dicere: Audi, 
charissime nobis frater, ut accurate cognoscas 
omnia viri illius, cujusnam sit, et quis et unde, οἱ 
quaenam sint que facit, et quo modo, quamque ob 
causam. Hic Simon patre quidem Antonio, matre 
vero Rachele ortus est ; natione Samaritanus, ex 
Gitthis, vico qui sex schomnis ab urbe distat. Is, 
Alexandrie ad Nilum versatus, Greca disciplina 
cum multum se exercuerit, et arte magica polleat, 
mente elatus, se vult existimari esse virtutem su- 
premam, ipso quoque Deo mundi conditore supe- 
riorem. Interdum vero se Christum significans, 
Stantem appellat. Eam autem appellationem usur- 
pavit, quasi qui exstiturus semper sK, nec habeat 
corruptionis causam, ut eorpore concidat. Neque 


κτίσαντα τὸν xósuov, ἀνώτατον εἶναι λέγει, οὔτε " ἢ vero Deum, mundi creatorem, supremum esse ait ; 


νεχροὺς ἐγερθήσεσθαι πιστεύει. B8. Τὴν Ἰερουσαλὴμ 
ἀρνεῖται, τὸ Γαριζὶν 19 ὅρος ἀντεισφέρει, ᾿Αντὶ τοῦ 


nec mortuos excitatum iri credit. Hierosolymam 
negat, montemque Garizimum substituit. Pro vere 


VARLE LECTIONES. 


9 τό 0. U τὴν αὐτὴν πολιτείαν O. 83 μὴ θεραπεύων scribendum esse co 


. D. Autetiam verba 


ἐβνικὴν μείνασαν mutanda sunt in τοῦτο μὴ ποιήσας. S. Tum ἐθνιχήν, ἐθνικὴν μείνασαν ἐθεράπευεν C. 


89 αὕτη 
ipse postea emendavit. Tum deprompsi ἣ ex Ο. *! 


τοὺς προσελθόντες ἔχτοτε σύνεισι O, interpositte verbis omissis, 109 
3 ὦ deest in 0. Cotelerium edidisse μετὰ t. ἃν. 
t Epit. c. 25 Γιτθῶν, var. lect. ibidem Γητθῶν 


om. C. 


erat. ? [ta Ruf. et O., γένος, ἀπὸ Γετθῶν C. 


Αἴγῳστον γεγονὼς 'EAAnvixn παιδείᾳ recepi ex Ὁ. * 
CERDOS Q. “ ἔσθ᾽ ὅτε O. Cfr, Baurii Gnosin p. 404 sep 


οὖν αὕτη d νόὄόμιμονθΟ. "5 1tà S, αὕτη C, O- 5 
Ma ym βόδλοιτο 0, c. S, βούλαιτο C. m ἐπιδημῆ 0. 


Ο, c. S, ἐκμαθήκασιν e. je 


ἐχέλευσε πάντα Sine iq O. 8 τά 
male notat S: in Clericum animadvertendum 

νορωθείς O, qui subinde θέλει cum. Epit. 
Íog 8 προσηγορίᾳ C. * ὥστε inseruit 


. . . S. 
B. ex Epit. 1. o. * Ita 8, ex Epit. 1. c., οὗ C, O. Deinde ἐγερθήσεσθαι p. ἐγηγέρθαι c. 0. 39 Γαριζείν C. 


93 CLEMENTINA. — HOWILIA 1l. 94 
ἔδοξε σῶμα. "Eni τούτῳ 9 χαταπλαγεὶς ὁ Δοσίθεος A corpus Simonis, quasi per fumum, visa est virga 


λέγει αὐτῷ. El σὺ εἴ 3 ὁ Ἑστὼς, καὶ προσχυνῶ ? 
σε. Τοῦ Σίμωνος. εἰπόντος" ᾿Εγώ εἶμι, ὁ Δοσίθεος, 
ἑαυτὸν γνοὺς οὐκ ὄντα τὸν Ἑστῶτα, πεσὼν προσε- 
κύνησεν, xal τοῖς εἰκοσιεννέα ἐξάρχοις ςλγκατα- 
δαλὼν ἑαυτὸν εἰς τὸ ἐαντοῦ τῆς ὑπονοίας τόπον 
ἔστησε τὸν Σίμωνα, xal οὕτως μετ᾽ οὐ πολλὰς ἡμέ- 
px« ὁ Δοσίθεος, ἐχείνου στάντος, αὐτὸς πεσὼν ἐτε- 
λεύτησεν. 


XXV. Ὁ δὲ Σίμων, τὴν Ἑλένην παραλαδὼν, ix- 
περιέρχεται 91, xal μέχρι τοῦ δεῦρο, ὡς ὁρᾷς, ἀνα- 
στατεῖ τοὺς ὄχλους. Αὐτὴν δὲ τὴν ᾿Ελένην ἀπὸ τῶν 
ἀνωτάτω 33 οὐρανῶν χατενηνοχέναι λέγει τῷ κόσμῳ, 
χυρίαν οὖσαν, ὡς παμμήτορα 82 οὐσίαν xal σοφίαν, 
ἧς ἕνεχεν, φησὶν, Ἕλληνές τε xai βάρδαροι ἐμα- 
χέσαντο, εἰχόνα φαντασθέντες ἀληθείας (48): ἢ γὰρ 
ὄντως οὖσα τότε παρὰ τῷ πρωτίστῳ ὑπῆρχε θεῷ. 
Πλὴν τοιαῦτά τινα ᾿Ελληνιχκοῖς μύθοις συμπεπλα- 
σμένα πιθανῶς ἀλληγορῶν ἀπατᾷ πολλοὺς, ἐξαιρέτως 
πολλὰ τερατώδη θαυμάσια ποιῶν, ὡς εἰ μὴ ἤδειμεν 
ὅτι μαγείᾳ ταῦτα ποιεῖ, ἠπατήθημεν ἂν xal αὐτοί. 
᾿Αλλ’ ἐπειδὴ συνεργοὶ αὐτοῦ ἦμεν τὸ χαταρχὰς **, 
ὅτε τὰ τοιαῦτα ποιῶν τὸ τῆς θεοσεδείας οὐχ ἡἠδίχει 
μέρος, νῦν ΘΈ ὅτε πολυμανὴς 86 τοὺς ἐν θενσεδείᾳ 
ἀπατᾷν 86 ἐπιχειρεῖν ἤρξατο, ἀπέστημεν αὐτοῦ. 


XXVI. Καὶ γὰρ μιαιφονεῖν ἤρξατο, ὡς αὐτὸς ἔτι ὡς 
φίλος 51 φίλοις ἐξέφηνεν 38, ὅτι παιδίου ψυχὴν τοῦ ἰδίου 
σώματος χωρίσας ἀποῤῥήτοις ὄρχοις, συνεργὸν πρὸς 
τὴν τῶν αὐτῷ δοχούντων φαντασίαν, τὸν δὲ 39 παῖδα 
διαγράψας ἐπὶ εἰχόνος, ἐνδοτέρῳ οἴχῳ ὅπου αὐτὸς 
Ürvoi ἀνατεθειμένην ἔχει, φάσχων, ποτὲ τοῦτον ἐξ 
ἀέρος πλάσας 3 θείαις τροπαῖς xal τὸ εἶδος ἀναγρά- 
ψας ἀποδεδωχέναι 4! πάλιν τῷ ἀέρι. Τὴν δὲ πρᾶξιν 
ἑρμηνεύει οὕτως πεποιηχέναι. Πρῶτον τὸ 42 ἀνθρώπου 
πνεῦμα λέγει, τραπὲν εἰς θερμὴν φύσιν, τὸν περιχει- 
μενον αὐτῷ σιχύας δίχην ἐπισκασάμενον συμπιεῖν 43 
ἀέρα εἶτα ἔνδοθεν τῆς τοῦ πνεύματος ἰδέας ** γενό- 
μενον αὐτὸν τρέψαι εἰς ὕδωρ’ ὑπὸ δὲ τῆς 46 συνε- 
χείας τοῦ πνεύματος χυθῆναι μὴ δυνάμενον, εἷς αἵ- 
ματος φύσιν μετατρέπειν ἔφασχε τὸν ἐν αὐτῷ ἀέρα, 
τὸ δὲ αἷμα πῆξαν τὰς σάρχας ποιῆσαι" εἴθ᾽ οὕτως 


transire : super quo obstupefaotus Dositheus ait ad 
eum : Dio mihi si tu esStans, ut adorem te. Cum- 
que Simon respondisaet, Ego sum. Dositheus vi- 
dens se non esse Stantem, ceoidit et adoravit eum; 
etque in numerum viginti novem principum viro- 
rum se dejiciens, in eum locum qui ei opinione 
tributus fuerat constituit Simonem : sicque non 
multo post Dositheus, illo stante, ipse conoidens, 
defunotus est. 


XXV. Simon vero, accepta Helena, oircuit ; et 
usque ad presens, ut vides, turbas decipit a0 oom- 
movet. Helenam vero dicit de supremis colis in 
mundum deductam fuisse, atque esse dominam, 
quasi cunctorum geaitricem essentiam ac sapien- 


p tiam : pro qua, inquit, Greci et barbari conflixe- 


runt, imaginem opinantes veritatis ; que enim re- 
vera est, tuno apud illum primum omnium habita- 
bat Deum. Et hec atque alia his similia, ex Greecis 
fabulis conficta, persuasibiliter interpretans, decipit 
multos: cum precipue edat multa prodigiosa mi- 
racula; ita ut, nisi cognovissemus, illa eum per 
magiam efficere, ipsi quoque fuissemus deoepli. 
Illius equidem adjutores principioeramus, quando, 
ista faciens, religionis partes injuria non afficiebat. 
jam vero, cum vesanus coepit imponere velle viris 
religiosis, ab eo recessimus. 


XXVI. Etenim cede se inquinare ceperat ; sicut 
ipse adhuc amicis nobis velut amicus patefecit, 
quod cum pueri animam ἃ proprio copore sepa- 
rasset infandis adjuramentis, futuram adjutrioem 
δὰ eorum quee ipse vellet representationem, pue- 
roque in imagine delineato, consecratam haberet 
imaginem in ede interiori, ubi ipse dormiret : di- 
cens se aliquando huno ex aere formasse, divinis 
conversionibus, et, imagine ejus depicta, rursus 
aeri reddiddisse. Rein veroita factam interpretatur. 
Ait quod primo hominis spiritus, versus in naturam 
calidi, circumatantem aerem, sicut cucurbitula fa- 
cit, attractum imbibit: quem deinde intra spiritus 
formam positum ipse Simon in aquam vertit ; cum- 
que aer in spiritu consistens ob spiritus continui- 
tatem effundi nequeat, eumdem convertit in san- 


VARLE LECTIONES. x 


3? τούτου O.. f*e«tL om Ο. 9 [ta O, o. S., προσχύνω C. ?! περιέρχεται (ὦ. 33 ἀνωτάτων C. 


*? [ta D. 


suffragante Ὁ, παμμητάρα C. 8. χατ᾽ dpylac Ὁ. 95 [ta S, ex Epit. ὁ, 27, πολυμανείς C, πολὺ μανείς 0. 


nire potuisset. 57 ὧν φίλος scriben 
ola φίλος ἐξέφανεν. 8. Ita S, i£teavev C, O.. ** 
χέναι C. exh. λέγει, quod ejeci c. ὃ 

id. in textu. 43 εἰδέας C. 


um esse condec 

Eom. O. 49 Fortasse leg. πλάσαι S. 
. 45 τοῦ C, qui deinceps θερμοῦ. 55 Ita O et ex conject. C, συμπεῖν 
um S αὐτόν in versione falso refert ad Simonem, cum referendum sit ad ae- 


94 ἀπχτᾷν O, c. C, ἀπατῶν Cl. et 8, ji conjecturam suam in recensione Coteleriena jam evulgatam inve- 
taverim ex Byit. c. 27 : ὡς αὐτὸς ἔτι φίλοις οὖσιν ὑμῖν 


4 Post ἀποδε 


rem. Quare frustra conjicit, scribendum esse infra πήξαντα p. πῆξαν " τῆς addidi c. O. Tum elc atp. 


φύσιν C. 


VARIORUM NOTA, 7 7^7 


(48) Alludit noster ad eorum sententiam, qui 
non Helenam, sed ejus duntaxat imaginem Troje 
V fuisse statuerunt, cum Greci barbarique sibi mu- 

"tuas, ejus cause clades facerent. Vid. Plat. De Rep. 
1x, [685. C: ὥσπερ τὸ τῆς ᾿Ελένης εἴδωλον ὁπὸ τῶν 


iv Τροίᾳ Στησίχορός φησι γενέσθαι περνμάχητον ἀγ- 
νοίᾳ τοῦ anon , Sext. Emp. adv. [s "L 
180, 255 et Barnesium ad Eurip. Hel. v. 33. D. Adde 


Schol. ad Lycophr. v. 113, et interpr. ad Herod. ui. 
112 sqq. 8. DnzssEL. 


97 CLEMENTINA. — HOMILIA II. 98 
ρήσαντες. Kal ὁ Σίμων ἔφη" ᾿Εγὼ μὲν οἶδα τί λέγετε, A olare. Et Simon dixit : ego quidem scio quid dicatis. 


ὑμεῖς δὲ οὐκ οἴδατε περὶ τίνων διαλάγεσθε. Καὶ ὁ 
Θ4 Noc ἔφη" Ἐπεὶ οἶδας, λέγε, εἰ δὲ μὴ οἶδας, μὴ 
δόχει duae τῷ λέγειν σε μὲν εἰδέναι, ἡμᾶς δὲ μὴ, 
ἀπατᾶσθαι δύνασθαι. Οὐ γάρ ἐσμεν οὕτως νήπιοι, 
ἵνα πανοῦργον ἐνσπείρῃς ἡμῖν ** ὑποψίαν τοῦ νομίζειν 
ci τι τῶν ἀποῤῥήτων εἰδέναι, καὶ οὕτως ἐπιθυμίᾳ 
κολαζομένους ἡ μᾶς ὑποχειρίους λαδὼν ἔχῃς. 


XXX. Καὶ ὁ Σίμων ἔφη" Ὅτι μὲν ἐχώρισα ψυχὴν 
ἀνθρωπείου σώματος͵ οἵδα ὁμᾶς εἰδότας, ὅτι δὲ οὐχ 
$ τοῦ τεθνεῶτος ψυχὴ ὑπουργεῖ, ἐπεὶ μὴ ὑπάρχει, 
ἀλλὰ δαίμων τις, ὑποχρινόμενος αὐτὸς εἶναι ψυχὴ 
ἐνεργεῖ, οἶδα ὁμᾶς ἀγνοοῦντας. Καὶ ὁ Νικήτης ἔφη" 
Πολλὰ ἐν τῷ βίῳ τούτῳ 99 ἠχούσαμεν ἄπιστα, τούτου 
δὲ τοῦ λόγου ἀνοητότερον οὐ προσεδοχήσαμεν ἀχοῦ- 
σαι. El γὰρ δαίμων ὑποχρίνεται τοῦ τεθνεῶτος εἶναι €t 
ἡ φυχὴ, τίς τῆς ψυχῆς χρεία γίνεται, ἵνα χωρισθῇ 
«οὔ σώματος ; Οὐκ αὐτοὶ δὲ παρόντες ἠχούσαμέν σου, 
τοῦ σκήνους τὴν ψυχὴν ὀρχίζοντος ; loq δὲ καὶ ἄλλου 
ὁρκιζομένου, ἕτερος μὴ ὁρχισθεὶς ὡς φοδηθεὶς ὅπα- 
xojst ; Οὐχ ἐξετασθεὶς 63 δὲ χαὶ σὺ ὑφ᾽ ἡμῶν ποτε, 
διὰ τί ἐνίοτε xal παύονται αἱ παρεδρίαι €9 (49), ἔφης" 
"Ott ψυχὴ, πληρώσασα τὸν ὑπὲρ γῆς χρόνον, ὃν 
ἤμελλεν ἐν σώματι διατελεῖν, εἴς ὅδην πορεύεται. 
προσετίθης δὲ λέγων, ὅτι τῶν ἰδίῳ θανάτῳ τελευτη- 
σάντων al ψυχαὶ, ἐπειδὴ αὐτόθι εἷς ἔδην χωρήσασαι 
φρουροῦνται, οὐχ εὐχόπως ἐλθεῖν ἀφίενται (50) ; 

G5 XXXI. Ταῦτα τοῦ Νιχήτου Φ' εἰπόντος, ᾿Αχύλας 
αὐτὸς πάλιν ἔφη. ᾿Εδουλόμην παρὰ σοῦ τοῦτο μόνον 
μαθεῖν, Σίμων, εἴτε ψυχὴ, εἴτε δαίμων ἐστὶ τὸ ὀρχι- 
ζόμενον, τί φοδούμενον οὗ παραπέμπεται τοὺς ὄρχους ; 
Καὶ ὁ Σίμων ἔφη" Κόλασιν γὰρ παραχούσασα, οἷδε 
μέλλειν παθεῖν. Καὶ ὁ ᾿Αχύλας ἔφη. Οὐχοῦν, εἰ ὀρχι- 
ζομένη ψυχὴ ἔρχεται, καὶ χρίσις γίνεται, Εἴ οὖν αἱ 
ψυχαὶ ἀθάνατοι γίνονται, xal χρίσις πάντως γίνε- 
τα!. Ὥστε 95 xal τοὺς ἐπὶ χαχῇ πράξει ὀρχισθέντας 
καταδικασθῆναι, παραχούσαντας, φὴς δ6, πῶς οὐ πεφό-- 
ὄησαι σὺ ἀναγκάζειν, τῶν ἀναγκαζομένων ἐπὶ παρα- 
κοῇ χολαζομένων ; Τὸ γὰρ ἤδη σε μὴ παθεῖν ἐφ’ οἷς 
ἕδρασας οὐ θαῦμα 51, ἐπεὶ μήπω χρίσις ἐστὶν, ἵνα σὺ 
μὲν δίκην δῷς περὶ ὧν ἠνάγκασας, τὸ δὲ 58 ἀναγχα- 
σθὲν ὑπὸ συγγνώμην γένηται, ὡς τῆς κακῆς πράξεως 
τὸν ὄρχον προτιμῆσαν. Ὁ δὲ, ταῦτα 69 ἀχούσας, ὠργί- 


vos autem nescitis de quibus loquainini. Et dixit 
Nicetas: Quandoquidem scis, edissere: quod si 
nescis, ne existimes decipi nos posse, dum ais te 
quidem scire, nos autem nequaquam. Adeo enim 
stolidi non sumus, ut nobis vafram inferas suspi- 
cionem, qua existimemus aliquid ineffabilium co- 
gnosci a te atque sic nos, cupiditate detentos, in 
tuam potestatem redactos teneas. 

XXX. Respondit Simon: Quod quidem disjun- 
xerim animam ab humano corpore, novi vos scire ; 
quod vero non anima defuncti ministret, cum non 
existat, sed aliquis demon, qui se simulat esse ani- 
mam, operetur, novi vosignorare. Et Nicetas excepit: 
In vita nostra multa incredibilia audivimus, hoc ta- 
men sermone amontiorem nos audituros non spera- 
vimus. Namsi demon fingit se esse animam mortui, 
quis fuit anime usus, ut a corpore separaretur ? 
Nonne ipsi presentes audivimus le, cum animam 
e corpore adjurando evocares ? Et qua ratione, uno 
adjurato, alter non adjuratus tanquam veritus obe- 
dit? Nonne etiam tu aliquando a nobis rogatus,cur 
interdum cessarent assessiones, respondisli : Quia 
&nima, completo super terram tempore quod in 
corpore peractura erat, ad inferos vadit; ac sub- 
junxisti animas eorum qui propria morte obie- 
runt, quoniam in inferis binc secedentes custo- 
diuntur, difficulter permitti venire? 

XXXI. Hec Nicetas cum protulisset, ipse Aquila 
iterum dixit: Cuperem ἃ te id unum discere, Simon 
Bive anima sit, sive damon id quod adjuratur, cu- 


C jusnam metu adjurationes non contemnit ? Et Si- 


mon respondit : Etenim penas persoluturam se in- 
telligit, si non obtemperet. Atque Aquila excepit : 
Itaque si anima adjurata venit, etiam judicium fit. 
Si ergo anime sunt immortales, omnino οἱ judi- 
cium est. Quamobrem δὶ eos quoque, qui in malam 
actionem sunt adjurati, tumque non obtemperarunt 
condemnandos ais, quo modo tu non timuisti co- 
gere, cum, qui coguntur, propter contamaciam po. 
nas luant ? Nam tejam non esse multatum pro iis, 
que designasti, eo evenit, quoniam judicium non- 
dum est, ut tu quidem pcenas de eorum ad que 
coegisti, quod autem coactum est veniam accipiat, 


(VARLE LECTIONES. 


" ἐν σπείρῃς ἐν ἡμῖν (. 60 τούτῳ Νὰ δὴ c. Ὁ. 5 εἶναι τοῦ τεθνεῶτος (, 53 ἐξητάσθης O. 5 προσεδρεῖαι 
i* ς 


Q. * yx 
accessit ex 
99 τούτων C. 


O. * ὥστ᾽ ἄν C, v S, c. Gl. 


ἐς enc add. Epit. c. 32, quam seq. S 
. et Epit. o. 82. ** Adsunt in O post δέ vbb. 


97 οὐ θαῦμα 
ταῦτα ἀκούσας expuncta, Tum. id. συγγνώμης. 


VARIORUM NOTE. 


(49) Al παρεδρίαι. Inter spiritus paredros anime 
mortuorum ponebantur, Preter Recogniliones lib. 
tt, cap. 13, et lib. rir, cap. 44, testem damus Justi- 
num Martyrem Apologia 11, p. 65 : Νεχρομαντεῖαι 

v γὰρ, xat αἱ ἀδιαφθόρων παίδων ἐποπτευσεις, καὶ 
“Φυχῶν ἀνθρωπίνων νλήσεις, καὶ οἱ λεγόμενοι παρὰ 
τοῖς μάγοις δνειροπομποὶ xal πάρεδροι, xal τὰ γινό- 
μενα τῶν ταῦτα εἰδότων, πεισάτωσαν ὁμᾶς ὅτι 


xal μετὰ θάνατον ἐν αἴσθήσει εἰσὶν αἱ ψυχαί. Cor. 

Ν Ὁ) Οὐκ εὐκόπως ἐλθεῖν ἀφίενται. Unde — Ter- 
tullianus De anima cap. 57: Publica jam littera 
est, quie animas eliam justa atate sopuas, etiam 
proba morte disjunctas, etsam  prompia humattone 
dispunctas, evocaturam se ab inferum incolatu pol- 
licetur. Vide sit lubet. Porphyrium lib. τι De absti- 
sentia, cap. 47 ; Servium ad Aneid. 1v, 380. Ip. 


101 


CLEMENTINA. — HOMILIA Il. 


103 


ἠχούσατε τὸν Κύριον πεποιηχότα, χάμξ μετ᾽ ἐχεῖνον A focisse audiistis, meque post illum prece edidisse, 


εὐχαῖς χατορθοῦντα * ὧν 99 ol πλεῖστοι παρεστήχατε, 
οἷ μὲν νόσων παντοίων ἀπαλλαγέντες, οἱ δὲ 81 δαιμό- 
νων, οἷ δὲ ὀρθωθέντες χεῖρας, οἱ δὲ πόδας, οἱ δὲ τοὺς 
ὀφθαλμοὺς ἀπολαδόντες, οἱ δὲ τὰς ἀχοὰς καὶ ἄλλα ὅσα 
ἄνθρωπος ποιεῖν δύναται, φιλανθρώπου πνεύματος 
ἴδιος 55 γενόμενος. 

XXXV. Ταῦτα τοῦ Πέτρου εἰπόντος, ὑπὸ τὸν ὅρ- 
0pov ἐπεισιὼν ἡμῖν Ζαχχαΐος προσαγορεύσας ἔφη Πέ- 
τρῳ. ᾿Ανατίθεται Σίμων τὴν ζήτησιν εἷς τὴν αὔριον 
ἡμέραν" ἢ γὰρ σήμερον τὸ δι’ ἕνδεχα ἡμερῶν αὐτοῦ 
τυγχάνει 88. Σάδδατον (52). Καὶ πρὸς τοῦτον ὁ Πέ- 
τρος ἐπεχρίνατο. Λέγε Σίμωνι" ᾿Επεὶ τελείως θέλεις 33, 
μετὰ τοῦ γινώσχειν, ὅτι σοι ἡμεῖς, ὅτε βούλει, θεο- 
φιλεῖ Προνοίᾳ ἀπαντᾷν ἑτοίμως ἔχομεν. Καὶ ὁ μὲν 
Ζαχχαΐος ταῦτα ἀκούσας ἀντιδάλλειν ἐξήει τὴν ἀπό- 
xptatv. 

XXXVI. Ὁ δὲ, ἰδών με ἀθυμοῦντα xal τὴν αἰτίαν 
κυθόμενος xal μαθὼν παρ᾽ ἐμοῦ οὐκ ἄλλοθέν ποθεν 
οὖσαν fj ἀπὸ τῆς κατὰ τὴν ζήτησιν ἀναδολῆς, ἔφη" 
᾿Αγαθῇ (53) θεοῦ προνοίᾳ ὁ ** προειληφὼς διοικεῖσθαι 
τὸν χόσμον, ὦ φίλε Κλήμης, αὐτὸς οὐχ ἄχθεται ἐπὶ 
τοῖς ὅπως ποτὲ δδ ἀπαντῶσι πράγμασιν, ἀποδεδωχὼς 
ὅτι ὑπὸ τῆς τοῦ χρείττονος οἰκονομίας συμφερόντως 


τὴν ἔχόασιν τὰ πράγματα " λαμύάνει" ὅθεν δίκαιον 


αὐτὸν εἶναι γνοὺς καὶ εὐσυνειδήτως βιοὺς, τὸ προσ- 


πίπτον 8! λυπηρὸν οἷδεν ὀρθῷ τῷ λογισμῷ ἀποσείε- 


σθαι τῆς ψυχῆς, ὅτι πρὸς ἀγαθοῦ τινος ἀγνώστου 
συντελούμενον ἐλθεῖν ἔχει. Καὶ νῦν δὲ τοῦ μάγου Σί- 
μωνος ἡ τῆς ζητήσεως ὑπέρθεσις μή σε λυπείτω. 
Ἴσως γὰρ ix τῆς τοῦ Θεοῦ προνοίας εἷς τὴν σὴν γέ- 


ἴονεν ὠφέλειαν. Διὸ ὡς ἰδίῳ σοι ὄντι 3 οὐχ ὀχνήσω ( 


λέγειν. 

XXXVII. Τῶν ἡμετέρων τινὲς ἑταῖροι 9 τῷ Σίμωνι 
προσποιητῶς σύνεισιν, ὡς πεισθέντες τῇ ἀθεωτάτῃ 3: 
αὐτοῦ πλάνῃ, ὅμως, μανθάνοντες αὐτοῦ 69 τὰς βου- 
λὰς, ἐχφαίνωσιν ἡμῖν, πρὸς τὸ δύνασθαι δεινῷ ἀνδρὶ 
οἰκείως συναρμόσασθαι. Καὶ νῦν παρ᾽ αὐτῶν ἔμαθον, 
ἧς μέλλει ζητήσεως ποιεῖσθαι τοὺς λόγους" καὶ γνοὺς 
ἐπὶ τούτῳ τῷ μὲν Θεῷ ηὐχαρίστησα 33: σὲ δὲ ἐμαχά- 


quibus multi adfuistis, alii multiplieibus morbis aut 
demone liberati, alii vel manibus vel pedibus fir- 
mati, alii visu vel auditu donati: et quecunque 
alia edere potest vir ad spiritum hominum aman- 
tem pertinens. 


XXXV. Que cum dixisset Petrus, sub auroram 
ad nos ingressus Zaccheus salutans Petro ait: Dif- 
fert Simon disputationem in diem crastinum ; nam 
hodiernus inter undecim dies ipsius Sabbatum est. 
Ad quem Petrus respondit: Dic Simoni: Quando de- 
mum voles: et scias, nos paratos esse tibi, cum vo- 
lueris, divina Providentia occurrere. Equidem Zac- 
cheus, his auditis, responsum ut daret, egressus 


B est. 


XXXVII. Petrus vero, me videns tristem, causam- 
que rogans, cum ἃ me audiisset non aliunde or- 
tam quam ex disputationis dilatione, ita locutus 
est: Qui mundum optima Dei providentia guber- 
nari existimat, amice Clemens, is non egre fert 
quomodocunque occurrentia negotia, secum repu- 
tans, quod per Numinis dispensationem res con- 
gruenter exitum sortiuntur : unde sciens Deum esse 
justum, et bene sibi conscius vivens, accidentem 
molestiam novit 80 animo recta ratione abjicere, 
quoniam ea in fine ad aliquod bonum ignotum per- 
veniet. Et nuno igitur disputationis cum Simone 
Mago dilatio te non contristet. Fortassis enim a Dei 
providentia in tuam utilitatem contigit. Quocirca, 
cum mihi sis amicus peculiaris, non tardabo tibi 
narrare heo. 

XXXVII. Nostri quidam sodales cum Simone ver- 
santur simulate, quasi impiissimo illius errori ad- 
hereant, quo, illius consiliis compertis,nobis ea de- 
clarent, sicque cum viro callido apte et congruen- 
ter possimusagere. Atque nunc ab illis accepi, qua 
de re in dieputatione locuturus sit: ob quam noti- 
tiam Deo gratias egi: te vero beatum judico, quod 


VARLE LECTIONES. 


9 ὧν non pendet a παρεστήκατε, ut 
quod latet in ἠκούσατε. S. 5: ὃ 


rperam vertit C, sed ab οἱ πλεῖστοι, et referri debet ad ὑμεῖς, 
$ ap. C deesse, male asserit S ; excidit autem ex Clerici recens. 


$8 ὕδιος 


excidit ap. Cl et S. ** ἐπὶ τέλει, ὡς θέλεις conj. D, ἐπινέλει, ὡς θέλεις conj. Cl, ἐπιτελειὼς θέλεις Ο. 


^ ὁ prelermisit S. ὅδ ὅπως ποτέ O. 86 τὰ mp. τ. Ex6. C. 
O, c. 8, ἀποσίεσθαι ὦ. *? ]ta O, o. D ; ἰδίως οἷόν τε conj. €, in cuj. textu ἰδίως οἱόντι. 
ωτάτῃ O, c. S ; ἀθεοτάτῳ (. ** ηὀὐχαρίσθησα O, qui postea ὑπέρθεσιν, 


81 [ta D, accedente O, προπίπτον c " a 
epot O.  *! ἀθε- 


VARIORUM NOTE. 


(82) Ἢ γὰρ σήμερον τὸ δι᾽ ἔνδεχα ἡμερῶν αὐὖ- 
τοῦ τυγχάνει Σάῤδοατον.. In Recognitionibus suis 
Rufinus vel aliter legit, vel prave interpretatus est. 
Differt, inquit, Simon certaminis diem in undecimam 
mensis prasentis, qua est post septem dies: lib. 1 
cap. 20. Loci porro obscuri ac difficilis hic queat 
esse sensus: hodiernus enim dies Sabbatum ipsius 
Simonis est, quod singulis quibusque undecim diebus 
recurrit. Sed de isto Sabbato Simoniano legisse me 
memoria non teneo. Cor. 
(53) 'Aya0n. E Clementinis loca multa excerpsit 
Joannes Damascenus,ut referret in sacra gua Flecta. 


" 
- t . 
" " . ΄ 


Hoc ego prestantissimun opus, Parallelis ejusdem 
Patris nec omnino simi!e, nec prorsus dissimile, 
tractavi quidem pro libito in bibliotheca PP. soc. 
Jesu, editis ac ineditis libris instructissima ; sed 
quia maximi otii immensique laboris erat cuncta 
investigare cum ad Clementem, tum ad Ignatium 
gpectantia, pauga solummodo subnotavi, que primo 
conspectu $686 obtulerunt. Itaque a voce ἀγαθ 

ueque ab ἐλθεῖν ἔχει inibi nactus. sum cap. Περ 

παιδείας παρὰ θεοῦ, etc., sub hoc titulo, Κλήμεντος 
Ῥώμης. Ip. 





131 


CLEMENTINA. — HOMILIA 11]. 


λεται τὸ τέλος ἀχριδῶσαι θέλει, ἥ ἐπὶ τῷ μὴ κατὰ À vult, aut convenit eam ob rem penitendi, quae non 


Ῥώμην ἀποοάντι μεταμελομένουδ. Καὶ τὸ γεγρά- 
gie - Καὶ ὠσφράνθη Κύριος ὀσμὴν ἘΘΘ εὐω- 
δίας, ἐνδεοῦς ἐστιν, καὶ τὸ ἐπὶ χνίσσῃ ἴ σαρκῶν 
ἡσθῆναι, οὐχ ἀγαθοῦ. Τὸ δὲ πειράζειν, ὡς γέγρα- 
κται᾿ Καὶ ἐπείρασε Κύριος τὸν 'AÓpaip, χαχοῦ xal 
τὸ τέλος τῆς ὑπομονῆς ἀγνοοῦντος. 

XL. Ὁμῶς * ὁ Σίμων πολλὰ ἀπὸ τῶν Γραφῶν 
ἐδόχει δειχνύειν τὸν Θεὸν παντὶ πάθει ὑποχείμενον. 
Καὶ ὁ Πέτρος πρὸς " ταῦτα ἔφη Εἰ μηδὲν ἀγαπᾷ 
é καχὸς καὶ πάνυ μοχθηρὸς ἐφ᾽ οἷς ἀμαρτάνει ἕαυ- 
τὸν ἐλέγχειν, ἀπόχριναί μοι. Καὶ ὁ Σίμων ἔφη" Οὐχ 
ἐγακᾷ. Καὶ ὁ Πέτρος ἔφη' Πῶς 49 οὖν χαχὸς xal 
μοχθηρὸς εἶναι δύναται ὁ θεὸς, εἴπερ αὐτοῦ λήμμα- 
τι " τὰ γχατ᾽ αὐτοῦ xaxà δημοσίᾳ γραφέντα προσε- 
τίθη ; Καὶ ὁ Σίμων: Ἐνδέχεται μὴ 13 χατὰ προαίρε- 
σιν αὐτοῦ ὑφ᾽ ἑτέρας δυνάμεως τὸν κατ᾽ αὐτοῦ 
γραφῆναι ἔλεγχον. Καὶ ὁ Πέτρος ἔφη" Πρῶτον οὖν 
τοῦτο ζητήσωμεν. Εἰ μὲν ὁπὸ τῆς ἑαυτοῦ βουλῆς 
ἐχυτὸν ἤλεγξεν, ὡς φθάσας συνωμολόγησας, μοχθη- 
ρὸς οὐκ ἔστιν, εἰ δὲ ὑφ᾽ ἑτέρας δυνάμεως, ζητητέον 
καὶ παντὶ σθένει ἐξεταστέον, μή τις αὐτὸν μόνον 
ἐγαϑὸν ὄντα ἐπὶ πᾶσι τοῖς καχοῖς ὑπέδαλεν 13, 


XLI. Καὶ ὁ Σίμων: Πρόδηλος εἴ φεύγων, ἀπὸ 
τῶν Γραφῶν τὸν χατὰ Θεοῦ σου ἀκοῦσαι ἔλεγχον. 
Καὶ ὁ Πέτρος: Αὐτός μοι φαίνῃ τοῦτο ποιῶν. Ὁ 
pip τάξιν ζητήσεως φεύγων ἐξέτασιν ἀληθῆ γε- 
νέσθαι οὐ βούλεται. Ὅθεν $018 ἐγὼ τῇ τάξει χρώμε- 
νος, xal βουλόμενος πρῶτον τὸν συγγραφέα νοηθῆ- 
vat, πρόδηλός εἶμι τὴν εὐθεῖαν ὁδεύειν θέλων. Καὶ 


ὁ Σίμων Ὁμολόγησον πρῶτον, εἴγε τὰ κατὰ τοῦ C 


δημιουργοῦ γεγραμμένα ἀληθῆ ἐστι, xal οὐχ ἔστι 
τῶν ὅλων ἀνώτερης, κατὰ τὰς Γραφὰς πάσῃ ὑποχεί- 
μενος μοχθηρίᾳ, καὶ ὕστερον ζητήσομεν τὸν συγ- 
τράψαντα. Καὶ ὁ Πέτρος" να μὴ δόξω, ἀντιλέγειν 
σου τῷ ἀταξίᾳ μὴ θέλων 15, ζητεῖν, ἀποχρίνομαι. 
Ἐγώ φημι ὅτι εἰ τὰ κατὰ τοῦ Θεοῦ γεγραμμένα ἀληθῆ 
εἴη, οὕπω τὸν Θεὸν δείχνυσι μοχθηρόν. Καὶ ὁ Σίμων 
ἔφη" Πῶς τοῦτο συστῆσαι δύνασαι ; 

XLII. Καὶ ὁ Πέτρος: Ὅτι ταῖς αὐτὸν χαχῶς λε- 
τούσαις φωναῖς 19 τὰ ἐναντία γέγραπται, οὗ 16 εἴνεχεν 
οὐδ᾽ ὁπότερον βεδαιωθῆναι δύναται. Καὶ ὁ Σίμων’ 
Πῶς οὖν, τῶν Γραφῶν τῶν μὲν αὐτὸν χαχὸν λεγου- 
σῶν 11, τῶν δὲ ἀγαθὸν, τὸ ἀληθὲς ἔστιν ἐπιγνῶναι ; 
Καὶ ὃ Πέτρος: Ὅσαι τῶν Γραφῶν φωναὶ συμφωνοῦσι 


secundum sententiam contigit.Quod etiam scriptum 
est, et odoratus est Dominus odorem suavitatis (a), 
indigentis est, οἱ nidore carnium delectari, non 
est boni. Tentare autem, sicut scriptum est : Et 
tentavit Dominus Abrahamum (b), mali est, ao ejus 
qui ignoret exitum patientie. 

XL. Sicque Simon multis ex Scriptura locis as- 
sumptis videbatur probare, Deum omni perpession 1 
esse obnoxium. Et Petrus ad heo dixit : An qui 
malus ac plane improbus est, nullatenus velit se 
ipse arguere in iis que peccat, responde mihi ὃ 
Respondit Simon : Minime velit. Excepit Petrus : 
quo modo igitur malus ac improbus esse potest 
Deus, cum ipsius voluntate opprobria in illum 
conscripta publice apposita sint. Ao Simon : Fieri 
potest ut illius reprehensio contra ipsius senten- 
tiam a&b alia virtute sit scripta. Dixit Petrus : Pri- 
mum ergo hoc queramus. Si suo quidem consilio 
se reprehendit, ut tu prius ultro confessus es, 
improbus non est ; sin vero alia virtute, inquiren- 
dum est ac omnibus viribus examinandum, num 
quis eum, qui solus bonus existat, omnibus malis 
subjecerit. 

XLI. Et Simon : Manifestum est te reprehensio- 
nem Dei tui ex Scripturis nolle audire. Ac Petrus: 
Tu ipse id facere mihi videris. Qui enim ordinem 
quastionis fugit, examen vorum fleri non vult. 
Unde ego, qui ordine utor, et volo primum coasi«- 
derari scriptorem, manifeste cupio recta via inoe- 
dere. Tum 8imon : Primo fatere. an vera sint que 
scripta sunt in mundi opiflcem nec sit omnium su- 
premus, cum juxta Scripturas omni nequitie sub- 
jaceat, et postea scriptorem quaeramus. Petrus 
autem : Ne videar inquirere, nolens confusioni 
tue contradicere,respondeo.Ego aio quod, etiamsi 
qu» adversus Deum scripta sunt, essent vera, non 
tamen etiam sic Deum ostenderent esse im- 
probum. Et Simon dixit : Quo modo potes hoo as- 
truere ? 

XLIII. At Petrus ; Quoniam contraria soripta 
sunt iis vocibus qua Deo obloquuntur : quapropter 
neutrum potest certum ac firmum reddi. Tum 8i- 
mon : Qua ergo ratione verum cognoscere licet, 
cum ex Scripturis alie Deum malum dicant, alie 
bonum ? Et Petrus : Quecunque Scripturarum 


τὸ ὑπ᾽ αὐτοῦ γενομένῃ χτίσει, ἀληθεῖς εἶσιν’ ὅσαι δὲ ἢ) verba cum creatione ab ipso facta concordant, vera 


ἐναντίαι, ψευδεῖς τυγχάνουσιν. Καὶ ὁ Σίμων ἔφη; 
Πῶς δύνασαι ἐναντιουμένας ἑαυταῖς δεῖξαι τὰς Γρα- 
φάς ; Καὶ ὁ Πέτρος ἔφη" Τὸν ᾿Αδὰμ τυφλὸν λέγεις 
γεγενῆσθαι, ὅπερ οὐχ ἦν. Οὐ γὰρ ἂν τυφλῷ ἐντελλό- 


(a) Gen. «in, 21. (b) Gen. xx, 1. 


sunt, quecunque vero cum ea pugnant, falsa. Ex- 
cepit Simon : Qui ostendere potes sibi contrarias 
esse Scripturas ? Respndit Petrus: Adamum dicis 
caecum formatum fuisse; quod tamen ille noa 


VARLE LECTIONES. 


8 
* [ta S. 
πῶς. !! Ita O c. D., λείμματι C., 065 
καχως U. 


PATROL. G3. Il. 


αμελομένου, quod spectat ad σχέψις D., μεταμελημένῳ C., μεταμελουμένου Epit., μεταμελομένῳ 0. 
c dom, eot Ottoboniani χνίσσει, οὐκ ον ὃ Ita S, ὑῶν, C, O. Post (posa Epit. c. 3b. u 
«μθάνων. ? πρός pretermisit 8. c. Cl. 19 Subnotatum est ἑσυτόν in O., ad 
t Epit. Tum προετέθη Epit. 1? μή S. ex Epitome ; deest in 
0. !3 ὁπέλαδεν Epit. !*^1ta S. c. var. lect. Epitomes θέλειν C, D. ! 
λεγουσῶν xax 


adjungit καχῶς 
cuj. oram al. man. ἴσως 


τραφαῖς O. !* τοῦ 8. c. Cl, male. 


pum—— 





14 


GLEMENTINA. — HOMILIA 1II. 


142 


μετ᾽ εἰρήνης, τραφεὶς iv γήρει χαλῷ" τετάρτῃ δὲ A generatione revertentur huc : necdum enim completa 


T$ ἀποστραφήσονται ὧδε - οὔπω γὰρ ἀναπε- 
αλήρωνται αἱ ἁμαρτίαι τῶν ᾿Αμοῤῥἑαίων ἕως τοῦ 
vov. 
XLIV. τί δὲ, οὐχὶ xai Μωυσῆς 35 xà ἁμαρτήματα 
τοῦ λαοῦ προσημαίνει, χαὶ τὴν διασπορὰν τὴν εἰς τὰ 
ἔθνη προδηλοῖ ; Εἰ δὲ Μωῦσεϊ 39 αὐτὸς δέδωχε προ- 
γινώσκειν, πῶς αὐτὸς οὐχ εἶχεν ; Ἔχει δέ. Εἰ δὲ 
ἔχει, ὥσπερ καὶ ἐδείξαμεν, περισσόν ἐστι τὸ γε - 
τραμμένον" ἐνεθυμήθη, καὶ, μετεμελήθη ^ xal τὸ, 
παταθὰς ὄψομαι, εἰ χατὰ τὴν χραυγὴν αὐτῶν 9" 
zzi ὅσα τοιαῦτα ἅ τινα πρὸ τοῦ γενέσθαι, ὡς ἀπο- 
Galviv ἤμελλεν, προγνωσθέντα, οἰχονομίᾳ σοφῇ 
ἀμεταμέλητον 9! λαμθάνει τὴν ἔχδασιν. 


XLV. Τὸ δὲ θυσιῶν αὐτὸν μὴ ὀρεχθῆναι" φαίνε- 
ται ἐχ τοῦ τοὺς ἐπιθυμήσαντας χρεῶν ἅμα τῷ γεύ- 
σασθχλι ἀναιρεθῆναι, καὶ χωσθέντας ἐπὶ τῷ τάφῳ 
βουνὸν ἐπιθυμιῶν προσαγορευθῆναι. Ὃ δὲ τὴν ἀρ- 
χὴν ἐπὶ θύσει ζώων χαλεπαίνων, θύεσθαι αὐτὰ μὴ 
Www, θυσίας ὡς ἐπιθυμῶν οὐ προσέτασσεν, καὶ 
ἐκερχὰς 332 οὐχ ἀπήτει. "Aveo γὰρ θύσεως ζώων οὔτε 
ϑυσίαι τελοῦνται, οὔτε 23 ἀπαρχαὶ δοθῆναι δύνανται. 
Πῶς δὲ σχότῳ καὶ γνόφῳ xai 104 θυέλλῃ 8) συνεῖ- 
wm δυνατὸν 395 (xal γὰρ τοῦτο γέγραπται) τῷ χαθα- 
ρὸν ευστήσαντι οὐρανὸν, xal φῶς φαίνειν δημιουρ- 
γέσαντι τὸν ἥλιον, xal πᾶσι τοῖς ἀναριθμήτοις 
ἄστροις 99 ἀμεταμέλητον ὁρίσαντι τῶν δρόμων τὴν 
τάξιν. Οὕτως, ὦ 5: Σίμων, τὸ τοῦ Θεοῦ χειρόγραφον, 
λέγω δὲ τὸν οὐρανὸν, καθαρὰν xal βεδαίαν τὴν τοῦ 
κεποινκότος δείχνυσι γνώμην. 


sunt peccata. Amorrl.eorum usque αὐ praesens tem- 
pus (a). 


XLIV. Quid vero, nonne et Moyses delicta po- 
puli prenuntiat et dispersionem in gentes predicit? 
Si autem Deus Moysi prescire concessit,quo modo 
prescientiam ipse non habeat ? Habet profecto. 
Quod si habet, ut et ostendimus, modum excedit 
quod scriptum est : Secum repulavit, et, penitentia 
ductus esl ; et illud : Descendens videbo an secundum 
clamorem eorum, aliaque ejusmodi, que prius, 
quam accidissent,precognita quemadmodum even- 
tura erant, prudenti administratione non poeniten- 
dum sortita sunt exitum. 

XLV. Sacrificia autem ab eo non expeti, apparet 
ex eo quod, qui carnes desideraverant, simul ao 
gustarunt interfecti sunt ; iisque in sepulcro agge- 
stis, locus appellatus est tumulus concupiscentia. 
Qui ergo ab initio immolationem animalium egre 
tulit, quia ea mactari nolebat, sacrificia, quasi ap- 
peteret, non precepit, nec primitias exegit. Nam 
sine animalium jugulatione nec sacrificia cele- 
brantur, nec primitie offerri possunt. Quo modo 
autem poteral in tenebris, et caligine, et procella 
versari (hoc etenim scriptum est),qui purum sere- 
numque constituit coelum, et solem ut lucem exhi- 
beret creavit,atque omnibus innumerabilibus stellis 
cursuum irrevocabilem ordinem definivit. Ita, Si- 
mon, Dei chirographum, colum inquam, puram 
et stabilem opificis ostendit sententiam. 


XLVI. Οὕτως al τοῦ τὸν οὐρανὸν χτίσαντος Θεοῦ C  XLVI. Sic voces erga conditorem coli Deum 


διάδολοι φωναὶ xal ὑπὸ τῶν σὺν αὐταῖς ἐναντίων 
ὧν ἀκχυροῦνται, xai ὑπὸ τῆς χτίσεως ἐλέγχονται" 

οὗ γὰρ ὁπὸ χειρὸς προφητικχῆς ἐγράφησαν᾽ διὸ 88 xal 
tj τοῦ τὰ πάντα χτίσαντος Θεοῦ χειρὶ ἐναντίαι φαί- 
νονται, Καὶ ὁ Σίμων ἔφη" Πῶς τοῦτο ἀποδεῖξαι δύνῃ ; 
XLVII. Καὶ ὁ Πέτρος" Ὁ τοῦ Θεοῦ νόμος (76) διὰ 
Μωυσέως 99 ἑδδομήχοντα σοφοῖς ἀνδράσιν ἀγράφως 
ἐδόθη παραδεδόσθαι, ἵνα τῇ διαδοχῇ πολιτεύεσθαι 
δύνηται. Μετὰ δὲ τὴν Μωυσέως 9 ἀνάληψιν ἐγράφη 
ὑπό τινος, οὐ μὴν ὑπὸ Μωυσέως "1. Ἐν αὐτῷ γὰρ 
τῷ νόμῳ γέγραπται - Καὶ ἀπέθανε Morc, καὶ 
ἔθαψαν αὐτὸν ἐγγὺς οἴχου Φογὸρ, καὶ οὐδεὶς 
οἶδε τὴν ταφὴν αὐτοῦ ἕως τῆς σήμερον. Οἷόν τε 
ἦν ἀποθανόντα Μωυσῆν γράφειν, ἀπέθανε Μωῦύσῆς ; 


calumniosse per voces contrarias similiter dictes 
infirmantur, et a creatione arguuntur, neque enim 
ex manu prophetica scripte sunt; quare omnium 
Creatoris manui contrarie deprehenduntur. Et Si- 
mon dixit : quo pacto id poteris ostendere ? 
XLVII. Respondit Petrus : Dei lex per Moysen 
septuaginta viris sapientibus absque scripto data 
est, ut caeteris traderetur, utque per successionem 
observari posset. Post Moysis vero assumptionem 
scripta est ab aliquo, non autem a Moyse. In ipsa 
enim lege scriptum est : Et mortuus est. Moyses, el 
sepelierunt eum prope domum | Phogor : et nemo co- 
gnovit sepulcrum ejus usque in praesentem diem (b). 
Potuitne mortuus Moyses scribere, moriuus est 


ἐκεὶ ἐν τῷ μετὰ Meca 43 χρόνῳ, ὥς γε ἔτη που D Moyses ἢ Quandoquidem tempore post Moysen, 


πενταχόσια ἦ xal πρὸς, ἐν τῷ χτισθέντι ναῷ κείμε- 
(a) Gen. xv, 13-16. (b) Deut. χχχιν, 5. 


quasi quingentis annis aut circiter, in exstruoto 


VARLE LECTIONES. 


8 Μωσῆς O. !9? Μωύση O. 9 Vbb. et κατὰ τὴν xoa ὶ, 
ecturam ἀπαρχάς (Gnost. syst. p. Auer mat O., ἀπ’ ἀρχῆς C. Ad oram cod. Ottob. 
τος xal γνόφος χαι θύελ 
ἐδύνατο C, O. Hanc lectionem retinet Neander Gnost. syst. p.39 
S. 3r ὃι 


** Neandri conj 
νόθα κατὰ τοῦ νόμου. 35 οὔτ᾽ αἱ C., οὔθ᾽ αἱ S., ** 


xvii. 96 ἥλιον πᾶσιν, τοῖς ἀν. ἄστροις C. 57] ὁ 6., ὦ 
ΜΝωῦσέος O. *! Μωυσέος O. ** Mosi» O. 


v αὐτῶν accesserunt ex O. ?! ἀμεταμέλητα C. 


a 0. *5 [ta S. auctore D., 
, et addit ἐπί post γέγραπται. Cfr. Psal. 
ὃ C. Tum addidi τῇ o. O. ** Μωῦσέος 0, 


VARIORUM NOT/E. 


(76) Ὁ τοῦ Θεοῦ νόμος. Apud Epiphanium, Pto- 
lemaus haereticus Pentateuchi quedam tribuit Deo, 
aliaMosi,alia denique senioribus populi.IneodemNa- 


zarei asserunt Moysen aliam accepisse ac scripsisse 
legem ab ea que vulgo circumfertur. De loco au- 
tem Deut. xxxiv 5, consulendi gunt interpretes. Cor. 


149 


CLEMENTINA. — HOMILIA III. 


150 


μετὰ πολλὰς ἡμέρας ἦλθόν τινες τῶν προόδων, Πέτρῳ A post diebus venerunt quidam eorum, qui prewire 


λέγοντες" Σίμων μεγάλα θαυμάσια ἐν Τύρῳ ποιῶν 
πολλοὺς τῶν ἐχεῖ χατεπλήξατο, xal σε πολλαῖς δια- 
GoAaic μισεῖσθαι ἐποίησεν. 

LIX. Ταῦτα ἀχούσας ὁ Πέτρος, τῇ ἐπιούσῃ νυχτὶ 
τῶν ἀχοοατῶν τὸν ὄχλον συνελθεῖν ἐποίησεν" ὅμως 
συνελθοῦσιν ἔφη" Ὁρμῶντός μου 88 εἰς τὰ ἔθνη τὰ 
πολλοὺς θεοὺς λέγοντα, κηρῦξαι xal διδάξαι ὅτι εἷς 
ἐστιν ὁ Θεὸς, ὃς οὐρανὸν ἔκτισε χαὶ γῆν xal τὰ ἐν 
αὐτοῖς πάντα, ὅπως ἀγαπήσαντες αὐτὸν σωθῆναι 
δυνηθῶσιν, προλαδοῦσα ἣ χαχία τῷ 9* τῆς συζυγίας 
νόμῳ προαπέστειλε Σίμωνα, ἵνα οἱ ἄνθρωποι, ἐὰν 
τοὺς πολλοὺς θεοὺς λέγειν παύσωνται, καταγνόντες 
«ὧν ἐπὶ γῆς λεγομένων, ἐν οὐρανῷ πολλοὺς θεοὺς 
εἶναι νομίσωσιν 99 ἵνα υηδέποτε τὸ τῆς μοναρχίας 
τιμήσαντες καλὸν εἰς τὸ παντελὲς μετὰ χόλασιν ἀπύ- 
λωνται. Kal τὸ δεινότατον, ἐπεὶ ἀληθὴς λόγος ἀπαρά- 
ὄλητον ἰσχὺν E ἔχει, προλαμδάνων ταῖς διαδολαῖς πεί- 
μι εὐτοὺς αὐτὸ, 139-3 μηδὲ τὴν ἀρχὴν ἀναδέξασθαί 
μου 96* μή πως ὁ διαδάλλων αὐτὸς τῷ ὄντι διάδολος ἐλεγ" 
χϑῦ, καὶ ὁ ἀληθὴς λόγος ἀναδειχθεὶς πιστευθῆνα᾽ 
δυνηθῇ. Χρὴ οὖν με ταχέως αὐτὸν ἐπικαταλαθεῖν, 
ἵνα μὴ ἡ διαδολὴ ἐγχρονίσασα παντελῶς πάντων ἐπι- 
κρατήσῃ **. 

LX. Ἐπεὶ οὖν δεῖ τινα ὁρίσαι ἀντ᾽ ἐμοῦ τὸν ἐμὸν 
ἀναπληροῦντα τόπον, μιᾷ προαιρέσει δεηθῶμεν τοῦ 
θΘιοῦ 99 οἱ πάντες, ὅπως τῶν ὄντων ἐν ἡμῖν τὸν 39 
χρείττονα αὐτὸσ πρόδηλον ποιήσῃ, ἵνα ἐπὶ τῆς Χρι- 
στοῦ χαθέδρας χαθεσθεὶς τὴν αὐτοῦ Ἐχχλησίαν εὐὖ- 
σεδῶς οἰχογομῆ. Τίς ἄρα ὁρισθήσεται ; Θεοῦ γὰρ 
βουλῇ 39 ἀναδείχνυται μακάριος ὁ ἄνθρωπος ἐχεῖνος, 


ὃν χαταστήσει ὁ κύριος αὐτοῦ ἐπὶ τῆς θεραπείας C 


τῶν συνδούλων αὐτοῦ, τοῦ διδόναι αὐτοῖς τὰς τρο- 
φὲς ἐν χχιρῷ αὐτῶν, μὴ ἐννοούμενον χαὶ λέγοντα 
ἐν τῇ καρδίᾳ αὐτοῦ « Χρονίζει ὁ χύριός μου ἐλ- 

tv καὶ ἄρξηται τύπτειν τοὺς συνδούλους αὐτοῦ, 
ἐσθίων καὶ πίνων μετά τε 9! πόρνων καὶ μεθυόντων" 
καὶ ἥξει ὁ xópioc 53 τοῦ δούλου ἐχείνου ἐν ὥρᾳ 7j ov 
προσδοχᾷ, καὶ ἐν ἡμέρᾳ (| οὐ γινώσκει, καὶ διχοτο- 
μήσει αὐτὸν, καὶ τὸ ἀπιστοῦν αὐτοῦ μέρος μετὰ τῶν 

ιτῶν θήσει. 8 

LXI. Et δέ τις τῶν παρεστώτων, διοιχεῖν δυνάμενος 
τὴν ἀγνωμοσύνην τῶν ἀνθρώπων, ὑποστέλλεται, τῆς 
αὐτοῦ ἀναπαύσεως φροντίζων μόνης, καὶ αὐτὸς προσ- 
δακάτω ἀχοῦσαι" Δοῦλε πονηρὲ xal ὀχνηρὲ, ἔδει σε τὸ 
119? ἀργύριόν μου προύαλεΐν ἐπὶ τῶν τραπεζιτῶν, 
καὶ ἐγὼ ἂν ἐλθὼν ἔπραξα τὸ ἐμόν" ἐχδάλετε 99 τὸν 
ἀχρεῖον δοῦλυν εἰς τὸ σχότος τὸ ἐξώτερον. Καὶ εὐλό- 
ως. Σοῦ γὰρ, φησὶν, ἄνθρωπε, τοὺς λόγους μου ὡς 
ἀργύριον ἐπὶ τραπεζιτῶν βαλεῖν 9* xal ὡς χρήματα 
δογιμάσαι. Τὸ οὖν πλῆθος τῶν πιστῶν δεῖ ἑνί τινι 
πείθεσθαι, ἵνα οὕτως ἐν ὁμονοίᾳ διατελεῖν δυνηθῇ. 


Té γὰρ εἰς ἀρχὴν μιᾶς λῆγον ἐξουσίας, μοναρχίας 
(a) Matth. xxiv, 48 ; Luc. xit, 42. 


solebant,et dixerunt Petro : Simon magnas presti- 
gias Tyri edendo multos incolarum perculit, teque 
multis calumniis odiosum reddidit. 

LIX. Que postquam audivit Petrus, insequenti 
nocte auditorum turbam fecit convenire, atque 
congregatis dixit : Cum ego properarem ad gentes 
qui multos deos asserunt,predicaturusetdocturus, 
unumesse Deum creatorem calietterre omniumque 
qua in iis continentur,quo dilecto possent salutem 
consequi, preveniens malitia ex conjugationis lege 
premisit Simonem, ut homines, si forte multos 
deos,damnatis iis qui in terra dicuntur, desinerent 
affirmare, jam multos in colo existere putarent ; 
quo, dum monarchia seu unitatis Dei bonum nul- 
latenus in pretio habent,in perpetuum post suppli- 
cia intereant. Quodque pessimum est, quia [verus 
sermo incomparabilem habet vim, anticipans Si- 
mon calumniis persuadet hominibus ne fme ullo 
modo recipiant, ne forte, qui calumniatur, revera 
esse calumniator deprehendatur, et ne verus ser- 
mo, cum fuerit patefactus, credi possit. Oportet 
ergo me cito hominem assequi,ut ne calumnia diu- 
tius immorata omnes penitus invadat. 

LX. Quoniam igitur necesse est aliquis consti- 
tuatur qui meum suppleat locum,uno animo Deum 
cuncti oremus, ut. eorum qui inter nos sunt pra»- 
siantissimum manifestet, quo sedens in Christi 
cathedra ipsius Ecclesiam pie administret. Quis 
gutem designabitur ἢ Dei quippe pronuntiatur con- 
silio beatus ille homo, quem constituet ejus domi- 
nus super famulitium conservorum suorum,ut det 
illis cibum in tempore, qui non cogitat ac dicit in 
corde 8uo : « Moram facit dominus meus venire: si 
enim sic coeperit percutere conservos, manducans 
et bibens cum meretricibus ac ebriosis, veniet do- 
minus servi illius in hora qua non sperat et in die 
quo nescit, et dividet eum, partemque ejus infi- 
delem ponet cum hypocritis (a). » 


LXI. Quod si quis astantium, cum possit homi- 
num improbitatem regere, tamen detrectat, de sua 
solum quiete sollicitus, et ipse exspectet audire; 
Serve male et piger, oportuit te tradere pecuniam 
meam nummulariis, et. ego veniens exegissem quod 
meum est. Ejicite inutilem servum in tenebras. exte- 
riores (b). Et merito. Tuum enim, inquit, est, o 
homo, probare verba mea,tanquam apud nummu- 
larios argentum et pecuniam pendere. Itaque fide- 
lium multitudo uni debet credere, ut ita possit vi- 
vere concorditer. Quod enim in unius potestatis 
imperium desinit, monarchie representatione, fa- 


(b) Matth. xxv, 26 ; Luc. xix, 22. 


VARLE LECTIONES. 


8 ἐπειδὴ ὁρμῶντός μου ὁρμῶντός ioo 0 
0. *" τοῦ 6. δεηθῶμε » C $9 τόν C 


9 ἐχείνου excidit ap. cl οι 5. " ἐμδάλετε 0, 


δὲ αὐτῷ C. 
. 9 Jta O c D, βουλή. C 
ϑὲ βαλεῖν adjunxi c. O. 


85 νομίσουσιν 5 86 Lege μέ, S. 57 ἐπικρατήσει 
9: τέ pretermiserunt Cl et 8. 


53 ΤΩΡ T$» — HILL IL VH 


πιάσει πᾶ πεῖν ^ LAWUGULCOGKO τς τῆς £mm- ἢ TC CGEEDNDMAIDOE GETCQRGASS ift f&ÉC  l2CNMDIONS γεν 
δ Ὁ ἢ 

RU «iux siamUI CNN IGGUML «cn o ὕμνον G€ 
Tr» art πιύξοαν Xy - c occu Wungcrr o 30—nü IE I€CCA. ἀναγ ταῖν lOc4exGDD DICH. 
£EOPGDiRiT. —U90—tA πεῖ  - iniiGC- τὸ. τ iL GE IDAQAE ἘΠ DWUMESS δὲ OA χης OMM UE 
τς τ XXAGI-I χει», τὰ  nawninrrea GI cLrnÀeGxve-. ὠ  γεῖρονξ, γυσχοας CEST. ᾿ἀμι apiur imo A osCoNEY 


lIXÁ du — XxxDw€ ἃ. £I. 2-. aer owImEe 


Suacpim rry. -——eicmasÉr- 1039 :3Rac π —— ΞΕ τον. — aN€ANnlurm ceUnibcw& mnn  Umguct IS wn ColCUes GNND- 
Tam. EUMilUIT "OXACKL eX IL CILE. —XR A σ᾿ ἀγα, DIGE lih & mmu IHR πὶ 1 Ab 
-x-—ccomx - 73 X2... xa rn ταὶ Hm: ὅδε xe—e ic Xo RaIA 4.23€ ταῦ, Quuanaab- 


3» EH ἜΞΕΞΕΞαιν.  Waa. 7Co4X XGNDID IL 3L XX oc» 
Lcm ποῦν, xx —— GENER NOI $—XDXXL, 
xE hoxcra» "Exmaawcm. ixi. 

ΤΥΤῚ £x ma σεν i— Ἐπ ἰδλδσσεν Σ XD. Ae 
Shece T9, rnccmmER aero ino anxp&ux τοι τ τνεςς 
sz» xm mdi--—. ἀπε τανετ GE Gm τὶ AXLI- 
xmi T πιρεπεηδεγτννται. πὶ or —-ÉLoamen XII 


JS—PIe XNCLSLPEZCIE. Dio 1-9 —umn d X&cc cxi —Hm- 


LXV τὸ nm» —r^ WXumwor-. ac το Ὁ DAME 
VamEnacigzre roce Eon Hoo wr Locri 
wESZA lir Pee i τι στε m τ στο τεῷ ὧν 


mmwUum nu imum aee miwcraBii mgri ur 
ma, ak rüwnuxruss xumnicur G:ctAceres Sur cer wo 
"n σὰ Lrcemum cmeuliu o lcxim. ambo sw fe 
mca nu sm st mmwuur m: jumuiut Sw mnr uh. 
TX snm «cum Peninu cwerweint »e ἃ κι inne 


g Dim nem xs Rosen mim nowDegnucanr Piu. 


XUL Tum πρῶ secum unns diuN(t 3&1" 
ποτε. γασ σε lwcr-rnm. Gudijigecr Gom ΠΣ we 
puc. Sunjumemrae acr we ἀν jams lcd Der 
"Drx-ABruur Qumeemrnnr . puumwr {ἐπὶ 3ic9aoDae, 
Jur snum acci Quat JO9ÓNDLE cer qu 
mur u*m nmiumsla ar -r'scumm τοῆσοιρ ἐξ & 
u-smur mr eun. àr ΔῚΣ ifnwDgs sur d 
na pn lare nnr upruremá porn: Xr χὰ ΤΟ 
wersemrIIT DD iin sm mroxnQgecelunm Wagr χει 2e 


Ilnenl zur ridQrngweweni ραν nrzr nheDw« ἐξ 


Jum m» τονὲ Dresgr. Zwunr acrem muhen 

Στ; Courant wu τὸ Eon, wen nxuhai fm 
rumor amlih:aca Zu Bumminr dacwws jcihowur gce- 
nacwmppleimnnecerumenn Axoge 2ignrus egoscw- 


abe mmcomshec D —wmicsom. τὸ amunwuse -- C qum wur enims ur is qux Punk amiuacur. zw- 


ἡ ζζεξ:- τρόκασα. cxcenac $osumgc ammo Tow 
εἰν ἢ τὰ CExxaxrtuo Cx cx» cmo Esmxc- 
tm» & τῆς auccyedz miser mn &ir-io0x-E. ἘΞ τὸ 
μόνον mic» τὸν XXx—hURY-z Ew, Raik «πὶ τοὺς 
CXAGSTGANGPVDLAC GU  IDUGEG AG OGNDWIOA, ^ ap X 


lae, $- τὸς Ἐπ mx me-xhisem sur iy. p quamiogzibeur ἃ matrca habet εἰ sor 


Σωφροαύνης »ἦν pic» ττειξξειμας, cue sa d ξ-- 
τελεῖν gp πῦνεν τὸ I2EDDGCILLO δαλὲ πε 886 ιἰ ταν- 


snwer- ruremz Durs pne Judenüíur διωναὲ nuu. 
amigmrgordeammsnierwnc tecum ercmuce ἐξ amcgDet, 
spnr sposcuOw Jmunlwus sebugur ignes jme 
τοὶ njurus upenpuacz owns : naf st De zu ἊΣ 
quiuns mucus m*bnuncic. eugnrio cnBvwertn aqu 
presiwvuam ns rumcipercin. e χευκὸ τ τὶ Oo ia 
mur mi rpgneeugunmr -efhraan 

LXV ——. Wu inbe asidQeur Srvemer ὩΣ itatugBe- 
ICI DIIr2wNUNTI, φοὲ ἐξ acr icr€wcznt τὸ 3e ER 
cCIIDI-zms jut ÍnCIADACIXDDRGI ταὶ δός τες LOI CeuQdR 
c XAevureunmgr τσ Naguc egrae ἐσ: feo 
τινος miPrLent ἐξῆν ἃ Der taber. Στὰ $NE 
AICIJI Iren ας Gaecalovenr δὲ ἐς QNRXN 
sonrAS Ὡς Cnpcesses Rahàe qrippe es sU, 
δρῦς ἐμ σαι θὲς 
ert ausa ἔχνο pevccáóÜr cgsUlalenm feetseet Β8- 
pGas comc-;ace moa mede presbvtecs. verum eam 
OccleS: BAN Dach: delXizlIl δὰ occes aene re 


VARLE LECTTONXES. 


δ ὑπὲρ τῆς e C 85 ἐστε: 0 Σ 
vel χαταστεθῖνα. 5 mz 0. 15 τοὺς À 
B HtaD 0;z7» C.qui conj zx 


* D 
" im C € τοὦῶ Xo. εἰς τὸν Θεὸν UG. 


451 


CLEMENTINA. — HOMILIA ΙΥ͂. 


158 


πωλεῖται ; Μὴ γένοιτο. EU τις γὰρ ἔχων,πόθεν ζῇν, À sua (a? Neo dicat aliquis an ergo gratis datus ser- 


αάδῃ 35, οὗτος πωλεῖ τὸν λόγον, ct δὲ μὴ ἔχων τοῦ ζῇν 
χάριν λαμδάνει τροφὴν, ὡς xal ὁ Κύριος ἔλαδεν ἔν τε 
δείπνοις xai φίλοις, οὐδὲν ἔχων, ὁ εἰσαῦθις τὰ πάντα 89 
ἔχων, οὐχ ἀμαρτάνει. ᾿Αχολούθως οὖν τιμᾶτε πρε- 
σθυτέρους, χατηχητὰς͵ διαχόνους χρησίμους, χήρας εὖ 
βεδιωχυίας, ἀρφανοὺς ὡς Ἐχχλησίας τέχνα’ ἀλλὰ καὶ 
ὁπότε χρεία τινὸς πόρου πρός τι V ἀναγχαῖον γένοιτο, 
ἅμα οἱ πάντες συμδάλλεσθε. Εἷς ἀλλήλους εὐσεδεῖτε, 
μὴ ὀκνοῦντες πᾶν ὁτιοῦν ὑπὲρ τῆς ἑαυτῶν σωτηρίας 
ὑπομένειν. 


LXXII. Καὶ ταῦτα εἰπὼν ἐπέθηχε χεῖρα τῷ Zax- 
χαίῳ λέγων: Δέσποτα xal Κύριε τῶν ὅλων, ὁ Πατὴρ 
χαὶ Θεὸς, σὺ διαφύλαξον ποιμένα μετὰ ποίμνης. Σὺ 
À πρόφασις, σὺ 4 δύναμις. ἹΙμεῖς τὸ βοηθούμενον, 
σὺ 6 βοηθὸς, ὁ ἰχτρὸς, ὁ σωτὴρ, τὸ τεῖχος, dj ζωὴ, 1d 
ἐλπὶς, $ χαταφυγὴ, ἢ χαρὰ, ἣ προσδοκία, ἣ ἀνά- 
παυσις συνελὼν ἐρῶ σὺ ἡμῖν τὰ πάντα. Πρὸς 
αἰώνιον ὕπαρξιν σωτηρίας συνέργησον, ῥῦσαι, φύλα- 
ξον. Πάντα δύνασαι. Σὺ γὰρ ΓΑρχων ἐρχόντων, καὶ 
Κύριος χυρίων, Δεσπότης βασιλέων. Σὺ δὸς ἐξουσίαν 
τῷ προχαθεζομένῳψ, λύειν ἃ δεῖ λύειν, καὶ δεσμεῖν ἃ 
δεῖ δεσμεῖν. Σὺ σόφισον᾽ σὺ ὡς δι᾽ ὀργάνου *! δι᾽ αὐτοῦ 
τὴν Ἔχχλησίαν τοῦ Χριστοῦ σοὺ ὡς χαλὴν 319 
νύμφην διαφύλαξον. Σοῦ γάρ ἐστιν δόξα αἰώνιος, 
ὕμνος, Πατρὶ xai Υἱῷ xal ἁγίῳ Ἡνεύματι "3, εἷς τοὺς 
σύμπαντας αἰῶνας, ᾿Αμήν. 

LXXlH. Kai ταῦτα εἰπὼν, μετὰ ταῦτα ἔφη Ὅσοι 
ποτὲ βαπτισθῆναι θέλετε, ἀπὸ τῆς αὔριον νηστεύειν 
ἄρξυσθε, xai χαθημέραν 43 γειροθετεῖσθε, xal περὶ 
ὧν ϑέλετε πυνθάνεσθε. Ἕτι γὰρ ἡμερῶν δέχα ὑμῖν 
ἐπιμεῖναι θέλω. Μετὰ δὲ τρεῖς ἡμέρας βαπτίζειν 
ἀρξάμενος, ἐμὲ φωνήσας xai ᾿Ακύλαν xal Νιχήτην * 
bon: Μέλλων ἐπὶ τὴν Τύρον ὁρμᾷν μεθ᾽ "5 ἡμέρας 
ἑπτὰ βούλομαι ἐξαυτῆς ὑμᾶς ἀπελθόντας, παρὰ τῇ 
Χαναανίτιδι 46 Βερνίκῃ (80) ᾿Ιούσης θυγατρὶ λανθα- 
νόντως ἐπίξενωθέντας, παρ᾽ αὐτῆς τὰ κατὰ τὸν 
Σίμωνα ἀχριθῶς μαθόντας 5] γράψαι μοι. Πολὺ γάρ 
μοι συμδάλλεται, ἵνα πρὸς αὐτὸ ἁρμόσωμαι. Διὸ ἐξ- 
αυτῆς πορεύεσθε μετ᾽ εἰρήνης. Kal δὴ 43 βαπτίζοντα 
αὐτὸν ἐάσαντες, χαθὼς ἐχέλευσεν, sl; Τύρον αὐτὸν 
προήξαμεν τῆς Φοινίχης. 

'OMIAIA Δ΄. 
I. Καισαρείας δὲ τῆς Στράτωνος ἐξιὼν ἐγὼ Κλή- 


Β 


μης, ἅμα Νικήτης τε Ν᾽ καὶ ᾿Αχύλας, εἰς Τύρον τῆς D 


Φοινίχης εἰσέδαλλον, καὶ κατ’ ἐντολὴν 18:0 Πέτρου 
τοῦ ἀποστείλαντος ἡμᾶς, ἐξενίσθημεν παρὰ Βερνίχῃ 


(a) Luc. x, 7. 


mo venditur ? Absit! Nam si quis, qui habet unde 
vivat, accipit, hic vendit sermonem : non peccat 
vero,si non habens accipiat cibum ad victum,sicut 
et Dominus in ecnis et apud amicos accepit, qui 
nihil habebat, in posterum tamen omnia posside- 
bit. Convenienter igitur honorate presbyteros, c&- 
techistas, diaconos utiles, viduas recte viventes, 
orphanos velut filios Ecclesie. Sed et cum ad ne- 
cessarium opus erit pecunia, omnes pariter con- 
ferte. Mutuo exercete pietatem, nec pigeat omnia 
pro salute vestra sustinere. 

LXXII.Quibus dictis, manum Zaccheo imposuit, 
dicens : Here ac Domine omnium,Pater et Deus,tu 
pastorem cum grege custodi.Tu causa,tu potestas. 
Nos sumusii qui adjuvantur ; tu adjutor, medicus, 
servator, murus,vita, spes, refugium, gaudium ,ex- 
spectatio, requies ; breviter dicam, tu nobis omnia 
es. Ad consequendam salutem eternam opitulare,li- 
bera, custodi. Cuncta potes. Tu enim es Princeps 
principum, et Dominus dominorum, Herus regum. 
Tu antistiti da potestalem solvendi que oportet 
solvere et ligandi que ligare oportet. Tu doce. Tu 
per eum tanquam per instrumentum Ecclesiam 
Christi tui velut pulchram sponsam tutare. Ad te 
enim pertinet eterna gloria, laus, Patri et Filio et 
Spiritui sancto, in omnia secula. Amen. 


LXXIII.;Quae cum dixisset, postea infit : Qui- 
cunque baptizari vultis, ex crastino die jejunare 
incipite,et singulis diebus manusimpositionem ac- 
cipite, ac interrogate de quibus volueritis. Adhuc 
enim decem dies volo vobiscum manere. Post tres 
autem dies, cum baptizare copisset, vocavit me et 
Aquilam et Nicetam, et dixit : Tyrum profecturus 
poet septem dies volo vos statim abire, et apud 
Chananeam Berenicen Juste filiam clam hospitari, 
atque diligenter eani perconlatos mihi perscribere 
qua ad Simonem pertinebunt. Multum enim pro- 
derit mihi, ut ad id me preparem. Quapropter 
jamjam cum pace pergite. Igitur deserentes eum 
baplizantem, quemadmodum jusserat, in Tyrum 
Phonicie precessimus eum. 


HOMILIA IV. 

I. Cesarea ergo Stratonis egressus ego Clemens 
simulque Nicetas et Aquila in Tyrum Phoenicia 
intravimus, et juxta Petri mandatum, qui miserat 
nos, hospitati sumus apud Berenicen, Juste Cha- 


VARLE LECTIONES. 


8 λάδοι C. 
Schwegleriano, reposui c. O. In eodem 866. 
toc. Ο. 45 xa0' ἡμέραν C. *"* Νικήταν O. 1 


39 εἴς αὖθις πάντα (, 0 τι addidi c. O. 
mendum δι᾽ αὐτῶ. 
xa0' O. '5 Χανανίτιδι ὁδ μαθόντας textui dedi ex O. 


4 Vbb. δι ὀργάνου, que male exciderant e textu 


Πατρὸς καὶ Υἱοῦ xai ἁγίου Πνεύμα- 


€ δίς Ο. 45 τε add. c. O, ἅμα Νιχήτῃ καὶ ᾿Ακύλᾳ εἰς Τύρον τῆς Φοινίκης ἐπορευόμεθα Cod. Reg. 804. 
VARIORUM NOT.£. 


(80) Βερνίχῃ. Idem nomen Bernices seu Bereni- 
oes, mulieri αἱμοῤῥοούσῃ, quam sanavit Christus, 
tribuitur ab alio fabulatore Joanne Antiocheno Ma- 


lala, apud Damascenum orat, 3, pro sacris imagi- 


nibus. j 


CLEMENTINA. — HOMILIA IV. 


δαίμοσιν ὑπέδαλεν᾽ xal ἵνα μὴ πολλὰ λέγω, πολλοὺς A busque subjecit : ac ne plura proloquar multos 


χαχώσας θεὸς εἶναι ὑποληφθεὶς, πρὸς τῷ *! φούερὸν 
εἶναι καὶ προτετίμηται. 

Ψ. Ὅθεν οὐκ οἴομαι δυνήσεσθαί τινα τοσοῦτον 
ἀνχφθὲν πῦρ σόέσαι. Οὐδὲ γὰρ ἐνδοιάζει τις περὶ ὦν 
ἔχεῖνος ἐπαγγέλλεται, ἀλλὰ τοῦτο οὕτως ἘΦ ἔχειν 
διαδεδαιοῦται ἕχαστος. Διὸ τοῦ μὴ χινδυνεύειν ὑμᾶς 
χάριν παρακαλῶ μηδὲν ἐγχειρῆσαι πρὸς αὐτὸν, πρὶν 
ὃν Πέτρος ἔλθῃ, ὃς μόνος δυνήσέται πρὸς 43 τοσαύ- 
τὴν δυναστείαν, τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ 
δοχιμώτατος ὑπάρχων μαθητὴς, ἀνταγωνίσασθαι. 
Τοσοῦτον γὰρ πεφόδημαι τὸν ἄνδρα, ὡς, εἰ μὴ καὶ ἄλ- 
λοτε πρὸς τὸν χύριόν μου Πέτρον διαλεχθεὶς τὸ ἧττον 
ἀπηνέγκατο, συνεδούλευσα ἂν ὑμῖν xal αὐτὸν πείθειν 
τὸν Πέτρον, μὴ πειρᾶσθαι ἀντεξειάζεσθαι τῷ Σίμωνι. 


VI. Κἀγὼ ἔφην: Ὁ χύριος ἡμῶν Πέτρος εἰ ἠγνόει 
ὅτι αὐτὸς μόνος χατισχύει τῆς ἐχείνου δυναστείας, 
οὐχ ἃν ἡμᾶς προπέμπων ἐνετέλλετο, λανθανόντως τὰ 
κατὰ Σίμωνα διαμανθάνοντας αὐτῷ γράφειν. Ὅμως 
ἐπεὶ ἑσπέρα κατειλήφει, ἁλῶν μεταλαδόντες ὑπνώ- 
σαμεν. Ἔωθεν δέ τις τῇ Βερνίχῃ συνήθης ἐλθὼν 
ἔφη, τὸν Σίμωνα εἷς τὴν Σιδῶνα ἐχπεπλευχέναι, τῶν 
δὲ αὐτοῦ μαθητῶν κχαταλελοιπέναι ᾿Αππίωνχ τὸν 
Πλειστονίκην 55, ἄνδρα ᾿Αλεξανδρέα, γραμματιχὸν 
τὴν ἐπιστήμην, ὃν πρὸς πατρός μοι φίλον ὄντα δ᾽ 
ἐπέγνων, χαὶ ᾿Αννουδιῶνα τὸν Διοσπολίτην τινὰ 
ἀστρολόγον, xai ᾿Αθηνόδωρον τὸν ᾿Αθηναΐον τῷ Ἐπι- 
κούρου δ ἀρεσχόμενον λόγῳ. ἹΙμεῖς δὲ, τὰ κατὰ 
τὸν Σίμωνα μαθόντες, ἕωθεν πάντα γράψαντες xoi 
Πξτρῳ διαπέμψαντες, εἰς περίπατον ἀπετραπόμεθα. 


VII. Καὶ ᾿Αππίων ἀπηντήσατο 95 ἡμῖν, οὐ μόνον C 


μετὰ τῶν προειρημένων 1398 ἐταίρων € τῶν δύο, 
ἀλλὰ καὶ μεθ᾽ ἑτέρων ἀνδρῶν ὡς τριάχοντα, xal. ἅμα 
τῷ ἰδεῖν ps προσαγορεύσας xal χαταφιλήσας ἔφη" 
Οὗτός ἐστι Κλήμης, περὶ οὐ ὑμῖν τῆς τε εὐγενείας 
xai τῆς ἐλευθεροπρεπείας € πολὺν ἐποιούμην λόγὸόν, 
ὅτι ἀνὴρ πρὸς γένους Τιδερίου Καίσαρος ὧν xai πά- 
σης Ἐλληνικῆς παιδείας 59 ἐξησχημένος, ὑπὸ βαρῦὔά- 
ρου τινὸς, τὴν προσηγορίαν Πέτρου, τὰ τῶν "? ἸΙου- 
δαίων ποιεῖν xal λέγειν ἠπάτηται. “Ὅθεν ἀξιῶ συνα- 
γωνίσασθαί μοι πρὸς τὴν διόρθωσιν αὐτοῦ" καὶ ἐφ᾽ 
ὅμῶν αὐτοῦ πυνθάνομαι. Λεγέτω μοι, ἐπειδὴ πρὸς 
«9 εὐσεῦεῖν ἑαυτὸν ἀποδεδωχέναι νομίζει, πῶς οὐχὶ 
τὰ μέγιστα ἀσεθεῖ, χαταλιπὼν 11 μὲν τὰ πάτρια, 


ἀποχλίνας δὲ εἰς ἔθη βάρδαρα. 


affligendo deus esse creditur, et, preterquam quod 
formidabilis est, etiam honore afficitur. 

V. Quocirca non puto ἃ quoquam ignem tantum 
accensum posse exstingui. Nemo enim in dubium 
vocat qua ille pollicetur, sed singuli confirmant 
rem ita se habere.Quare ea, gratia, ut vos in peri- 
culum non veniatis, hortor ne quidquam tentetis 
adversus eum, ante quam Petrus venerit, qui cum 
sit Domini nostri Jesu Christi probatissimus disoi- 
pulus, poterit solus contra tantam potentiam dimi- 
care. Tantum quippe metuo hunc hominem, ut, 
nisi alias cum domino meo Petro disceptans disces- 
sisset inferior, consilium dedissem vobis, ipsum 
quoque Petrum persuaderetis ne cum Simone dis- 
putare niteretur. 

VI. Et ego respondi : Si dominus noster Petrus 
ignoraret quod ipse solus adversus ejus potentiam 
prevàlet, non utique premittendo nos mandasset, 
ut clam Siraonis gesta discentes ei scriberemus. 
Porro cum nox venisset, sumpto cibo dormivimus. 
Mane vero aliquis Berenices familiaris veniens 
dixit, Simonem in Sidonem navigasse, ex suis au- 
tem discipulis reliquisse Appionem Plistonicem, 
virum Alexandrinum ,artegrammaticum,paternum, 
meum amicum mihi cognitum, et Annubionem 
quemdam Diospolitam, astrologum, atqua Atheno- 
dorum Atheniensem Epicuree secte addictum.Nos 
autem edocti res Simonis mane cuncta cum scri- 
psissemus et ad Petrum misissemus,ad ambulatio- 
nem convertimus gradum. 

VII. Et occurrit nobis Áppion, non solum cum 
predictis duobus sociis, sed et cum aliis viris tri- 
ginta circiter. Ac simul atque me vidit, salutans et 
osculatus ait : Hic est Clemens, de quo multum ad 
vos sermonem habui,de illius nobilitate ac moribus 
liberalibus ; quod vir ex genere Tiberii Gzsaris, et 
in omni Greca disciplina exercitatus, a barbaro 
quodam, qui vocatur Petrus, fraude compulsus 
esset ad peragendos ac predicandos Judeorum ri- 
tus. Quare rogo, ut me in illo corrigendo adjuve- 
tis; et coram vobis eum interrogo. Respondeat 
mihi, quandoquidem arbitratur, quod se, ut pieta- 
tem coleret, dediderit, quo modo non maxime im- 
pius sit, qui patrios dereliquerit, declinaverit vero 
ad barbaros mores. 


VILI. Κἀγὼ 15 &mexpivdpmv: Τὴν μὲν πρὸς ipi] VIII. Et ego respondi : Tuam quidem in me- 


σου ἀγαθὴν προαίρεσιν ἀποδέχομαι, τὴν δὲ ἀγνωσίαν 
ἀποσείομαι. Ἧ μὲν 18 γὰρ προαίρεσις ἀγαθὴ, ὅτι, ἐν 
οἷς δοχεῖς 16 χαλοῖς, ἐν τούτοις εἶναί με θέλεις" 5 
δὲ γνῶσις οὐχ ὀρθῶς ἔχουσα φιλίας προφάσει ἕνε- 
δρεύειν ἀγωνίζεται. Καὶ ὁ ᾿Αππίων ἔφη" ᾿Αγνωσία 


preclaram volutatem habeo acceptam; at igno- 
rationem amolior. Scilicet,preclara quidem volun- 
tas est, quod in iis, que ibi bona videntur, me 
versari cupis ; verum cognitio non rccte habens 
pretextu amicitie insidiari nititur. Dixit. Appion : 


VARLE LECTIONES 


* [ta O c. D, τό C. ** Post πρός est αὐτόν in O expunctum. 


t$ Πλειστονίχον Ο. 5) ὄντα Ο et 


ex conject. C., in cuj. textu ὄν. Davisii notulam eo spectantem S non intellexisse videtur. Tum 


Διοσπολίτην S, O, Διοπολίτην C. δ᾽ Ita ex conject. C, qui in textu 'Extxoópo ut O 


6 ἀπηντάσατο O. 


61 ἑτέρων O. Idem καθ᾽ ἑτέρων.  ** [ta intellige lectionem Ottoboniani ἐλευθερωπρεπείας cum cod Reg. 804, 
ἐλευθεροτροπείας C. 59 Repone πᾶσαν Ἐλληνικὴν παιδείαν, uti semper loquuntur idonei scriptores. Vide 
ὁ τῶν inserui c. O. "Iia O oc. Cl et 8, καταλειπών (sio) C. Dein ἔθνη cod. Reg. 804. 


Epit. c. 46. D 
Ἐγώ C. 18 ἡμᾶς p. ἣ μέν Ο. ** δοχεῖν O, 





3 CLEMENTINA. — HOMILIA VI. 


202 


c9 ἔλαμψεν, τῷ φέγγει τοῦ διαπρεπεστάτου τῶν A Orpheus vocat, quia cum apparuisset, universui 


παὐχείων πυρὸς ἔν τῷ ὑγρῷ τελεσφορουμένου. Kai 
ex ἄπιστον, ὅτι καὶ ἐπὶ λαμκυρίδων (400), δείγματος 


μα 8, ἡ φύσις djuiv ὁρᾷν ὑγρὸν φῶς ἐδωρήσατο. 


ex ipso fulsit, nimirum splendore igris elemento- 
rum excellentissimi in humiditate perfecto. Neque 
id incredibile,quandoquidem et in cicindelis,exem- 


gi gratia, natura nobis concessit humidum lumen contemplari. 


VL. Τὸ μὲν οὖν πρωτοσύστατον ὠὸν ὁποθερμανθὲν 
ἱεὸ τοῦ ἔσυθεν ζώου ῥήγνυται, ἔπειτα δὲ μορφωθὲν "9 
τορχεται ὁποῖόν τι καὶ Ὁρφεὺς λέγει" 

. 4zwxiou 9" σχισθέντος πολυχανδέος ὡοῦ (1). 
WO καὶ οὕτω μεγάλῃ δυνάμει αὐτοῦ τοῦ προεληλυθότος 
μέντος, τὸ μὲν κύτος "ὃ τὴν ἁρμονίαν λαμθάνει xal 
ἂν διαχόσμησιν ἴσχει, αὐτὸς δὲ ὥσπερ ἐπ’ ἀχρω- 
a3; οὐρανοῦ προχαθέζεται, xal ἐν ἀποῤῥήτοις τὸν 
&poov περιλάμπων αἰῶνα. Ἢ Bb τοῦ χύτους (2) &- 


VI. Ovum igitur quod primo constitit, cum cale- 
factum esset, rumpitur ab intus posito animali : 
postea vero forma accepta prodit illa species, quam 
et Orpheus desoribit : 

)oS . Oisrupta testa ovi quod cuncta tenebat ; 
sicque per magnam illius qui prodiit ac apparuit 
potestatem, moles quidem coherentiam accipit et 
ordinem digestionemque consequitur, ipse autem 
velut in vertice cceli presidet,et in arcanis immen- 


ἀδεν γόνιμος ὁπολειφθεῖσα ὕλη, ὡς ἐν πολλῷ τῷ p sum illustrat seculum. Molis vero intus fecunda 


pop ὑποχειμένη ἕως φυσιχῶς 9 ὑποζέουσα ἡ θερ- 
ἅτις, τὰς 199 παάντων διέχρινεν οὐσίας. Τὸ μὲν γὰρ 
ππτύτεσον αὐτῆς πρῶτον ὥσπερ ὑποστάθμη ὑπὸ τοῦ 
ἧῴους εἰς τὰ κάτω ὑποχεχώρηχεν !, ὃ διὰ τὴν ὁλ- 
wor xai διὰ τὸ ἐμύριθὲς καὶ πολὺ τῆς ὑποκειμένης 
sa; πλῆθος Πλούτωνα προσηγόρευσαν (3), ὅδου τε 
αὶ «χρῶν βασιλέα εἶναι ἀποφηνάμενοι. 

VIL Ταύτην μὲν οὖν τὴν πρώτην xal πολὺ 3 ῥυ- 
foi» καὶ τραχεῖαν οὐσίαν ὑπὸ Κρόνου τοῦ χρόνου 
κπυκοθῆναι λέγουσι φυσιχῶς, διὰ τὴν κάτω ὑπονό- 
XXe αὐτῆς. Μετὰ δὲ τὴν πρώτην ὑποστάθμην τὸ 
εὐλιὰν ὕδω; καὶ πρώτῃ ἐπιπολάσαν ὑποστάσει Πο- 
αἰδὼῶνα προστν,όρευσαν. Τὸ δὲ λοιπὸν τρίτον τὸ xa- 
μερώτατον καὶ χορυφαιότατον ἅτε διαυγὲς ὃν πῦρ 


Ἐν: ὠνόμασαν, διὰ τὴν ἐν αὐτῷ ζέουσαν φύσιν" ἀνω- 


Spic γὰρ ὃν τὸ πῦρ πρὸς μὲν τὰ χάτω ὑπὸ χρόνου τοῦ C 


Exivoo οὐ κατεπόθη, ἀλλ’ ὡς ἔφην, ἡ πυρώδης οὐσία 
ζωτιχί τε xx) ἀνωφερὴς οὖσα εἰς αὐτὸν ἀνέπτη 161 
τὸν ἀέρα, ὃς καὶ φρονιμώτατός (4) ἐστι διὰ τὴν xaga- 


relicta materia,ut etiam per multum tempus usque 
&d naturale subjectum calorfervefaciens cunctorum 
discrevit substantias, Infinum etenim illius, primo 
tanquam fex, pondere ipso in inferiora cessit,quod 
propter gravitatem et pondus et subjecta substan- 
tie copiam Plutonem appellaverunt, quem infero- 
rum mortuorumque regem pronuntiarunt. 

VIL: Hanc itaque primam multoque sordidam 
atque asperam substartiam a Saturno seu tempore 
fuisse devoratam aiunt : convenienter nature, sci- 
licet ob illius substantie recessum ad inferiora. 
Post primum vero sedimentum confluentem aquam 
et prime feci supernatatem Neptuni nomine do- 
narunt. Tertium autem reliquum, purissimum ac 
eminentissimum, quod nempe esset ignis lucidus, 
nominaverunt Jovem, propter fervidam ipsius na- 
turam.Cum enim ignis in sublime feratur,cum in- 
ferioribus quidem a tempore 8aturno non est ab- 
sorptus,sed quemadmodum dixit,ignea substantia, 


VARLE LECTIONES, 


8 £vexa C. δ᾽ μορφωθής O. 57] xpavalou c. O, χραμαίου cod. Ci, in cuj. marg. conject. xpousíov p. 
μείου S : ἀχμα οὐ ex conject. scr. Loceck ]. 1. p. 479. Ἠραχαπαίου conj. Hermannus ap. Lob. In 
ione sua fragmentorum Orphicorum Hermannus hoc fragmentum pretermisit. Deinde post σχισθέν- 


τς Lobeck addit 


mix. 99 χῦτος Ο. 39 ὑποχειμένης ἕωξ 
i» textu. S. Ceterum tota periodus haud sana. Sensus 


ἡυσικῆς C. 10. τάς Ο et ex conject. C. τῆς id, 
agitat, ut legatur τὴν... γόνιμον ὑποληφθεῖσαν 


y... ἢ θερμότης εἰς τὰς m. 9. οὐσίας. ! ὑπεχώρησεν C. 3 πολ x» C. 
VARIORUM NOT/E. 


(100) Ααμπυρίδων. Lucentes vespere per arva ci- 
tiMelz. Ita appellant rustici stellantes volutus, Graci 
sro lampyridas, incredibili benignitate naturg. Plt- 
ros lib. xvrit, cap. 26. . 

(4) Πολυχανδέος ὠοῦ. Rufinus, Recognit. x, 17, 
30 : Ovi immanis : Ὑπερμεγεθὲς ὠόν, Athenagoras, 
Legatione pro Christianis, p. 18. In Hesychio. et 
Theocriti Scholiaste, πολυχανδέα: πολλὰ χωροῦσαν, 
τολυχώργητον. De ovo autem isto didicerat Orpheus 
εὖ Egyptiis,qui ex ore Dei prodiissedicebant ovum, 
hoc est muundum,ut legere estapud Eusebium,Prz- 
prat. evang. lib. ut, cap. 11, p. 145. Sed οἱ πρω- 

νοῦ ὠοῦ meminit Helladius Besantinous codice 

70 Photiane Bibliothecge. Hic , πρωτοσύστατον 
ὧόν. Vide nos superius ad Recognit.x, 17. Videnda 
quoque Phoenicum Theologia, Praparat. evang.lib. 

cap. 10, p. 33. Ip. 
^ QU'H δὲ p κύτους, Periolus imperfecta vel 
corrupta. Quid si minima mutatione reponetur,tàq 


PaTeor, GA. il. 


πάντων διέχρινεν οὐσίας. Iste sensus emerget : Mo- 
lis vero intus fecunda relicta materia, ut el. multoin 
lempore usque aid nuturale suvjectum calor subferve- 
faciens, cunctorum substantias discrevit. Vide cap. 


(3) Kal πολὺ τῆς ὑποχειμένης οὐσίας πλῆθος ; 
Πλούτωνα προσηγόρευσαν. Nam Πλούτων deduci 
Bolet ἃ πλοῦτος et πλοῦτος ἃ πολύς. Cujus etgmolo- 
gie Plutonis rationes varias habes in Etymologico 
magno, Platonis Cratylo, Ciceronis lib. 11 De natura 
deorum, Eusebii Praparat. evang. lib. 1t. cap. 11, 
ejusdem Oratione de laudibus Constantini; item apud 
Lucianum, Fulgentium, Cornutum aliosque. 1p. 

(4) Intelligentiam aeri primus assignavit Dioge- 
nes Appolloniates. Καί μοι δοχέει, ait. apud Sim- 
plic. in Phys. fol. 32, τὸ τὴν νόησιν ἔχον εἶναι ὁ d 
χαλεόμενος. Plura dabunt Brandis., Hist. phil. 
Grac. Rom. 1280. Panzerbieter, De Diog. Apoll., 
fregm. IV- VI. 8. DRESSEL. 


1 


213 


CLEMENTINA. — HOMILIA VI. 


414 


plac εἰς τὰς τοῦ κόσμου οὐσίας διαλύσαντες. Πιθα- A sustulerunt, eorum genera per allegoriam in mun- 


νώτερον οὖν λέγειν, ὅτι ol ὅπ’ αὐτῶν ἀδὸμενοι θεοὶ 
χαχοί τινες γεγόνασι μάγοι, οἵτινες ἄνθρωποι ὄντες 
μοχθηροὶ, μαγείᾳ μεταμορφούμενοι γάμους διέλυον, 
βίους διέφθειρον, τοῖς δὲ πάλαι, οὐχ εἰδόσι τί ποτ᾽ 
ἐστὶ 685 μαγεία, δι᾽ ὧν ἔπραττον ἐδόχουν εἶναι θεοί" 
ὧν κατὰ πόλεις χαὶ οἱ μόροι xal οἱ τάφοι φαί- 
νονται. 


XXI. Αὐτίκα γοῦν, ὡς xal ἄλλοτε εἶπον, ἐν τοῖς 
Κευκασίοις ὄρεσι Κρόνου τινὸς σῆμα δ᾽ ἀνθρώπου 
δείχνυται, τυράννου ἀγρίου καὶ τεκνοχτόνου, Ἐ 70 Ὁ δ’ 
ἐχείνου υἱὸς, Ζεὺς τὸ ὄνομα, χείρων γενόμενος, μα- 
τείας δυνάμει κοσμοχράτωρ ἀναφανεὶς πολλοὺς δια- 
λύει γάμους, καὶ τὸν πατέρα σὺν τοῖς θείοις 95 χολά- 
ζει, χαὶ οὕτως τελευτήσαντος τὸν τάφον Κρῆτες 
ἐπιδεικνῦσιν 95 ἐν δὲ τῇ Μεσοποταμίᾳ χεῖνται Ἥλιος 
μὲν τις ἐν ΓΑτροις δ΄, Σελήνη δέ τις ἐν Κάραις" 
Ἑρμῆς ἐν Αἰγύπτῳ τις ἄνθρωπος" "Αρης ἐν Θρῴχῃ͵ 
᾿Δφροδίτη ἐν Κύπρῳ" ᾿Ασχληπιὸς ἕν Ἐπιδχύρῳ᾽' καὶ 
ἄλλων πολλῶν τοιούτων φαίνονται τάφοι. 

XXII. Οὕτω προφανῶς τοῖς ὀρθῶς νοοῦσιν ἄνθρωποι 
γεγενῆσθαι ὡμολόγηνται. Καὶ οἱ μὲν συγχρονοῦντες 
αὐτοῖς, ὑπαισθὸμενοι αὐτοὺς θνητοὺς γεγονέναι, ἀμε- 
λέστεορον αὐτοῖς ἀποθανοῦσι προσεῖχον, ὁ δὲ πολὺς 
χρόνος δόξαν θεῶν αὐτοῖς περιέθηκεν. Καὶ μὴ θαύ- 
μαζε, εἰ οἱ χατ᾽ ᾿Ασχληπιὸν χαὶ Ἡραχλέα γενόμενοι 
ἐξηπατήθησαν, fj xatà Διόνυσον ἢ xav! ἄλλον τινὰ 
τῶν τότε, ὅπου xai Ἔχτορα ἐν Ἰλίῳ xal ᾿Αχιλλέα ἐν 
Δευχῇ τῇ νήσῳ οἱ ἐκεῖ προσχυνοῦσιν, Πάτροχλον 
Ὀκούντιοι, τὸν Μαχεδόνα ᾿Αλέξανδρον 'Ρόδιοι. 


XXIII. ᾿Αλλὰ καὶ παρ᾽ Αἰγυπτίοις ἔτι xai νῦν ἄν- 
ϑρωπος ὡς θεὸς πρὸ τοῦ θανάτου προσχυνεῖται (11). 
Καὶ τοῦτο μὲν ἧττόν ἐστιν ἀσέῤδημα, ὅτι ζῶντος ἀν- 
θρώπου θείας τιμὰς νομίζουσιν Αἰγύπτιοι, ἀλλὰ τὸ 
πάντων γελοιότατον, ὅτι xal πτηνὰ καὶ ἑρπετὰ καὶ 
ζῶα πάντα προσχυνοῦσιν. Οὐδὲν 43 71.6 γὰρ κρίσει 
νοοῦσιν ἢ ποιοῦσιν οἱ πολλοὶ τῶν ἀνθρώπων. Τὸ δὲ 69 
πέντων αἴσχιστον ἰδέ μοι, τὸν δι᾽ αὐτῶν ὄντα πατέρα 
θεῶν τε xal ἀνθρώπων λέγουσι Αήδᾳ 99. συνεσχημα- 
τισμένον, ὃν 10 πολλοὶ Δία ἀναγράψαντες ἐν πίνακι 
δημοσίᾳ ἀνατιθέασιν. Πρὸς δὲ τὴν ἐχδικίαν ταύτης 
τῆς ὕδρεως ἤθελον, εἰ τὸν τοῦ καιροῦ βασ'λέα αὐτῶν 


di substantias dissolvendo. Verisimilius ergo est 
dicere quod ab iis decantati dii quidam fuerunt 
improbi magi, qui cum essent homines nequam, 
per magiam transformati matrimonia diremerunt, 
vita rationes vitiarunt, veteribus autem, qui nes- 
ciebant quid esset magia, propter illa qus fa- 
ciebant, dii esse visi sunt, quorum interitus et se- 
pulcra per urbes cernuntur. 

XXI. Jam ergo sicut alias retuli, in Caucasiis 
montibus ostenditur Saturni cujusdam hominis 
tumulus, feri tyranni ac liberorum interfectoris. 
Cujus filius, Jupiter nomine, patre pejor, per ma- 
gie vim mundi dominus declaratus, multa dis- 
solvit matrimonia, patremque cum patruis suppli- 
cio afficit ; sicque mortui bustum Cretenses osten- 
dunt. In. Mesopotamia vero jacent Sol quidam 
Atris, et quedam Luna Carris, Mercurius in Xgy- 
pto aliquis homo, Mars in Thracia, Venus in Cy- 
pro, sculapius Epidauri, et aliorum multorum 
similium visuntur sepulcra. 

XXII. Atque ita eos homines fuisse, aperte con- 
fitebuntur quotquot recte judicabunt. Et quidem, 
qui eadem cum ipsis vixerunt etate, intelligentes 
eos homines exstitisse, intelligentius attenderunt : 
longum vero tempus opinionem quod dii essent illis 
adjecit. Neque mireris, si decepti fuerint, qui vixe- 
runt temporibus /Esculapii et Herculis aut. Bacchi 
aut alterius cujusvis tunc florentis, cum et Hecto- 
rem in Ilio, et Achillem in Leuce insula incols 
adorent, Patroclem Opuntii, Alexandrum Macedo- 
nem Rhodii. 

XXIII. Sed et apud /Egyptios nunc quoque homo 
ante mortem ut deus colitur. Aque hec quidem 
minor est impietas, quod homini vivo divinos ho- 
nores decernunt JEgyptii, verum quod maxime est 
ridiculum, eorumdem cultus est erga aves, ser- 
pentes, cunctaque animalia. Nihil enim ex judicio 
cogitant vel faciunt hominum plerique. Rem vero 
omnium turpissimam mihi vide : eum, qui juxta 
illos deorum hominumque est pater, aiunt. cum 
Leda fuisse nequiter conjunctum, quem Jovem 
multi depingentes in tabula publice consecrant. Ad 
cujus contumelie vindictam, vellem, regem suum 


VARLE LECTIONES. 
45 ποτέ ἐστιν C. Tum vbb. μεταμορφούμενοι γάμους διέλυον, βίους διέφθειρον repetuntur in O expuncta. 


* Hanc Ci conjecturam expr. S, σχῆμα uterque Hom. codex. 
9! μέν τις, ἐν Πάτραις C, μέντις iv ἀτραις O. Ci 


κατέρος ἀδελφοὺς ἐχόλασεν. 99 ἐπιδειχνύουσιν 


eomtma post τις recte delevit S. Deinceps Alyomzo* τίς O. 


*55 Ita D, θεοῖς C, 0. Cfr. c. 2 : οὐ 


68 Malim ὃ δέ 5. Tum ἰδέ O c. S, εἰδέ C. 


€ AXóq om. O. Subinde : An συνεῖναι σχῃματισμένον, C in notis. 19 Leg. 5. De re cfr. Mülleii Archzol. 
8 128, 1, 351, 4. Tum (ve γράψαντες cfr. hom. v. 13, scribi vult Valckenarius, Diatr. in Eurip. reliq., 
ir 


8, ed. Lips. I8 v 


. . e . . —-— » ud 
octissimus totum locum sic restituit : Τὸν δι᾿ αὐτῶν ὄντα πατέρα θεῶν τε xal &v- 


boxe», ὃν οἱ πολλοὶ Δία λέγουσιν, Λήδᾳ συνεσχηματισμένον χῆνα γράψαντες ἐν πίναχι δημοσίᾳ ἀνατιθέ- 


ασιν. 8. 


VARIORUM NOTE. 


(41) Παρ’ Αἰγυπτίοις ἔτι xal νῦν ἄνθρωπος ὡς 
Θεὸς πρὸ τοῦ θανάτου προσχυνεῖται. Et hom. r, 
c. 6. Elegaater, ut omnia, Minucius Felix : ZEgyp- 
Lii sane hominem sibi quem colant eligunt, illum 
unum propitiant, illum de omnibus consulunt, ili 
vidimas cedunt : el ille, qui ca&teris deus, sibi certe 


homo est, velit nolit; nec enim conscientiam suam 
decipit, si fallit alienam. Idem traditur a Porphyrio 
Περὶ τῆς τῶν ἐμψύχων ἀποχῆς, lib. 1v, num. 9, ci- 
tantque Porphyrium Eusebius lib. mr Praparat. 
evang., cap. ἅ, 12, ac Theodoritus, sermone contra 
Grzcos. Cor. 


2t1 


CLEMENTINA. —HOMILIA VII. 


218 


π-όμην, ἀλλ᾽ ἐμήνυον τάς τε τοῦ Σίμωνος διαδολὰς A prestigias ab ipso editas, quotque morbos immiíi- 


καὶ τὰς τερατώδεις φαντασίας ὑπ᾽ αὐτοῦ γεγενημέ- 
νας, xzi ὅσας ἔπεμψεν νόσους 832 μετὰ τὴν ix τῆς 
βουθυσίας ἑστίασιν, καὶ ὅτι ἐκ τῶν νοσούντων οἷ μὲν 
αὐτόθεν 85 χατέμειναν ἐν τῇ Τύρῳ, οἱ δὲ τῷ Σίμωνι 
ἅμα τῷ ἐμὲ ἐλθεῖν συνεξεληλύθεισαν 95 εἷς τὴν Σι- 
δῶνα, ὡς ὑπ᾽ αὐτῷ 35 θεραπευθησόμενοι, καὶ ὅτι ἐμάν- 
θανὸον μηδένα αὐτῶν ἰάσεως τετυχηχέναι ὑπ᾽ αὐτῷ "9, 
χαὶ τὴν πρὸς ᾿Αππίωνά μοι γεγενημένην διάλεξιν τῷ 
Πέτρῳ διηγησάμην. Ὁ δὲ στοργῆς xal προτροπῆς 
χάριν ἐπαινέσας με xal εὐλογήσας, ἀλῶν μεταλαδὼν, 
διὰ τοὺς καμάτους τῆς ὁδοιπορίας τῇ ἀναγκχαιοτάτῃ 


ἡσυχίᾳ τοῦ ὕπνου ἑχυτὸν ἐπέτρεπεν. 


'OMIAIA Z' (12). 


I. Τῇ *' τετάρτῃ δὲ ἡμέρᾳ τῆς ἐν Τύρῳ ἡμῶν ἐπι- Β 


δημίας, ὑπὸ τὴν $34 ὄρθρον προεληλυθότι τῷ Πέτρῳ 
ἀπήντων πλησιόχωροί τε οὐχ ὀλίγοι καὶ αὐτῆς Τύρου 
πάμπολλοι, καὶ ἐπεφώνουν λέγοντες, Ὁ Θεὸς διὰ σοῦ 
ἡμᾶς ἐλεείτω, διὰ σοῦ θεραπευέτω. Ὁ δὲ Πέτρος ἔστη 
ἐπὶ λίθου τινὸς ὑψηλοῦ πρὸς τὸ δύνασθαι πᾶσιν 
δρᾶσθαι, xai προσαγορεύσας θεοσεδεῖ νόμῳ οὕτως 
ἤρξατο" 

11. Θεῷ τῷ κχτίσαντι τὸν οὐρανὸν xal τὸ σύμπαν 
οὐ λείπει πρόφασις πρὸς σωτηρίαν τῶν σώζεσθαι 
θελόντων. Ὅθεν μηδὲ ἐπὶ 8 τοῖς δοχοῦσι φαύλοις ὑπὸ 
προπετείας τις αὐτὸν ὡς μὴ 59 φιλάνθρωπον altiá- 
σθω. Τῶν γὰρ συμδαινόντων ἀνθρώπῳ 0 τὰ τέλη 
ἀνθρώποις μὲν ἄγνωστα, ὡς ἐπὶ xaxip ὑποπτευό- 
μενα *!, Θεῷ δὲ ὡς ἀποδησόμενα εὐτυχῶς γνώριμα. 


Αὐτίκα γοῦν Σίμων ἀριστερὰ τοῦ Θεοῦ δύναμις ὧν C 


καὶ τῶν τὸν Θεὸν οὐχ εἰδότων ἐπὶ χαχοποιίᾳ τὴν 
ἐξουσίαν ἔχων νόσοις ὑμᾶς περιδαλεῖν ἠδυνήθη, αἷτι- 
νες διὰ τὴν τοῦ Θεοῦ ἀγαθὴν πρόνοιαν γενέσθαι 
συγχωρηθεῖσαι ἠνάγχασαν ὑμᾶς, τόν ἰᾶσθαι δυνάμε- 
νον περιύλεψαμένους xai εὑρόντας, προφάσει τῆς 
τοῦ σώματος θεραπείας τὰ Θεῷ δοχοῦντα ἀναδεξαμέ- 
νους, πεισθῆναι φρονεῖν, ἵνα οὕτως ἅμα τοῖς σώμασι 
σωθησομένοις xal τὰς ψυχὰς σώας ἔχητε. 

1II. Μανθάνω οὖν, ὡς βουθυτήσας ἑστίασιν 99 ὑμᾶς 
ἐν μέσῃ τῇ ἀγορᾷ, xal οὕτως ὑμεῖς οἴνῳ πολλῷ παρε- 
νεχθέντες ἅμα τοῖς πονηροῖς δαίμοσι τὸν ἄρχοντα 
αὐτῶν ἐφιλοφρονεῖσθε, xal οὕτως ὑμῶν οἱ πλεῖστοι 
ὗπὸ τῶν παρῶν 414375 κατελήφθησαν, ἀγνοίας αἰτίᾳ 
καθ᾽ ἑαυτῶν ἰδίαις χερσὶν ἐπισπασάμενοι τὸ τοῦ ὀλέ- 


θρου ξίφος. Οὐ γὰρ ἂν τὴν χαθ᾽’ ὑμῶν ἔσχον ἐξου- D 


σίαν ol δαίμονες, εἰ μὴ πρότερον τῷ ἄρχοντι αὐτῶν 
ὁμοδίαιτο: ἐγεγόνειτε, Οὕτω γὰρ ἀπαρχῆς 38 ὑπὸ τοῦ 
πάντα χτίσαντος Θεοῦ δυσὶν ἑκάστοτε ἄρχουσι, δεξιῷ 


serit post illud ex immolato bove convivium, et 
quod ex egrotis alii quidem illic apud Tyrum per- 
manserint, alii vero simul ac ego veni egressi sint 
cum Simone in Sidonem, tanquam ab eo sanandi, 
quoque audierim nullum eorum ab ipso sanatum 
fuisse; sed et meam adversus Appionem dispu- 
tationem Petro retuli. At ille pre amore et exhor- 
tandi gratia in me laudem ac benedictionem con- 
tulit ; et cibo sumpto se somni quieti, quia ob iti- 
neris : fatigationem maxime erat necessaria, tra- 
didit. 


HOMILIA VII. 


I. Quarto vero die nostri apud Tyrum adventus 
sub diluculum egresso Petro processerunt obviam 
non pauci finitimi, ac ex ipsa Tyro quamplurimi, 
et acclamabant dicentes : Deus per te nostri mise- 
reatur, per te nos curet. Petrus vero stetit in ex- 
celso lapide, ut ab omnibus posset conspici, cum- 
que religioso more salutasset ita exorsus est : 


II. Deo creatori ocli et mundi non deest occasio 
ad salutem eorum qui servari volunt. Quocirca 
neque in iis, qua videntur mala, aliquis per teme- 
ritatem illum velut hominum non amanteminsimu- 
let. Forum enim,qus mortali accidunt,fines quidem 
hominibus incogniti sunt, ac de malitia supecti, 
Deo autem cogniti, ut cessuri feliciter. Itaque Si- 
mon, qui sinistra Dei virtus est,potestatemque ha- 
bet ad maleficentiam in eos qui Deum nesciunt,vos 
potuit morbis implicare, qui morbi per bonam Dei 
providentiam evenire permissi ooegerunt vos, ut 
quesito eo qui sinare valeret et invento, occasione 
corporalis medele placita Deo susciperetis atque 
crederetis ut sio una cum servatis corporibus et 
animas habeatis salvas. 


III. Audio utique, eum bove mactato convivium 
vobis in medio dedisse foro, sicque vos multo vino 
abrepti una cum pravis demonibus principem 
eorum complexi estis, atque ita vestrum plurimi 
morbis capti sunt, per ignorantiam in se propriis 
manibus attracto perniciei gladio. Noque enim ad- 
vereum vos diemones habuissent potestatem, nisi 
prius cum eorum principe fuissetis epulati. Prin- 
cipio siquidem illa per universorum conditorem 
Deum lex prefinita est duobus utrinque ducibus, 


VARLE LECTIONES 
82 ὅσους O. *! αὐτόθι C. ** Ita Ὁ o. S, συνεξεληλύθησαν C. 95 ὑπ᾽ αὐτοῦ C. 6 ὑπ᾽ αὐτοῦ ceto »xivat C. 


81 τῇ prefixi c. O Idem postea τὸν ορθρον. 5 ἐπί om. O. ** μή deest in O. Ὁ ἀνθρώπων C, 


ρώποις in 


marg. Vocem ἀνθρώπων delendam censet D, συμοαινόντων παθῶν proponit S : conjecture jam superflue. 


9*1 ὑποπτενόμενα O. Tum idem ἀποδησόμενα c. D, ἀποσόμενα C. idem 


9? εἰστίασεν Epit. c. 54. ** ἀπ᾽ ἀρχῆς O. 


ἐπεσόμενα vel ἀποσωζόμενα in marg. 


VARIORUM NOTAE. 
(12) Homilie septime alteram inscriptionis partem ap. C. obviam EN TYPO 4' quee soholion redolet, 


omisi c. Ὁ. DnEss. 


2231 


CLEMENTINA. — HOMILIA VIT. 


222 


VI. Τοῦ δὲ Πέτρου εἰσιόντος εἷς τὴν Σιδῶνα, πολ- Α — VI. Ceterum cum Petrus Sidonem ingressus es- 


λοὺς ἐν χλίναις φέροντες πρὸ αὐτοῦ ἐτίθεσαν. 'O δὲ 
“πρὸς αὐτοὺς ἔφη" Μὴ τοίνυν νομίσητε ἐμέ τι δύνα- 
σθαι πρὸς ὑμετέραν ἴασιν, ἄνδρα θνητὸν χαὶ αὐτὸν 
πολλοῖς πάθεσιν ὑποπεσεῖν δυνάμενον’ ὑφηγεῖσθαι δὲ 
ὁμῖν τὸν τρόπον δι᾽ οὗ σωθῆναι δυνήσεσθε οὐ φθονω, 
χαὶ αὐτὸς παρὰ τοῦ τῆς ἀληθείας Προφήτου μαθὼν 
τοὺς προωρισμένους τοῦ Θεοῦ πρὸ χαταδολῆς xó- 
σμου ὁρισμοὺς, λέγω δὲ ἐπὶ ποίαις χαχαῖς πράξεσι 
τοὺς ἀνθρώπους ἔταξεν ὑπὸ τοῦ τῆς χαχίας ἡγεμόνος 
χαχοῦσθαι, ὁμοίως δὲ " ἐπὶ ποίχις ἀγαθαῖς πράξεσιν 
ὥρισε πρότερον πιστεύσαντας αὐτῷ ἰωμένῳ τὰ σώ- 
ματα σώζεσθαι, ἔπειτα χαὶ τὰς ψυχὰς ἐπανορθοῦσθαι 
πρὸς τὸ ἀνώλεθρον. 


VII. Ταύτας τοίνυν τάς τε ἀγαθὰς xal χαχὰς πρά- 


ξεις εἰδὼς προμηνύω ὑμῖν ὡς 5 ὁδοὺς δύο, ὑποδει- p 


χνύων διὰ ποίας μὲν βαδίζοντες ἀπόλλυνται, ποίαν δ 
δὲ ὁδεύοντες ἀποσώζονται, Θεῷ ὁδηγούμενοι. 'H μὲν 
οὖν τῶν ἀπολλυμένων ὁδὸς πλατεῖα μὲν xal ὁμαλω- 
τάτη, ἀπολλύουσα δὲ ἄνευ τοῦ πόνου, ἡ δὲ τῶν σω- 
ζομένων στενὴ μὲν χαὶ τραχεῖα, σώζουσα δὲ πρὸς 
τῷ τέλει τοὺς διαπορευθέντας ἐπιπόνως. Τούτων δὲ 
τῶν δύο ὁδῶν προχαθέζεται 43 498 ἀπιστία xal πί- 
στις " καὶ ὁδεύουσι διὰ μὲν ἀπιστίας οἵ τὰς ἡδονὰς 
προχρίναντες, δι’ ἃς [ποιοῦντες ὃ οὐχ ἀρεστὸν τῷ 
Θεῷ χαὶ ἀμελήσαντες εἰς τὸ σῶσαι ψυχὴν τῷ λόγῳ, 
ἔλάθοντο ἡμέρας κρίσεως 7,] οὐδὲ ζητεῖν τὸ συμφέ- 
ρον οὐ διεφύλαξαν. ᾿Αγνοοῦσι μέντοι ὡς οὐχ ἀνθρω- 
πίνοις ὅμοια τὰ Θεοῦ βουλήματα πρῶτον μὲν γὰρ 
οἷδε τὰ πάντων διανοήματα, καὶ οὐχ ἐν τῷ ἐγχειρῆ- 
σαι μόνον, ἀλλὰ xai ἐν τῷ ἐννοῆσαι ἕχαστος εὐθύνε- 
ται. Πολλῷ * δὲ ἧττον ἀσεδοῦσιν οἱ ἐγχειροῦντες καλὰ 
νοεῖν χαὶ ἀποτυγχάνοντες, τῶν μηδὲ ὅλως ἐγχειρούντων 
τοῖς χαλοῖς. Ὅτι αὐτῷ τῷ Θεῷ ἔδοξεν, τὸν ἐν γνώσει 
τῶν καλῶν παραπίπτοντα 3, χατὰ λόγον τῶν ἀνθρω- 
πίνων παραπτωμάτων, μετρίως χολασθέντα 10 σωθῆ- 
ναι. Οἱ δὲ τὴν ἀρχὴν xal τοῦ γνῶναι τὸ κρεῖττον 
ἐξημεληχκότες, χἂν μυρία ἕτερα πράξωσι χαλὰ, ἐν jj 
δὲ αὐτὸς ὥρισε θρησχείᾳ μὴ γένωνται, ἀμελείας ἔγ- 
χλημα λαθόντες τῇ μεγίστῃ ἀποσδεσθήσονται κολά- 
σει παντελῶς !!, 

VIL Ἡ δὲ ὑπ’ αὐτοῦ ὀρισθεῖσα θρησχεία ἐστὶν 
αὕτη" Τὸ μόνον αὐτὸν σέδειν, xai τῷ τῆς ἀληθείας 
μόνῳ πιστεύειν προφήτῃ, χαὶ εἰς ἄφεσιν ἁμαρτιῶν 
βαπτισθῆναι, καὶ οὕτως διὰ τῆς ἁγνοτάτης βαφῆς 
ἀναγεννηθῆναι Θεῷ διὰ τοῦ σώζοντος ὕδατος " τρα- 


set, multos in lectis allatos coram ipso posuerunt. 
Ille autem dixit ad eos : Ne vero existimetlis me 
aliquid posse ad curationem vestram, qui sim ipso 
quoque homo mortalis, et in multa possim inci- 
dere adversa : docere autem vos modum quo salvi 
esse possitis, non gravabor, qui ipse etiam a veri- 
tatis Propheta didici prefixos a Deo ante mundi 
constitutioner; terminos, in qualibus, inquam,ma- 
lis operibus disposuerit ut homines a malitie duce 
affligantur,sed similiter in qualibus bonis operibus 
decreverit ut, qui in eum velut medicum credide- 
rint, prius corpore curentur, deinde et anima ins- 
taurentur ad salutem. 


VII. Has ergo cognoscens bonas et malas actio- 
nes prenuntio vobis quasi duas ostendens vias,per 
quam quidem gradientes pereant, per quam vero 
incedentes salventur, ducti a Deo. Via igitur pereun- 
tium lata estet planissima,perditque absque labore; 
at via servatorum angusta est et aspera,tandemque 
iter lacientes servat cum labore multo (a), Cieterum 
his duabus viis president incredulitas et fides,pro- 
ficiscuntur autem perincredulitatem quidem qui vo- 
luptates pretulerunt, propter quas[quod Deo displi- 
cet facientes neque curam anime salutis gerentes 
diei judicii obliti sunt] neque quod utile est cura- 
verunt querere. Itaque ignorant, Dei consilia si- 
milia non esse humanis. Primo etenim novit Deus 
cogitationes omnium,et non ob solam operationem, 
sed et propter cogitationem unusquisque judicatur. 
Multo autem minus impii sunt, qui nituntur bona 
intelligere et aberrant, quam qui nullatenus aggre- 
diuntur bona. Quia Deo placuit, ut qui in cogita- 
tione boni lapsus fuerit,juxta rationem humanorum 
lapsuum, modice castigatus servetur. At qui om- 
nino intelligere neglexerunt, etsi operentur iunu- 
mera alia preclara, ideo quod in religione & Deo 
definita non exstiterint, indiligentie sumpto cri- 
mine per maximum penitus interibunt suppli- 
cium. 


VIII. Porro ab eo deflnita religio hec est : Eum 
solum colere, ac soli credere Prophete veritatis, 
in remissionem peccatorum baptizari, sicque per 
intinctionem purissimam renasci Deo in aqua salu- 
tari ; nihi] sumere de mensa demonumy,hoc est de 


πέζης δαιμόνων μὴ μεταλαμῦανειν, λέγω δὲ εἰδωλο- D idolothytis, mortuis, suffocatis, a bestia captis, 


θύτων, νεχρῶν, πνιχτῶν, θηριαλώτων, αἵματος" μὴ 
ἀχαθάρτως Ἐ79 βιοῦν, ἀπὸ χοίτης γυναικὸς λούε- 
σθαι, αὐτὰς μέντοι xal ἀφεδρον φυλάσσειν, πάντας δὲ 
σωφρονεῖν, εὐποιεῖν, μὴ ἀδικεῖν: παρὰ τοῦ πάντα 
δυναμένου Θεοῦ ζωὴν αἰώνιον προσδοχᾷν᾽ εὐχαῖς καὶ 
δεήσεσι συνεχέσιν αἰτουμένους αὐτὴν λαδεῖν. Τοιαῦτα 


(a) Matth. vir, 13. 


sanguine ; non impure vivere, lavari post concubi- 
tum cum muliere, feminas vero custodire etiam le- 
gem purgationis, cunctos autem temperantes esse, 
benefacere,non afficere injuria ; a Deo omnipotente 
exspectare vitam eternam ; petendo illius adeptio- 
nem orationibus et precibus continuis. Hec et in 


VARLE LECTIONES. 


δ τε C. * Vbb. ὑμῖν ὡς bis leguntur in O. * ποίᾳ C. " Lacunem in cod. Oltob. post δι᾽ & obviam ver- 
bis explere tentavi, qux: precedunt uncis inclusa, ὃ πολλῷ O. ut conj. C, in cuj. textu πολλῶν. 9 τῶν b 

. T. X. παραπιπτόντων C. Aut post ἔδοξεν addendum ἐπί vel περί, aut scribendum τοὺς — παραπίπτοντας 
ceneuit D. 10 χολασθέντας C. !! παντελῶς O, quod et S proposuit legendum, παντελεῖ C. 


CLEMENTINA.— HOMILIA VIII. 


226 


τἹὰρ τοῦ δυνατοῦ τὴν πεῖραν 3 λαθόντες, ἐπὶ τὸ εὐὖ- A [actio iliius qui poteus est, ad bene [íacienduin 


ποιεῖν τραπόμενοι, xxl τὰς ψυχὰς ἀνασωθῆναι δυνη- 
θεΐη τε. 

ΣΠ. Ταῦτα αὐτοῦ λέγοντος, οἱ πάντες γονυπετεῖς 
πρὸ τῶν αὐτοῦ ἔχειντο ποδῶν. 'O δὲ εἷς οὐρανὸν 
ἄρας τὰς χεῖρας, καὶ τῷ Θεῷ προσευξάμενος ἰάσατο 
τοὺς πάντας ix μόνης εὐχῆς. Οὐχ ὀλίγων δὲ ἡμε- 
ρῶν παραμείνας τοῖς Βηρυτίοις, καὶ πολλοὺς τῇ μο- 
ναρχικῇ θρησχείᾳ συνεθίσας 35 xal βαπτίσας, ἀπὸ 
τῶν ἐπομένων αὐτῷ πρεσδυτέρων ἕνα ἐπίσχοπον 
αὐτοῖς καταστήσας, εἰς τὴν Βίόλον 51 ἐξήει. Καὶ 
γενόμενος ἐχεῖ xal μαθὼν ὅτι Σίμων οὐδὲ μιᾶς ?* 
ἡμέρας αὐτοῖς προσέμεινεν, ἀλλ’ εὐθέως οἷς Τρί- 
πολιν ὥρμησεν, ὀλίγων ἡμερῶν αὐτοῖς ἐπιμείνας, 
καὶ θεραπεύσας οὐχ ὀλίγους; καὶ ταῖς Βίδλοις αὐτοὺς 
ἐνασκήσας, xac ἴχνος τοῦ Σίμωνος εἰς τὴν Τρίπολιν 
ἐπορεύετο, μεταδιώχειν αὐτὸν μᾶλλον, οὐχ ὑποφεύ- 
γεῖν προῃρημένος. 


ὍΜΙΛΙΑ Β΄. 


J. Εἷς δὲ τὴν Τρίπολιν εἰσιόντι τῷ Πέτρῳ, οἱ φι- 
λομαϑέστεροι ἔχ τε τῆς Τύρου xal Σιδῶνος, Βηρυτοῦ 
τε χαὶ Βίόλου, καὶ ἐκ τῶν πλητιοχώρων ΒΒ πολλοὶ 
συνεισήεσαν. Οὐχ ἕχιστα δὲ τῶν ἀπ᾽ αὐτῆς τῆς πό- 
λεως ὄχλων συνδρομαὶ ἐγίνοντο, ἱστορεῖν βουλομένων 
αὐτόν, Συνετύγχανον οὖν ἡμῖν ἐν τοῖς προαστείοις 
οἱ ὧπ᾽ αὐτοῦ ἐχπεμφθέντες ἀδελφοὶ, τά τε ἄλλα τὰ 
κατὰ τὴν πόλιν χαὶ τὰ πραττόμενα τῷ Σίμωνι ἐξα- 
κριδῶσαι, ὅπως ἐλθόντες ὑφηγήσωνται. ᾿Αποδεξά- 
μενοι αὐτὸν ἐπὶ τὴν Μαροόνου 39 ἦγον οἰχίαν. 

H.'O δὲ ἐπ’ αὐτῷ τῷ τῆς ξενίας πυλῶνι ἤδη γε- 
τονὼς, ἐπιστραφεὶς τοῖς ὄχλοις ὑπέσχετο, μετὰ τὴν 
ἐπιοῦσαν περὶ θεοσεδείας αὐτοῖς διαλεχθῆναι, Εἶσελ- 
θόντος δὲ αὐτοῦ, οἱ πρόοδοι τοῖς συνεληλυθόσι ξενίας 
ηὐτρέπιζον. Οὐχ ἀπελείποντο δὲ οὐδὲ οἱ ἀποδεχό- 
μενοι xal ξενίζοντες τῆς τῶν ἀξιούντων προθυμίας. 
Τούτων δὲ 329 οὐδὲν εἰδὼς ὁ Πέτρος, ἀξιωθεὶς ὑφ᾽’ 
ἡμῶν τροφῆς μεταλαθεῖν, ἔφη, μὴ μεταλήψεσθαι 
πρότερον αὐτὸς, πρινὴ 3, τοὺς συνεληλυθότας αὐτῷ 
διαναπαύσασθχι. ᾿Αποχρινομένων δὲ ἡμῶν, ὅτι 
ἔφθη τοῦθ᾽ οὕτως γεγενῆσθαι, προφάσει τῆς πρὸς σὲ 
στοργῆς σπουδῇ πάντας 3! αὐτοὺς ὑποδεξαμένων, ὡς 
τοὺς μὴ ἐσχηχότας οὖς ξενίσωσιν 83 ὑπερδαλλόντως 
λελυπῆσθαι’ ὁ Πέτρος, ἀχούσας xal ἡσθεὶς τῆς 
ὀξείας φιλανθρωπίας 84, εὐλογήσας αὐτοὺς ἐξῆλθεν, 
καὶ θαλάσση λουσάμενος εἰσῆλθεν 95, xal σιτίων σὺν 
τοῖς προόδοις μεταλαδὼν, ἑσπέρας ἐπιχαταλαδούσης 
ὕπνωσεν. 

111. Ὑπὸ δὲ τὰς δευτέρας τῶν ἀλεχτρυόνων φωνὰς 
διυπνισθεὶς εὗρεν ἡμᾶς ἐγρηγορότας 99, ἦμεν δὲ σὸν 
αὐτῷ οἱ πάντες ἐχχαίδεχα, αὐτὸς ὁ Πέτρος, 288 
κἀγὼ ὁ Κλήμης, Νιχήτης τε καὶ ᾿Αχύλας, xai ol 
προοδεύσαντες δώδεχα, Προσαγορεύσας οὖν ἡμᾶς 
ἔφη Σήμερον τοῖς ἔξω μὴ σχολάζοντες ἀλλήλοις 
ἐσμὲν εὔσχολοι. Διὸ ἐγὼ μὲν ὑμῖν τὰ μετὰ τὴν 


conversi, etiam secundum animas salvi esse po- 
teritis. 

XII. Que cum dixisset, cuncti ad genua acci- 
dentes jacebant ante pedes illius. At ille, sublatis 
in eelum manibus,Deumque comprecatus, cun- 
ctos precatione sola curavit. Non paucos aulem 
dies apud Berytios commoratus, cum multos reli- 
gioni erga unum Deum oconsuefecisset, neo non 
baptizasset, uno ex presbyteris qui eum seque- 
bantur ipsis in episcopum constituto, in Byblum 
abiit. Quo cum pervenisset, comperto quod Simon 
ne uno quidem die illos exspectasset, sed statim in 
Tripolim evasisset, paucos dies apud eos moratus, 
curatisque multis, ac in Scriptura exercitis, ad 
Tripolim per vestigia Simonis processit, certus 
eum insequi, non subterfugere. 


HOMILIA VIII. 


I. Cum autem Petrus Tripolim ingrederetur, 
qui discendi erant cupidiores ex Tyro, Sidone, 
Beryto ac Byblo, et multi ex finitimis simul intra- 
runt. Maximi etiam ex ipsa civitate hominum con- 
cursus flebant, desiderantium videre illum. Igitur 
obviam facti sunt nobis in suburbiis, qui ab ipso 
ideo missi fuerant, ut profecti explorarent narra- 
rentque tum urbis alias res, tum Simonis gesta. 
Kt excipientes illum in domum Maroonis duxe- 
runt. 

II. Is vero jam fores hospitii tenens, conversus, 
multitudini promisit, se post diem crastinum de 
cultu Dei illis verba facturum. Ingresso autem eo, 
qui praemissi fuerant, hospitia iis qui simul vene- 
rant ordinabant. Nec vero qui hospitio suscipie- 
bant, alacritate erant inferiores iis qui hospitia 
postulabant. Quorum cum nihil sciret Petrus, ro- 
gatus ἃ nobis,cibum sumere, nequaquam se sum- 
pturum dixit, nisi prius qui eum fuerant comitati 
interquiescerent. Respondentibus autem nobis. [d 
jam it& factum est, eis, propter amorem erga te, 
omnes ipsos studiose suscipientibus, adeo ut, qui 
non habuerunt, quos hospitio reciperent, supra 
modum fuerint contristati, Petrus audita re, dele- 
ctatuse prompta humanitate,benedictis iis egressua 
est : cumque lavisset in rrari, ingressus est, et 
postquam cibum cum preecursoribus sumpsisset, 
nocte adveniente somno 86 dedit. 

I[I.Subsecundum vero gallorum cantum experge- 
factus nos invenit vigilantes ;eramus autem omnes 
cum eo sedecim,ipse Petrus et ego Clemens,Nicetas 
et Aquila,atque duodecim qui pregressi fuerant.Sa- 
lutatisergo nobisdixit: Hodie quia aliis occupati non 
sumus,nobis vacemus. Quocirca ego quidem vobis 
que apud Tyrum post digressur) vestrum gesta 


VAVLE LECTIONES. 


35 πείραν C. 


36. Alius preferet συνετίσας, neo immerito C; συνεσθίσας O. *! Βύδλον Epit. c. 58. 


39 οὐδεμιᾶς Ο. 39 Μαροώνου Epit. o0. 59, 9 δέ om. Q.. 8: πρὶν 4. C. ** Fort. leg. πάντων. 8. 33 ξενίσου- 


σιν O, *' Malim τῷ ὀξείᾳ φιλανθρωπίᾳ, 8. 8 εἰσελθών C. 


ἀγρηγορότας O. Tum 8 καὶ δέκα C. 


CLEMENTINA. — HOMILIA VIII. 


230 


Μωύσῆν 6 διδάσχαλον δ εἰληφότων καλύπτεται À praeceptorem acceperunt, absconditur Jesus : ab iis 


ὃ Ἰησοῦς, ἀπὸ 41 δὲ τῷ ᾿Ιησοῦ πεπιστευχότων ὁ Moü- 
σῆς ἀποχρύπτεται. Μιᾶς γὰρ δι’ ἀμφοτέρων διδα- 
σχαλίας οὔσης τὸν τούτων τινὶ 55 πεπιστευχότα 
ὁ Θεὸς ἀποδέχεται. ᾿Αλλὰ τὸ πιστεύειν διδασχάλῳ 
ἕνεχα τοῦ ποιεῖν τὰ ὑπὸ τοῦ 4 Θεοῦ λεγόμενα γίνε- 
ται. Ὅτι δὲ τοῦθ᾽ οὕτως ἔχει, αὐτὸς ὁ Κύριος ἡμῶν 
λέγει: Ἐξομολογοῦμαί 80 σοι, Πάτερ τοῦ οὐρανοῦ 
καὶ τῆς γῆς, ὅτι ἀπέχρυψας ταῦτα ἀπὸ σοφῶν 5 
καὶ πρεσθυτέρων, xai ἀπεχάλυψας αὐτὰ νηπίοις 
θηλάζουσιν. Οὕτως αὐτὸς ὁ Θεὸς τοῖς μὲν ἔχρυψε διδά- 
σχαλον, dq προεγνωχόσιν ἃ δεῖ πράττειν, τοῖς δὲ 
ἀπεκάλυψεν, ὡς ἀγνοοῦσιν ἃ χρὴ ποιεῖν. 

VII. Οὔτε οὖν 'E6paiot περὶ ἀγνοίας ᾿Ιησοῦ χατα- 
δικάζονται, διὰ τὸν χρύψαντα, ἐάν γε πράττοντες τὰ 
διὰ Μωυσέως 53, ὃν ἠγνόησαν μὴ μισήσωσιν᾽ οὔτ᾽ αὖ 
οἱ ἀπ’ 9 ἐθνῶν ἀγνοήσαντες τὸν Μωῦσῆν διὰ τὸν 
καλύψαντα κχαταδιχάζονται, ἐάν περ καὶ οὗτοι πράσ- 
σοντες τὰ διὰ τοῦ Ἰησοῦ ῥηθέντα μὴ μισήσωσιν ὃν 
δγνόησαν. Καὶ οὐχ ἐν τῷ τοὺς διδασχάλους χυρίους 
χαλεῖν, τὰ δὲ δούλων μὴ ποιεῖν, ὠφελοῦνταί τινες. 
Τούτου γὰρ ἕνεχεν ὁ Ἰησοῦς ἡμῶν πρός τινα πυ- 
κνότερον Κύριον αὐτὸν λέγοντα, μηδὲν δὲ ποιοῦντα 
ὧν αὐτὸς προσέταξεν 9*, ἔφη" Τί με λέγεις, Κύριε, 
Κύριε, καὶ οὐ ποιεῖς ἃ λέγω; Οὐ γὰρ ὠφελήσει 
τινὰ τὸ λέγειν, ἀλλὰ τὸ ποιεῖν, Ἐχ παντὸς 132386 
οὖν τρόπου καλῶν ἔργων χρεία. Πλὴν εἴ τις 55 χατα- 
ξιωθείη τοὺς ἀμφοτέρους ἐπιγνῶναι ὡς μιᾶς διδα- 
σχαλίας ὑπ᾽ αὐτῶν χεχηρυγμένης, οὗτος ἀνὴρ ἐν 
Θεῷ πλούσιος χατηρίθμηται, τὰ τε ἀρχαῖα νέα τῷ 
χρόνῳ, καὶ τὰ καινὰ παλαιὰ ὄντα νενοηχώς. 


VIII. Ταῦτα τοῦ Πέτρου λέγοντος, οἱ ὄχλοι, ὥσπερ 
ὅπό τινος κληθέντες, εἰσήεσαν ἔνθα ὁ Πέτρος ἦν. 
Ὁ δὲ τὸν πολὺν ὄχλον ἰδὼν ὥσπερ ποταιλοῦ ἥσυ- 
χον ῥεῦμα πράως προσρέοντα, ἔφη τῷ Μαροόνῃ" 
Ποῦ σοι τόπος ἐνταῦθα μᾶλλον τοὺς ὄχλους χωρεῖν 
δυνάμενος ; τοῦ δὲ 55 Mapoóvou εἰς τόπον ὕπαιθρον 
χεχηπευμένον προάγοντος αὐτὸν, εἵποντο οἱ ὄχλοι, 
Ὃ δὲ Πέτρος ἐπί τινος βάσεως ἀνδριάντος οὐ πάνυ 
ὑψηλῆς 9, ἐπιστὰς, ἅμα τῷ τὸν ὄχλον θεοσεύεϊ ἔθει 
προσαγορεῦσαι, εἰδὼς πολλοὺς ix τῶν παρεστώτων 
ὄχλων ὑπὸ δαιμόνων τε xal πολλῶν παθῶν ix πολ- 
λῶν χρόνων ἐνοχλουμένους, βρύχοντάς τε μετ᾽ οἷ- 
μωγῆς καὶ πίπτοντας μεθ’ ἱχεσίας, ἐπιτιμήσας 
αὐτοῖς καὶ ἡσυχίαν ἔχειν προστάξας xal τὴν ἴασιν 


ΘᾺ 


vero qui in Jesum crediderunt, Moses occultatur. 
Cum enim una sit per utrumque doctrina, eum 
qui alterutrui credit recipit Deus. Verum fides in 
magistrum ideo est, ut qua a Deo dicta sunt per- 
agantur. Quod autem hoc ita se habeat, ipse Do- 
minus noster ait : Confiteor tibi,Pater cali et terrz, 
quia abscondisti hac a sapientibus et senioribus, 
el revelasti ea parvulis lactentibus (a). Sic Deus ipse 
illis quidem abscondit doctorem,ut quiscirent que 
essentfacienda, his vero revelavit, ut qui que 
agere oporteat ignorarent. 


VII.Neque ergo Hebreide ignoratione Jesu con- 
demnantur,propter eum qui abscondit,si, facientes 
a Moyae prescripta, quem nesciunt odio non ha- 
beant : neque rursum qui ex gentibus sunt,de igno- 
rato Moyse condemnantur, propter eum qui occul- 
tavit, si et ipsi per Christum dicta facientes,quem 
ignorant odio non prosequantur. Nihilque cuipiam 
proderit, magistris nomen dominorum dare, non 
facere autem opera servorum. Nam idcirco Jesus 
noster ad quemdam,qui cum frequenter Dominum 
vocabat, nihil tamen ab eo mandatorum faciebat : 
Quid, inquit, mihi dicis, Domine, Domine, et non 
facis qua dico (b)? Neminem quippe juvabit dicere, 
sed facere. Omni itaque modo opus est bonis ope- 
ribus.Caterum si cui donatum fuerit, οἱ Jesum et 
Moysem cognoscere, tanquam una doctrina ab 
utroque predicata,hic vir in Deo dives consebitur, 
qui vetera nova tempore,et nova, que vetera sunt, 
intelligit (c). 

VIII. Hec Petro dicente omnis multitudo, quasi 
ab aliquo evocata, ingressa est ubi erat Petrus. Ut 
autem ille vidit turbas,velut amnis placidum fluen- 
tum leniter commeantes, dixit Marooni : Ubi hic 
tibi locus est,qui magis possit capere hanc mulli- 
tudinem ?Et Maroone deducente eum in subdialem 
horto excultum locum, secute sunt turba. Petrus 
autem super basim statue non ad modum excel- 
gam consistens, simul atque populum more reli- 
gioso salutasset, videns multos astantis plebis ἃ 
demonibus et pluribus morbis jam diu molestatos, 
ac stridere cum ulalatu, et procidere cum suppli- 
catione, increpitis iis, silentiumque tenere jussis, 
nec non pollicitus curationem post habitum sermo- 


μετὰ τὸ διαλεχθῆναι ὑποσχόμενος, τοῦ λέγειν ἤρξατο [) nem, ita loqui coepit : 


οὕτως" 

ΙΧ. ᾿Αρχόμενος τὸν ὑπὲρ θεοσεδείας λόγον ποιεῖ- 
σθαι τοῖς παντελῶς ἀγνοοῦσι τὰ 698 πάντα, καὶ ὑπὸ 
τῶν τοῦ ἀντιχειμένου ἡμῖν Σίμωνος διαδολῶν ἐσπι- 
λωμένοις τὸν νοῦν, ἀναγκαῖον ἡγησάμην πρῶτον, 
ὑπὲρ τοῦ μὴ δεῖν μέμφεσθαι τὸν τὰ πάντα πεποιη- 


(a) Matth. xi, 25. (b; Matth. vii, 21. 


IX. Incipiens de vero Dei cultu facere sermonein 
ad eos qui penitus ignorant omnia, quornm mens 
per adversarii nostri Simonis calumnias foedata est, 
necessarium duxi, primo sermonem habere de eo, 
quod non oporteat omnium creatorem Deum cul- 


(c) Matth. xri, 52. 


VARLE LECTIONES. 
46 Nihil mutandum Cf. Lob. PAryn. p. 156. Habemus in Clementinis etiam dativum hom. xvir, 418. 
S. * ἀπό D, O, ὑπό C. Tum in O, τοῦ, man. sec. supra τῷ ante Ἰησοῦ, ap. C. τῶν 45 τινά C. *9 τοῦ 
om. 0. 9 ἐξομολογοῦμεν 0. 5! ἔχρυψας ταῦτα ἀπὸ σοφῶν C. xxl copula etiam adest in l. c. N. T. αὶ Μωυσέος 


O. "5 ἀπό Ο. ** προσέτασσεν C, 95 εἴτις O c. 


Cl., ἤ τις C. "5 δὲ om, Tum τόπον Epit. o. 62, τόν C, O. Deinde 
αὐτόν om. Ὁ 57 Ita O c. 8, ὑψιλῆς C. 9 τά deest in 0. 





CLEMENTINA. — HOMILIA VIII. 


234 


ἄνθρωποι γενόμενοι, ἐπὶ πολιτείᾳ πλείονι τοὺς εἷς A. multam conversationem redargutis qui in Deum 


εὐτὸν ἀχαριστήσαντας ἐλέγξαντες αὐτόθι τῇ κατ᾽ ἀξί- 
εν ἔκεστον ὁποδάλωσι τιμωρίᾳφ. Ὁπότε οὖν 189 
εἰτέσαντες ἔλαδον,͵ πρὸς πᾶσαν ἑαυτοὺς μετέδαλλον 59 
εὖσιν, ἅτε θειωδεστέρας ὄντες οὐσίας xal ῥᾳδίως 
τρὸς πάντα μετατρέπεσθαι δυνάμενοι. Καὶ ἐγένοντο 
Mao; τίμιος, xal μαργαρίτης περίδλεπτος, πορφύρα 
πὶ εἰ τύχοι καλλίστη, καὶ χρυσὸς ἔνδοξος, καὶ πᾶσα 19 
ξολυτίμιος ὕλη. Καὶ τῶν μὲν εἷς χεῖρας, τῶν δὲ εἷς 
zàzos ἐνέπιπτον, xal ὑπ᾽ αὐτῶν ἐχόντες ἐχλέπτοντο. 
Μετεδάλλοντο δὲ xat εἷς τετράποδα καὶ εἰς ἑρπετὰ, 
νηχτά τε καὶ πτηνὰ, xal εἰς πᾶν ὅπερ ἔθελον. "Azwa t 
xal οἱ παρ᾽ ὑμῖν ποιηταὶ ἀφοδίας alvig ὡς ἔτυχεν 
ἔβουσιν, ἑνὶ Τ2 τοίνυν τὰς πάντων πολλὰς xal διαφό- 
ρους πράξεις ἀπονέμοντες. 

XIH. Πλὴν ὅτε ταῦτα γενόμενοι τοὺς διαρπάσαν- 
tmc αὐτοὺς πλεονέχτας ἤλεγξαν, καὶ εἰς τὴν ἀνθρώ- 
mv φύσιν ἑαυτοὺς μετέδαλλον, 73, ἵνα ὁσίως πολιτευ- 
σάμενοι καὶ τὸ δυνατὸν τοῦ πολιτεύεσθαι δείξαντες 
τοὺς ἀχαρίστους 1: εὐθύναις ὑποδάλωσιν, ἐπειδὴ ὄν- 
τως τὰ πάντα ἄνθρωποι ἐγίνοντο xal τὴν ἐπιθυμίαν 
ἔσχον τὴν ἀνθρωπίνην, ὑπὸ ταύτης χρατούμενοι εἷς 
qwaudov μῖξιν ὦλισθον, αἷς συμπλακέντες xal μιασμῷ 
Ξ:γέντες καὶ τῆς πρώτης δυνάμεως παντελῶς χενωθέν. 
“ες τὰ Ex πυρὸς τραπέντα μέλη εἰς τὸ πρῶτον αὐτῶν 
τῆς ἴ5 ἰδίας φύσεως ἀμίαντον μετασυγχρῖναι οὐχ ἐξίσχυ- 
σαν. Τῷ γὰρ βάρει τῷ ὑπὸ τῆς ἐπιθυμίας εἰς σάρχα, 
“ἰλευτήσαντος αὐτοῦ τοῦ 76 πυρὸς͵ τὴν ἀσεδοῦσαν ὥδευ- 
σὰν ὁδὸν χάτω' σαρχὸς γὰρ αὐτοὶ δεσμοῖς πεπεδη- 
μένοι 890 κατέσχηνται 1] xal ἰσχυφῶς δέδενται, οὗ 
ἵνεκεν εἷς οὐρανοὺς ἀνελθεῖν οὐχέτι ἐδυνήθησαν. 


ingrati fuerant, confestim unumquemque merito 
afficerent supplicio. Quando igitur quod petierant 
acceperunt, in omnem se mutarunt naturam, ut qui 
divinioris essent substantie, facileque in omnia 
possent converti. Bt facti sunt lapis pretiosus, et 
margarita conspicua, et purpura si que pulcher- 
rima, et aurum insigne, ac omnis magnifica mate- 
ria. Atque in aliorum quidem manus, in aliorum 
vero sinum inciderunt, et ab iis sponte rapieban- 
tur. Sed et tranformati sunt in quadrupedes et 
serpentes, pisces et aves, ao in. quodcunque vole- 
bant. Quse vestri etiam poeta, quod nihil timeant, 
prolibito canunt, uni nempe omrium multa et 
varia opera tribuentes. 

XIII. Caeterum quando heo facti raptores suos 
avaros ostenderunt, et in hominum naturam mu- 
taverunt se, quo sancte viventes et vitam eganctam 
esse possibilem monstrantes ingratos poenis subde- 
rent : quoniam, inquam, vere omnino homines exi- 
stebant et habebant concupiscentium humanam, ab 
ea subjugati in feminarum concubitum lapsi sunt, 
quibus commisti, et piaculo conflxi, atque ἃ prima 
virtute vacuati penitus, ex igne conversa membra 
in primam nature su:e puritatem non valuerunt in- 
staurare. Nam per pondus ex carnali concupiscen- 
tia ortum, ipso igne desinente, per impiam viam 
infra incesserunt. Siquidem, carnis vinculis com- 
pediti, detenti sunt ac fortiter ligati, propter quod 
non potuerunt amplius in colos ascendere. 


XIV. Μετὰ γὰρ συνουσίαν, ὃ 75 «à πρῶτον iyl- ἃ — XIV. Etenim postconcubitum, quod ante fuerant 


νοντο ἀπαιτηθέντες xal παρασχεῖν μηχέτι δυνηθέν- 
τς, διὰ τὸ ἄλλο τι μετὰ μιασμὸν ἑαυτοὺς 19 ποιῆσαι 
μὲ δυνασθαι, ἀρέσκειν τε ταῖς ἐρωμέναις βουλόμενοι, 
$9 ἑχυτῶν τοὺς τῆς γῆς μυελοὺς ὑπέδειξαν, λέγω 
δὶ τὰ Ex μετάλλων ἄνθη, χρυσὸν, χαλχὸν, ἄργυρον 
σίδηρον καὶ τὰ ὅμοια, σὺν τοῖς τιμιωτάτοις ἅπασιν 
λίθοις, Σὺν τούτοις δὲ τοῖς μαγευθεῖσιν 89 λίθοις xal 
«à, τέχνας τῶν πρὸς ἕχαστα πραγμάτων παρέδο- 
τὰν 81, καὶ μαγείαν συνυπέδειξαν 83 xal ἀστρονομίαν 
ἐδίδαξαν, δυνάμεις τε ῥιζῶν χαὶ ὅσα ποτὲ ὑπὸ ἀν- 
Ὡρωπένης ἐννοίας εὑρεθῆναι ἀδύνατον, ἔτι δὲ χρυσοῦ 
καὶ ἀργύρου καὶ τῶν ὁμοίων χύσιν, τάς τε τῶν ἐσθη- 
τῶν 59 ποιχίλας βαφάς. Καὶ πάνθ᾽ ἁπλῶς, ὄσαπερ 
πρὸς κόσμου χαὶ τέρψεώς ἐστι γυναικῶν, τῶν ἐν 
ταρχὶ δεθέντων δαιμόνων ἐστὶν εὑρήματα 8), 

XV. "Ex δὲ τῆς νόθου μίξεως αὐτῶν ἄνθρωποι 
ἐγένοντο νόθοι, πολλῷ γε τῶν ἀνθρώπων χατὰ xopu- 
τὴν μείζους, οὖς οἱ 95 μετὰ ταῦτα γίγαντας ὠνόμα- 
σαν, οὐ ραχοντόποδες ὄντες xal πρὸς θεὸν πόλεμον 
ἀράμενοι, ὡς οἱ βλάσφημοι τῶν Ἐλλήνων ἄξδουσι 
μῦθοι, ἀλλὰ θηριώδεις τὸν τρόπον, xal μείζους μὲν 


repetere jussi nec amplius valentes prestare, quo- 
niam aliud non poterant posi inquinamentum fa- 
cere οἱ adamatis mulieribus placere cupientes, pro 
se ipsis viscera terre ostenderunt, decus, inquam, 
metallorum, aurum, es, argentum, ferrum et simi- 
lia, cum omnibus pretiosis lapidibus. Cum his au- 
tem prestigiosis gemnis tradideruntet artes ad 
singula pertinentes, et magicas scientias monsatra- 
verunt, et astronomiam docuerunt, item stirpium 
vires, nec non quecunque humana mens non po- 
tuisset invenire, adhuc et auri argentique ao simi- 
lium fusionem, atque vestium diversas tincturas. 
Denique omnia prorsus,que ad ornatum etoblecta- 
tionem mulierum spectant, demonum in carne li- 
gatorum sunt inventa. 

XV. Ex adulterina autem illarum conjunctione 
nati sunt homines spurii, multo hominibus statura 
majores, quos postea gigantes nominaverunt, non 
anguipedes et adversus Deum bellum adorti, ut 
impie Grecorum decantant fabule, sed feri mori- 
bus et hominibus quidem mole corporis majores, 


VARLE LECTIONES. 


€ μετέδχλον C. 


Ὁ πᾶσι Ο. 11 ἅπερ O. Postea c. eodem αἰτίᾳ, αἱ voluit 8.. αἰτίαν vulgo. 18 eve Ὁ 


absque spiritu et accentu. 15 μετέόχλον C. 1. Vbh. δείξαντες τοὺς ἀχχρίστους desiderantur in O. 5 Mendum 
«ἦν 8 male attribuit Cotelerio : exstat ap. Cl. ?€ αὐτῶν α. 71) χατέχονται (ἡ, 7 Ita O et C ex conject., 


5» jid. in textu. αὖτγύς 


80 μεγευθεῖσι Ὁ, 8: Ita O o. 8., παρέδωσαν (. 383 μαγεί:-ς ὑπέδειξαν C. 


V ἐσθημάθων Ὁ. δ᾽ εὑρέματα Ο. ** ot inserui c. O. Dein τοῦτο C, 


ParaoL. Gn. II. 





231 


CLEMENTINA. — HOMILIA VIII. 


τοῦ Θεοῦ 9 ἄγγελός τις, τὴν αὐτοῦ βουλὴν μηνύων À est a Deo quidam angelus, illius voluntatem decla- 


xai λέγων" 

XIX. Τάδε δοχεῖ τῷ πάντεπόπτῃ Θεῷ, μηδενὸς 
ἀνθρώπων ὑμᾶς χυριεύειν, μηδὲ παρενοχλεῖν μηδενὶ, 
ἐὰν μή τις ἑκὼν ἑαυτὸν ὁμῖν χαταδουλώσῃ, 198 
πκροσχονῶν ὑμᾶς xal θύων xal σπένδων xal τῆς 
ὑμετέρας μεταλαμδάνων τραπέζης, fj ἕτερόν τι ὧν 
οὗ χρὴ ἐχτελῶν, fj αἷμα χέων, Tj σαρχῶν νεχρῶν 1€9 
γεύομενος, ἢ θηρίου λειψάνου f, τμητοῦ ἢ πνιχτοῦ 
ἣ ἄλλου τινὸς ἀχαθάρτου ἐμπιπλάμενος 1. Τῶν δὲ 
νόμῳ ἐμῷ προσφευγόντων οὐ μόνον οὐ ψαύσετε, ἀλλὰ 
καὶ τιμὴν δώσετε, xal ἐκ προσώπου φεύξεσθε 3. "O 
τι γὰρ ἂν αὐτοῖς δικαίοις οὖσι καθ᾽ ὁμῶν δοχῇ, τοῦθ᾽ 
ὁμᾶς δεήσει παθεῖν. ᾿Εὰν δέ τινες τῶν ὃ ἐμοὶ προχει- 
μένων ἑξαμάρτωσιν, fj μοιχευσάμενοι * ἢ μαγεύσαν- 
τες fj ἀχαθάρτως βιώσαντες ἢ ἄλλο τι τῶν ἑμοὶ μὴ 
δοκούντων πράξαντες, τότε ἐξ ἑμῆς χελεύσεως πά- 
σχεῖν τι αὐτοὺς ÜÓo' ὁμῶν fj φ’ ἑτέρων δεήσει" οἷς 
xai μετανοήσασιν, τὴν μετάνοιαν χρίνας, εἴτε ἀξία δ 
baci συγγνώμης εἴτε xal οὗ, τὴν ἀπόφασιν ποιήσο- 
μαι. Ταῦτα οὖν μνημονεύειν xal ποιεῖν δ ὀφείλετε, 
εὖ εἰδότες, ὅτι οὐδὲ αἱ ἐνθυμήσεις ὁμῶν λαθεῖν αὖ- 
τὸν δυνήσονται. 

XX. Τοιαῦτα παραχελευσάμενος αὐτοῖς ὁ ἄγγελος 
ἀπηλλάγη. Ὑμεῖς δὲ ἔτι τοῦτον ἀγνοεῖτε τὸν νόμον, 
ὅτι προσχυνῶν τις δαίμονας ἢ θύων fj τραπέζης aó- 
τοῖς χοινωνῶν ὑπόδουλος αὐτοῖς γενόμενος, ὡς ὁπὸ 
κακῶν δεσποτῶν πάσης τῆς ἐξ αὐτῶν μεθέξει τιμω- 
ρίας" καὶ διὰ τὴν ἄγνοιαν ταύτην τοῖς αὐτῶν βωμοῖς 
προσφθαρέντες xal αὐτῶν ἐχπληρωθέντες ὑπὸ τὴν 
ὑτῶν 294 ἑξουσίαν γεγόνατε, καὶ παντὶ τρόπῳ 
δοριζόμενοι τὰ σώματα ἀγνοεῖτε. Εἰδέναι δὲ ὁμᾶς 
χρὴ ὅτι οὐδενὸς οἱ δαίμονες ἔχουσιν ἑξουσίαν, kàv 
μὴ πρότερόν τις αὐτοῖς ὁμοδίαιτος 7. γένηται. Ὁπότε 
οὐδὲ ὁ αὐτῶν ἄρχων παρὰ τὸν ὑπὸ τοῦ Θεοῦ χατ᾽ αὐ- 
τῶν κινούμενον 5 νόμον ποιεῖν τι δύναται, διὸ ἔξου- 
σίαν τινὸς οὐχ ἔχει μὴ προσχυνήσαντος αὐτόν' ἀλλ᾽ 
οὐδὲ λαδεῖν τις παρ’ αὐτῶν δύναταί τι ὧν θέλει, ἀλλ᾽ 
οὐδὲ βλαῦῆναι οὐδὲν, ὡς ἑχεῖθεν δυνασθε9 μαθεῖν. 

XXI. Τῷ γὰρ τῆς εὐσεδείας ἡμῶν βασιλεῖ προσ- 
ἦλθέ ποτε ὁ πρόσχαιρος βασιλεὺς, xal 19 οὐ βίαν 
ποιῶν, οὐ γὰρ ἐξῆν, ἀλλὰ προτρέπων xal ἀναπείθων, 
ὅτι τὸ πεισθῆναι ἐπὶ τῇ 1! ἑχάστου χεῖται ἐξουσίᾳ. 
Προσελθὼν οὖν, ὡς τῶν παρόντων ὧν !* βασιλεὺς, 
τῷ τῶν μελλόντων βασιλεῖ ἔφη" Πᾶσαι αἱ τοῦ νῦν 
κόσμου βασιλεῖαι ὑπόχεινται ἑμοὶ, ἔτι «& ὃ χρυσὸς 


rans, his verbis : 

XIX. Heo visa sunt omnium iuspectori Deo, vos 
in neminem hominum dominari, neque illi mo- 
lestiam inferre, nisi quis volens se vobis in servi- 
tutem subjecit, adorans vos, et sacrificans, et li- 
bans, et vestre cone particeps, aut quidpiam aliud 
quod non deceat perficiens, vel fundens sanguinem, 
velgustatis mortuiscarnibus,vel fere reliquiis,secto, 
suffocato, autalio immundo repletus. Eos vero qui ad 
legem meam confugiunt, non modo non tangetis, 
sed et honore donabitis, et coram fugietis. Quod- 
cunque enim ipsis, ulpote justis contra vos placue- 
rit, id vos necesse erit pati. Quod si nonnulli ex 
illis, qui mihi adherent, aberrarint, vel adulterantes 
vel magiam exercentes, vel impure viventes, vel 
aliquid aliud eorum que mihi displicent operati, 
tunc oportebit, ut ipsi ex jussu meo aliquid patian- 
tur aut ἃ vobis, aut ab aliis. Quibus et poenitenti- 
bus, ponitentiam ponderans, an ea veniam merea- 
tur nec ne, sententiam pronuntiabo. Haec ergo re- 
ducere in memoriam et facere debetis, probe gnari, 
quod neo cogitationes vestre eum latere poterunt. 

XX. Haeo postquam illis suasisset angelus, ablit. 
Vos autem adhuc illam ignoratis legem, quod qui 
colit damones, vel sacrificat, vel cum illis mensa 
communicat, sub servitutem eorum redactus, tan- 
quar a malis dominis omnes ex illis feret poenas. 
Et propter hano ignorantiam, qui ad eorum aras 
perniciose accessistis atque iis expleti estis, vonis- 
tissubeorum potestatem ; etcum corporaomni modo 


C fuerint contumelie objecta, nescitis.Scire autem vos 


oportet, in nullum demones habere potestatem, nisi 
quis prius conviva eorum fuerit. Quandoquidem ne- 
que princeps illorum aliquid potest facere contra le- 
gem a Deo in eos latam. Quarenullius habet potesta- 
tem, qui non ipsum adoraverit. Sed neo quis potest 
aliquid eorum, que cupit, ab illis consequi, neque 
etiam ledi ullatenus, ut isthinc discere potestis. 
XXI. Nam ad nostrum pietatis regem accessit 
aliquando temporalis rex, non vi facta,neque enim 
licebat, sed hortans et suadens, quia persuaderi in 
uniuscujusque situm est arbitrio. Áccedens ergo, 
ut rerum praesentium rex,ad futurarum regem dixit: 
Omnia presentis mundi regna mihi subjacent, et ' 
preterea aurum et argentum omnesque istius 


καὶ 6 ἄργυρος xai πᾶσα ἣ τρυφὴ τοῦ χόσμου τούτου ἢ mundi delicie sub mea sunt potestate, quare ca- 


ὑπὸ ταῖς ἐμαῖς ἑστὶν ἑξουσίσις" διὸ πεσὼν προσχύ- 
γησόν μοι, καὶ δώσω σοι πάντα ταῦτα. Ταῦτα δὲ ἔλε- 
γεν εἰδὼς, ὅτι μετὰ τὸ 18 προσχυνῆςαι xal τὴν xat! 
αὐτοῦ εἶχεν ἑξουσίαν, xal οὕτω !* τῆς μελλούσης 
δόξης xal βασιλείας αὐτὸν 19 ἀφήρει. Καὶ πάντα sl- 
δὼς οὐ μόνον αὐτὸν οὐ προσεχύνησεν, ἀλλ᾽ οὐδὲ τῶν 


dens adora me, et dabo tibi ea omnia. Heo porro di- 
cebat, quia noverat, quod post adorationem ha- 
buisset in illum potestatem, sicque et futuro ho- 
noce ao regno privasset. At qui omnia sciebat, non 
modo illum non adoravit, sed nec quidquam illius 
donorum voluit accipere. Se enim cum suis oppi- 


VARUE LECTIONES. 


ἰὼ ὑπ' αὐτοῦ P. ὁπὸ τοῦ Θεοῦ O. 
" 


10 γεχρῶν prextermiserunt, Cl (od. 1605, 1724)et 8. Subinde γευόμενος 
! ἐμπιμπλ 


Sub- 


? [ta 0 c. 8., φεύξησθε C 


0 c. ευομένων C. Tum θνητοῦ p. τμητοῦ C. γος C 
inde ei 0. Us τῶν om. O. Viisusgeiem, ἣ εἰ οιχησάμενος y 8 àt (sic) O. 6 ποιεῖν excidit ap. 8. 
δίαιτον Ο. * χείμενον O. Tum ài 8 C. 49 χαί transoripsi ex Ὁ. !! τῷ S, 0, τοῦ (ς 
"Y" Cl., non C., ut falso scribit 8. μ τοῦ 0. u^ gods C. 1* [ta S., ἑαυτόν C, 0, 


241 


CLEMENTINA. — HOMILIA 1X. 


δ΄. 


᾿ 
-- . 


212 


μενος ἰάσατο᾽ ὡς τοὺς μὲν παραχρῆμα θερχπευθέν- A rati fuerant, letarentur, qui autem viderant, ma- 


τας γενέσθαι περιχαρεῖς, τοὺς δὲ ἱστορήσαντας ὁπερ- 
θαυμάσαι τε καὶ εὐφημήσαντας τὸν Θεὸν βεύαία ἐλ- 
πίδι πιστεῦσαι, ἅμα τε τοῖς 39 θεραπευθεῖσιν ἐπὶ τὰ 
ἑαυτῶν ἀπιέναι, ἐντολὴν 89 ἔχοντας πρωΐτερον 
τῇ ὑστεραίᾳ συνελθεῖν. ᾿Απελθόντων δὲ αὐτῶν, ἐχεῖ 
μείνας ὁ Πέτρος μετὰ τῶν 99 συνήθων, τροφῆς μετα- 
λαδὼν διανέπαυεν ἑαυτὸν τῷ ὕπνῳ. 


'OMIAIA e'. 

I. Τῇ μὲν οὖν ?! ἐπιούσῃ ἡμέρᾳ ὁ Πέτρος ἅμα τοῖς 
ἑταίροις ἐξιὼν καὶ ἐπὶ τὸν πρὸ μιᾶς τόπον ἐλθὼν xal 
ἐπιστὰς ἤρξατο λέγειν. Ὃ Θεὸς τοὺς πάλαι ἀνθρώπους 
ἀσεδήσαντας πάντας ὕδατι διαφθείρας, ἐκ πάντων 
ἕνα εὐσεδῇ εὑρὼν, ἐν λάρναχι μετὰ τριῶν αὐτοῦ ? 
υἱῶν xal γυναιχῶν σωθῆναι ἐποίησεν. “Ὅθεν συνιδεῖν 
ἔστιν αὐτοῦ τὴν φύσιν, ὄχλου μὲν ἀσεδούντων μὴ 33 
φροντίζουσαν, ἑνὸς δὲ εὐσεθοῦς σωτηρίας οὐχ ἀμε- 
λοῦσαν. Πασῶν οὖν μείζων 3) ἐστὶν ἀσέδεια τὸ τὸν 
μόνον πάντων χαταλείψαντα Δεσπότην, πολλοὺς τοὺς 
οὐχ ὄντας ὡς ὄντας 95 σέδειν θεούς. 

II. Ἐὰν οὖν (ἐμοῦ ὁμῖν ὀφηγουμένου καὶ δειχνύν- 
τος, ὅτι τοῦτό ἐστι τὸ μέγιστον ἁμάρτημα, ὃ πάντας 
ὃμᾶς ἀπολέσαι δύναται) τὸν ὁμέτερον ὑποδράμῃ 85 
νοῦν, ὅτι οὐχ ἀπόλλυσθε, πολλοὶ ὄντες ὄχλοι, ἠπά- 
τησθε' ἔχετε γὰρ τοῦ πάλαι χαταχλυσθέντος χόσμου 
τὸ ὑπόδειγμα' χαίτοι ἐχείνων μὲν τὸ ἁμάρτημα 
πολὺ ἧττον ἦν τοῦ καθ᾽ ὁμᾶς. Ἐχεῖνοι γὰρ εἰς Ε98 
τοὺς ὁμοίους 51 ἠσέδουν, ἢ φονεύοντες T] μοιχεύοντες" 
ὁμεῖς δὲ εἰς τὸν τῶν ὅλων ἀσεδεῖτε Θεὸν, ἀντ᾽ αὐτοῦ 
fj xal σὺν αὐτῷ ἄψυχα ἀγάλματα σέθοντες, χαὶ τὸ 


θεῖον αὐτοῦ ὄνομα πάσῃ ἀναισθήτῳ ὕλῃ ἐπιῤῥί- C 


ψαντες, Πρῶτον μὲν οὖν δεδυστυχήχατε, uj) γνωρί- 
σαντες τὴν διαφορὰν τὴν μεταξὺ μοναρχίας καὶ πο- 
λυαρχίας, ὅτι ἡ μὲν μοναρχία (15) ὁμονοίας ἐστὶ παρ- 
εχτικὴ, ἡ δὲ πολυαρχία πολέμων ἐξεργαστική. Τὸ 
γὰρ ἕν ἑαυτῷ οὐ μάχεται, τὰ δὲ πολλὰ πρόφασιν ἔχει 
τὴν 9 πρὸς ἕτερον μάχην ἐπιχειρεῖν. 

III. Αὐτίχα γοῦν, εὐθὺς 39 μετὰ τὸν καταχλυσμὸν, 
ὃ Νῶε τριαχόσια xal πεντήχοντα ἐπιζήσας ἔτη μετὰ 
τῶν ἐξ αὐτοῦ γενομένων ὄχλων ἐν ὁμονοίᾳ διετέλει, 
τοῦ μόνου Θεοῦ χατ᾽ εἰκόνα ὕπάρξας βασιλεύς. Μετὰ 
δὲ τὴν αὐτοῦ τελευτὴν πολλοὶ τῶν ἐξ αὐτοῦ βασιλείας 
ὠρέχθησαν, χαὶ πρὸς τὸ βασιλεῦσαι σπεύδοντες 
τὸ πῶς δυνηθείη ἕχαστος ἐπενόει. Καὶ ὁ μὲν πολέ- 
pip, ἄλλος δόλῳ, ἕτερος πειθοῖ 9, xai. ἄλλος ἄλλως, 


gnopere mirarentur, simulque laudarent Deum, ao 
firma spe crederent, atque una cum iis qui sancti 
fuerant, ad sua abirent, mandato accepto, ut matu- 
rius postridie convenirent. Cumque discessissent, 
ibi manens Petrusuna cum familiaribus, cibo sum- 
pto, se somno refecit. 


HOMILIA IX. 

I. Sequenti quidem die Petrus una cum sodali- 
bus egressus et ad locum precedentis diei veniens 
80 consistens cepit dicere: Deus homines olim 
impios cunctos cum per aquam [fperdidisset, ac 
unum ex omnibus pium invenisset, in arcà eum 
cum tribus filiis et eorum uxoribus salvum fecit. 
Unde apparet divina natura, quae impiorum quidem 
negligit multitudinem, unius vero pii salutem non 
despicit. Cunctarum ergo maxima est impietas, 
solum omnium dominum relinquere, et multos qui 
non sunt, quasi sint, deos venerari. 

II. Si ergo (dum vobis enarro ac ostendo, id ma- 
ximum esse peccatum,quod vos omnes possit per- 
dere) vestre menti subveniat, vos non perituros, 
quia plurimi estis, erratis ; habetis quippe mundi 
olim diluvio inundati exemplum ; et vero illorum 
peccatum multo erat minus vestro. Illi namque in 
pares impie se gesserunt, aut occidendo, aut adul- 
terando : vos autem in omnium Deum estis impii, 
pro eo vel cum eo inunima colentes simulacra, sa- 
crumque ejus nomen projicientes ad omnem sensu 
carentem materiam. Primo itaque infeliciter vobis 
cessit, quod differentiam inter unius a» multorum 
principatum ignoratis, quoniam unius principatus 
concordie faciende vim habet, principatus vero 
multorum effector bellorum est. Quod enim est 
unum, secum non pugnat ; que vero sunt multa oc- 
casionem habent seinvicem aggrediendi certamine. 

IH. Statim itaque post diluvium Noe annis tre- 
centis et quinquaginta superstes (a) in concordia 
cum filiorum vixit multitudine, fuitque solius Dei 
ad imaginem rex. Post mortem vero illiua multi 
posterorum regnum appetierunt, et regnandi studio 
unusquisque modum excogitavit quo posset regnare. 
Ille quidem bello, alius dolo, alter suada et alius 
aliter. E quibus unus exstitit de genere Chami, pa- 


ὧν εἷς τις ἀπὸ γένους ὧν Χὰμ, τοῦ ποιήσαντος τὸν * ἢ tris. Mesraimi, ex quo Mesraimo JEgyptiorum 


(a) Gen. 1x, 28. 


VARLE LECTIONES. 
39. [ta S, βεδαίας ἐλπίδος πιστεύειν, ἅμα τοῖς C, βεδαίας ἐλπίδι πιστεύειν, ἅμα τοῖς Θ. 89 μενόντων 


p- μετὰ τῶν ὦ. 5! οὖν add. c. O. Tum id. ἑταίροις, ut legi vult C, cujus text. ἑτέροις. 
. ὧς ὄντας ap. S. non exstant. 

D, suffragante O, ἀποδράμῃ C. Postea ὄχλοι; O. 81 ὁμοίως Ο. ** Fortasse lof: τοῦ, 5. 
τρία xai pro τριακόσια C, qui quidem genuinam Ottoboniani Lect. jam vidit 
Jta 0 τὸν assumpsi ex O. Tum 


c. Ὁ. δ53 οὐ O. * ItaO c. S, μεῖζον C. 35 Vb 


c. S, πειθῷ C. 4 


; 82 αὐτοῦ adjunxi 
ὑποδράμῃ leg. censet 
E εὐθύ C. Tum 
exstare in Gen. ix, 28. 


S: leg. Μεσραΐμ, cfr- Rec. 1v, 27 : Ex. quibus 


wnus Cham nomine, cuidam ex filiis suis, qui Mesraim appellabatur. Chron. Alex. p. G2. Rad. : οὗτος 


Μεσραεὶμ ὁ Αἰγύπτιος — οἰκήτωρ γίνεται Βάχτρων. 


VARIORUM NOTE. 


(45) 'H μὲν μοναρχία, eto. Usque ad finem om. ἀναρχ 
amasceno exstant ecloga περὶ 


pitis. In scripto 


lac. (Parallelorum lib. 1, cap. 22.) Vide eu- 
perius homil. 3, cap. 62. Cor. 


245 | CLEMENTINA. — HOVILIA IX. n 816 


VI. Ὅμως τῆς ἀπάρχης δ! μιᾶς οὔσης βασιλείας A — VI. Ceterum cum initio unum esset. regnum, 
πολλαὶ διαιρέσεις τοῦτο ἐγένοντο τὸν τρόπον. Πέρσχι — multe divisiones ad huno facte sunt modum. 
πρῶτοι τῆς ἐξ οὐρανοῦ πεσούσης ἀστραπῆς λαδόντες — Primi Perse delapsie colo ignis prunas sumptas 
ἄνθρακας tn οἰχείᾳ διεφύλαξαν τροφῇ, καὶ ὡς θεὸν proprio conservarunt alimento, atque ignem ut 
οὐράνιον προτιμήσαντες τὸ πῦρ ὡς πρῶτοι προσχυ- — coelestem deum colentes, tanquam qui primi ado- 
νήσαντες ὑπ᾽ αὐτοῦ τοῦ πυρὸς πρώτῃ βασιλείᾳ 9  ce- — rassent, ab ipso igne primo regno decorati sunt. 
τίμηνται. Μεθ᾿ οὖς Βαδυλώνιοι ἀπὸ τοῦ ἐκεῖ πυρὸς — Post quos Babylonii, de igne ibi posito prunas fu- 
ἄνϑρραχκας κλέψαντες xxl διασώσαντες εἰς τὰ ἑαυτῶν, rati, cum in patriam detulissent atque adorassent, 
χαὶ προσχυνήσαντες, xal αὐτοὶ ἀχολούθως ἐῤασίλευ. οἱ ipsiconsequenter regnarunt. Item /Egyptii, post- 
σαν. Αἰγύπτιοι δὲ ὁμοίως πράξαντες, xai τὸ πῦρ — quam similiter fecissent, atque ignem lingua s8ua 
ἰδίᾳ διαλέχτῳ Φθαὲ 535 χαλέσαντες, ὃ ἑρμηνεύεται — Phthac appellassent, quod idem est ac Vulcanus 
"Hoatococ (21) [ἢ $801 "Ocigic], οὔ τῷ ὀνόματι xal — [vel Osiris], cujus nomine et primus apud illos rex 
ὃ παρ᾽ αὐτοῖς πρῶτος βασιλεύσας προσαγορεύεται. — appellatur. Pari igitur modo usi et qui per loca re- 
Τοῦτον μὲν οὖν τὸν τρόπον χρησάμενοι xxl ol xaxà — gnaverunt, et statuam ac delubrum facientes, atque 
τόπον βασιλεύσαντες, καὶ ἵδρυμα ποιήσαντες καὶ βω- — aras in ignis honorem accedentes, a regno quidem 
μοὺς εἰς τιμὴν τοῦ πυρὸς ἀνάψαντες, τῆς μὲν βασι- p plerique deciderunt. 
λείας ot πλεῖστοι ἀπεσδέσθησαν. 

VII. Τοῦ δὲ τὰ ξόανα σέόειν οὐχ ἐπαύσαντο, διὰ VII.À cultu tamen simulacrorum non cessarunt, 
τὴν καχὴν τῶν μάγων ἐπίνοιαν, εὑρόντων αὐτοῖς προς — propter malas magorum excogitationes, illis causas 
φάσεις, χρατεῖν αὐτοὺς πρὸς τὴν ματαίαν λατρείαν — invenientium, que eos in vano cultu retinerent. 
δυναμένας" ἱδρύσαντες γὰρ αὐτὰ μαγιχαῖς τελεταῖς — Nam simulacra magicis ceremoniis erigentes festa 
ἑορτὰς αὐτοῖς ὥρισαν ἔχ τε θυμάτων, σπονδῶν, aó- — instituerunt ex sacrificiis, libationibus, tibiis, et 

VARUE LECTIONES. 
81 ὑπαρχῆς O, d comma ponit post οὔσης. 5! πρῶτοι Pasoelus C. ὅδ dde O, legat, qui voluerit, 


Φθάς, ex Suida. Cl. Lacunam cod. Ott. post Ἥφαιστος explevi duce Jamblicho De myster "Egypt. vii, 3. 
Ἕλληνες δὲ εἰς Ἥφαιστον μεταλαμδάνουσι τὸν 02, cip τεχνιχῷ μόνον προσδάλλοντες — ἀγαθῶν 


ὧν, ὍὌσιρις κέχληται. 
VARIORUM NOTAE. 


(21) Τὸ πῦρ ἰδίᾳ διαλέχτῳ Φθαὲ καλέσαντες, ὃ μενον᾽ ὅν φησιν νῦν εἶναι αὐτὸν ἑχυτὸν νοοῦντα, xal 
ἑρμηνεύεται Ἥφαιστος. Leget qui voluerit Φθὰς, τὰς νοήσεις εἰς ἑαυτὸν ἐπιστρέφοντα. Τούτου δὲ τὸ 
ex Suida, Φθὰς, inquit, ὁ Ἥφαιστος παρὰ Μεμφί- ἕν ἀμερὲς, καὶ ὅ φησι πρῶτον μάγευμα προτάττει, ὃν 
ταῖς. Καὶ παροιμία, « ὁ Φθάς σοι λελάληχεν" » οἱ δὲ καὶ Εἰχτὼν ἐπονομάζει. ἕν ᾧ δὴ τὸ πρῶτόν ἐστι 
᾿Αφθάς φασιν, ὡς σταφὶς ἀσταφὶς, σταχὺς ἀσταχύς. C νοοῦν, xal τὸ πρῶτον νοητὸν, $ δὴ xal διὰ σιγῆς μ6- 
At voce ᾿Αφθὰς, Aphtham Bacchüm interpretatür. νης θεραπεύεται. Ἐπὶ δὲ τούτοις τῶν ἐμφανῶν 
memorie forsan errato. Verba enim Eusebii sunt, μιουργίας ἀλλοι προεστήκασιν ἡγεμόνες. Ὃ γὰρ δή- 
Prapar. evang. lib. im, cap. 11, ex Porphyrio: μιουργιχὸς νοῦς, xal τῆς ἀληθείας προστάτης, καὶ 
Τὸν óà θεὸν τοῦτον (Κνὴφ, τὸν δη μιουργὸν) ἐκ τοῦ σοφία ἐρχόμενος μὲν ἐπὶ γένεσιν, καὶ τὴν ἀφανῆ τῶν 
στόματος προΐεσθαί φασιν (Αἰγύπτιοι) ὠὸν, ἐξ οὗ κχεχρυμμένων λόγων δύναμιν εἰς φῶς ἄγων, ᾿Δμοῦν 

νᾶσθαι θεὸν, ὃν αὐτοὶ προσαγορεύουσι Φθὰ, οἱ δὲ κχατὰ τὴν τῶν Αἰγυπτίων γλῶσσαν λέγεται’ συντε- 
Te Anis, Ἥφαιστον Hunc porro deum Cneph, opi- λῶν δὲ ἀψευδῶς ἕκαστα, καὶ τεχνιχῶς μετ᾽ ἀλῃθείας 
ficem, ex ore ovum effudisse narrant /Egyptii, ex φασίν" (1. Φθά) Ἕλληνες δὲ εἰς Ἥφαιστον μεταλαμ- 

natum esse deum, qui ab iis Phtha, Ἥφαιστος άνουσι τὸν Φθὰ, τῷ τεχνιχῷ μόνον προσδάλλοντες. 
(Vulcanus) a. Grxcis nominetur. Addo preceptori ᾿αγαθῶν δὲ ποιητικὸς ὧν, Ὄσιρις κέκληται. Καὶ 
discipuium, Porphyrio Jamblichum, qui libro De ἄλλας 9€ ἄλλας δυνάμεις τε xal ἐνεργείας ἐπωνυ- 
mysteriis, ubi de /Egyptiorum opinione circa Deum μίας ἔχει. Denique nomen proprium Χομχεφθὰ  re- 
atque deos, ita loquitur, ex versione Ficini (non gis Thebeorum, exponitur χόσμὸς φιλήφαιστος, 
autem Scutelli segmento 8, cap. 3) : Secundum vero — apud Georgium Synccilum Chronographiz p. 100. 
alium ordinem (Mercurius) przponit deum Emeph ^ Habent autem hic preclaram etymologiam "Hoa:- 
diis coelestibus, tanquam ducem, quem ait intellectum στος ἃ Φθὰς, qui hujusmodi deductionibus oblectan- 
esse seipsum intelligentem, atque in. se intelligentias — tur. Nam si quisquam est parum fidens ingeniose 
convertentem. Huic unum imparlibile anteponit, quod — arti, eamque suspectam magis habens, quam cer- 
llat primum exemplar, aut. expressionem, aut tam,isegosum. Cor. —03,aui plenius 'Aq03 vocasse 
efAgiem, quod Icthon appellat: in quo est. primum, D videntur /Egyptii Ἥφαιστον, que vox ex IERY tia 
intelligens, et intelligibile primum, quod solo silentio — detorta, quod apud eos nEM alpha, ut apud He- 
colitur. Preler hoc autem rerum apparentium opifi- — breos, cogueresigniflcarit; quod artis coquendorum 
cio alii duces prasunt. Nam opifex intellectus, qui et — metallorum eum putarent inventorem fuisse. CLER, 
veritatis est dominus, atque sapientia, quatenus in — —Longe a veritate aberrat Cler. Nihil prorsus est 
generationem progrediens occullum latentium ratio- — commune voci /Egyptiace cum Hebraico quod alle- 
num potentiam traducit in lucem, Am«m Εσυρίιασα gat. verbo. Veram genuinamque significationem 
lingua vocatur : quatenus autem sine mendacio per- — nominis φθάς habes in Jablonski Pantheo /Egypt. 
agi omnia, el artificiose simul cum veritate, Phtha — p.50. «Est vero, ait doctissimus egyptologus, inter- 
suncupatur. Graci vero hunc. Vulcanum nominant, — pretatio hec adeo facilis οἱ obvia, adeoque se 
artificiosum duntaxat considerantes. Quantum vero — sponte et ultro offert, ut qui mediocres tantum in 
effector est bonorum, appellatur Osiris, aliasque de- — studio lingue /Egyptiacm progressus fecit, aberrare 
nominantes habet propter potentias actionesque diffe- hic plane nequeat.Nam Φθὰς significat definientem, 
rentes. Quorum en Graeca ex codicibus Regiis 1208, — decernentem, ordínantem. Sicetiam interpretatureel. 
2416, 2422 : Kat' ἄλλην δὲ τάςιν προτάττει (Ἑρμῆς — Lacrozius, in Thes. epistolico, tom. [1], p: 
θεὸν τὸν Ἡμήφ (f. Kv), τῶν ἐπουρανίων θεῶν 4you- — nempe: Constitutor sive ordinator rerum. DRacn. 


ποιητικὸς 


o, 


CLEMENTINA. — HOMILIA IX. 


τῶν διὰ τῶν " δνβρὼπου ὀδόντων, εἶτε συνουσίας, Α Unde ad fügandos demonas abstinentia et jejunium 


διὰ τῶν ἐχεένοο αἰδοίων. "Ὅθεν πρὸς τὴν τῶν ὃαι- 
μόνων ςυγὴν & ἔνδεια χαὶ ἡ νηστεία xal d) χακουχία 
οἰχειότατόν ἐστ: ofr ua. El γὰρ τοῦ μεταλαμδάνειν 
χῆριν εἰσέρχονται εἰς ἀνθρώπου σῶμα, δηλονότι 89 
ZXxX03y:3z τυγαδεόονται. ᾿Αλλ᾽ ἐπειδὴ ἔνια δεινότερα 
copy ivowca προσριλονειχήσαντα, χαΐτοι τιμωρούμενα, 
τῷ τιμωρουμένῳ προσμένει σώματι διὰ τοῦτο χρὴ 
πκρυπφεύγειν Θεῷ εὐχαῖς xal δεήσεσιν, ἀπεχομένους 
πέσης 7 ἀχαθάρτου προφάσεως, ὅπως, d τοῦ Θεοῦ 
χεὶρ εἰς ἴασιν αὐτοῦ ἐπιψαῦσαι δυνηθῇ, ὡς ἀγνοῦ χαὶ 
πιστεύοντος. 

ΣΙ. Δεῖ δὲ xai ἐν ταῖς εὐχαῖς τὸ Θεῷ προσπεφευ- 
γέναι ὁμολογεῖν, xal διαμαρτύρασθαι ΤΣ τὴν τοῦ δαί- 
povoc οὐχ ἀπάθειαν, ἀλλὰ βραδυτῆτα 18: πάντα γὰρ 
τῷ πιστεύοντι γίνεται, ἀπιστοῦντι δὲ οὐδέν. Ὅθεν 
αὐτοὶ οἱ δαίμονες, εἰδότες ὧν ἐπιχρατοῦσι τῆς πίστεως 
«τὴν ποσότητα, ἀναλογοῦσαν ἐπιμετροῦσιν αὐτῶν τὴν 
ἔπιμονήν. Διὰ τοῦτο τοῖς ἀπιστοῦσιν ἐπιμένουσιν, 
τοῖς δὲ δυσπίστοις ἐμδραδύνουσιν, τοῖς δὲ παντάπασι 
κιστεύσασι xai εὖ "O4 πράττουσιν οὐδὲ πρὸς ῥοπὴν 
ὥρας cuvttvat δύνανται. Ἢ γὰρ ψυχὴ τῇ πρὸς θεὸν πί- 
στει ὡς εἷς ὕδατος φύσιν τραπεῖσα τὸν δαίμονα ὧν σπιν- 
θῆρα πυρὸς ἀποσδέννυσιν. άματος οὖν ἐστιν ἑκάστῳ 
ἔννοηθῖῆναι ΤῈ τὴν τοῦ ἕαυτοῦ δαίμονος φυγήν. "Ava- 
κιρνάμενοι γὰρ ταῖς ψυχαῖς, ὅπως τις τῆς αὐτοῦ σω- 
τηρίας ἀμελήσῃ 75, ἐνθυμήσεις πρὸς ἃ βούλονται 1 
δποδάλλουσιν εἷς τὸν ἑχάστου νοῦν. 

XII. Ὅθεν πολλοὶ, οὐχ εἰδότες πόθεν ἐνεργοῦνται, 
ταῖς τῶν ὀχιμόηων χκαχαῖς ὁποδαλλομέναις, ἐπινοίαις 
ὡς τῷ τῆς ψυχῆς αὐτῶν λογισμῷ συντίθενται. Διὸ 


et afflictatio aptissimum est auxilium. Si enim ad 
fruendum ingrediuntur in corpus hominis, patet 
illos fugari atflictione. Verum quia quidam mole- 
stiores, ubi contenderint, quamvis fuerint castigati, 
tamen in castigato corpore permanent, ideo ad 
Deum oportet confugere precibus et oretionibus, 
atque omni impura occasione abstinendo, ut Del 
manus in illius sanitatem possit accedere,tanquam 
puri ac fidelis. 


ΧΙ. Oportet autem in precibus confiteri confu- 
gisse nos ad Deum, aique attestare demonis non 
indolentiam, sed tarditatem ; cuncta enim fideli 


punt, intideli vero nihil.Unde ipsi demones, scien- 


tes eorum quos obtinent fidei quantitatem, ex pro- 
portione suam metiuntur mansionem. Quocirosa in 
infidelibus perseverant, in iis autem qui segre cre- 
dunt immorantur : cum iis vero, qui penitus eredi- 
derunt et sancte vivunt, neo ad momentum tempo- 
ris possunt consistere, Anima quippe per fidem in 
Deum quasi in aque naturam conversa, demonem 
velut scintillam ignis exstinguit. Labor itaque eat 
unicuique, ut intelligat demonis sui fugam. Siqui- 
dem cum animabus conjuncti, quo aliquis salutem 
suam negligat, cogitationes ad qua» volunt in cujus- 
que mentem injiciunt. 

XII. Quare multi, nescientes unde inspirentur, 
pravis demonum suggestionibus tanquam anime 
sus considerationi consentiunt. Quapropter ad 


πρὸς τοὺς σώζειν αὐτοὺς δυναμένους ἐλθεῖν ὀχνηρό- C illos adeundos, qui ipsos servare possint, flunt se- 


τεροι γίνονται, xal αὐτοὺς T δπ᾽ αὐτῶν τῶν Évs- 
δρευόντων δαιμόνων ἀναλισχόμενοι ἀγνοοῦσιν. Ὑπὸ 
μὲν οὖν τῶν ταῖς ψυχαῖς αὐτῶν ἐνδομυχούντων δαι- 
μόνων ἐπινίδοτα: αὐτοῖς ἐνθυμεῖσθαι, ὡς οὐ δαίμονος 
ἐνοχλοῦντος, ἀλλὰ σωματιχῆς νόσου, olov ἢ ὕλης 
δριμείας, ἢ χολῆς, ἢ φλέγματος, fj αἴματος ἀμε- 
τρίας 18, ἢ μήνιγγος φλεγμονῆς, fj ἄλλου τινός. Εἰ δὲ 
xal τοῦτο ἦν, οὐδ᾽ αὐτὸ ἀπήλλακται δαίμονος εἶδος 
εἶναι Ἢ γὰρ χαθόλου xai γεώδης ψυχὴ, αἰτίᾳ (23) 
πάντων τῶν βρωτῶν διιχνουμένη, ὁπὸ τῆς πλείονος 
τροφῆς ἐπὶ πλεῖον προσληφθῖσα, αὐτὴ μὲν ὡς συγ- 
Ὑενεῖ ἑνοῦται τῷ πνεύματι, ὅπὲρ 8:Θ ἐστὶν ἀνθρώπηυ 
ψυχὴ, τὸ δὲ τῆς τροφῆς ὁλῶδες τῷ σώματι ἐνωθὲν 
ὡς δεινὸς αὐτῷ ὑπολείπεται ἰός. Διὸ ἐπὶ πάντων χα- 
λὸν 1, αὐτάρχεια. 

XIII. Τινὲς δὲ τῶν καχούργων δαιμόνων ἄλλως ἕν- 
εἐδρεύουσιν. Τὴν ἀρχὴν οὐδὲ ὅτι 7 εἰσὶν ἐμφαίνοντες, 


gniores ; eosque, ab insidiantibus d:emonibusocapti, 
ignorant. Itaque per latentes in eorum animabus 
demones datur illis intelligi, se non a de&mone ve- 
xari, sed ἃ corporis morbo, exempli gratia vel ab 
acri materia, vel a bile, vel ἃ pituita, vel ἃ nimio 
sanguine, vel 80 inflammata cerebri membrana, vel 
&b alio quopiam. Quod etsi esset, neque ipsum 
desineret esse deemonis apecies. Universalis enim ao 
terrestris anima, propter omnes cibos penetrans,ex 
nimio alimento nimis assumpta, ipsa quidem uni- 
tur spiritui tanquam affini, hoo est hominis anims; 
quod autem in nutrimento crassum est, cum cor- 
pore unitum ut grave illi relinquitur venenum.Quo- 
circa in omnibus bona est frugalitas. 


XIII. Alii vero malitiosorum demonum insidian- 
turaliter. Nullatenus enim manifestantse, ne contre 


VARL/S LBCTIONES.: 
δὲ τοῦς C. Tum id. ὀδόντας et τὰ ἐχείνου αἰδοῖα. €*9 δῆλον ὅτι C. 9 Ci τε ante πάσης omisi c. 0. 


7t τῷ Ο. 18 διαμαρτύρεσθαι O. 
ἑαυτοῦ O. 18 ἀμελήσει Ὁ. 18 βουλονται 0. 


Deinde ἡ delendum putat S. 


75 βραδύτητα C. Tum δέ om. Ο. ^ ἐχνοηθῆναι C. Deinde τοῦ ἐν αὐτῷ p. τοῦ 
ut voluit S. 
Ci, qui xai τούτους proposuit, τούς O.  "* ἀμετρία O. 


ούλεται C. 11] [ta S, τοὺς absque accentu ood, 


Tt Pro ὅτι S. legi vult ὅλως. Tum inserui εἰσίν o. 0. 


VARIORUM NOTE. 


(23) 9: ἡ διὰ con]. Neander gnost. Sust. p. 418. 
Vocem αἰτίᾳ explicavit Crednerus in commentatione 
su& de Essenis et Ebioneis (Winer, Zeitschr. für. 


wiss Theol, 4820) p. 282 «àv ante βρωνῶν absori- 
. DBESSRL. 


psi o. O: 


CLEMENTINA. — HOMILIA IX. 


254 


διδουσης τας ἰδέας 9). ἢ γὰρ, φόδῳ τὸν νοῦν πλη- A formas seu ideas exprimit : illa enim timore 


γεῖσα δι᾽ Μ΄ ὀνείρων τὰς ἰδέας ἀποχυίσχει. Εἰ δὲ 
τὰ ξόανα οἴεσθε ὡς ἔμπνοα ὁπάρχοντα τὰ τοιαῦτα 
ἐνεργεὶν δύνασθαι, ἐπὶ ζυγοῦ ἐπιστήσαντες αὐτὰ, 
ἴσου ὅντος τοῦ κανόνος, τὸ ἀντίῤῥοπον ἐπὶ τῆς ἑτέρας 
πλάστιγγος θέντες, ἀξιώσατε αὐτὰ ἢ ὁλχότερα γε- 
νέσθαι ἢ χουφότερα, καὶ οὕτως ἐὰν γένηται, ἔμπνοά 
ἐστιν ἀλλ᾽ οὐ γίνεται" εἰ δὲ ἔσται, οὕπω τὸ τοιοῦτο 
θεός ἐστιν. Καὶ γὰρ δαχτυλῳ δαίμονος τοῦτο γενέσθαι 
δύναται. Καὶ σχώχηχες χινοῦνται, xai θεοὶ οὐ λέγονται. 

XVI. Ὅτι δὲ πρὸς τὰς προλήψεις d ἑκάστου ψυ- 
q^ ἰδέας ** δαιμόνων ἀπειχονίζει, καὶ οὐχ οἱ λεγόμε- 
vot θεοὶ ἐπιφαίνονται, σαφές ἐστιν ix. τοῦ Ἰουδαίοις 
μὴ ἐπιφαίνεσθαι" "AX ἐρεῖ τις " Πῶς οὖν χρημα- 
«τἰίζουσι τὰ μέλλοντα προσημαίνοντες ; xal τοῦτο 
ψεῦδός ἐστιν. Δεδόσθω δὲ ἀλήθειαν 99 εἶναι, οὕπω τὸ 
τοιοῦτο θεός ἐστιν οὐ γὰρ εἴ τι 5] μαντεύεται, θεός 
ἐστιν" ὅτι xal πύθωνες μαντεύονται, ἀλλ᾽ ὑφ᾽ ἡμῶν 
ὡς δαίμονες ἐχριζούμενοι φυγαδεύονται. ᾿Αλλ’ ἐρεῖ 
τις “ Ἐνίοις θεραπείας προστάσσουσιν. Ψεῦδός ἐστιν" 
δεδόσθω δὲ οὕτως ἔχειν, οὕπω τὸ τοιοῦτο θεός ἐστιν" 
xai γὰρ ἰατροὶ ἰῶνται πολλοὺς, xai θεοὶ οὐχ εἰσίν. 
᾿Αλλά φησιν" ἰατροὶ οὐ πάντως ἰῶνται ἐκείνους, 
ὧν τὴν πρόνοιαν ποιοῦνται, οὗτοι δὲ χαὶ χρηματί- 
σαντες 0808. ἰῶνται. ᾿Αλλ᾽ ἴσασιν οἱ δαίμονες τὰ ὄν - 
τως πρὸς ἔχαστον πάθος προσοιχειωμένα 38 βοηθή- 
ματα" διὸ ἰατροὶ ἐπιστήμονες ἰᾶσθαι δυνάμενοι, καὶ 
«καῦτα τὰ 9 ὑπὸ ἀνθρώπων ἰσθῆναι δυνάμενα, ἀλλὰ 
χαὶ μαντιχὰ ὄντα καὶ εἰδότα πότε ἕχαστον ἐξ αὐτο- 
μάτον θεραπεύεται, τότε συντάσσουσι τὰς θεραπείας, 


ἕνα ἑαυτοὺς ἐπιγράφωσιν. 


mentem perculsa per quietem ideas parit. Si au- 
lem existimatis statuas, utpote vivas et spirantes, 
ista posse efficere, in equilibri statera imponite 
eas et in altera lance par pondus collocate, tunc- 
que rogate illas ut aut graviores fiant aut levio- 
res, atque si il&à evenerit, vivunt : sed non eve- 
niet : quod etsi fieret, nondum hujusmodi res 
esset numen. Etenim daemonis digito, id efflci po- 
test. Et vermes moventur, nec tamen dicuntur dii. 

XVI. Quod autem ex anticipatione anima unius- 
cujusque ideas demonum effingat, non vero qui 
dicuntur dii appareant, clarum est ex eo quod 
8 Judseis non cernuntur. 8ed objiciet aliquis : 
Quo modo igitur responsa dant,futura prenuntian- 
tes? Et hoc falsum est; sed verum esse con- 
cedatur, nondum id deus est. Non enim, si quid 
valicinatur, deus est. Nam et Pythones presagiunt, 
verum & nobis, ut demones, eradicati fugantur. 
At dicet quispiam : Nonnullis remedia tribuunt. 
Falsum est; sed ita habere concedatur, non- 
dum id est deus. Etenim medici multos curant, 
neo dii sunt. Sed, inquit, medici non omnes 
illos sanant, quorum curam suscipiunt, hi vero et 
per oracula sanant. At sciunt demones, que vere 
&d unumquemque morbum apta sunt remedia. 
Quare cum sint periti medici mederi valentes 
idque morbis, qui hominibus possunt cognosci (a) 
cumque vates sint, sciantque quando quisque mor- 
bus ex se ipso curetur, ita dant remedia, ut sibi 
eventum attribuant. 


XVII. Ἐπεὶ διὰ τί 00 μετὰ πολὺν χρόνον χρημα- C ΧΥΠΙ. Alioquin cur post multum temporis pro- 


«τίζουσι τὰς ἰάσεις ; διὰ τί δὲ, ol πάντα δύνανται, 
ἄνευ τοῦ προσφέρειν τι 1 τὴν ἴασιν οὐ ποιοῦνται ; 
τίνος δὲ ἕνεκα τισὶ μὲν εὐξαμένοις θεραπείας προσ- 
τάσσουσιν, ἐνίοις δὲ ἔσθ᾽ ὅτε xal οἰκειοτέροις οὖσιν οὐ 
χρηματίζουσιν ; οὕτως ὁπόταν ἐξ αὐτομάτου θεραπεία 
μέλλῃ γίνεσθαι, ἐπαγγέλλονται, ἵνα ἑαυτοὺς ἐπιγρά- 
ψωσιν. ἔΑλλοι δὲ νοσήσαντες καὶ εὐξάμενοι ἐξ αὐτο- 
μάτου ὑγίάναντες, οὕς ἐπεχαλέσαντο, ἐπέγραψαν, 
xal ἀναθήματα ἐποίησαν. Οἱ μέντοι γε μετ᾽ εὐχὴν 
διαφωνήσαντες τὰς ἀποτυχίας ἀναθεῖνει οὐ δύναν- 
ται. Πλὴν εἰ οἱ συγγενεῖς τῶν τεθνεώτων ἣ 3 ἐξ 
αὐτῶν τινες ἀνεζήτησαν ὃ τὰς ἀποτυχίας πλείονας 
ἂν εὑρήχειτε τὰς ἀποτυχίας τῶν ὁ ἐπιτευγμάτων. 


Ν, à 


᾿Αλλ᾽ οὐδεὶς προειλημμένος αὐτοῖς τὸν κατ᾽ αὐτῶν 


mittunt curationes ? Cur voro si cuncta possunt, 
absque rei alicujus admotione non reddunt sani- 
tatem ? Quam etiam ob causam nonnullis quidem 
precantibus remedia imperant, quibusdam vero, 
interdumque magis familiaribus, non dant respon- 
88 ? Scilicet quando sanitas ultro recuperanda est, 
pollicentur, ut sibi sanationem vindicent Alii vero 
egroti, post preces casu recepta sanitate, iis quos 
invocaverant adscripserunt et donaria appende- 
runt. Qui autem post votum decepti exspirarunt, 
infortunia non possunt dedicare. Quod si mortuo- 
rum affines vel eorum aliqui, quoties voti sui com- 
potes facti non fuerint,indagarent,plura inveniretis 
&dversa quam prospera. Sed nullis iis preoccu- 


ἔλεγχον ἐχφάναι θέλει αἰδούμεος ἣ qoboópsvoc, ἢ patus eorum redargutionem vult eloqui. reveritus 


ἀλλὰ τούναντίον, τὰ πιστὰ αὐτῶν ἀτοπηματα συγχρύ- 


θουσιν. 
409 XVIII. Πόσοι δὲ xal χαταψεύδονται χρημα- 


aut metuens,imo contra, explorata illorum crimina 
occultant. 
XVIII. Quam multi vero et oracula ementiuntur 


(a) Legere mallem cum Cotelerio curari, et in Greco ἰαθῆναι, Eprr. PATROL. 


VARLE LEGCTIONES. 
99 εἰδέας C. 9^ διὰ C. 55 εἰδέας 55 Ita scriptura cod. Ottob. explicanda esse videtur. Accusativo opu8 


esse, jam vidit 8, ἀλήθεια vulgo. 97 Fort. leg. τις S. 9 προσωχειώ 


a O0. 59 τά delet S. Tum ἰαθῆναι C. 


ἰασθῆναι Cl. Labitur Schweglerus quod ad lectionem Cotelerii. — Deinde μαντικὰ ὄντα xal εἰδότα ad da- 


monas referendum est, de 
miliarum Supra c. 40, et infra c. 19, 20. 
τίζουσι. 1 τίς Ο. 3 ἥ 
eram restituit D. Tum εὑρήχειτε 8, Ο, εὑρήχκητε C. 


199 δύνανται vov χρόνο 
addidit D. 8 συνεζήτησαν C. ro^ ἀποτσχίας perperam puncto majori distinxerat 
t nV JU. 


uibus sepe, quae! τὰ δαιμόνια preecesserit neutro genere loquitur auctor ho- 


p. διὰ τί O. Tum idem πολὺν yoóvov χρόνον yp- 


261 CLEMENTINA. — HOMILIA X. 262 


ἄγαθὰ, τὸν αὐτοῦ ἔπεμψε προφήτην. O δὲ προφήτης A suum misit prophetam. Qui propheta nobis prece- 
πρὸς ὑμᾶς λέγειν ἡμῖν ἃ δεῖ φρονεῖν xal ποιεῖν pit, ut diceremus vobis qua sentire et facere de- 
ἐνετείλατο. Ἕλεσθε οὖν, ὅ ἐπὶ τῇ ὁμετέρᾳ κεῖται — beatis. Eligite ergo et capessite. Id in vestra situm 
ἐξουσίᾳ. "A μὲν οὖν δεῖ φρονεῖν, ἐστὶ ταῦτα " τὸν — est potestate. Equidem que sentire debetis, ista 
πάντα πεποιηχότα σέδειν Θεὸν’ ὅν ἂν ἀπολάδητε τῷ — sunt: omnium auctorem Deum venerari, quem si 
vip, ἀπ᾽ *5 αὐτοῦ ἀπολήψεσθε ἅμα τοῖς πρώτοις καλοῖς — mente receperitis, ab ipso cum prioribus commo- 
xzi τὰ ἐσόμενα αἰώνια ἀγαθά, dis futura quoque perpetua bona consequemini. 
V. Πεῖσαι οὖν ἑαυτοὺς πρὸς τὰ συμφέροντα δυνή V. Vosmet igitur ad utilia poteritis persuadere, 
σεσθε͵ ἐάνπερ τῷ ἐμφωλεύοντι iv τῇ ὑμετέρᾳ xaplg — si ad latitantem in vestro corde horridum serpen- 
δεινῷ ὄφει ὥσπερ ἐπάδοντες λέγητε' Κύριον τὸῤ tem. velut incantantes dixeritis : Dominum Deum 
Θεὸν φοδηθήσῃ, xal αὐτῳ μόνῳ λατρεύσεις. "Ex — revereberis, et illi soli servies (a). Ex tota ergo 
παντὸς οὖν λογισμοῦ συμφέρει τὸ αὐτὸν μόνον φοδεῖ- — mente cottvenit eum solum vereri,non ut iniquum, 
σθαι, οὐχ ὡς ἀδικον, ἀλλ᾽ ὡς δίχαιον. Kal γὰρ ἀδικόν — sed ut justum. Etenim iniquum qui veretur, ne 
τις φοδεῖται, μὴ ἀδίχως ἀναιρεθῇ, xal τὸν δίκαιον, — inique de medio tollatur, justum vero, ne in pec- 
μὴ 6. ἁμαρτίᾳ φωραθεὶς τιμωρηθῇ. Δύνχσθε οὖν iv — cato deprehensus ponas det. Potestis itaque per 
τῷ πρὸς αὐτὸν φόδῳ πολλῶν τῶν ἐπιόλαδῶν *' ἀπαλ- p timorem erga illum effugere multos noxios metus. 
λαγῆναι φόδων. "Eva γὰρ τὸν πάντων χύριον xai zotn- — Unum enim cunctorum dominum et Creatorem nisi 
τὴν ἐὰν μὴ φοδῆσθε 8, πάντων τῶν χαχῶν δοῦλοι ἐπὶ — timeatis, omnium malorum servi magno vestro 
τῇ 918 ἑαυτῶν 6λάβῃ ἔσεσθε, λέγω δὲ δαιμόνων καὶ ἱποοτητηοᾶο eritis, demonum inquam et morborum 


παθημάτων xai παντὸς οἵῳ 49 δή τινι τρόπῳ βλάπτειν οπχηΐϑαυθ rei que aliquo modo potest nocere. 
δυναμένου. 


V]. θαρσήσαντες οὖν πρόσιτε δῦ τῷ Θεῷ, οἱ τὴν VI. Cum fiducia ergo ad Deum accedite,qui prin- 
ἀρχὴν ἐπὶ τῷ πάντων ἄρχειν xal χυριεύειν γεγενη- — cipio ad cunctis imperandum et dominandum facti 
μένοι, ol τινες ἔχετε αὐτοῦ iv μὲν τῷ σώματι τὴν — estis. Qui ipsius fertis in corpore imaginem, pariter 
εἰκόνα, ὁμοίως τε ἔχετε ἐν τῷ νῷ τῆς γνώμης τὴν —feratis in mente sententie similitudinem. Quoniam 
ὁμοιότητα. Ἐπεὶ οὖν ἀλόγοις ζώοις ἐοικότα 5! πρά- — igitur facientes similia cum brutis animantibus ex 
ξαντες Ex τῆς ψυχῆς [ὑμῶν] 9. τὴν ἀνθρώπυυ ψυχὴν anima vestra humanam animam perdidistis, instar 
ἀπωλέσατε, ὥσπερ χοῖροι γενόμενοι δαιμόνων αἶτή- — porcorum eífecti demonum facti fuistis petitio. 
ματα ἐγένεσθε. ᾿Εὰν οὖν τοῦ Θεοῦ νόμον ἀναδέξησθε 55, — Itaque si Dei legem receperiits, fletis homines. 
ἄνθρωποι γίνεσθε. Οὐ γὰρ olov ἀλόγοις ἔστιν εἰπεῖν Neque enim brutis animantibus diei potest: Nom 
Οὐ φονεύσεις, οὐ μοιχεύσεις, οὐ χλέψεις, xal τὰ C occides, non adulterabis, non [uraberis (b), et se- 
Un. Διὸ μὴ φθονήσητε ἑαυτοῖς εἰς τὴν πρώτην — quentia. Quare ne vobis invideatis, ut ad primam 
ἀναχαλούμενοι εἰσελθεῖν εὐγένειαν , Δυνατὸν γάρ — revocati introeatis nobilitatem.Fierienim id potest, 
ἐστιν, ἐὰν τῷ Θεῷ (25) διὰ τῶν ἀγαθῶν πράξεων — si Deo per bona opera similes efficiamini. Et per 
ἐξομοιωθῆτε 9. Kal διὰ τὴν ὁμοιότητα viol ἐχείοου — similitudinem filii ejus esse reputati, in dominium 


elvai λογισθέντες πάντων δεσπόται ἀποχαταστῆναι δυ- — cunctorum restitui poteritis. 
νήπεσθε" 


VII. ἔλρξασθε οὖν ἀποδύεσθαι τῶν χενῶν εἰδώλων VII. Incipe ergo deponere vanorum idolorum 
τοὺς ἐπιδλαδεῖς φόδους, ὅπως τὴν ἄδιχον φύγητε — noxios metus, ut iniquam effugiatis servitutem. 
δουλείαν. Δεσπόται γὰρ γεγόνασιν ὑμῶν ἐχεῖνοι, vi — Domini namque vestri facti sunt illi, qui el ad ser- 
xai εἰς δούλους ὑμῖν ἄχρηστοι τυγχάνουσιν. Λέγω δὲ — vitium vobis fuissent inutiles. Loquor autom de 
περὶ ὕλης τῶν ἀψύχων ἀγαλμάτων τῶν μηδὲ πρὸς materia inanimorum simulacrorum, quae ne ad 
τὸ δουλεύειν ὑμῖν χρησιμευόντων. Οὔτε γὰρ ἀχούει, — Berviendum quidem vobis usui esse possunt. Nam 
οὔτε βλέπει, οὔτε αἰσθάνεται, ἀλλ᾽ οὐδὲ μὴν V χινηθῆναι neque audiunt, neque vident, neque sentiunt, sed 
$913? δύναται. Et γὰρ βούλεταί τις ὁμῶν οὕτως ὁρᾷν nec possunt moveri. Àn enim velletaliquis vestrum 
ὡς ὁρᾷ, xal ἀχούειν ὡς ἀχούει, xal αἰσθάνεσθαι xal D sic videre ut vident, et. audire ut audiunt, et sen- 
κινεῖσθαι : ἀλλ᾽ ἀπείη τοιαύτῃ λοιδορίᾳ λοιδορεῖν πάνθ᾽ ^ tire, et moveri? Sed absit hac contumelia afflcere 


(a) Matth. 1v, 10. (b) Exod, xx, 13; Matth. xix, 48. 


VARLE LECTIONES. 


δὲ ὁ δὲ προφήτης ἡμᾶς πρὸς ὁμᾶς λέγειν ὁμῖν O. 9 Ita D, ὑπ’ C, Ο. '* Fort. addendum ἐφ᾽ post μή S. 
41 ἐπιλαδῶν O in textu ἐπιδλαθῶν in marg. 68 Ita S, φοδεῖσθε (;, O. ὦ ᾧ C. 9 Ita O et C ex conject., id 
πηοσεῖτε in textu. δ᾽ [ἰδ conj. C. cuj. textus ἐοίκατε, ut O, 8 : Porro ἐκ addidi de conject., cum nulluni 
aliud remedium invenire potuissem. ἃ emendat τῇ ixi 52 τῆς ψυχῆς p. τῆς voy [ἧς ὁμῶν] C, sine 
lacuna. 5? ἀναδέξασθε O. δ, ἀγένειαν O. 5. ἐξομοιοθῆτε O. 55 μέν Cl. et S, qui legi vult μήν — conjeeturá 
&p. C. jamdiu expressa, accedente O. Subinde 7, γάρ conj. S. 


VARIORUM NOTE. 


(25) 'Eàv τῷ Θεῷ. Hoc caput cum ?5, et homil. seq. 4 ao homil. xir, 26, delibat simul Damascenus cap; 
Περὶ ἀγαθοεργῶν xal ἀγαθοποιῶν. Cot, 





265 CLEMENTINA. — HOMILIA X. 966 


&AÀà τὸν τούτων δημιουργὸν καὶ mdpoyov σέδειν À recte judicantes, nec ab ipso creata coli debere, 
θεόν. Ἐπὶ τούτῳ γὰρ xai αὐτὰ χαίρει, ὅτι τὴν τοῦ — sed eorum opificem οἱ largitorem Deum esse ado- 


πεποιηχότος τιμὴν οὐδεὶς αὐτοῖς προσῆψεν. randum. In hoc quippe et ipsa gaudent, cum ho- 
norem creatoris nemo ipsis attribuit. 
$19 X. Αὐτοῦ γὰρ μόνου ἐστὶν ἡ ἔντιμος δόξα X. Ad ipsum enim solum pertinet eximia gloria, 


τοῦ μόνου ἀγενήτου, ὅτε 51 τὰ λοιπὰ πάντα γενητὰ — qui solus increatus, est, quoniam reliqua omnia 
τυγχάνει. Ὡς οὖν τοῦ ἀγενήτου ἴδιον τὸ Θεὸς εἶναι, — creature sunt. Sicut ergo increati proprium est, 
οὕτως πᾶν ὁτιοῦν γενόμενον Θεὸς τῷ ὄντι οὐχ ἔστιν. Deum esse, ita quidquid creatum est. Deus vere 
Πρὸ πάντων οὖν ἐννοηθῆναι ὀφείλετε τὴν τοῦ iv ὅμῖν — non est. Ante omnia ergo intelligere debetis mali- 
ἀπατῶντος ὄφεως χαχοῦργον ἐπίνοιαν, ὃς φρονίλως. gnum vos intus decipientis daemonis commentum, 
ὑμᾶς ἀπατᾷ ὑποσχέσει κρείττονος λογισμοῦ, ἕρπων — qui perite seducit vos promissione mentis melioris, 
ὑμῶν ix τοῦ ἐγκεφάλου εἰς τὸν νωτιαῖον μυελὸν (20) — serpitque e cerebro vestro in dorsi medullam, et 
xal μέγα χέρδος ἡγούμενος τὴν ὑμετέραν ἀπάτην. lucrum magnum computat deceptionem vestram. 

XI. Εἰδὼς 45. γὰρ τὸν ἀπαρχῆς vópov, ὅτι ἐὰν ὁμᾶς XI. Scit enim primam legem, quod, si vos in 
εἰς ὑπόνοιαν τῶν 59 δήποτε λεγομένων θεῶν ἐνέγχῃ, — opinionem vulgatorum deorum inducat, solummo- 
μόνον ἵνα εἰς τὸ τῆς μοναρχίας ἀγαθὸν ἁμάρτητε ", ἢ do ut contra monarchie bonum peocetis, lucrum 
χέρδος αὐτῷ γίνεται dj ὑμῶν καταστροφή. Λόγῳ δὲ ἰἱρϑὶ flat vestra subversio. Hac vero ratione, quod 
τούτῳ ὅτι γῆν ἤσθιε καταδικασθεὶς, τὸν δι’ ἁμαρτίαν — terram edere condemnatus fuerit, eum quí peccati 
εἰς γῆν λυθέντα, γῆν γενόμενον, ἐσθίειν ἔχει ἐξουσίαν, — causa in terram resolutus est, terram factum po- 
τῶν ψυχῶν ὑμῶν εἰς τὴν τοῦ πυρὸς αὐτοῦ γαστέρα — testatem habet manducandi, animabus vestris in 
χωρουσῶν. Ἵνα οὖν ταῦτα πάθητε, πᾶσαν τὴν xa0' igneum illius ventrem abeuntibus. Ut ergo ista 


ὑμῶν ὑμῖν ὑποδάλλει οἴησιν. perpetiamini, omnem vobis contrariam suggerit 
opinionem. 
XII. ᾿Απ’ "! αὐτοῦ γὰρ πᾶσαι αἱ xatà τῆς μοναρ- XII. Ab ipso enim cuncte que contra Dei mon- 


χίας ἀπατηλοὶ τῷ vip ὑμῶν ἐπι βλάδῃ ἐνσπείρονται — archiam sunt, sententie fallaces perniciose inse- 
ὑπολήψεις. Πρῶτον μὲν ἵνα μὴ τοὺς 153 τῆς θεοσε- — runtur menti vestre. Primo quidem, ne pietatis 
Oslac ἀκούσαντες λόγους τὴν τῶν χαχῶν αἰτίαν ἀπε- — verba audientes malorum causam ignorantiam ex- 
λάσητε ἄγνοιαν, 8380 προφάσει γνώσεως ἐνεδρεύει, — pellatis, insidias pretextu cognitionis struit ! sug- 
δοὺς τὰ μὲν 7? πρῶτα μιᾷ τῇ κατὰ πάντων προλή- | gerens primum et una in omnes utens presum- 
ψει χρώμενος, ἢ τις ἐστὶ τὸ νομίζειν xai 7* χαχῶς — ptione, que est ut, malo accepto consilio, putetur, 
βεδουλεῦσθαι 75, ὅτι ἐὰν μή τις ἀχούσῃ τοῦ τῆς θεο- C quod si quis non audierit vere religionis sermo- 
σεδείας λόγου, οὐχ ἔστιν ἔνοχος τῇ κρίσει. Διὸ xal ^ nem, non sit reus judicio. Quare ita decepti qui- 
οὕτως ἀπατώμενοί τινες ἀχούειν οὐ θέλουσιν, ἵνα — dam nolunt audire, ut ignorent ; nescientes igno- 
ἀγνοῶσιν, οὐχ εἰδότες ὅτι dj ἄγνοια αὐτὴ καθ᾽ αὐτὴν 15 — rantiam ipsam per se esse validum venenum ao 
ἰχανὸν θανάσιμόν ἐστι φάρμαχον. Οὗ γὰρ, εἴ τις lethale. Nam si quis mortiferum pharmacum per 
προσλάδοι θανασίμου φαρμάχου ἀγνοῶν, οὐκ ἀπο- ignorantiam sumat, non ideo non moritur. Sic pec- 
θνήσχει. Οὕτως φυσιχῶς αἱ ἁμαρτίαι ἀναιροῦσι xàv— cata naturaliter interimunt peccatorem, licet ex 
ἁμαρτάνοντα, xdv ἀγνοῶν πρᾶσσῃ 7 à μὴ δεῖ, ignoratione faciat quae non oportet. 

XIII. E? δὲ ἐπὶ mapaxor λόγων χρίσις γίνεται, XIII. Si autem de eo erit judicium, quod non sit 
πολλῷ μᾶλλον ὁ Θεὸς ὀλοθρεύσει τοὺς μὴ θελήσαντας — obeditum sermoni, multo magis Deus eos perdet, 
τὴν εἰς αὐτὸν θρησκείαν ἀναδέξασθαι. Ὁ γὰρ μὴ θὲἐ- — qui noluerint ejus religionem suscipere. Nam qui 
λων μαθεῖν ἵνα μὴ ἔνοχος 7j, ἤδη ὡς εἰδὼς χρίνεται, noluit discere ne esset reus, jam ut peritus judi- 
"Evww γὰρ ὃ μὴ ἀκοῦσαι θέλει’ ὥστε οὐδὲν δύναται catur. Agnovit enim quod noluit audire, adeo ut 
πρὸς ἀπολογίαν ἐπίνοια 7$ πρὸς καρδιογνώστην — istud commentum nullatenus ad excusationem va- 


VARLE LECTIONES. 


41 ὅτι Ο6. "! Participium εἰδώς arcte connectendum est cum enuntiatione antecedenti, cum qua 
mmatice cohsret. S. Tum ἀπ’ ἀρχῆς O. Idem prep. sic bis exhibet. 5" τῶν S. àv C, O. 
um ἐνέγχῃ μόνον, ἵνα 8, quod in Adnott. or. emendari vult in ἐνέγχῃ, μόνον ἵνα, Atqui ita. jam 
ediderunt C et Cl. 7? [ta C in marg., ἁμάρτη in textu, υἱ O. Tum γίνηται ὦ, Ὁ. 11 ᾿Απ' ex conjeot. 
Ci, deest in utroque Hom. cod. ?* Scripsi ἵνα μὴ τούς. duce libro Ottob.,in quo habes ἵνα τοὺς μὴ, x. τ. λ., 
ἵνα τούς C. Qui cum μή deesse recte monuisset, non exspectares lect. μὴ τοὺς in edit. Schweg. evulgatam. 
18 Fort. scrib. γνώσεως ἐνεδρεύει ἄλλης, τὰ μὲν, x. τ᾿ À. Cl. Recogn. v, 18 : Occasione alterius. scientiz. 
** xal add. 5. ** Ita O o. S, βεδουλεύεσθαι C..— 76 xac' αὐτήν C. "' Ita O o. Joan. Damasc. (Mss. cap. 
Περὶ μισομαθῶν), qui hoc caput et sequens excerpsit : καί--- πράσσει cod. Hom. Parisin., καὶ ἀγνοῶν πράσ- 
cet C. 18 Calliditas Recogn. v, 18. Fort. leg. ἀγχίνοια 8. 


VARIORUM NOTA. 


(26) Ἕρπων ὑμῶν ix τοῦ ἐγκεφάλου εἷς «àv — aiunt,ex humanorum cadaverum medulla corrupte 
νωτιαῖον μυελόν. Rufinus ex sensu magis quam serpentes nasci ? qua de re Plutarchus in Cleomene 
ad verbum : Serpit per sensus vestros; atque αὖ — extremo : seu potius ad id quod in Plinio legitur 
£pso vertice incipiens, per interiores dilabitur medul- — lib. x, cap. 66, anguem ez medulla hominis sptna, 

, Recognit. v, 17. Quid si allusum ad id quod — gigni * Cor. 


PATROL. GA. Il. 9 


ν- 


369 CLEMENTINA. — HOMILIA X. 410 


οἱ δὲ τράγον, οἱ δὲ αἴλουρον, οἱ δὲ Bow 39, ἀλλὰ xal A didere, alii hircum, alii felem, alii serpentem, sed 
ἰχθὺν xal κρόμμυα xal γαστρῶν πνεύματα xal ὀχε- οἱ piscem et cepas et ventris crepitus et cloacas et 
τοὺς (27) καὶ ἀλόγων ζώων μέλη. Kal ἄλλοις μυρίοις — brutarum animantium membra. Et mille aliis sub- 
πάνυ αἰσχροῖς ἀτοπήμασιν. diderunt illud nomen pravis turpitudinibus. 

438 XVII. Ταῦτα τοῦ Πέτρου εἰπόντος ἐγέλασεν XVII. Hac dicente Petro, risit que astabat mul- 
ὃ παρεστηχὼς ὄχλος. Kal ὁ Πέτρος ἔφη πρὸς τὸν γέ. — titudo. Et Petrus ad risum dixit: Ridetis illorum 
Àwta* Γελᾶτε ὁμεῖς τὰ ἐκείνων, οὐχ εἰδότες πολλῷ — sententiam, nescientes multo magis vos ab illis 
μᾶλλον ὑπ᾽ ἐχείνωυ γελώμενοι. Πλὴν «à ἀλλήλων — irrideri. Attamen alii aliorum res deridetis, nam 
γελᾶτε, τὰ γὰρ ἴδια ὁπὸ συνηθείας κακῆς εἰς ἀπάτην — proprias, per malam consuetudinem in fraudem in- 
ἀχθέντες οὐ βλέπετε. Ὅτι δὲ ὄντως ὀρθῶς 100 χατα- — ducti, non cernitis. Quod vero recte AEgyptios ir- 
λελᾶτε τῶν Αἰγυπτίων, σύμφημι, ἐπεὶ ἄλογα ζῶα  rideatis fateor: quandoquidem animalia ratione 
λογιχοὶ ὄντες προσχυνοῦσιν, τὰ πάντως θνήσχοντα. carentia ipsiratione prediti adorant, eaque omnino 
Πῶς δὲ χἀκεῖνοι ὑμῶν καταγελῶντες λέγουσιν, &xoó- ^ mortalia. Quo modo autem et illi vos deridendo 
σατε. Ἡμεῖς, φασὶν !, εἰ xal θνήσχοντα προσχυνοῦ- loquantur, audite. Nos, inquunt, et si mortalia ado- 
μεν, ἀλλά γε 3 χἂν ζήσαντά ποτε, ὑμεῖς δὲ τὰ μηδέ- remus, tamen que aliquando vixerunt: at vos 
ποτε ζήσαντα σέδεσθε. Πρὸς τούτοις, φασὶν, τοῦ ἐνὸς τ, que nunquam vixerunt colitis. Ad haoc, aiunt, unius 
Θεοῦ τιμᾷν θέλοντες τὴν μορφὴν καὶ μὴ εὑρόντες — Dei honorare volentes formam, neo invenientes 
ποία ἐστὶν, πᾶσαν μορφὴν προτιμᾷν εἰλόμεθα᾽ xal — qualis 68 sit, omnem formam colendam censuimus. 
ὅμως τοιαῦτά τινα λέγοντες ὀρθότερον ὑμῶν οἴονται — Porro hujusmodi quedam locuti rectius vobis 80 
φρονεῖν. putant sentire. 

XVIII. Διὸ καὶ ὑμεῖς ἀποχρίνεσθε ὃ πρὸς αὐτούς" XVIII. Quapropter et vos iis respondete: Falsum 
Ψεύδεσθε, οὐ γὰρ τιμῇ τῇ πρὸς τὸν ὄντως Θεὸν αὐτὰ — dicitis, non enim in honorem veri Dei colitis illa, 
σέδεσθε, πᾶσαν γὰρ ἂν μορφὴν mpoctxoveite ol πάν. — quia omnes omnem adoraretis formam et non ut 
τες, οὐχ ὡς ἐποιεῖτε᾽ ol uiv γὰρ ὑμῶν χρόμμυον ὁ — facitis. N«m qui vestrum cepam esse numen existi- 
ὑπονοήσαντες εἶναι τὸ θεῖον xai γαστρὸς πνεύματα — mant, et qui colunt ventris crepitus, inter se bella 
σέδοντες πολεμοῦσιν δ" xal οὕτως ὁμοίως oi πάντες — gerunt, similique modo cuncti, unum quid maximi 
ἕν τι προτιμήσαντες τὰ ἄλλων ψέγετε. Διαφόρῳ δὲ — facientes, ceterorum cultum improbatis. Variante 
(Opp τοῦ αὐτοῦ ζώου μελῶν ὃς μὲν ἄλλο σέδει, — quoque sententia. ex membris ejusdem animalis 
ἕτερος δὲ τὸ 5 444 ἵτερον. Πλὴν αὐτῶν ἔτι τὰ τῦ — unus uuum veneratur, alius aliud. Sed et inter illos 
ὀρθοῦ λογισμοῦ πνέοντες, αἰδούμενοι ἐπὶ τῷ προδήλῳ — aliqui, qui adhuc aliquid bone mentis retinent, 
αἰσχρῷ, εἰς ἀλληγορίας αὐτὰ 1 ἄγειν πειρῶνται, δι’ erubescentes de manifesta turpitudine nituntur 
ἑτέρας ἀπονοίας τὰ τῆς ἀπάτης αὐτῶν θανάσιμα C cuncta δὰ allegorias trahere, et per aliam demen- 
χρατύνειν βουλόμενοι. Ὅμως καὶ * τὰς ἀλληγορίας — tiam volunt erroris sui confirmare mortiferum 
διελέγξαιμεν 3 Rv, εἴπερ ἐκεῖ ἦμεν, ὧν τὸ τοσοῦτον — virus. Ceterum confutaremus et allegorias si illic 
μωρὸν ἐπεχράτησε πάθος, ὡς 1? μεγίστην τῇ ἐπινοίᾳφ — essemus, quarum adeo invaluit stulta affectio, ut 
ἐμποιῆσαι νόσον. Οὐ γὰρ χρὴ τὴν ἔμπλαστρον προσ- | maximum animo creaverit morbum. Non enim 
φέρειν ἐπὶ τὸ ὑγιεινὸν μέρος τοῦ σώματος, ἀλλ᾽’ ἐπὶ — oportet emplastrum inferre in partem corporis 88- 
τὸ πάσχον. Ἐπεὶ οὖν ὑμεῖς διὰ τοῦ γελάσαι τὰ Al- — nam, sed in morbidam. Quandoquidem igitur vos, 
Ὑυπτίων ἐφάνητε μὴ παθόντες 4! τὰ ἐχείνων, περὶ — ridendo Egyptiaca,declarastis vosidem quodilli non 
οὗ ὑμεῖς 12 πεπόνθατε, εὔλογον ἦν παρόντα με ὑμῖν —pati,circaid in quo vos egrotatis, equum est ut ego 


τὴν ἴασιν τοῦ ἐν ὑμῖν πάθους παρέχειν. 9oram vobis remedium vestri morbi prebeam. 
XIX. Ὁ Θεὸν σέδειν αἱρούμενος πρὸ πάντων sl- XIX. Qui Deum colere vult, ante omnia scire 


δέναι ὀφείλει, τί μόνον τῆς Θεοῦ φύσεως ἴδιόν ἐστιν, — debet quid solum divine naturse proprium sit, 
ὃ ἄλλῳ προσεῖναι ἀδύνατον, ἵνα, εἴς τὸ ἰδίωμα αὐτοῦ: quod alteri non possit inesse ; ut in proprietatem 
ἀπούθλέπων καὶ map' ἑτέρῳ αὐτὸ μὴ εὑρίσκων, ἑτέρῳ — ejus respiciens, eamque non reperiens apud alium, 
τὸ 12 θεῷ εἶναι μὴ ἀπατηθῇ δοῦναί ποτε. Ἔστι δὲ ἴδιον — nunquam fraude inducatur ad tribuendam alteri 
Θεοῦ, τοῦτον μόνον elvat, ὡς πάντων ποιητὴν, οὕτως D divinitatem. Est autem proprium Dei: illum solum 


VARI LECTIONES. 


9? ὄφην O. Tum id. ἰσχὺν xat χρύμνα. S. Plura congessit de hac /Egyptiorum superstitione C, ad Recogn. 
v, 20. 109 ὀρθῶς ὄντως Ὁ. 1 Ita 8. φησίν CQ, 0. 1 NX oov O. *? mu ἀποχρίνασθε C, O. * xpópoov 0. 
Tum xai οἱ p. xal legi vult 8. δ᾽ ποιοῦσι O. Tum ὑμῶν p. ὁμοίως conj. S. * τό textui reddidi postquam 
omissum erat a S. ldem proponit τινές p. ἔτι, " abxá ὃ et in marg. C, αὐτάς ἰά. in textu. Tum ἐπινοίας 
P ἀπονοίας Ὁ. ὁ ὁ μέν. p. ὅμως xal Ο. * διηλέγξαμεν O. Idem om. τό ante τοσοῦτον. Quod si retineri velis, 
ege saltem τοσοῦτον μωρὸν ἐπεχράτησε τὸ πάθος. 109 ὡς S. deest in O, C, ὥστε Galland. ! πείθοντες C. 
13 Tum ὑμεῖς O, el ex conject. C, qui in textu ὑμᾶς, 33 τῷ C, τῳ S, qui lect. Ottob. jam suspicatus est. 
Idem interpungendum censuit ut interpunximus o. O. Ap. € puncto distinotüm est post ἐστίν. 


VARIORUM NOTAE. 


(27) Rufinus : cloacas. Verti etiam potest cana- γρῆναι xal ppoa xal γαστρὸς πνεύματα μεμη- 
les, rivos, aquas decurrentes ac semper fluentes, juxta νότες ἐχθειάζονται ὦ. Tum ἐχθροῖς p. αἰσχοὶς C. 
illud Cesarii Resp. ad Interrog. 19 : Παρ’ Ἕλλησι — DRESSEL. 


213 


GLEMENTINA. — HOMILIA X. 


2714 


τὴν ἀρχὴν εἰρήκαμεν. Τί δὲ οὐ φόρους καὶ τέλη ὑπὲρ A principes a vobis tributa et vectigalia pro íis exi- 


αὐτῶν ἀπαιτοῦσιν ὑμᾶς οἱ δυνάσται, ὡς πολλὰ καρπι- 
ζομένους τῶν ἐχεῖ; τί δὲ οὐ πολλάχις ὑπὸ πολεμίων 3: 
διηρπάγησαν 87 χαὶ συντριθέντες διενεμήθησαν ; 
Οὐχὶ καὶ τῶν ἔξω θρησχευόντων αὐτοὶ πλέον οἱ ie- 
ρεῖς, ἐπὶ τῇ ἀχρήστῳ θρησχείᾳ ἑχυτῶν χατεγνω - 
κότες, τῶν ἀναθημάτων πολλὰ ὑφαιροῦνται ; 

XXIII. Nai, φησὶν, ἀλλὰ προνοίᾳ αὐτῶν ἐφωρά- 
θησαν. ἹἩξεῦδός ἐστιν. Πόσοι γὰρ οὐκ ἐφωράθησαν 
αὐτῶν ; Εἰ δὲ διὰ τὸ ἐνίους συνειλῆφθαι δύναμιν αὖ- 
τοὺς ὃ5 ἔχειν λέγουσιν, πεπλάνηται. Καὶ γὰρ τῶν 
τυμδωρύχων τινὲς μὲν εὑρίσκονται, τινὲς δὲ λανθά- 
νουσιν, καὶ οὐ δήπου γε τῇ τῶν vexeOv δυνάμει 83 οἱ 
συλληφθέντες ἐφωράθησαν. Τοιοῦτόν τι xal περὶ 
τοὺς χλεπτομένους xal συλωμένους θεοὺς ἔστιν 


gunt, quod multum inde emolumenti capitis? 
Nonne sepe ab hostibus rapti sunt, et post fractu- 
ram distributi? Nonne plusquam cultores, qui ex- 
tra sunt, ipsi plerumque sacerdotes, se de inutili 
cultu damnantes, subripiunt multa donaria ? 


XXIII. Ita est, dicet aliquis, sed deorum provi- 
dentia isti homines deprehensi sunt. Falsum est. 
Quot enim eorum non sunt deprehensi? Quod si 
ex quorumdam comprehensione deos potestatem 
habere concludunt, errant. Etenim ex sepulcrorum 
effossoribus nonnulli inveniuntur et nonnulli 1la- 
tent, neutiquam tamen mortuorum potestatis est, 
quod illi capiantur. Pari modo de furibus deorum 


ἡμῖν νοεῖν. ᾿Αλλὰ, φησὶν, οὐ πεφροντίκασιν τῶν p debemus censere. Sed, dicetur, curam non gerunt 


ξοάνων αὐτῶν ol ἐν αὐτοῖς ὄντες θεοί. Τί οὖν αὐτὰ 
ὑμεῖς τημελεῖτε σμήχοντες xal πλύνοντες xal χαθαί- 
ροντες, στεφανοῦντες͵ ἐπιθύοντες ; Διόπερ ἐντεῦθεν 
συννοήσατε μηδὲν δ᾽ ὀρθῷ λογισμῷ ποιοῦντες, Ὡς 
γὰρ τοῖς νεχροῖς ἐπικλαίετε, οὕτω καὶ τοῖς θεοῖς ὑμῶν 
ἐπιθύετε xai σπένδετε. 

XXIV. Οὐχέτι μέν τοι τοῦτο οὐδὲ τῷ τοῦ Καίσα- 
ρος xal τῶν ὑπ᾽ αὐτὸν ἐξουσιῶν συμφωνεῖ παραδεί- 
quat, διοικητὰς αὑτοὺς λέγειν, ὁπότε ὑμεῖς αὐτῶν 
τὴν πᾶσαν ποιεῖσθε πρόνοιαν, ὡς προεῖπον, xat 
πάντα τημελοῦντες ὑμῖν 5* τὰ ἱδρύματα. Αὐτὰ γὰρ 
οὐδὲν δυνάμενα οὐδὲν ποιεῖ, Ἐπεὶ εἴπχτε ἡμῖν, τί 
διοικοῦσιν, τί ποιοῦσι τοιοῦτον, ὁποῖόν τι ol χατὰ τό- 
πον ἡγούμενοι ; τί δὲ ἐνεργοῦσι τοιοῦτον, ὁποῖον ol 
τοῦ Θεοῦ ἀστέρες ; εἰ μή 438 τι φαίνουσιν, ὡς ὁ 
ἥλιος, οἷς λύχνους ὑμεῖς ἅπτετε ; Μὴ 35, ὥσπερ τὰ 
νέφη ὑετοὺς φέρει, καὶ αὐτοὶ φέρειν ὄμόρους δύνανται, 
οἱ μηδὲ ἑαυτοὺς κινεῖν δυνάμενοι, ἐὰν μὴ ἄνθρωποι 
ἐπιλάδωνται ; Ἢ καρποὺς παρέχονται τοὺς αὐτοὺς 
τῇ γῇ τοῖς πόνοις ὑμῶν, οἷς θυσίας 51 χορηγεῖτε ; 
οὐδὲν δύνανται. 

XXV. El ὃὲ xal ποιεῖν τι ἐδύναντο, οὐχ ἂν αὐ- 
τοὺς ὀρθῶς θεοὺς ἐλέγετε, ὁπότε οὐδὲ τὰ στοιχεῖα 
ὀνομάζειν ἔξεστι θεοὺς, δί᾽ ὧν τὰ ἀγαθὰ χορηγεῖται. 
᾿Αλλὰ νὸν μύνον τάξαντα αὐτὰ, πρὸς τὴν ἡμετέραν 
χρῆσιν ἐχτελεῖν τὰ πάντα, xai χελεύσαντα ἀνθρώπῳ 
ὑπηρετεῖν, μόνον ὀρθῷ λόγῳ Θεὸν ὀνομάζομεν. Οὗ 83 
τῆς εὐεργεσίας ὁμεῖς μὴ αἰσθανόμενοι τὰ ὁμῖν δοῦλα 
ἀπονεμηθέντα στοιχεῖα χαθ᾽ αὑτῶν δεσπόζειν ἀνηγο- 
ρεύσατε. Καὶ τί περὶ στοιχείων δεῖ λέγειν ; Ὁπότε 
χαὶ ἄψυχα ἀγάλματα πεποιηχότες οὐ μόνον προσχυ- 
νεῖτε, ἀλλ᾽ ὡς δοῦλοι κατὰ πάντα αὐτοῖς ὑποτετάχθαι 
ἀξιοῦτε. Διὰ τοῦτο, δι’ ὧν παρεφρονήσατε 39, δαίμο- 
σιν ὑποχείριοι γεγόνατε. Πλὴν διὰ τῆς εἷς αὐτὸν τὸν 
Θεὸν ἐπιγνώσεως ἐχ τῶν χαλῶν πράξεων δύνασθε 


simulacrorum suorum, qui in eis resident dii. Cur 
ergo vos ea curatis, abstergentes, lavantes, pur- 
gantes, coronantes et sacrificiis colentes ? Quocirca 
inde reputate, vos recta ratione non agere. Quem- 
admodum enim mortuos defletis, ita et diis ve- 
stris sacrificatis et libatis. 


XXIV. Equidem non amplius illud convenit cum 
exemplo Caesaris et potestatum sub illo positarum, 
deos dicere administratores, quandoquidem iis 
omnem curam impenditiis, sicut jam dixi, in om- 
nibus vobis foventes simulacra.Ipsa enim cum ni- 
hil possint, nihil faciunt. Alioquin dicite nobis, 
quidnam administrent, quid hujusmodi agant, quale 
agunt locorum praefecti ? Quid vero tale operentur, 
quale Dei astra? An lucent sicut sol, quibus lucer- 
nas accenditis? Possuntne ut nubes imbrem ferunt 
ita et ipsi pluviam dare, qui ne ipsos quidem se 
movere valent, nisi 80 hominibus prehenduntur? 
Num terre pro laboribus vertris eos ipsos prebent 
fructus, quibus ei sacrificia exhibetis? Sic nihil 
possunt. 


XXV. Sed etsi valerent aliquid facere, non reote 
eos diceretis deos, quoniam nec licet elementa 
deos appellare, per que suppeditantur bona. Sed 
eum solum recta ratione Deum nominamus, qui 
unuselementa ordinavit, ut ad nostrum usum cun- 
cta perficerent, quique precepit inservire homini. 
Cujus vos beneficium non sentientes, que vobis 
serva tributa sunt clementa, dominos vestros re- 
nuntiastis. Et quid de elementis loquor ? Cum ina- 
nima quoque signa, qua fabricastis, non modo 
adoretis, sed et velut servi omnino illis subjici cu- 
piatis. Ideo per dementiam vestram redacti estis in 
demonum potestatem. Verum per agnitionem Dei 
et bona opera potestis iterum heri effici, et daamo- 


VARLE LECTIONES., 


*! [ta C. in marg., πολέμων in textu, ut 0. 3? αὐτούς S. O., ἑαυτούς C. 33 δύναμιν, O mendose ?* μηδέ C. 
35 ὁμῶν C. 86 Log. Ἢ S. 51] παρέχονται ; τὸν αὐτὸν πρόπον τῆς γῆς τοῖς πόνοις ὑμεῖς θυσίας conjecit et ver- 


sione expressit 


παρέχονται, ὃν τρόπον dj γῆ ; τοῖς πόνοις, x. τ. À. D. παρέχονται, οἷς αὐτοῖς τῆς γῆς τοὺς 


(vel πόρους), x. τ. À. proposuerit S. 88 οὗ add. c. O. 39 διὰ τοῦτο ἑαυτοὺς δι᾽ ὧν m. C. 8i ἑαυτούς retineri ve- 


is, legendum esse videtur auctore S. : 
deat, aut etiam καθ᾽ ἑαυτούς corrigendum. 


ὑποχειρίους πεποιήχατε, ut accusativus ἑαυτούς habeat, unde pen- 


271 


CLEMENTINA. — HOMILIA XI. 


“18 


ὡς πῦρ χερσευσάση ἀρούρῃ ἐπαφεῖναι 48Ὲ δυνη- A tem vestram, quasi ignem in arvum silvescens 


θῆτε. Εἰ μὲν οτν οὐχ ἔχετε δίχαιον πῦρ, τὴν χατὰ 
τῶν καχῶν ἐπιθυμιῶν ὀργὴν λέγω, μάθετε ἀπό 
ποίων χαλῶν 5* ἐνηδρεύθητε, καὶ πρὸς ποίαν χὸλα- 
σιν χατηρτίσθητε, xai ὑπὸ τίνος ἡπατήθητε, καὶ 
οὔτως ὑμῶν ὁ νοῦς νήψας, καὶ ὥσπὲρ πῦρ ὑπὸ τῆς 
τοῦ πέμψαντος ἡμᾶς διδασχαλίας ἐξαφθεὶς εἰς óp- 
γὴν, τὰ xaxà " τῆς ἐπιθυμίας ἀναλῶσαι δυνηθῇ. 
ΠΠστεύσατέ μοι, ὅτι θελήσαντες πάντα χατορθῶσαι 
δυνήσεσθε. 

IV. θεοῦ τοῦ ἀοράτου ἐστὲ εἰχών. “Ὅθεν οἱ εὖσε- 
δεῖν βουλόμενοι μὴ τὰ εἴδωλα λεγέτωσαν Θεοῦ cixó- 
να 9 εἶναι, xal διὰ τοῦτο δεῖν αὐτὰ σέδειν. Εἰκῶν γὰρ 
Θεοῦ ὁ ἄνθρωπος. Ὁ εἰς Θεὸν εὐσεδεῖν θέλων ἄνθρω- 
vov εὐεργετεῖ, ὅτι εἰκόνα Θεοῦ τὸ ἀνθρώπου βαστά- 
ζει σῶμα. Τὴν ó& ὁμοιύτητα οὐχέτι πάντες, ἀλλ᾽ V, 
ἀγαθῆς ψυχῆς ὁ χαθαρὸς νοῦς. Πλὴν ὡς ἡμεῖς οἴδα- 
μὲν τὸν ἄνθρωπον χατ᾽ tixóva καὶ καθ᾽ ὁμοίωσιν 
γεγονότα τοῦ Θεοῦ, εἴς τοῦτον ὑμᾶς εὐσεθεῖν "8 λέγο- 
μεν, ἵνα εἰς Θεὸν, οὔπέρ ἐστιν εἰχὼν, ἡ χάρις λογι- 
σθῇ. Τιμὴν οὖν τῇ τοῦ Θεοῦ εἰχόνι, ὅπερ ἐστὶν ἄν- 
θρωπος, προσφέρειν δεῖ οὕτως, πεινῶντι τροφὴν, δι- 
ψώντι ποτὸν, γυμνητεύοντι 9 ἔνδυμα, νοσοῦντι πρό- 
νοιαν, ξένῳ στέγην, καὶ τῷ ἐν εἰρχτῇ ὄντι ἐπιφαινό- 
μενον 9 βοηθεῖν ὡς δυνατόν ἐστιν. Καὶ ἵνα μὴ τὸ xaz' 
εἶδος λέγω, πάντα ὅσα ἑαυτῷ τις θέλει χαλὰ, ὡσαύτως 
ἄλλῳ χρῴζοντι παρεχέτω, xxi 882 τότε αὐτῷ εἷς τὴν 
τοῦ Θεοῦ εἰκῦνα εὐσεδήσαντι δύναται ἀγαθὸς λογι- 
σθῆναι μισθός" ᾧ λόγῳ εἰ xal ταῦτα ποιεῖν μὴ ἀνα- 
δέξηται 91, ὡς ἀμελήσας τῆς εἰκόνος κολασθήσεται. 

V. Οἷον οὖν ἔστι λέγειν ποτὲ, ὅτι εὐσεδείας τῆς 
εἷς θεὸν χάριν πᾶσαν μορφὴν 9* σεδόμενοι, τὸν ἄν - 
θρωπον τὴν ὄντως εἰκόνα Θεοῦ ὄντα ἐν πᾶσιν ἐνυδρί- 
ζετε 43, φονεύοντες, μοιχεύοντες, χλέπτοντες xal xa- 
τὰ πολλὰ ἄλλα ἀτιμάζοντες ; Ἐχρῆν δὲ μηδ᾽ ἕν δ᾽ 
καχὸν πράτττιν, δι’ ὃ ἄνθρωπος λυπεῖται 95 νῦν δὲ 
πάντα πράττετε, δι᾽ ἃ 95 ἄνθρωπος ἀθυμεῖ, ἀδικία γὰρ 
χαὶ ἀθυμία γίνεται. Διὰ τοῦτο φονεύετε 57 xal ἀφαι- 
ρεῖσθε τὰ αὐτοῦ͵ xai ὅσα ἄλλα ἴστε, ἄπερ παθεῖν οὐ 
θέλετε. Ὑμεῖς δὲ ἕρπετῷ τινι χαχούργῳ πρὸς χαχίαν 
ἀπατηθέντες ὑπονοίᾳ πολυθέου γνώσεως, εἰς μὲν τὴν 
ὄντως εἰχόνα, ὅπερ ἐστὶν ἄνθρωπος, ἀσεδεῖτε, εἰς δὲ τὰ 
ἀναίσθητα εὐσεδεῖν δοχεῖτε. 


VI. Τινὲς δὲ λέγουσιν, εἰ μὴ ἤθελεν αὐτὰ εἶναι, 
οὐχ ἂν ἦν, ἀλλ᾽ ἀνῃρεῖτο 99 ἀν, Φημὶ κἀγὼ, τοῦτο 
πάντως ἔσται, ὅταν πάντες τὴν αὐτῶν πρὸς αὑτὸν 
δείξωσι προαίρεσιν, καὶ οὕτως ἀλλαγὴ τοῦ νῦν γε- 
νήσεται χόσμου. Ἡλὴν εἴ χαὶ οὕτως ἠθέλετε 99 αὐτὸν 
ποιῆσαι, ἵνα μηδὲν τῶν προσχυνουμένων 888 ὑπῆρ- 


positis immittere. Si ergo non habetis justum 
ignem, iram dico adversus cupiditates malas, 
animadvertite a qualibus bonis per insidias abstra- 
cti fueritis, ad quale supplicium preparati et a qua 
re seducti. Atque ita mens vestra sobria facta, et 
quasi ignis & doctrina ejus qui misit nos incensus 
δὰ iracundiam, poterit cupiditatem consumere, 
Mihi credite, modo velitis, poteritis emendare 
cuncta. 

IV. Dei qui cerni nequit imago estis. Unde qui 
pie vivere cupiunt, ne dicant idola esse Dei ima- 
ginem, ideoque coli ea oportere. Nam Dei imago 
homo est. Qui in Deum pie se gerere vult, homini 
benefacit, quia Dei imaginem portat hominis cor- 
pus; similitudinem vero non omnes gerunt, sed 
bone anime pura mens.Áttamen, quia nos ecimus 
hominem factum fuisse ad imaginem et ad similitu- 
dinem Dei,hortamur sitis erga illum pii,utin Deum, 
cujus est imago, gratia referatur. Honorem ergo, 
imagini Dei, id est homini, deferre oportet hunc iu 
modum, prebendo esurienti cibum,sitienti potum, 
nudo indumentum, segro providentiam, peregrino 
tectum, in carcere posito visitationem ao pro viri- 
bus auxilium.Et ne singula recenseam : quecunque 
aliquis sibi desiderat bona, alteri indigenti pariter 
tribuat. Tuncque ipsi, in Dei imaginem pietatem 
exercenti, bona potest imputari merces : qua ra- 
tione, si ista facere recuset, quasi qui contempse- 
rit imaginem, punietur. 

V. An igitur dici potest, propter pietatem erga 
Deum coli omnem formam, si hominem, veram 
Dei imaginem, in omnibus contumelia afflcitis,oo- 
cidendo, adulterando, furando,in multis aliis indi- 
gne accipiendo ? Oportebat autem ne unum quidem 
malum committere, per quod homo contristetur ; 
nunc vero cuncta facitis quibus homo angitur. In- 
juri& enim etiam anxietas fit.Ideo interficitis et res 
illius aufertis et quecunque alia scitis, que non 
vultis pati. Vos autem ἃ maligno quodam serpente 
ad malitiam decepti, per suspicionem sententie 
multos deos inducentis,in vera quidem imagine seu 
homine impii estis, in rebus vero sensu destitutis 
pii vobis videmini. 

V]. Nonnulli autem dicunt, si noluisset Deus ea 
esse, utique non exstitissent, sed fuissent sublata. 


D Ego quoque fateor, id omnino futurum, quando 


omnes suam erga Deum ostenderint voluntatem, 
tumque hujus mundi fore mutationem. Verumta- 
men, etiamsi vultis illum ita facere ut nihil eorum 


VARLE LECTIONES. 
δὲ Haud male D. corrigit ὑπὸ ποίων χαχῶν ut infra hom. x:, 14. "5 Ita conj. C., qui erh. 


χατά in textu, ut O. δ cixóvac leg. 
O. 55. γυμνιτεύοντι O. δ [ta O o. 5. 
6 Addehde 


ὄντα. 42 ἐνυδρίζοντες C. 9* μηδέν p. μηδ᾽ ἕν Ο. 55 λυπεῖτε Ο. 96 à 
Dein. τοῦ p. τοῦτο 0. 57 Ita S., φονεύεσθε C., O. Tum ἀφαιρεῖσθαι O. Deinde ἐστίν 


censet 8. 
(cfr. hom. xu, 32), ἐπιφαινόμενοι C. ὃ . 
um ἐστε post μορφήν. S. Tum τοῦ p. τήν O Forsan scribendum est τὴν τοῦ ὄντως Θεοῦ εἰκόνα 


δ ἀλλά O. 88) ἀσεύεῖν ὑμᾶς p. ὑμᾶς εὐσεδεῖν 
1 


αδέξητε 0. 


S. 0., ὃ C. Tum xai ἄν p. xal idem. 
p. ἴστε conj. D. ** ἀνή- 


ρητο O. Postea ascripsi πάντες c. eodem 5? οὕτως, εἰ θέλετε C. Ac. D. scribendum putabat πλὴν cl xat 
οὐτωσὶ θέλετε αὐτὸν ποιῆσαι" Verumlamen si sic vultis eum facere 8. Meea quidem sententia delendum εἶ 


post πλήν. 


281 


CLEMENTINA. — HOMILIA XI. 


τὸν ἐν πᾶσιν ὑμᾶς εὐεργετήσαντα εὐχαρίστῳ ἀμεί- A equitatem, eum,qui omnibus vos eumulavit bene- 


ψασθαι φωνῇ. 

ΙΧ. ᾿Αλλὰ, φήσὶν, χρεῖττον ποιοῦμεν, ἅμα αὐτῷ 
xai πᾶσιν εὐχαριστοῦντες. ᾿Αλλὰ ταῦτα λέγοντες 
οὐκ ἔστε τὴν χαθ' ὑμῶν ἐπιδουλήν. Ὡς γὰρ, ὁπόταν 
ἕνα κάμνοντα πολλοὶ ἴατροὶ θεραπεύειν ἐπαγγέλλων- 
ται 55 μηδὲν 838} δυνάμενοι, εἷς δέ τις ὄντως ἰᾶσθαι 
δυνάμενος τὴν αὐτοῦ ἀντίδοτον μὴ προσφέρει, λογισά- 
μενος ὅτι, ἂν αὐτὸς θεραπεύσῃ, ἄλλοι ἐπιγράφονται, 
οὕτω χαὶ ὁ Θεὸς, μετὰ πολλῶν ἀξιούμενος τῶν μη- 
δὲν δυναμένων, οὐχ εὐεργετεῖ. Τί οὖν, φησὶν, ὁ Θεὸς 
ἐπὶ τούτῳ ἀγαναχτεῖ, ἐάν γε αὐτοῦ θεραπεύοντος 
ἄλλος ἐπιγράφηται δὲ ; Φημὶ, εἰ καὶ μὴ ἀγαναχτεῖ, 
ἀλλ᾽ οὖν γε οὐ θέλει 95 τῆς ἀπάτης συνεργὸς γενέσθαι. 
Αὐτοῦ γὰρ εὐεργετήσαντος χαὶ τὸ μηδὲν ποιῇσαν εἴδω- 
λον ὡς δυνηθὲν πιστοῦται. ᾿Αλλὰ κἀγώ φημί σοι, 
εἰ 8 μὴ φυσικῶς ἠδίχητο πρὸς ἀναίσθητα ἐπτοημέ- 
νος (29), ἴσως ἂν xai τοῦτο ὑπομεμενήχει' διὸ νήψα- 
τε (30) ὑπὲρ τῆς σωτὴρίας τὰ εὔλογα νοεῖν. Ὁ Θεὸς 
γὰρ ἀνενδεὴς ὧν αὐτὸς οὐδενὸς δεῖτα!', οὔτε βλάπτε- 
ται, Ἡμῶν γάρ ἐστι τὸ ὠφελεῖσθαι ἢ βλάπτεσθαι. 
Ὅνπερ γὰρ τρόπον Kaicap 9' (31) οὔτε βλασφημού- 
μενος βλάπτεται, οὔτε εὐχαριστούμενος ὠφελεῖται, 
ἀλλὰ τοῦ εὐχαριστοῦντος μὲν γίνεται τὸ ἀκίνδυνον, 
τοῦ δὲ βλασφημοῦντος ὄλεθρος, οὔτως οἱ θεὸν εὐφη - 
μοῦντες αὐτὸν μὲν οὐδὲν ὠφελοῦσιν, ἑαυτοὺς δὲ 
σώζουσιν. ὁμοίως καὶ οἱ βλασφημοῦντες αὐτὸν μὲν 
οὐχ ἀδιχοῦσιν, αὐτοὶ δὲ ὀλοθρεύονται. 


X. ᾿Αλλὰ, φησὶν, οὐχ ὁμοίως ἐπ᾽ ἀνθρώπου xal 
Θεοῦ. Σύμφημι κἀγὼ, 236 ὅτ' οὐχ ὁμοίως. Μείζων 
γὰρ ) κόλασις ὡς μέϊζον δδ ἀσεδήσαντι, ἥττων δὲ τῷ 
εἰς τὸν ἥττονα ἁμαρτήσαντι. Ὡς οὖν πάντων μείζων 
ὃ Θεὸς, οὕτως μείζονα ὑφέξει κόλασιν ὁ εἰς αὐτὸν 
ἀσεδήσας, ὡς εἰς μείζονα ἁμαρτήσας, οὐκ αὐτοῦ 
αὐτόχειρος ἀμυνομένου, ἀλλὰ πάσης τῆς χτίσεως ἐπὶ 
τούτῳ ἀγαναχτούσης xai φυσικῶς ἐπεζερχομένης. Οὐ 
γὰρ δώσει τῷ βλασφάμῳ οὐχ ἥλιος τὸ φῶς, οὐ γῆ 
τοῦς καρποὺς, οὐ πηγὴ τὸ ὕδωρ, οὖκ ἐν δῃ τῇ ψυχῇ 
ὃ ἐχεῖ χαθεστὼς ἄρχων τὴν ἀνάπαυσιν, ὁπότε xai 
νῦν ἐπὶ 89 τῆς τοῦ χόσμου προθεσμίας ὑφεστώσης 
παραγαναχτεῖ πᾶσα ἡ χτίσις. Διὸ οὔτε Κ τελείους 


ficiis, grata remunerari voce. 

IX. Sed, inquit, melius facimus, qui ei omni- 
busque simul gratias agimus. Verum hec dicendo 
non intelligitis Structas vobis insidias. Quemadmo- 
dum enim,quando unum egrum multi medici, qui 
nibil possunt, promittunt curare, unus, qui revera 
potest mederi,remedium suum non porrigit,secum 
reputans,quod,etsi ipse sanaverit,attribuetur aliis : 
ita et Deus, una cum multis qui nihil possunt ro- 
gatus, non prestat beneficium. Quid ergo, inquit, 
Deus ideone indignatur, si, cum ipse curet, ascri- 
batur alteri ? Respondeo, licet non indignetur,atta- 
men non vult esse erroris adjutor. Postquam enim 
ipse beneficit, etiam idolum, quod nihil egit, tan- 


p guam efficax fldem accipit. Sed et ego tibi dico, 


nisi propria et naturali injuria afficeretur, quando 
una cum sensu non habentibus timetur ac ado- 
ratur,forte hoo etiam sustineret ; quapropter cure 
Sit vobis, ut rationi consentanea pro salute vestr& 
intelligatis.Deus enim sibi sufficiens nullo indiget, 
neque leditur.Nostrum quippe est juvari aut laedi. 
Nam sicut Cesar neque maledictis leditur, neque 
gratiarum actionibus juvatur,sed, qui gratias agit, 
securitatem habet,qui maledicit interitum : ita qui 
Deum laudibus prosequuntur, ipsum nequaquam 
adjuvant, sibi vero ipsis salutem atferunt, parique 
modo, qui conviciis appetunt, ei quidem non fa- 
ciunt injuriam, ipsi vero pereunt. | 
X. Sed, inquit, non similiter in homine et Deo. 
Et ego fateor, quod non similiter.Majus enim eup- 
plicium ut magis impio : minus autem ei, qui in 
minorem peccavit.Sicut ergo maximus omnium est 
Deus,ita maximas dabit poenas, qui in eum impius 
exsliterit, quoniam adversus maximum deliquit. 
Neque Deus propria manu ulciscetur, at omnis 
creatura in ea re indignabitur et naturaliter vindi- 
cabit. Non enim blasphemo dabit lucem sol, non 
fructus terra, non aquam fontes,non tribuit anime 
in inferis requiem,qui ibi constitutus est princeps: 
quando nunc quoque, adhuc subsistente prefinito 
mundi tempore, zegre fert universa creatura. Ideo- 


VARLE LECTIONES. 
55 [ta O. c. S., ἐπαγγέλλονται C. Particulam δέ sep. utriusque hom. codd. auctoritas tuetur : quapropter 


non delenda ut censet S. ** ἐπιγραφῇ C. 95 λέγει 


l. et S. contra codd. auctoritatem. Schwegleri con- 


jectura θέλει vulgata lectio cst ap. C. δ εἰ Ὁ et ex conject. C. in cuj. textu ἢ. 8 Καίσαρ O. ** τῷ εἰς 
eri 


μείζονα conj. D.. τῷ μεῖζον scr. Schliemannus Clement. 


p. ?50, 569. 89 ἔτ! conj. C. * Cotelerio post διὸ 


οὔτε deesse videtur o5pzvóc. Forte tamen scripsit noster διὸ οὔτε νέφη τοὺς ὑετοὺς παρέχει. Videsis Eusta- 
thium in Heraem. p. 5. Ego sane, quid sibi velint τέλει ὑετοί, non capio D. 


VARIORUM NOTE. 


(29) Per me licet sensu activo sumere ἔπτοη μέ- 
voc ac vertere : Nisi naturaliter injuria. afficere- 
tur, qui ad sensu destituta attonitus stupet. C. 
Recte : nam alias non intelligitur: quid sibi velit 
φυσιχῶς ἠδίχητο. C. fr. C. 40. 8. DnESSEL. 

(30) Ὑπομεμενήχει, δι’ ὃ fyacc C. Lectio ex O. 
allata locum nimia corruptela prius laborantem ita 
dilucidat, ut conjecturis non amplius opus sit. Ip. 

31) "Ovzsp γὰρ τρόπον Καῖσαρ. Sepe dicte 
Eclogz cap. Περὶ βλασφημούντων xai μεγαχοῤῥημο- 
vojvtuy xat πταιόντων εἰς τὸν Θεὸν ἣν nog Τοῦ 


ἁγίου Κλήμεντος Ῥώμης. Ὅν τρόπον ὁ βασιλεὺς» 
οὔτε βλασφημούμενος βλάπτεται, οὔτε εὐχαριστούμε" 
νος ὑπὲρ τὸ ἀξίωμα μεγαλύνεται * ἀλλὰ τοῦ εὐχαρι- 
στοῦντος μὲν γίνεται τὸ ἀχίνδυνον, τοῦ δὲ βλασφη- 
μοῦντος ὁ ὄλεθρος" ὀὕτως οἱ Θεὸν μὲν εὐφημοῦντες, 
αὐτὸν μὲν οὐ μεγαλύνουσιν ὑπὲρ τὴν οἰκείαν δόξαν, 
ἐχυτοὺς ὃὲ σώζουσιν" οἱ δὲ βλασφημοῦντες, αὐτὸν 

οὐ βλάπτουσιν, ἑαυτοὺς δὲ. ὁλοθρεύουσι. Καὶ μείζων 
$ χόλατις, ὅσῳ μείζων ἣ ἀσέδεια, ὡς xal πάντων 
κρείττων ὁ Θεὸς, ὑπὲρ οὐ πᾶσα d χτίσις ἀγαναχτεῖ, 


CLEMENTINA. — HOMILIA XI. 


σίας αὐτῶν ἴσως slc 49 ἄλλο τι ἦ εἰς 288 χρῆσιν A vel ad fimum, fuisset utilis. Nuno vero neque ad 


κόπρου, εὐχρηστησάσης. Nov δὲ οὐδὲ 1 εἴς τοῦτο χρη- 
σιμεύει, ὅτε μετασχηματίσαντες προσχυνεῖτε. Πῶς 
δὲ καὶ 3 εὐσεδέστεροι εἶναί φατε, οἱ πάντων ἀσεδέ- 
στατοι, ταύτῃ αὐτῇ τῇ μιᾷ xai ἀσυγκρίτῳ ἁμαρτίᾳ ψυ- 
χῆς ὄλεθρον ὀφείλοντες τῷ ἀληθεῖ 8, ἐὰν ἐπιμείνητε ; 
Ὡς γὰρ εἴ τις υἱὸς πολλὰ εὐεργετούμενος ὑπὸ τοῦ 
πατρὸς ἑτέρῳ τινὶ τῷ u3) πατρὶ τὴν ὀφειλομένην τῷ 
πατρὶ ἀποδῴη * τιμὴν, πάντως ἀποχληρονόμος γίνεται" 
ἐπὰν δὲ xarà γνώμην τοῦ πατρὸς βιοὺς εὐχαριστῇ 
ἐπὶ ταῖς εὐεργεσίαις, εὐλόγως χληρονόμος γίνεται. 

XIII. "A3Ào: δὲ λέγουσιν" ᾿Ασεδεῖν μέλλομεν, ἐὰν τὰ 
παραδοθέντα ἡμῖν dx πατέρων σεδάσματα καταλεί- 
ψωμεν δ: ὅμοιον γάρ ἐστι τῷ παραθήχην φυλάξαι. 
Οὐχοῦν τούτῳ τῷ λόγῳ χἂν λῃστοῦ τις dj πατρὸς ἣ 
αἰσχροδίου, οὐκ ὀφείλει ὁ υἱὸς νήψας τὸ χρεῖττον 
ἑλέσθαι, ἵνα μὴ ἀσεδήσῃ, καὶ μὴ τὰ ἴσα τοῖς γονεῦσι 
ποιῶν ἁμαρτάνῃ δ. Πῶς δὴ ἀνόητοι οἱ λέγοντες" Ταῦτα 
προσχυνοῦμεν, ἵνα μὴ αὐτῷ ὀχλῶμεν ; ὡς ὀχλουμέ- 
vou Θεοῦ ἐφ᾽ οἷς εὐφημεῖται. μὴ ὀχλουμένου δὲ ἐφ᾽ 
οἷς ἀχαριστούμενος βλασφημεῖται. Διὰ τί οὖν, ὁπόταν 
ἐποχὴ ὑετοῦ γένηται, πρὸς οὐρανὸν τὰ πάντα ἀφο- 
ρῶντες εὐχὰς xai λιτὰς ἀπονέμετε ; καὶ ὅταν ἐπιτύχητε, 
τάχιον ἐπιλανθάνεσθε ; ἀμήσαντες γὰρ Tj τρυγήταντες 
εὐθέως τοῖς uz δὲν Ἰ οὖσιν εἰδώλοις τὰς ἀπαρχὰς 239 
ἀπονέμετε, τάχιον ἐπιλανθανόμενοι τοῦ εὐεργετήσαντος 
Θεοῦ. Καὶ οὕτως εἰς ἄλση * xal εἷς τοὺς ναοὺς γενό- 
μενοι θυσίας ἐπιτελοῦντες εὐωχεῖσθε. Διὰ τοῦτο ol 
μὲν ὁμῶν λέγουσιν: Παρηγορίας καὶ τοῦ εὐωχεῖσθαι 
χάριν καλῶς ταῦτα ἐπινενόηται. 

XIV.'à ἀνόητοι ὑμεῖς τοῦ λεγομένου γίνεσθε 9 
δίκαιοι χριταί, Εἴπερ γὰρ xal ἐχρῆν ἐνταῦθα εἰς 
εὐφρασίαν σώματος ἑαυτὸν δοῦναι ποίᾳ εὐωχίᾳ, 
ἀμείνων ἦν ἡ ἐν ποταμοῖς 19 xai ὕλαις καὶ ἄλσεσιν, 
ἔνθα εἰλαπίναι καὶ συμπόσια xai χατάσχιοι τόποι, ἣ 
ὅπου ἀπόνοια δαιμόνων, xal χειρῶν τομαὶ, xai αἷ- 
δοίων ἀποχοπαὶ, xai οἶστροι, καὶ μανίαι, καὶ τριχῶν 
xóua, xai χόμποι, xal ἐνθουσιασμοὶ, xal ὀλολυγαὶ, 
xai πάντα ἐχεῖνα và μεθ᾽ ὑποχρίσεως εἰς χατάπληξιν 
τῶν ἀνοήτων γινόμενα, ὅπως τὰς ὑμῶν 11 ὀφειλομένας 
εὐχὰς χαὶ εὐχαριστίας χαὶ νεχρῶν νεχροτέροις 
προσενέγκητε ; 

XV. Καὶ διὰ τί χαίροντες ταῦτα ποιεῖτε; Ἐπεὶ 
οὐ θέλει ὑμῖν ὁ ἐμφωλεύων εἰπεῖν ὄφις 13, ὃς ἐνέσπει- 
pev ὑμῖν τὴν ἄχαρπον ἐπιθυμίαν, λέγων ὑπομνήσω. 
Ἔχει ὃὲ οὕτως: Παρὰ τῇ τοῦ Θεοῦ θρησχείᾳ χη- 


hoc prodest, quando a vobis transflguratam colitis. 
Qua autem ratione vos et magis pios dicitis, qui 
omnium estis impiissimi, hoc ipso una et incom- 
parabili peccato interitum anime merentes coram 
illo, qui verus »st, si perseveretis. Exempli gratia 
si quis fllius,plurima beneflcia a patre consecutus, 
alteri qui pater non sit debitum patri honorem de- 
ferat, plane exheredabitur. Cum vero ex sententia 
patris vivens gratias de beneficiis egerit, merito 
haeres relinquetur. 

XIII. Alii vero dicunt, impii erimus, si nobis & 
patribus tradita numina dereliquerimus: idem enim 
est ac depositum servare. Igitur hao ratione, si 
aliquis ortus sit ex patre latrone aut obscono, non 


Β debetfilius frugi esse melioremque vitam amplecti, 


ne impius evadat,peccetque eadem cum parentibus 
non agendo.Quam stulti autem sunt,qui dicunt:Heo 
adoramus,ne Deo simus molesti! Quasi Deo molesta 
sint ea quibus laudatur,non molesta vero,quibus in- 
grate accipitur et inflammatur.Curergo,cum imbris 
acciderit remora, in celum omnino intuiti preces 
ac supplicationes assignatis? et quando obtinuistis, 
cito obliviscimini. Facta enim messe aut vindemia, 
statim ad idola, que nihil sunt, primitias defertis, 
celeriter Dei immemores, beneficii auctoris.Sicque 
in nemoribus et in templis positi sacrificia celebra- 
tis, atque genio indulgetis. Quapropter nonnuli ex 
vobis dicunt : Solatii et bone tractationis causa 
preclara ista excogitata sunt. 


XIV. O stolidi! Vos hujus dicti estote justi judi- 
ces. Si enim oportebat hic se ad corporis volupta- 
tem alicui tradere oblectationi,melior erat ea, que 
in fluviis οἱ silvis et lucis, ubi compotationes et 
convivia et loci umbrosi, quam ubi demoniaca 
amentia,et manuum sectiones, abscissiones veren- 
dorum, rabidus furor, insania, sparsi crines, stre- 
pitus stridoresque, afflatus fanatici, ululatus, 
omniaque illa que cum simulatione ad terrorem 
amentium flunt,ut debitas illis preces et gratiarum 
actiones offeratis,idque iis, qui mortuis magis sunt 
mortui. 


XV. Et cur leti ista facitis? Quoniam intus la- 
tens serpens vobis non vult edicere, qui infructuo- 
sam inseruit cupiditatem, dicam ego atque memo- 
rabo. Ita autem habet : Apud religionem Dei pre- 


ρύσσεται νήφειν, σωφρονεῖν, ὀργῆς κρατεῖν, ἀλλό- D aicatur agere sobrie, sibi temperare, iram tenere, 


τρια μὴ νοσφίζεσθαι, δικαίως βιοῦν, ἐπιειχῶς 13, 
εὐσταθῶς, πράως, χολάζειν ἑχυτὸν μᾶλλον ἐν ταῖς 


ἐνδείαις, f, 840 μὴ ἔχοντα ἑτέρου, ἀδίκως ἀφελόμε- 


non subripere aliena, juste vivere, cum bono jure, 
tranquille,leniter,se in inindigentia potius continere 
ac reprimere,quam cum non habeas, alterius bonis 


VARLE LECTIONES. 
19 εἰς quod deest in utroque Hom. cod., addidit D. Subinde scripsi ἄλλο τι fj elc c. O ut conj. D, ἄλλο 


τι, tl; C, quod mutari voluit in ἄλλοτε, εἰς. Tum εὐχριστησάτης 


! οὐδέ om. O. 3 xal inserui c. 0. 


8 «à ἀληθῆ C. Subinde ἐὰν μὴ ἐπιμείνῃτε O. 8 ἀποδῷ C. δ λείψωμεν C. 5 Vbb. καὶ μὴ τὰ ἴσα τοῖς γο- 
i 


νεῦσι ποιῶν ἁμαρτάνῃ textui reddi 


, cum pretermissaessent in ed. Schwegleriana. Subinde πῶς δέ S. 


' μηθέν Ο. * Ita O, ut conj. S, xa! οὕτως εἰς ἀεί. Kal C. ex conject., εἴσασι cod. ipsius, in cuj. marg. ἴσασι. 
Ruf. Rec. v, 30 : In templis aut lucis. * γίνεσθε S, γένεσθε C, Ὁ. 39 [ta explicandum esse videtur Ottobo- 


niani ἀμείνων fv: oi 
13 ἐπειχὼς 0. 


ν ποταμοῖς, ap. CO ἄμεινον dj ἐν ποταμοῖς. [ὑμῶν 8, αὐτῶν C, Ο. 43 ὄφις om. 0. 


289 


CLEMENTINA. — HOMILIA XI. 


290 


44 XVII. Ὑμεῖς δὲ ταῦτα εἰπεῖν οὐ δύνασθε, A — XVII. Vos vero hec dicere non potestis, quia 


o) γὰρ πιστεύετε τὰ ἐχεῖ εἶναι ὡς ἡμεῖς λέγομεν, 
λέγω δὴ, ὅπου πᾶσιν ἡ ἀνταπόδοσις γίνεται. Οὐ ἕνε- 
xtv ἀγνοοῦντες τὸ συμφέρον ὑπὸ τῶν προσχαίρων 
ἡδονῶν μὴ λαθεῖν τὰ αἰώνια ἐνεδρεύεσθε. Διὸ ἡμεῖς 
τοῦ συμφέροντος ὑμῖν τὰς ἀποδείξεις ποιεῖν πειρώ- 
μεθα, ἵνα πληροφορηθέντες περὶ τῶν τῆς θεοσεθείας 
ἐπαγγελμάτων διὰ τῶν ἀγαθῶν πράξεων δυνηθῆτε 
σὺν ἡμῖν τὸ ἄλυπον αἰῶνα χληρονομῆσαι. Μέχρι μὲν 
οὖν γνωρίσετε 35 ἡμὰς, μὴ χαλεπαίνετε ἡμῖν 36 ὡς 
ψευδομένοις περὶ ὧν ὑμῖν θέλομεν καλῶν. Τὰ γὰρ 
ἡμῖν νομισθέντα ἀληθῆ τε xal ἀγαθὰ, ταῦτα ὑμῖν 
φέρειν οὐχ ἐφθονήσαμεν, ἀλλὰ τούναντίον ἐσπεύσαμεν 
συγχληρονόμους ὑμᾶς ποιῆσαι ἀγαθῶν, ὧν ἠμεῖς ve- 
νομίχκαμεν 37, Οὕτω γὰρ χρὴ πρὸς τοὺς ἀπίστους λέ- 
γειν. Ὅτι δὲ ἀληθεύομεν ὄντως περὶ ὧν λέγομεν, οὐχ 


ἄλλως δυνήσεσθε εἰδέναι, ἐὰν μὴ πρότερον φιλαληθῶς Β 


ὑπαχούσητε, 

XVIII. Διὸ ἐπὶ τοῦ παρόντος, χἂν τὰ μυρία ὑμᾶς 
ὁ ἐν ὐμῖν ἐνδομυχῶν 35 ὄφις, χαχοὺς ὑποδαλὼν λογι- 
σμοὺς xal ἀσχολίας, ἐνεδρεύειν θέλῃ 39, ἀλλ᾽ οὖν γε 
ὑμεῖς ὀφείλετε ταύτῃ μᾶλλον προσφιλονειχοῦντες 
αὐτῷ συνεχῶς ἡμῶν 99 ἐπαχούειν. Δεῖ γὰρ συνεδρεύον- 
τας ὑμᾶς τούς σφόδρα ἠπατημένους εἰδέναι, πῶς χρὴ 
ἐπάδειν αὐτῷ. ἴλλλως δὲ ἀδύνατον. Ἐπάδειν δὲ ?! λέγω, 
τῷ λογισμῷ ἀντιτάσσεσθαι ταῖς xaxatQ αὐτῶν συμ- 
βουλίαις 848 μεμνημένους, ὅτι ὑποσχέσει γνώσεως 
ἀπ᾽ ἀρχῆς τῷ κόσμῳ θάνατον ἐξειργάσατο 83͵ 

XIX. Ὅθεν ὁ τῆς ἀληθείας προφήτης πολὺ τὸν 
χόσμον πεπλανημένον εἰδὼς xai τῇ καχίᾳ συνθέμε- 
νον ἰδὼν οὐχ ἠγάπησε τὴν πρὸς αὐτὸν εἰρήνην, ὡς 


ix πλάνης συνοῦσαν 9*- ὅτι εἰς τέλος ἐπιφέρει πᾶσι C 


τοῖς πρὸς καχίαν ὁμογνωμονοῦσιν, παραθεὶς 3* ἀντὶ 
πλάνης, τοῖς νήψασιν ὥσπερ πῦρ ἐμδαλὼν τὴν χατὰ 
τοῦ ἐνεδρεύσαντος ὀργὴν μαχαίρᾳ ἐοιχυΐαν, προ- 
τείνρς δὲ 35 λόγον ἀναιρεῖ τὴν ἄγνοιαν τῇ γνώσει, 
ὥσπερ τέμνων καὶ χωρίζων ζῶντας ἀπὸ τῶν νεχρῶν. 
Τῆς μὲν οὖν χαχίας ὑπὸ τῆς νομίμου γνώσεως νι- 
κωμέντς πόλεμος συνεῖχε τὸ πὰν. Σωτηρίας γὰρ χά- 
ριν υἱὸς ὑπείξας ἀπειθοῦς ἐχωρίζετο πατρὸς, ἢ xal 
πατὴρ τέχνου, dj τεχοῦσα θυγατρὸς, ἣ θυγάτηρ μη- 
τρὸς, γαὶ ἅπαξ οἱ 86 συγγενεῖς συγγενῶν καὶ φίλοι 
συνήθων. 

XX. Καὶ μὴ τις λεγέτω’ Πῶς τοῦτο δίχαιον, χω- 
ρίζεσθαι γονεῖς τέχνων χαὶ τέχνα γονέων ; Δίχαιον 
χαὶ πάνυ. Εἰ γὰρ συνόντες, μετὰ τοῦ μηδὲν αὐτοὺς 
ὠφελεῖν, καὶ συναπώλλυντο αὐτοῖς, πῶς οὐ δίκαιον, 
xai?! χωρισθῆναι τὸν σώζεσθαι θέλοντα ἀπὸ τοῦ μὴ 
ἔλοντος, συναπολέσθαι δὲ 39 βουλομένου ; πρὸς τού- 
τοις οὐδὲ αὐτοὶ οἱ τὸ χρεῖττον νενοηχότες χωρισθῆ- 


(a) Matth. x, 34. 


non creditis, que illic sunt esse quemadmodum 
dicimus, dico autem, ubi cunctis fiat retributio. 
Quocirca quod est utile ignorantes, ἃ temporariis 
voluptatibus, ne «terna accipiatis, decipimini. 
Quare nos conamur, commodi vobis probationes 
afferre, ut plene certi de pietatis promissionibus 
per bona opera possitis nobiscum saeculi quod tri- 
Blitia vacat heredes existere. Donec igitur cogno- 
scalis nos, ne nobis succenseatis, tanquam men- 
tiamur circa bona qua vobis cupimus. Que enim 
putavimus vera et bona, ea ad vos afferre non in- 
vidimus ; sed contra festinavimus, reddere vos bo- 
norum, que novimus, coheredes. Ita quippe ad 
infideles loquendum est. Quod autem plene veros 
proferamus sermones, non aliter poteritis scire, 
nisi prius cum veritatis studio audiatis. 


XVIII. Quapropter nunc, licet serpens, quemin- 
tus habetis latentem, mille vobis tendat insidias, 
pravas subjiciendo cogitationes et impedimenta, 
attamen eo magis obsistere et debetis, οἱ assiduo 
nos audire. Oportet enim, ut vos, qui fuistis valde 
decepti, convenientes cognoscatis, quo modo ille 
incantandus sit. Aliter vero fieri nequit. [Incantare 
autem dico, mente repugnare pravis demonum 
consiliis memores, cum promissione scientie 
mundo ab initio mortem procreasse. 

XIX. Unde veritatis propheta, sciens mundum 
errasse plurimum, et maliti econsensisse intuitus, 
non expetivit pacem cum illo, ut ex errore consi- 
Slentem ; sed usque ad finem cunctos in malitia 
consentientes oppugnat, et veritatem in locum er- 
roris proponit, ac resipiscentibus velut ignem im- 
mittit iram adversus insidiutorem, que gladio 
similis est (a), objectoque sermone ignorantiam 
cognitione interimit, quasi scindens ac separans 
vivos a mortuis. Itaque dum malitia per legitimam 
cognitionem vincebatur, bellum cuncta tenuit. Nam 
propter salutem filius credens a patre incredulo 
separavit se, vel pater a filio, genitrix a filia, filiaa 
matre, atque omnino propinqui 8 propinquis et 
amici a familiaribus. 

XX. Neque dicat aliquis: Quomodo id justum 
fuerit, separari parentes a liberis, liberos a paren- 
tibus. Justum est, et valde. Nam si una morati, 


ἢ preterquam quod nihil eis proderant, etiam cum 


illis peribant, quo pacto equum non est separari 
eum, qui salvari vult, ab eo qui non vult, sed una 
perire cupit. Ad hec, non illi, qui quod prestat 


VARLE LECTIONES. 


35 γνωρίζετε C. 36 ὑμῖν Cl. Fallitur S. de lectione Ci. 37 νενοήχαμεν C. 38 Ita O et ex conject. C., in 
cuj. textu ἐνδομοιχῶν. 39 Ita S., θέλει C. Ambigo de scriptura libri Ottob. non plena. *? ὑμῶν 0. 3: δέ 


om Ὁ. 55 Vbb. μεμνημένους, 6t: ὑποσχέσει γνώσεως dz ἀρχῆς τῷ χόσμῳ θάνατον ἐξειργάσατο 


argitus est 


O. ** Non continuo pacem mundo in erroribus posito dedit, hecogn. vi, 4. Unde conjectaverim esse gori- 
bendum συνεστῶτα S. 3) Post παραθείς deest aliquid, supple ἀλήθειαν vel similem aliquam vocern. Ofr. 
Recogn. vi, 4 : Sed ignoraniize ejus ruinis scientiam veritatis opposuit. Deinde ego post πλάνης commate 
distinxi, non, ut C., post νήψασιν 8. ?* δέ add. c, 0. ** αἱ O. 57 καὶ accessit ex O *5 xal O. 


CLEMENTINA. — HOMILIA XI. 


204 


φανῇ xal ζῶα ἐχόρασθῇ 30, συνελὼν ἐρῶ, ἵνα πάντα À υηᾶῶ, et animalia exirent, uno verbo ut omnia se 


co: παραστῆναι δυνηθῇ. Ἢ γὰρ οὐ διὰ σὲ ἄνεμοι 
πρὸς καρπῶν ἐπιγονὴν πνέουσι 9! xai ὑετοὶ φέρον- 
ται 8.46 xal τροπαὶ γίνονται ; Αὐτίχα γοῦν ἥλιος καὶ 
σελήνη ἅμα τοῖς ἄλλοις ἄστροις 9 διὰ σὲ τὰς Gva- 
τολὰς xai δύσεις ἐχτελοῦσιν, xai ποταμοὶ xai λί- 
μναι ἅμα ταῖς πάσαις πηγαῖς 9 ὑπηρετοῦσιν, Ὅθεν 
σοι τῷ ἀναισθέτῳ ὥσπερ ἡ μείζων ἐδόθη τιμὴ, οὔ- 
τως ἀχαριστήσαντι ἡ μείζων διὰ πυρὸς κόλασις 
προντοίμασται, ὅτι γνῶναι οὐχ ἠθέλησας ὃν πρὸ 
πάντων ἔδει γνῶναι. 

XXIV. Καὶ *" νῦν δὲ ix τῶν ἡττόνων ἐπίγνωθι 
τὴν τῶν ὅλων αἰτίαν, λογισάμενος ὅτι τὰ πάντα τὸ 
ὕδωρ ποιεῖ, τὸ δὲ ὕδωρ ὑπὸ πνεύματος χινήσεως τὴν 
γένεσιν λχμῦανει, τὸ δὲ πνεῦμα ἀπὸ τοῦ τῶν ὅλων 
Θεοῦ τὴν ἀρχὴν ἔχει. Καὶ οὕτως ἔδει λογίσασθαι, 
ἵνα ἐπὶ λόγῳ εἰς Θεὸν χαταντῆσαι δυνηθῇς, ὅπως 
ἐπιγνούς σου τὸ γένος 95, xal. πρωτογόνῳ ἀναγεννη- 
θεὶς ὕδατι xal 9" χληρονόμος χαταστῇς τῶν πρὸς 
ἀφθαρσίαν γεννησάντων σε γονέων. 

XXV. Διὸ ἐτοίμως πρόσελθε ὡς υἱὸς πατρὶ, ἵνα 
τῶν ἁμαρτημάτων σου ὁ Θεὸς τὴν ἄγνοιαν αἰτίαν θῇ. 
E: δὲ καὶ μετὰ τὸ χληθῆναι οὐ θέλεις fj βραδύνεις, 
δικαίᾳ Θεοῦ ἀπολῇ κρίσει, τῷ μὴ θελῆσαι μὴ θελη- 
θείς: χαὶ μή τοι νομίσῃς, ὅτι ἐὰν 51 πάντων τῶν 
ποτε γενομένων εὐσεδῶν εὐσεδέττερος γένῃ, ἀξάπτι- 
στος δὲ ἧς, ἐλπίδος τυχεῖν δυνήσῃ ποτέ. Ταύτῃ γὰρ 
μᾶλλον πλείονα ὑφέξεις χόλασιν, ὅτι καλὰ ἔργα οὐχ 
ἐποίησας χαλῶς. Καλὴ γὰρ εὐποιία, ὁπόταν ὡς Θεὸς 
ἐχέλευσε γίνηται, Σὺ δὲ εἰ οὐ θέλεις, $241 ὡς ἐχεί- 
νῳ ἔδοξεν, βαπτισθῆναι, τῷ σῷ θελήματι ὑπηρετῶν 
ἐχθραίνεις τῇ ἐκείνου βουλῇ. 


XXVI. ᾿Αλλ’ ἴσως ἐρεῖ τις’ Τί συμδάλλεται πρὸς 
εὐσέδειαν τὸ βαπτισθῆναι ὕδατι; Πρῶτον μὲν, ὅτι 
τὸ δόξαν Θεῷ πράττεις" δεύτερον δὲ, ἐξ ὕδατος dva- 
γεννηθεὶς Θεῷ, αἰτίᾳ φόδου 3, τὴν ἐξ ἐπιθυμίας 
πρώτην Got γενομένην χαταλλάσσεις 99 γένεσιν, καὶ 
οὕτως σωτηρίας τυχεῖν δύνῃ ἄλλως δὲ ἀδύνατον. 
Οὕτως γὰρ ἡμῖν ὥμοσεν ὁ 'προφήτης εἰπών 60" 
᾿Αμὴν ὑμῖν λέγω, ἐὰν μὴ ἀναγεννηθῆτε ὕδατι 
ζῶντι, εἰς ὄνομα Πατρὸς, Υἱοῦ, ἀγίου Πνεύματος, 
οὐ μὴ εἰσέλθητε εἰς τὴν βασιλείαν τῶν οὐρα- 
νῶν. Διὸ προσέλθετε. "Ἔστι γάρ τι ἐχεῖ ἀπαρχῆς 
ἐλεῆμον, ἐπιφερόμενον τῷ ὕδατι, xal. 9! τοὺς βαπτι- 
ζομένους ἐπὶ τῇ τρισμαχαριᾷ ἐπονομασίᾳ καὶ 53 ῥύε- 


tibi possent offerre. Aut non propter te venti spi- 
rant, ad fructuum productionem, et imbres dete- 
runtur et anni tempestates flunt? Jam vero sol et 
luna cum aliis stellis propter te oriuntur et occi- 
dunt, fluvii et stagna cum omnibus fontibus tibi 
subserviunt. Unde tibi sensu carenti quemadmo- 
dum major prestitus est honor, ita ingrato major 
preparata est ignis pena, quod scire nolueris, 
quem ante omnia oportuit cognoscere. 


XXIV. Sed vel nunc ex minoribus agnosce cunoto- 
rum causam, considerans, quod omnia aqua produ- 
cit, aqua vero a spiritu accipit motus originem, spi- 
ritusautem ab universorumDeo initium habet. Atque 


B itaoportet reputarequo per rationem ad Deum possis 


pervenire, ut agnoscens tuum genus et regeneratus 
aqua primigenita etiam heres efficiaris parentum 
qui te ad incorruptionem genuerunt. 


XXV. Propter quod prompte, tanquam filius ad 
patrem, accede, ut Deus causam peccatorum tuo- 
rum ponat ignorantiam. Quod si postquam vocatus 
es, non vis, aut cunctaris, justo Dei judicio peri- 
bis, et quia tu noluisti, nolet te Deus.Nec vero pu- 
tes, quod et si omnium, qui unquam fuerunt pii, 
piissimus sis, non fueris autem baptizatus, spem 
adipisci aliquando poteris. Eo enim majores dabig 
penas, quod bona opera non bene feceris. Prem- 
clara enim res est, bona operari, quando juxta 
mandatum Dei fit. Tu vero, si, ut illi placet, nolis 
baptizari, tue voluntati obsequens illius coneilio 
repugnas. 

XXVI. Sed aliquis forsan dicet: Quid confert 
ad pietatem, aqua baptizari ? Primo quidem, quia 
id quod Deo placuit facis. Secundo vero peraquam 
Deo renatus, timoris causam primam nativitatem 
quam ex concupiscentia traxisti permutas, sicque 
salutem consequi potes : aliter autem impossibile 
est. Ita enim nobis juravit propheta dicens : Amen 
dico vobis, nisi renati fueritis aqua viva, in. nomine 
Patris, Filii, Spiritus sancti, non introibilis in re- 
gnum celorum (a). Quocirca accedite. Ibi namque 
est aliquid ab initio misericors: quod fertur super 
aquam, et eos qui in ter beata invocatione baptizati 
sunt eripit de futuris suppliciis, et que post ba- 


ται τῆς ἐσομένης χολάσεως, ὥσπερ δῶρα προσφέρον ἢ ptismum facta sunt a baptizatis bona opera Deo 


τῷ Θεῷ ὡς ἂν 5$ ἀπὸ τοῦ βαπτίσματος αὐτῶν τῶν fla- 


(a) Joan. ri, 5. 


offert quasi donum. Quare confugite ad aquam. 


VARLE LECTIONES. 


9 Ita O et er conject. C, cuj. textus ἐχθασθῇ. 51 πνέουσι ascripsi c. Ὁ. 53 ἄστροις om. Ο. 8 má- 
cat, p. πάσαις πηγαῖς C, qui conj. θαλάσσαις. Lectio Ottoboniani quamlibet conjecturam reddit super- 


fluam. '* Kx» C. 


Clem., p. 226, 560. S. 58 Ita O c. S, αἰτίᾳ φό 
Ruf. Rec. vi, 9 : amputatur. 


Theol. Tubing. 1845, p. 613; 1847, 


δὲ ἐπιγνῷς αὐτό vy. C, ἐπιγνῷς σαυτοῦ y. D 

uns 1 UA C. Hc vb. non sunt in codice Turriani, nequo agno- 
scuntur 8 Rufino ; quare ea D esse putat a mala manu. S. 
€ Cfr. Schw. Mont. 


5 xxl om. O. "' χἄν scr. Schliemannusg 


59 ἀποτέμνη alia. man. O. Ita οἱ Turrianug; 
p. ἰδὲ; Nachap. Zeitalter 1, 218 aq. ; Zeller : Ann. 


. 132; Frank. Wurtemb. St. tom. XVIII, p. 74 sq: XIX p. 179; Hil- 
enfeld : D Clem. Rec. u. Rom. p. 466 ; D. Ev. Joh. p. 151; Arit. Unters., p. 358 ; i 


schl : Ann : Theol. 


ub. 1851, p. 514. *! χαί Ο c. D, qui locum ita vult restitui : Καὶ τοὺς amt. ἐπὶ τῇ to. bmov. ῥύεται 


xai τῆς ἐσ. xoÀ. Apud C καὶ deest ante τοὺς βαπτιζομένους, S ὃ τοὺς βαπτιζομένους. 
€ ὡς 


v D, ὅτ᾽ à» C, ὅταν O. 


xal om. 0. 


CLEMENTINA. — HOMILIA XI. 


298 


κοτηρίου xai τῆς παροψίδος τὸ ἔσωθεν, ἵνα γέ- A interius, ut. el. illorum exteriora. munda. fiant (a). 


νηται xal τὰ ἔξω αὐτῶν U! xagapá. Καὶ ἀληθῶς" 
φωτισθέντος γὰρ τοῦ νοῦ τῇ γνώσει, ὁ μαθὼν δύναται 
ἀγαθὸς εἶναι, ᾧ παρέπεται τὸ χαθαρὸν γενέσθαι" 
ἐκ τῆς ἔσω γὰρ διανοίας dj τοῦ ἔξω σώματος ἀγα- 
θὴ γίνεται πρόνοια. Ὧς ἀπό γε τῆς χατὰ τὸ σῶμα 
ἀναισθησίας τῆς διανοίας πρόνοια γενέσθαι οὐ δύνα- 
ται, οὕτως ὃ καθαρὸς xal τὸ ἔξω καὶ τὸ ἔσω καθᾶραι 
$50 δύναται ὁ δὲ τὰ ἔξω καθαίρων πρὸς ἀνθρώ- 
πων 18 τὸν ἔπαινον ἀφορῶν τοῦτο ποιεῖ, xal. ἐπαίνῳ 
τῶν ἱστορούντων παρὰ τῷ θεῷ οὐδὲν ἔχει. 

XXX. Τίνι δὲ οὐ φαίνεται, ὅτι χρεῖττόν ἐστι γυ- 
ναιχὶ ἐν γυναιχείοις οὔσῃ μὴ συνελθεῖν, ἀλλὰ χα- 
θαρθείσῃ xal βαπτισθείσῃ ; ᾿Αλλὰ καὶ μετὰ κοινω- 
νίαν βαπτίζεσθαι δεῖ. Εἰ δὲ τοῦτο ποιεῖν ὀκνεῖτε, 
ἀνχπολήσατε πῶς τὰ τῆς ἀγνείας μέρη μετεδιώχετε, 
ὅτε ἀνχισθήτοις εἰδώλοις ἐθρησχεύετε 19, Αἰσχύνθητε 
ὅτι ἐνταῦθα, ὅπου ἐχρῆν, οὐ τὸ πλεῖον λέγω, ἀλλὰ 
μόνον xal ὅλον τὸ τῆς ἀγνείας ἀναδέξασθαι, ὀχνηρό- 
τεροι γίνεσθε. Νοήσατε οὖν τὸν ἐκεῖ ὑμᾶς πεποιη- 
χότα, xal διανοηθήσεσθε τίς ἐστιν 6 ἐνταῦθα ὄχνον 
πρὸς ἀγνείαν, ὑμῖν ἐμδάλλων. 

XXXI. ᾿Αλλ’ ἐρεῖ τις ὑμῶν. Χρὴ οὖν ἡμᾶς ποιεῖν 
ὅσα ἐν εἰδώλοις ἐποιοῦμεν ; Φημί σοι, οὐχ ὅλα, ἀλλ᾽ 
ὅσα χαλῶς ἐποιεῖτε, καὶ ἐνταῦθα πλεῖον. Ὅ τι γὰρ 
ἂν χαλῶς γίνηται ἐν τῇ πλάνῃ, ἀπὸ τῆς ἀληθείας 
ἤρτηται, ὡς, εἰ καί τι ἐν τῇ ἀληθείᾳ κακῶς γένοιτο, 
ἀπὸ τῆς πλάνης ἐστίν. ᾿Απολάδετε οὖν ὑμῶν παν- 
ταχόθεν τὰ ἴδια, μὴ τὰ ἀλλότρια, καὶ μὴ λέγετε" 


E* τι ποιοῦσιν ol πεπλανημένοι καλὸν, ποιεῖν οὐχ 


ὀφείλομεν. Τούτῳ γὰρ τῷ λόγῳ, ἐὰν μὴ φονεύῃ τις 


Et vere. Nam mente per scientiam illustrata, qui 
didicit potest esse bonus; quam rem consequitur 
puritas quia ex interiori intellectu fit exterioris 
corporis bona provisio. Quemadmodum ex corporis 
neglectu mentis provisio fleri nequit, ita qui purus 
est, et quod exterius est et quod interius potest pur- 
gare: qui vero exteriora purgat, ad bominum lau- 
des aspiciens, id agit, ac propter cernentium laudes 
nihil & Deo recipit. 


XXX. Cui vero non apparet, melius esse ad 
mulierem menstrua patientem non accedere, sed 
ad purificatam et lotam ? Oportet etiam post con- 
cubitum lavari. Quod si hoo facere vos piget, 
animo repetite, quo pacto castimonie munia pro- 
sequebamini, quando sensus expertia idola cole- 
batis. Erubescite, quod hic, ubi oportuit, non 
dico majorem, sed singularem et integram ample- 
cti castitatem, segniores estis. Cogitate igitur eum, 
qui vos illic constituerat, et intelligetis quis hio 
vobis segnitiem ad castimoniam immittat. 

XXXI. Sed dicet aliquis vestrum : Oportet ergo 
nos facere quecunque apud idola egimus. Aio 
tibi: Non omnia, sed quecunque bene faciebatis, 
atque hic majorem in modum. Quidquid enim bene 
fit in errore, 8 veritate pendet, sicut et si quid 
male fiat in veritate, ex errore venit. Recipite igi- 
tur que undique ad vos pertinent, non que eunt 
aliena, et ne dicatis : Si quid boni faciunt qui er- 
rant, facere nos non debemus. Hac siquidem ra- 


εἴδωλα σέδων, φονεύειν ὀφείλομεν, ὅτι ὁ ἐν πλάνῃ ὧν (; tione, si non occidat idolorum cultor, debemus oc- 


οὐ φονεύει Ὁ; 

XXXII. Οὐχί: ἀλλά 91! τὸ πλεῖον, ἐὰν οἱ ἐν πλάνῃ 
μὴ φονεύωσιν, 850 ἡμεῖς μὴ ** ὀργιζώμεθα' ἐὰν 
ὁ ἐν πλάνῃ μὴ μοιχεύῃ, ἡμεῖς τὴν ἀρχὴν μηδὲ 
ἐνθυμηθῶμεν 9* ἐὰν ὁ ἐν πλάνῃ τὸν ἀγαπῶντα 
ἀγαπᾷ, ἡμεῖς καὶ τοὺς μισοῦντας" ἐὰν ὁ ἐν πλάνῃ 
δανείζῃ τοῖς ἔχουσιν, ἡμεῖς xal τοῖς μὴ ἔχουσιν. 
᾿Απαξαπλῶς ὀφείλομεν οἱ τὸν ἀπειρον αἰῶνα ἐλπί- 
ζοντες χληρονομεῖν, τῶν τὸν παρόντα μόνον εἰδότων, 
τῶν ὑπ᾽ αἰτῶν γενομένων καλῶν χρείττω 9* ποιεῖν, 
εἰδότες. ὅτι, ἐὰν αὐτῶν τὰ ἔργα τοῖς ἡμετέροις ἐν 
ἡμέρᾳ κρίσεως ἀναχριθέντα ἴσα 95 τῇ εὐποιίᾳ 
εδρεθῇ, καὶ ἡμεῖς ἐναισχυνθῆναι ἔχομεν, αὐτοὶ δὲ, 
διὰ πλάνην τὰ χατ᾽ αὐτὸν 8 ποιήσαντες, ἀπολέσθαι, 
Τὸ δὲ αἰσχυνθῆναι κατὰ τοῦτο εἴρηκα, ὅτι μὴ πλεῖον 
ἐποιήσαμεν αὐτῶν ὧν xal πλεῖον ἐγνώχαμεν. Εἰ δὲ 
αἰσχυνθῆναι ἔστιν, τὴν εὐποιΐαν αὐτοῖς ἔσην δείξαν- 
τας 8 xal οὐ πλεῖον, πόσῳ γε 8 μᾶλλον, ἐὰν αὐτῶν 
tfc εὐποιίας τὸ ἧττον δείξωμεν ; 


(a) Matth. xxnr, 25. 


cidere, quia qui in errore versatur non occidit ? 
XXXII. Minime: imo potius, si illi qui erant 
homicidium non faciunt, nos ne irasoamur : 8i, 
errans non mechatur, nos primitus ne quidem 
concupiscamus : si ille amantem amat, nos etiam 
inimicos diligamus ; si ille mutuum dat iis qui 
habent, nos etiam non babentibus. Omnino sane 
debemus, qui esterni seculi hereditatem spera- 
mus, in bonis operibus superare eos, qui presens 
tantum seculum norunt: gnari quod, si opera 
illorum cum nostris operibus in die judicii collata 
paris meriti reperiantur, confusio nobis erit, et illi 
per errorem quod ad futurum seculum operati in- 
teribunt. Fore autem nobis confusionem, in eo 


ἢ dixi, quod non amplius fecerimus quam illi, qui- 


bus amplius intelleximus. Quod si confusio erit, 
οἱ in operibus bonis nos illis equales ostendemus 
non superiores, quanto magis, si in iisdem operi- 
bus nos inferiores exhibuerimus ? 


VARLE LECTIONES. 


T! αὐτοῦ O. 


Ἵ ]ta O c. S, ἀνθρώπους C. 7* ἐθρησχεύετε S, O, ὑρησκεύετε C. 20 Post φονεύει punoto 
distinguit C. *! Οὐχὶ ἀλλο C, Οὐχὶ ἀλλὰ 8, et Ruf. Rec. νι, 1 


non ita est, sed. Dein ἐάν 8, ἵνα O o. 


C, qui conj. ἵνα ε: οἱ, ** μή O et ex conject. C, in cuj. cod. deest. Tum μὴ μοιχεύῃ O, μοιχεύει C, qui 
quidem recte μή deesse vidit. 8 ἐπιθυμηθῶμεν conj. C., quod non Grecum est. Lectio vulg. recte se habet. 
8, *' χρεῖττον C. "5 [ta O et in marg. C, ὅσα in textu. — 5 καθ᾽ αὐτῶν C. xag' αὐτούς leg. putat S. Κ΄ Ita 
soripsi ratione habita lect. Ottob. δείξαντα, ap. C δείξαντες. Verum jam vidit S. 9 πῶς γε G. 


PAT&OL. GA. ll. 


10 


301 


CLEMENTINA. — HOMILIA XII. 


302 


μὴ πρότερον ([ἀχριδῶς) ἀντιδάλλοντα αὐτοῦ τὸ A non prius predicationem suam doctrinamque 80- 


κήρυγμα Ἰαχώδῳ τῷ λεχθέντι ἀδελφῷ τοῦ Κυρίου 
poo xai πεπιστευμένῳ ἐν Ἱερουσαλὴμ τὴν ᾿Εὐραίων 
διέπειν Ἐχχλησίαν, xal μετὰ 9 μαρτύρων προσελη- 
λυθότα πρὸς ὑμᾶς, ἵνα μὴ ἡ xaxa d$ τῷ Κυρίῳ 
προσδιαλεχθεῖσα 9! ἡμέρας τεσσαράκοντα, μηδὲν 
δυνηθεῖσα, ὕστερον, ὡς ἀστραπὴ ἐξ οὐρανοῦ ἐπὶ γῆς 
πεσοῦσα, xa0' ὑμῶν ἐχκπέμψη κήρυχα, ὡς οὖν "5 ἡμῖν 
τὸν Σίμωνα ὑπέδαλε προφάσει ἀληθείας ἐπ᾽ ὀνόματι 5 
τοῦ Κυρίου ὑμῶν χηρύσσοντα, πλάνην τε ἐνσπεί - 
ροντα 100 Οὐ χάριν ὁ ἀποστείλας ἡμᾶς ἔφη Πολλοὶ 
ἐλεύσονται πρὸς με ἐν ἐνδύμασι ! 8A προδάτων, 
ἔσωθεν δέ εἴσι λύχοι ἄρπαγες" ἀπὸ τῶν χαρπῶν αὐτῶν 
ἐπιγνώσεσθε * αὐτούς. 

XXXVI. Καὶ ταῦτα εἰπὼν τοὺς μὲν προπομποὺς 3 
ἐξέπεμψεν εἰς ᾿Αντιόχειαν τῆς Συρίας, ἐκεῖ τὴν ἐπο- 
μένην ἐπιμένειν εἰπών. Τῶν οὖν πορευθέντων ὁ Βέ- 
toos πολλῶν πεπεισμένων ὄχλων νόσους, πάθη, δαί-- 
μονας ἀπελάσας, xai εἰς τὰς ἐν τῇ * θχλάσσῃ πλη- 
σίον οὔσας πηγὰς βαπτίσας, xai εὐχαριστίαν χλάσας ὅ, 
Ma2oóvr,» τὸν ἀποδεξάμενον αὐτὸν, ἤδη λοιπὸν τέλειον 
ὄντα, ἐπίσχοπον χαταστήσας xal πρεσθυτέρους δώ- 
δεχα ὁρίσας καὶ διαχόνους δείξας xal χφηρικὰ σύυστη,- 
σάμενος, ὑπέρ τε τοῦ χοινοῦ xai ὁ συμφέροντος τῆς 
ἜἘχαλυησίας tQ τάξει προσομιλήσας, xai τῷ ἐπισκόπῳ 
Μαροόνῃ πείθεσθαι συμδουλεύσας, ἤδη τριῶν μηνῶν 
πληρωθέντων τοῖς ἐν Τριπόλει τῆς Φοινίχης ἀποταξά- 
μενος, τὴν ἐπὶ ᾿Αντιόχειαν τῆς Συρίας ἐπορεύετο 
ὁδὸν, πάντων ἡμᾶς προπεμπόντων μετὰ τῆς προση- 
χούσης τιμῆς 7. 

"OMIAIA IB'. 

I. Ἐχδάντες οὖν τὴν Τρίπολιν τῆς Φοινίχης, ὡς ἐπὶ 
᾿Αντιόχειαν τῆς Συρίας ἐλθεῖν, αὐτῆς ἡμέρας £y Ὁρ- 
θωσίᾳ ἐμείναμεν ἐλθόντες. Καὶ Φ δ ὅ᾽ διὰ τὸ πλησίον 
εἶναι ἧς ἐξέλθουεν πόλεως, πάντων σχεδὸν προαχη- 
κοότων τοῦ χηρύγματος, μιᾶς ἡμέρας ἐκεῖ μείναντες, 
ἀπήραμεν εἰς ᾿Αντάραδον δ. Πολλῶν δὲ τῶν συνοδοι- 
πορούντων ἡμῖν ὄντων, ὁ Πέτρος Νιχήτῃ xal ᾿Αχύλᾳ 
προτωμίλει λέγων. Ἐπειδὴ πολὺς ὄ,λος τῶν συνο- 
δοιποοούντων οὐ μιχρὸν φθόνον ἡμῖν εἰσιοῦσι χατὰ 
πόλιν ἐπισπᾶται, ἀναγκαίως ἐσχεψάμην φροντίσαι, 
πῶς μήτε οὗτοι λυπηθῶσι χωλυθέντες συνεῖναι ἡμῖν, 
μήτε ἡ μεῖς, περίόλεπτοι γινόμενοι, φθόνῳ τῷ τῆς χα- 
χίας ὁποπέσωμεν. Τούτου ἕνεχεν βούλομαί σε τὸν Νι- 
κήτην xai ᾿Αχύλαν προοδεύειν poo χατὰ συστήματα 


curate contulerit cum Jacobo, dicto Domini mei 
fratre, cui creditum est Ecclesie Hebraeorum Hie- 
rosolymitane regimen, nec ad vos venerit cum te- 
stibus. Ne forte malitia, que cum Domino per 
quadraginta dies disceptavit, nec quidquam potuit, 
deinceps velut fulgur e colo in terras delapsa 
contra vos mittat praeconem, sicut nobis immisit 
Simonem, pretextu veritatis in nomine Domini 
nostri preedicantem atque errorem seminantem. 
Qua de causa qui misit nos, dixit: Mulli ventent 
adversus me in vestimentis ovium, intrinsecus 
autem sunt lupi rapaces : a fructibus eorum cogno- 
scetis eos (a). 

XXXVI. Atque his dictis, eosqui ad precedendum 
fuerant ordinati, in Antiochiam Syrie emisit, ju- 
bens ut ibi tempus secuturum exspectarent. lis 
itaque profectis, Petrus ingenti hominum multitu- 
dine ad fidem adducta, morbos, segritudines, ἀ8- 
mones expulit, in fontibus maris vicinis baptizavit, 
eteucharistiam fregit: cumque Maroonem hospitem 
suum, jam omnino perfectum, in episcopum consti- 
tuisset, duodecim presbyteros designasset, fecisset 
diaconos, que ad ordinem viduarum pertinent sta- 
tuisset, pro communi bono ac de eo, quod Ecclesise 
ordini conducebat, esset collocutus, et consilium 
dedisset ut episcopo Marooni obedirent, jam tribus 
mensibus completis, vale dixit Tripolitanis Phoni- 
cig, et iter versus AntiochiamSyrie ingressus esít, 
omnibus debito cum honore nos comitantibus. 

HOMILIA XII. 

I. Egressi ergo Tripolim Phoenices, ut Antiochiam 
Syrie veniremus, eo die Orthosiam profecti ibi 
mansimus, et quia est prope urbem, equa egressi 
fueramus, cum omnes fere predicationem evange- 
licam prius audissent, unum diem illic commorati, 
Antaradum abiimus. Qui vero multi erant nobis- 
cum iter facientes, Petrus Nicetam et Aquilam allo- 
cutus est dicens : Quandoquidem magna comitan- 
tium multitudo non parvam invidiam nobis per 
urbes intrantibus conflat, necessario curandum esse 
judicavi, ut. neque ipsi contristentur, dum prohi- 
bentur esse nobiscum, neque nos. dum sumus spe 
ctabiles, incidamus in malitie invidiam. Quocirca 
volo te Nicetam atque Aquilam ante me iter habere, 


δύο σποράδην, μανθάνοντες * τὰς τῶν ἐθνῶν εἰσέρχεσθαι ἢ) per duos globos sparsim, et clam gentium ingredi 


πόλεις. 
I[. Οἵδα δὲ ὅτι ἀθυμεῖτε, τοῦτο ποιεῖν ἀχηχοότες, 


(a) Matth. vii, 15. 


civitates. 
II. Vobis autem, scio, molestum est, quod id fa- 


VARLE LECTIONES. 


. 535, et S. Tum μαρτυρίων suspicatus est C. Idem subinde 
προσε ἡλυθότι, ex conject. προσεληλυθότα. ἴῃ O προσεληλν ότων. 9! προδιαλεχθεῖσχ C. Tum μ P 
τεσσαράχοντα O. ?* νῦν leg. cens. Schliem. Clem. p. 90 et S. * ὀνόματος . Deinde τε S, οὐ C. 
Ο. 1*9 ἐνσπείροντα ὑποδάλλῃ C. ! ἐνδύματι C. Lectionem Ottob. confirmat hic et paulo post Matth. "m 
45. Tum addidi εἶσι c. eodem cod. * ἐπιγινώσχετε C. 3 προπόμπους C. * τῇ om. U. * lta O 
in marg. C., cuj. cod. χαλέτας. Liber Ottob. constanter Μαροώνην. δ ἤ O. Tum τῇ τάξει D., τὴν τάξιν C., 
O. Epit. c. 69 hec exbibet : Ὑπέ2 τε τοῦ κοινοῦ xal συμφέροντος xal περὶ τῆς χατὰ τὴν Ἔχκχλησίαν τάξεως. 
! Vbb. πάντων ἡμᾶς προπεμπόντων μετὰ τῆς προσηκούσης τιμῆς accesserunt ex OQ. ὃ ᾿Αντάρανδον 0. ὃ 
λανθάνοντας vel λανθανόντως conj. et vertit C. τε addi vult S. 


* μὴ μετά conj. Schliemannus Clem. 


305 


CLEMENTINA. — HOMILIA XII. 


306 


V. Κἀγὼ ἀπεχρινάμήν' Μὴ τοίνυν νομίσῃ, κύριε. A V. Et ego respondi : Noli autem putare, domine, 


ὅτι τὰ λύπης πάσχειν ἤμελλον ἀνοήτως, ἀλλὰ xal πάνυ 
ὀρθῷ τινι λογισμῷ. ᾿Επεὶ γάρ σε, κύριξ μου, ἀντὶ πάν- 
των ἔχω, πατρός τε xa! μητρὸς xal ἀδελφῶν xai συγγε- 
νῶν, αἴτιόν μοι γενόμενον διὰ τὸν Θεόν τῆς σωζούσης 
ἀληθείας, ἀντὶ πάντων ἔχων σε παραμυθίας τῆς μεγί- 
στης τυγχάνω. Πρὸς τούτοις, δεδιώς μου xa! τῆς ἀχμης 
τὴν ix φύσεως ἐπιθυμίαν, ἠγωνίων, μή πως ἀπολε:- 
φθείς σου, ἄνθρωπος ὧν νεώτερος, ὅσπερ 51 νῦν οὕτως 
ἐνστάσεως ἔχω, ὡς ἂν μὴ κατά τινα χόλον Θεοῦ ἀπο- 
στῆναί σοὺ ἀϑύνατον εἶναι 38, ἥττων 2568. ἐπιθυμίας 
ἔσομαι. ᾿Αλλ’ ἐπειδὴ πολλῷ ἄμεινον xal ἀσφαλέστερον 
συνεῖναί μέ cot, τούτῳ, ᾧ 39 ὁ νοῦς μου αἰδεῖσθαι εὐλόγως 
προείληφεν, διὸ πάντη σοι 9 συνεῖναι εὔχομαι. Hpàc 
τούτοις δὲ μέμνημαί σου ἐν Καισαρείᾳ εἰπόντος" Εἴ τις 
βούλεταί μοι συνοδεῦσαι, εὐσεθῶς συνοδευέτω 5t, Εὐ- 
σεδῶς δὲ ἔφης, τὸ μηδένα λυπεῖν χατὰ Θεὸν, οἷον ἀπο- 
λιπόντα 33 γονεῖς, γυναῖχα ὁμόφρονα. ἢ ἑτέρους τινὰς 
tj θεοσεδείᾳ προσχειμένους. Ὅθεν ἐγὼ κατὰ πάντα 
ἐπιτήδειός εἶμί σοι συνοδοιπόρος, ᾧ εἰ καὶ τὰ μέ- 
γίστα χαρίζῃ, τὰς δούλων μοι ὑπηρεσίας συγχωρεῖς 
ποιεῖν. 

Vl. Καὶ ὁ Πέτρος, ἀκούσας, γελοιάζων ἔφη" Τί οὖν 
οἴει, Κλήμης, μὴ ὑπ᾽ αὐτῆς ἀνάγχης σε εἰς δούλων 
μοι ταγῆναι τόπον ; Ἐπεὶ τίς τὰς καλὰς xal πολλὰς 
σινδόνας μετὰ τῶν ἔπομένων μοι δαχτυλίων xat ὑπο- 
δέσεων φυλάξει; Τίς δὲ xai τὰ ἠδέα xal πολυτελῆ 
ὄψα 38 προετοιμάσει, ἄτινα, ποιχίλα ὄντα, πολλῶν xal 
τεχνιτῶν 3. δεῖται μαγείρων, xal πάντα ἐχεῖνα ὅσα 
ἐχτεθηλυμμένων 95 ἀνθρώπων ὡς θηρίῳ μεγάλῳ τῇ 
ἐπιθυμίᾳ ix. πάσης πλεονεξίας πορισθέντα ἐτοιμάζε- 
ται; Πλὴν ἡ ?5 τοιαύτη σε προαίρεσις ὑπεισῆλθεν, 
ἴσως μὴ συνέντα χαὶ τὸν ἐμὸν ἀγνοοῦντα βίον, ὅτι 
ἄρτῳ μόνῳ xal ἐλαίαις χρῶμαι, xai σπανίως λαχά- 
νοις, καὶ ὅτι ἱμάτιόν μοι xal τριῤώνιον (35) ὑπάρχει 
τοῦτ᾽ Y! αὐτὸ ὃ περιδέόλημαι, καὶ ἑτέρου χρείαν οὐχ 
ἔχω οὐδὲ 8.89 ἄλλων τινῶν. ᾿Εν γὰρ τούτοις καὶ περισ- 
σεύομαι. Ὃ νοῦς γάρ μου, τὰ ἐχεῖ πάντα ὁρῶν αἴώ- 
νια ἀγαθὰ, οὐδὲν τῶν ἐνταῦθα περιδλέπεται. Πλὴν, 
σοῦ μὲν τὴν ἀγαθὴν προαίρεσιν ἀποδέχομαι, χαὶ θαυ- 
μάζων ἐπαινῶ, πῶς ἀνὴρ £x πολυτελῶν ἐθῶν ὑπάρ- 
χων ῥᾳδίως τοῖς ἀναγκαίοις τὸν σεαυτοῦ ὑπήλλαξας 
βίον. Ἡμεῖς γὰρ ἐκ παίδων, ἐγώ τε καὶ ᾿Ανδρέας ὁ 
σύναιμος καὶ xatà Θεὸν ἀδελφὸς ὧν ἐμὸς, οὐ μόνον 
ἐν ὀρφανίᾳ ἀνατραφέντες, ἀλλὰ χαὶ ὑπὸ πενίας καὶ 
χαχουχίας εἰς ἐργασίαν 88 ἐθισθέντες, εὐμαρῶς νῦν 


quod istum meaerorem insipienter sim perpessurus, 
quinimo admodum recta ratione. Quoniam enim te, 
domine mi, pro omnibus habeo, pro patre, matre, 
fratribus et cognatis, qui per Deum auctor mihi 
fuisti agnoscenda) servatricis veritatis, in locum 
omnium habens te maxima γιοῦ consolatione. 
Preterea veritus juventutis mee naturalern concu- 
piscentiam anxius eram, ne forte, qui homo ju- 
venis sum, disjunctus a te (qui nunc ita animum 
induxi, ut absque divina quadam ira non possim 8 
te divelli), a cupiditate vincerer. Sed quia multo 
melius ac tutius est, me manere upud te, hominem 
quem animus meus merito revereri instituit, id- 
circo omnino tecum esse opto. Ad hec memini 
te apud Cesaream dixisse: Se quis vuli me comi- 
tari, pie comitetur. Pie autem dicebas, neminem 
tristitia secundum Deum afficere, velut relinquendo 
parentes, uxorem unanimem, aut alios vere reli- 
gioni addictos. Unde ego prorsus tibi sum aptus 
itineris comes, a quo si maximam velis inire gra- 
tiam, ministeria servorum obire mihi concedes. 
VI. Hoc audito, Petrus subridens ait: Quid ergo 
putas, Clemens, quod non ipsa necessitate tu in 
servorum locum mihi redigeris ? Nam qui elegan- 
tes ac multas sindones cum adjunctis annulis et 
calceis mihi custodiet ? Quis vero et suavia exqui- 
sitaque opsonia preparabit, que cum varia sinl, 
multos ac peritos postulant coquos : et omnia illa, 
quz apud eíffeminatos homines cupiditati, tanquam 
immani bestie, per omnem quesita luxum ac 


C fraudem parantur? Sed forsan hoc te subiit pro- 


positum, quia non intellexeris atque ignores vite 
mee rationem, qui pane solo et olivis utor, rare- 
que oleribus, quique vestimentum ac pallium habeo 
hoc ipsum quo amictus sum, et alio opus non ha- 
beo, neque ulla re. Nam in his etiam abunde mihi 
est. Mea quippe mens cernens illic omnia bona 
eterna, nihil eorum qua hic sunt aspicit. Attamen 
tuum egregium approbo institutum, mirorque ac 
laudo, quo modo cum 818 vir in vita sumptuosa 
educatus, facile vivendi rationem immutaveris et 
ad sola necessaria traduxeris. Nos enim a puero, 
ego et Andreas, qui ejusdem mecum sanguinis est, 
meusque secundum Deum írater, non solum in pu- 
pillatu educati, verum etiam propter inopiam et 


τὰς τῶν ὁδῶν φέρομεν σχύλσεις. Ὅθεν, εἰ ἐπείθου ἢ erumnas ad laborem assuefacti, expedite nunc iti- 


VARLE LECTIONES. 
3! ὅσπερ D, ὅπερ C, O. Tum ὡς ἂν μή D. κἄν C, O, ὡς — εἴ μὴ — Epit. c. 73, ὡς x&v conj. 8. Dein- 


ceps ἀποστῆναί O. c. Epit. 1. o., ἀποστεῖν C. 


38 [ta Epit., εἴ C. O. 


, 


30 τούτ...ς (Sic) pro τούτῳ ᾧ Ὁ. 39 πάν- 


τοτέ σοι Ο. 8: εὐσεδῶς συνοδευέτω om. O. Idem λυπεῖν c. cod. Reg. 804, λυποῦν C, λυπῆσαι Epit. o. 73. 


33 [ta Epit. 1. 


S. ** πλὴν sl cod. Reg. 804 et O. Tum συνιέντα epit 81] τοῦτο C. ** ἐργατείαν cod. 


c., ἀπολιπών C Ο. 33 ὄψα Epit c. 7TÀ et O, ὄψη C. ^ τεχνικῶν epit. 


8 ἐχτεθηλυμένων 
eg. 804 et O. 


" VARIORUM NOTE. 


(85) Τριδώνιον Tribunarium dicitur non semel 
in Narratione de Apollonio Tyrio, August: Vindeli- 
corum edita, pro tribonarium : Nedespicias tribunarit 
pauperiatem. Est autem «p:Ocviov 860 τριδόνιον 
grammaticorum filiis τὸ παλαιὸν καὶ τετριμμένον τὸ 


ἱμάτιον: χατατετριμμένον ῥάχος- παλλίον In Auso- 
nio, epigramm. 52, fribon. Paulo anto Diber Regis, 
πλὴν εἴ τοιαύτη. Et eub finem capitia, ἐργαστείαν. 


309 


CLEMENTINA. — HOMILIA XII. 


910 


πλοῖον ἐμδαλόμενος 9, εἷς τὰς ᾿Αθήνας ἅμα παιδευ- À vem conjectos Athenas etiam erudiendos misit ;me 


θησομένους ἐξέπεμψεν δ᾽, ἐμὲ δὲ μόνον υἱὸν εἰς πα- 


ραμυθίαν ἔσχε μεθ᾽ ἑαυτοῦ. Καὶ ἐπὶ τούτῳ 9* εὐχα- * 


ριστῶ πολλὰ, ὅτι χἀμὲ ὁ ὄνειρος μὴ κεχελεύχει ἅμα 
vij μητρὶ τὴν Ῥωμαίων ἐχύῆναι πόλιν. Περαιωθέν- 
τὸς οὖν ἐνιαυτοῦ ὁ πατὴρ ἔπεμψεν εἰς ᾿Αθήνας χρή- 
ματα τοῖς αὐτοῦ, ἅμα τε xai μαθεῖν 9*5 τὸ πῶς διά- 
γοῦσιν. Ol δὲ ἀπελθόντες οὐχ ὑπέστρεψαν. Τρίτῳ 
δὲ ἐνιαυτῷ ὁ πατὴρ ἀθυμῶν ἑτέρους ὁμοίως ἔπεμ- 
qs 9*5 μετ᾽ ἐφοδίων, οἴτινες τετάρτῳ ἐνιαυτῷ fjÀgov 
ἀγγέλλοντες, μήτε μου τὴν τεχοῦσαν ἢ τοὺς ἀδελ- 
φοὺς ἑωραχέναι, μήτε μὴν αὐτοὺς δ ᾿Αθήναις ἐπι- 
δεδημηχέναι, μήτε ἄλλου τινὸς τῶν σὺν αὐτοῖς ἀπε- 
ληλυθότων χἂν ἴχνος 95 εὐρηκέναι. 

X. Ὁ μὲν οὖν πατὴρ, ταῦτα ἀχούσας, xal ὑπὸ 
πολλῆς λύπης Ex0apÓoc γενόμενος, xal οὐχ εἰδώς 
ποῦ δρμήσας ἐπὶ ζήτησιν αὐτῶν γένηται, ἐμέ τε 
παθαλαδὼν xai εἰς πόρτον καταδὰς, πολλῶν πυχνότε- 
pov ἐπυνθάνετο, ποῦ ἕχαστος αὐτῶν εἶδεν V! ἢ ἤχου- 
σεν ἀπὸ τεσσάρων ἐτῶν δδ γενόμενον ναυφράγιον. 
Καὶ ἄλλος ἀλλαχῇ ἔλεγεν. Ὁ δὲ ἀντεπυνθάνετο, εἰ 
ἑωράχασι σῶμα γυναιχὸς μετὰ βρεφῶν ἐχδεύρα- 
σμένον. Τῶν 9* οὖν πολλὰ 26 λεγόντων ἑωραχέναι 
πτώματα χατὰ πολλοὺς τόπους 99, ὁ πατὴρ ἀχούων 
ἐστέναξεν. Πλὴν ὑπὸ σπλάγχνων θορυδούμενος ἀλό- 
γίστα ἐπυνθάνετο, ὅτι τοσοῦτον μέγεθος θαλάττης 
ἔρευνᾷν ἐπειρᾶτο. Ἡλὴν συγγνωστὸς ἦν 61, ὅτι τῇ 
πρὸς τοὺς ζητουμένους στοργῇ ἐλπίσιν ἐδουχολεῖτο 
γεναῖς. Καὶ δήποτε ὑπὸ ὠροντιστὰς ποιήσας με xal 
εἷς Ῥώμην χαταλείψας δωδεχαετῇῆ, αὐτὸς, δαχρύων 
εἰς πόρτον χατελθὼν xal εἰς πλοῖον ἐμδὰς, ἀναχθεὶς, 
ἐπὶ τὴν ζήτησιν ἐπορεύθη. Καὶ ἔχτοτε εἰς τὴν σή- 
pspov ἡμέραν οὔτε γραμματα ἐδεξάμην παρ᾽ αὐτοῦ, 
οὔτε εἰ ζῇ εἴτε 55 τέθνηχε σαφῶς ἐπίσταμαι. Μᾶλ- 
λον δὲ ὑπονοῶ ὅτι xal αὐτὸς τέθνηχέ που 95, ἢ ὑπὸ 
λύπης νικηθεὶς ἢ ναυαγίῳ περιπεσών. Τούτου 5 
δὲ δεῖγμα͵ ὅτι ἤδη λοιπὸν ἔχτοτε εἰχοστὸν ἔτος ἐστὶν, 
ἀφ’ ἧς 45) οὐδεμίαν τινὰ περὶ αὐτοῦ ἀλήθειαν 
ἤχουσα. 

XI. Ὁ ὃὲ Πέτρος, ἀχούων ταῦτα, ὑπὸ συμπαθείας 
ἐδάκρυσεν, καὶ εὐθέως τοῖς συνοῦσι γνησίοις ἔφη: 
Ταῦτα εἴ τις πεπόνθειεν δ6 θεοσεδὴς, ola ὁ τούτου 
πέπονθε πατὴρ, εὐθέως τῷ τῆς θεοσεδείας λόγῳ τὴν 
αἰτίαν προσῆπτεν ἐπιγράφων τὸν πονηρόν 57: οὕτω 
xai τοῖς ταλαιπώροις ἔθνεσι συμύαίνει πάσχειν, καὶ 
ἀγνοοῦμεν οἱ θεοσελεῖς. Ταλαιπώρους δὲ αὐτοὺς εὐ- 
λόγως εἴρηχα, ὅτι ἐνταῦθα ἀλῶνται xal τῆς ἐκεῖ ἐλ- 
πίδος οὐ τυγχάνουσιν. Οἱ 868 γὰρ ἐν θεοσεδείᾳ πά- 
σχοντες τὰ θλιδερὰ εἰς ἔχπραξιν παραπτωμάτων πά- 
σχουσιν. 


vero solum filium ad consolationem secum retinuit. 
Atque eam ob rem ingentes gratias ago, quod me 
quoque somnium non jusserit una cum matre urbe 
Roma excedere. Anno igitur completo, pater ad 
suos Athenas misit pecuniam, simulque aciscitatum 
quo modo agerent. Qui vero abierunt, non reversi 
sunt. Tertio autem anno moestus pater alios ablega- 
vit similiter cum rebus ad victum necessarii, qui 
quarto anno regressi nuntiant, neque meam ma- 
trem se, neque fratres vidisse, sed neque ipsos 
Athenas pervenisse, neque usquam alicujus, qui 
cum ipsis fuerant, vel vestigium a se repertum. 


X. Pater ergo hec audiens et multa tristitia ob- 
stupefactus,nesciensque quo tenderet 80 illos 4υ- 
reret, assumpto me, ac in portum descendens, 
multos frequentius percontabatur, ubi quisque eo- 
rum vidisset vel audiisset ἃ quatuor annis naufra- 
gium contigisse.Atque varii vario in loco accidisse 
referebant.llle vero iterum rogabat, num vidissent 
corpus mulieris cum pueris 8 mari ejectum.Cumque 
illi multa se multis locis cadavera vidisse dicerent, 
pater audiens ingemiscebat. Verum naturali affectu 
perturbatus preter rationem sciscitabatur, qui tan- 
tam maris vastitatem scrutari conaretur. Attamen 
venia dignus erat, quod charitate erga eos, quos 
quarebat, spebus letaretur inanibus. Denique :me 
sub magistris positum, annos natum duodecim, 
Rome reliquit, et ipse ffens descendit ad portum, 
navique conscensa subvectus ad inquisitionem pro- 


C fectus est. Atque ex eo tempore usque in hodiernum 


diem neque litteras ejus accepi,neque ei vivat aut 
defunctus sit certo novi. Sed magis suspicor illum 
quoque obiisse, aut tristitia victum, aut naufragio, 
involutum. Cui rei argumento est, jam ab eo tem- 
pore vigesimum annum esse, ex quo nihil de eo 
veri audiverim. 


XI. Petrus vero beo audiens, commiserationis 
affectu lacrymas fudit: statimque ad familiares 
qui aderant ait: Hec si quisin Dei cultu positus 
pertulisset, que hujus pertulit pater, confestim re- 
ligioni attribuisset causam, et diabolo ascripsisset. 
Ita etiam miseris gentilibus contingit pati, et igno- 
ramus qui pii erga Deum sumus.Miseros autem eos 


ἢ dixi merito, qui et hic vagantur in erroribus et ab 


spe futura fraudantur. Dei enim cultores cum in- 
commoda patiuntur, ad expiationem delictorum 


perferunt. 


VARLE LECTIONES, 
9 ἐμδόχλλόμενος C. " ἐξέπεμψας O, mendose. 52 ἐπὶ τοῦτο var. lect. ap. C. Soriptura Ottobonia- 


ni nec plena est, neque certa. 5 Post μαθεῖν excidit fortasse γλιχόμενος, 
ψεν ὁμοίως C. 95 αὐτοὺς Recogn. vii, 9, αὐταῖς C. O 
c. S, ἴδεν C. Tum ἤχουσαν O. δ ἐνιαυτῶν O. Iu. eodem deest ναυφράγιον. Cod. Reg. 


uod addit Epit. S. ** ἔπεμ- 
C. Ο. "αὶ ἴχνος O. " Ita 0 


4, Bn | 
À et Epit. scr. 


Tum μήτε 


ναυάγιον Sed hom. xv, 3 legitur ναυαγία. Tum ἄλλο p. αλλος O. 9? τήν O. 9? τόπους O. o. cod. Reg. 


804. τρόπους C. *! οὖν O. 


S., ex Bpit., τοῦτο C. O. *5 ἀφ᾽ οὗ Eptt., ἀφ᾽ ὧν O, qui tum om. τινά, BSoribitque 
8. p. T. θεοσεδής. 57 τῷ πονηρῷ cod. Reg. 
efr. hom. 1x, 16, 17, 18. Ad oram Ottoboniani hoo scholion exstat : ἴσως δεῖ 


In O esse videtur πέπονθοι iv θεοσεοείᾳ 


ἐπιγράφων τὸν πονηρόν. 


um πρό p. πρός idem. 53 ἤ C. ** ποῦ om. O. Tum ναυφραγίῳ C. ** τού 


Yüsta. 96 πεπόνθει 
S04 et Epit. Sed 
προάπτειν πρὸς τὴν σύνταξιν 


313 


CLEMENTINA. — HOMILIA XII. 


914 


ποτε δυνηθῆναί τινα. Ἡλὴν xal σοὶ τί διαφέρει τοῦτο À si proferrem, nou arbitrior ne posse alicui persua- 


μαθεῖν, ἢ μόνον 99 τὴν αἰτίαν, ἧς ἕνεχεν ὀδυνωμένη 
δήγματι τὰς ἐμὰς ἐνέχρωσα χεῖρας πλὴν τὰ xav 
ἐμαυτὴν, ὡς δυνατὸν ἀχοῦσαί σε, διηγήσομαι. Ἐγὼ, 
πάνυ εὐγενὴς ὑπάρχουσα. δυνάστου 8) τινὸς προσ- 
ταγῇ ἀνδρὶ πρὸς γένους αὐτῷ ὑπάρχοντι ἐγενόμην 
γυνή. Καὶ μετὰ δίδυμα τέχνα ἔσχον ἵτερον υἱόν. Ὁ 
δὲ τοῦ ἐμοῦ ἀνδρὸς ἀδελφὸς μανεὶς οὐχ ἔλαττον ἠρά- 
σθη μου τῆς ταλαιπωρου 95, σφόδρα σωφρονεῖν ἀγα- 
πκώσης. Καὶ βουλομένη 86 μήτε τῷ ἐραστῇ συνθέ- 
σθαι, μήτε τῷ ἐμῷ ἀνδρὶ ἀναθέσθαι τὸν τοῦ ἀδελ- 
φοῦ αὐτοῦ πρὸς ἐμὲ ἔρωτα, ἐλογισάμην, ἵνα 5 
μέτε μοιχησαμένη ἐμαυτὴν μιανῶ, utt τοῦ ἐμοῦ 
ἀνδρὸς τὴν κοίτην ὑδρίσω, μήτε τῷ ἀδελφῷ τὸν 
ἀδελφὸν πολέμιον χαταστήσω, μήτε ὅλον γένος 
μέγα ὃν εἰς ὀνειδισμὸν πᾶσιν ὑποδαλῶ 38. ὡς ἔφην, 
ἐλογισάμην τὴν πόλιν μετὰ τῶν ἐμῶν διδύμων παί- 
δων ἐχόῆναι ἐπὶ χρόνον τινὰ, ἕως ἂν καὶ ὁ μιαρὸς 
ἔρως παύσηται τοῦ ἐπὶ τῇ ἐμῇ ὕύδρει χολαχεύοντός 
με. Τὸν μέντοι ἕτερον υἱὸν παρὰ τῷ πατρὶ μεῖναι 
εἷς παραμυθίαν κατέλιπον. 


XVI. Πλὴν *?, ἵνα ταῦτα οὕτως γένηται, ἐπενόησα 
ὄνειρον πλάσασθαι, ὡς δή τινος νύχτωρ ἐπιστάντος 
μοι xai εἰρηκότος" Γύναι, ἐξαυτῆς 0 ἅμα τοῖς διδύ- 
μοις σου τέχνοις ἐπὶ χρόνον τινὰ, μέχρις ὅτε μηνύσω 
ἐπανελθεῖν σε ἐνταῦθα, ἔχόηθι τὴν πόλιν" ἐπεὶ ἅμα 
ἀνδοὶ καὶ πᾶσί σου τοῖς τέχνοις 866 αἰφνιδίως κα- 
κῶς τελευτήσεις. Ὁμῶς οὕτως ἐποίησα. "Aya γὰρ 
τῷ τὸν ὄνειρον ψεύσασθαί με τῷ ἀνδρὶ, αὐτὸς, περί- 
φοῦος γενόμενος, μετὰ τῶν ἐμῶν 3! δύο υἱῶν, δούλων 
τε χαὶ παιδισχῶν χαὶ χρημάτιυν συχνῶν χατὰ πλοῦν 
εἷς ᾿Αθήνας με ἐξέπεμψεν, ἐχπαιδεῦσαι τοὺς υἱοὺς, 
« μέχρις ἂν, ἔφη, τῷ χροηματίσαντ' δόξῃ ἐπανιέναι σε 
πρὸς ἐμέ. » ὍὉμῶς ἅμα τέχνοις ἡ τάλαινα πλέουσα 
ὁπὸ ἀνέμων ἀταξίας εἰς τούτους ἀποῤῥιφεῖσα 933 τοὺς 
τόπους, νυκτὸς τῆς νηὸς διαλυθείσης, ναυαγίῳ 98 πε- 
ριέπεσα. Πάντων δὲ θανόντων, ἡ ἀτυχὴς ἐγὼ μόνη 
ὑπὸ σφοδροῦ χύματος ῥαπισθεῖσα 9*5, ἐπὶ πέτρας ἐῤῥί- 
env, ἐφ᾽ ἧς καθεσθεῖσα ἡ ἀθλία ἐλπίδι τοῦ τὰ 99 τέχνα 
με ζῶντα εὑρεῖν, εἰς τὸν 95 βυθὸν ἐμχυτὴν οὐχ ἔῤῥι- 
ψα τότε, ὅτε, τὴν ψυχὴν μεμεθυσμένην τοῖς χύμασιν 
ἔχουσα, τοῦτο ποιῆσαι ῥᾳδίως ἐδυνάμην 

XVII. Πλὴν ἐπειδὴ ὄρθρος ἐγένετο, μεγάλα βοῶσα 
xal γοερὰ κωχύουσα 9 περιεόλεπόμην, ζητοῦσα τῶν 
ἐμῶν ταλαιπώρων βρεφῶν τὰ νεχρὰ σώματα. Ἐλεή- 
σαντες οὖν με οἱ ἐπιχιύριοι, γυμνὴν ἰδόντες, ἐνδύσαν- 
τίς με τὸ πρῶτον, τὸν βυθὸν ἀνηρεύνων, τὰ ἐμὰ ζη- 
τοῦντες τέχνα. Kal ἐπεὶ μηδὲν ηὕρισκον 99 ὦν ἐζή- 
touv, παραμυθίας χάριν τινὲς τῶν φιλοξένων γυναι- 
κῶν προσελθοῦσαι διηγοῦντο ἐχάστή τὰ ἑαυτῆς καχὰ, 
ἵνα τῇ ** τῶν ὁμοίων συμφορᾷ παραμυθίας τύχω, ὃ 
δή με μᾶλλον ἐλύπει. Οὐ γὰρ ἔφην οὕτω 862 κακὴ 


dere. Sed et quid ad te attinet id cognoscere, nisi 
tantum causam, ob quam dolore affecta morsibus 
manus meas mortuas reddidi. Tamen mea, quoud 
audire potes, referara. Ego admodum nobilis,prin- 
cipis cujusdam viri imperio, nupsi viro qui erat 
illius propinquus: et post duos geminos liberos 
alium suscepi filium.Sed frater mariti mei, magna 
correptus insania, adamavit me miseram, que ca- 
ste vivere cupiebam admodum.Cumque neo vellem 
amatori consentire, nec viro meo amorem fratris 
ejus erga me exponere, statui, ut neque adulterans 
polluerem me, nec viri mei torum contumelia affi- 
cerem, neque fratrem fratri redderem inimicum, 
neque totam familiam, que magna erat, in oppro- 
brium cunctis darem ; statui, inquam, urbe cum 
meis geminis pueris ad quoddam tempus discedere, 
donec et impurus amor illius, qui mihi ad dedecus 
meum assentabatur, finem accepisset. Αἱ alterum 
filium, ut apud patrem in solatium maneret, re- 
liqui. 

XVI. Verumquo hecitaflerent,inanimum induxi, 
somnium fingere,quasi aliquis mihi noctu astitisset 
ac dixisset : mulier, confestim una cum geminis tuis 
pueris urbe discede ad aliquod tempus, donec rur- 
sus indicavero, ut redeas huc ; alioqui cum marito 
cunctisque tuis liberis de repente peribis male. At- 
que ita feci. Statim enim ut somnium ementitum 
viro enarravi, extimuit, et. me cum duobus meis 
filiis cumque servis et ancillis atque multa pecunia 
Athenas per navem misit, ut natos erudirem, 
Quoad, inquit, visionis auctori placuerit te redire 
ad me. Ceterum ego misera una cum liberis na- 
vigans ventorum vi projicior in hec loca, et navi 
noctu dissoluta in naufragium incidi.Cumque om- 
nes interissent, una ego infelix, rm:agnis agitata 
fluctibus, in saxum ejecta sum: ubi cum infortu- 
nata sederem, spe reperiendi natos meos vivos in 
profundum me non precipitavi tunc, quando ani- 
mum habens doloris fluctibus ebrium hoc facere 
facile poteram. 


XVII. Verum postquam dies exortus est, cum 
clamore magno et miserabili ulutatu circumspicie- 
bam, querens infelicium natorum cadavera. Igitur 
miseratione commoti incole, nudam intuiti, cum 


Ὁ primo me induissent, scrutati sunt maris profun- 


dum, quaerendo natos meos. Et quia nihil invenie- 
banteorum que indagabam, nonnulle hospitales 
mulieres consolandi me gratia accesserunt, el suas 
singule enarrabant miserias, ut similium calami- 
tate solatium caperem : quod me magis contrista- 


VARLE LECTIONES. 


$$ μόνην O. 86 δυνατοῦ Βρέ. *5 ταλαιπωρίας O. 
μήτε Ο et Epit, μή C. " ἵνα om. O. ** ὑποδάλω O. ** οὕτως ταῦτα C 
stanter. 3 ἐμῶν deest in O. 52 ἀποῤῥιφθεῖσα O. 335 ναυφραγίῳ 
804. " διπισθεῖσχ cod. Reg. 804, et Epit. c. 81. ** τά inserui c. ó. 


86 βουλομένη S., βουλομένης C, O. Subinde 
P du . D ἐξ αὐτῆς O con- 
C. Subinde περιέπεσον cod. Heg. 


96 τό S. *"' Vbb $qóle« ἐουνάμην 


— hes χωχύουσα desiderantur in Ὁ. ** Vide de hoc augmento etsi rarissimo Lobeckium ad Py. 
lu 10 S. εὕρισκον O et Epit. ** τῇ ascripsi ex O. Deinde ὃ δὲ μᾶλλόν με C. Etiam in Epüt. ὃ δή p. 


315 


S. CLEMENTIS I ROM. PONT. OPERA DUBIA. 


316 


bat : Non enim, inquiebam, adeo mala sum, ut ex A slvat, ὡς 199 ταῖς ἄλλων συμφοραῖς παραμυθίας τύχω. 


aliorum calamitatibus consolationem accipiam. Et 
cum me mult» hospitio cuperent recipere, una que- 
dam paupercula hic habitans extorsit mihi tugurio 
ejus succedere,dicens : Confide, mulier : etenim vir 
meus, homo nauta, in mari adhuc juvenia obiit : 
atque ex eo die, quamvis multi me sollicitarent ad 
nuptias, ego desiderio viri mei malui in viduitate 
agere. Erunt ergo communia, quecunque manibus 
quaerere poterimus. 

XVIII. Et nelonga ac minus utili narratione 
utar, babitavi cum ea, propter amorem ejus erga 
maritum. Sed non multo post mihi infelici lace- 
rate morsibus resolute sunt manus, illa vero que 
mo susceperat, tota morbo quodam occupata et 
colligata domi jacet. Quoniam ergo mulierum,que 
prius miserabantur, elanguit affectus, ac ego et illa 
clausa domi ambe debiles et calamitosz sumus, 
ex multo tempore hic, ut vides, sedeo, stipem pe- 
tens, et, si quid forte accepero, etiam ad illam 
pariter miseram ad cibum defero. Atque hactenus 
mee quidem res sufficienter sunt dicte. Tu nunc 
quid moraris implere quod promiseras, te daturum 
medicamen ? quo etiam illi obitum cupienti tradam, 
et sic ego quoque possim, ut ais, vitam commu- 
tare. 

XIX. Hec dicente muliere, Petrus multa cogi- 
tatione stare suspensus videbatur. Et ego superve- 
niens : Dudum, inquam per omnia loca discurrens 
querebam te: et nuno, quid agimus ? At Petrus 
precepit mihi, ut ad naviculum precederem, ibi- 
que illum opperirer. Et quia contradici ei impe- 
ranti non poterat, quod jussit feci. Ipse vero, sicut 
mihi cuncta posterius enarravit, suspicione qua- 
dam exigua corde pulsatus interrogabat mulierem, 
dicens: Refer mihi, femina genus et civitatem ao 
filiorum nomina, et jam medicamentum tibi do. 
At illa vim sustinens neque volens referre et me- 
dicamenti accipiendi cupida finxit alia pro aliis, 
etait, se quidem Ephesiam, virum autem Si- 
culum, sed et filiorum nomina similiter immutavit. 
. Tum Petrus, existimans eam verum proferre, ait : 
- Heu! mulier, putabam grande aliquod gaudium ho- 
dierno die me apportaturum, suspicabar enim te 
esse quamdam mulierem, quam sentiebam, cujus- 
que res audivi et probe novi. At illa adjurabat, di- 


Καὶ δὴ εἰς ξενίαν πολλῶν με ἄγειν ἀξιουσῶν f, ula 
τις τῶν ἐνταῦθα πενιχρὰ πολὺ βιασαμένη εἴς τὸ ἕαυ- 
τῆς ἐλθεῖν ἠνάγχασε σκήνωμα, εἰποῦσά μοι. Θάῤῥει, 
γύναι, καὶ γὰρ ὁ ἐμὸς ἀνὴρ ναύτης ὧν xarà θάλασ- 
σαν * τέθνηχεν, ἐν τῇ νεαζούσῃ τυγχάνων ἡλικίᾳ καὶ 
ἔχτοτε, πολλῶν με ἀξιούντων, πρὸς γάμον ἐγὼ χηρεύ- 
εἰν εἰλόμην, τὸν ἐμὸν ποθοῦσα ἄνδρα. Ἔσται δὲ ἡμῖν 
χοινὰ ἃ διὰ χειρῶν ἀμφότεραι πορίζειν δυνάμεθα. 


XVIII. Καὶ ἵνα μή σοι μηκύνω τοὺς ox ἀναγχαίους 
λόγους, συνῴχησα αὐτῇ διὰ τὴν φιλανδρίαν. Καὶ μετ᾽ 
οὐ πολὺ ἐμοῦ τῆς ταλαιπώρου αἱ χεῖρες ὑπὸ τῶν δηγ- 
μάτων ὃ παρείθησαν, xai dj ὑποδεξαμένη με γυνὴ, 
ὅλη ὑπὸ πάθους τινὸς συνδεθεῖσα, ἐπὶ τῆς οἰχίας ἔῤῥι- 
πται. Ἐπεὶ οὖν ὁ τῶν πάλαι γυναιχῶν ἔλεος παρόχμα- 
σεν, ἐγὼ δὲ xal dj xax! οἶχον ἀμφότεραι ἐπισινεῖς 
τυγχάνομεν, ἐκ πολλῶν χρόνων ἐνταῦθα, ὡς ὁρᾷς, 
καθέζομαι προσαιτοῦσα, καὶ ὧν ἂν εὐπορήσω * καὶ 
τῇ συνταλαιπώρῳ ὃ εἰς τροφὰς κομίζω. Καὶ τὰ μὲν 
ἐμὰ ἐπὶ τοσοῦτον αὐτάρκως εἰρήσθω. Λοιπὸν σὺ χω- 
λύεις 5 τὴν ὑπόσχεσιν πληρῶσαι τοῦ δοῦναι τὸ φάρ- 
μᾶχον ; ὅπως κἀχείνῃ ἐπιθυμούσῃ θανεῖν δῶ, καὶ o0- 


τως κἀγὼ τοῦ ζῇν, ὡς ἔφης, μεταλλάξαι δυνηθῶ. 


ΧΙΧ. Ταῦτα τῆς γυναικὸς εἴπούσης, ὑπὸ λογισμῶν 
πολλῶν ὁ Πέτρος ?68 μετέωρος ἐδόκει ἵστασθαι. 
Ἐγὼ δὲ ἐπελθὼν ἔφην' "Ex πολλοῦ σε περιερχόμε- 
νος ζητῶ' xal τὰ νῦν τί ποιοῦμεν ; Ὁ δὲ Πέτρος 
προσέταξέ μοι προάξαντι μένειν αὐτὸν ἐπὶ τοὺ σχά- 
φους. Καὶ ἐπειδὴ ἀντειπεῖν οὐχ ἦν αὐτῷ χελεύσαντι, 
ἐποίησα τὸ προσταχθέν. Ὁ δὲ Πέτρος μικρᾷ τινι ὅπο- 
ψίᾳ, ὡς αὐτός μοι πάντα ὕστερον διηγήσατο, παλλό- 
μένος τὴν χαρδίαν ἐπυνθάνετο τῆς γυναικὸς, λέγων" 
Εἰπέ μοι, γύναι, τὸ γένος καὶ τὴν πόλιν καὶ τῶν τέ- 
κνων τὰ ὀνόματα, καὶ ἤδη δίδωμί σοι τὸ φάρμαχον. 
'H δὲ, βίαν πάσχουσα καὶ εἰπεῖν οὐ θέλουσα, τὸ δὲ φάρ- 
μάκον λαδεῖν ἐπιθυμοῦσα, ἐσοφίσατο ἄλλα ἀντὶ ἄλλων 
εἰπεῖν xai. ὁμῶς ἔφη, αὐτὴν μὲν Ἐφεσίαν εἶναι, τὸν 
δὲ ἄνδρα Σικελὸν, ὁμῶς καὶ τῶν τριῶν τέχνων ἤλλαξε 
τὰ ὀνόματα. Καὶ ὁ Πέτρος, νομίσας αὐτὴν ἀληθεύειν, 
ἔφη" Οἴμοι, γύναι, ἐνόμιζον μεγάλην τινὰ χαρὰν τὴν 
σήμερον ἄγειν ἡμέραν, ὑποπτεύσας σέ τινα εἶναι, ἣν 
ἐνόμιζον, ἧς τὰ πράγματα ἀχούσας ἀχριδῶς Exlsta- 
μαι. *H δὲ ἐξώρκιζε λέγουσα: Δέομαι, εἰπέ μοι, ἵνα 


cens : Rogo mihi referas, ut sciam, an sit illa inter ἢ εἰδῶ εἰ ἔστι τις ἐν γυναιξὶν ἀθλιωτέρα ἐμοῦ. 


mulieres me infelicior. 

XX. Tum Petrus mentiri nesciens pre misera- 
tione erga illam verum ccpit dicere : Est sane qui- 
dam adolescens, sectator meus, piorum religioso- 
rumque sermonum cupidus et Romanus civis, qui 
mihi narravit, quod patrem habuerit et duos ge- 


XX. Kal ὁ Πέτρος, ψεύδεσθαι οὐχ εἰδὼς, ὁπὸ ἐλέους 
τοῦ πρὸς αὐτὴν τὸ ἀληθὲς λέγειν ἤρξατο" Ἐμοί τις 
λοιπὸν ἤδη 1 νεανίας ὧν παρέπεταί, τῶν τῆς θεοσε- 
δείας ὀρεγόμενος λόγων, Ῥωμαίων ὑπάρχων πολίτης, 
ὅστις μοι διηγήσατο ὃ, πῶς, πατέρα ἔχων καὶ ἀδελφοὺς 


VARUE LECTIONES. 


*" óc O et ex conject. C, in cuj. textu deest. Ἥ ἀξιοῦσιν O. 3 θάλατταν Ο. ? δειγμάτων Ο. ὁ Ita 
O c. Epit. MEL C o eimipe 0. * S Leg. τί σε χωλύει. Cfr. e. g. hom. xr1, 5. Epit. habet 
ιηγεῖται C 


eb μὴ χωλύσῃς. 05 om. Ο. 8 ὃ 


311 


CLEMENTINA. — HOMILIA XII. 


318 


δύο διδύμους, οὐδένα τούτων ὁρᾷ. "H τε γὰρ μήτηρ, À minos fratres, ex quibus nullus ei compareat. Nam 


φησὶν, ὡς ὁ πατὴρ διηγεῖτό μοι, ὄνειρον 100352, τὴν 
Ῥωμαίων πόλιν ἐπὶ χρόνον τινὰ ἐξῆλθεν μετὰ τῶν διδύ- 
μων αὐτῆς 869 τέχνων, ἵνα μὴ χαχῷ μόρῳ τελευτήσῃ, 
xal σὺν αὐτοῖς ixÓasa, οὐχ εὑρίσχεται. Ὁ δὲ ταύτης 
μὲν ἀνὴρ, αὐτοῦ δὲ πατὴρ, xz: αὐτὸς εἰς ἐπιζήτησιν 
αὐτῆς ἐκχδὰς οὐχ εὑρίσκεται. 

XXI. Ταῦτα τοῦ Πέτρου εἰπόντος, ἐπιστήτασα ὡς 
ὑπ᾽ ἐχπλήξεως ἀπέψυξεν ἡ γυνή. Ὁ δὲ Πέτρος προσ- 
ελθὼν xal ἐπισχὼν νήφειν αὐτὴν παρεχελεύσατο, 
ὁμολογεῖν αὐτὴν πείθων τί ποτέ ἔστιν ὃ πάσχει. Ἡ 
δὲ, ὥσπερ ἐκ μέθης τὸ λοιπὸν τοῦ σώματος παρε- 
θεῖσα, ὑπέστρεψεν 1! ἑαυτὴν, ὑποστῆναι δυνηθεῖσα 15 
τὸ μέγεθος τῆς ἐλπιζομένης χαρᾶς, καὶ τρίψασα αὗ- 
τῆς τὸ πρόσωπον" Ποῦ ἔστιν, ἔφη, οὗτος ὁ νεανίας ; 
Ὃ δὲ, ἔδη ὅλον συνιδὼν τὸ πρᾶγμα, ἔφη" Εἰπέ μοι 
σὺ πρῶτον, ἄλλως γὰρ τοῦτον ἰδεῖν οὐχ ἔχεις. Ἡ δὲ 
σπεύδουσα "3, Ἐγὼ, φησὶν, εἰμὲ ἡ τοῦ νεανίσχου ux- 
7np. Καὶ ὁ Πέτρος Éor; T! τούτῳ ὄνομα ; 'H δέ φη- 
σιν: Κλήμης. Καὶ ὁ Πέτρος εἶπεν. Αὐτός ἐστιν, xai 
αὐτὸς ἦν ὁ πρὸ μιχροῦ μοι λαλήσας, ᾧ ἀναμένειν με 
ἐν τῷ πλοίῳ προσέταξα. Η δὲ προσπεσοῦσα τῷ Πέ- 
τρῳ παρεχάλει σπεύδειν ἐπὶ τὸ πλοῖον ἐλθεῖν. Καὶ 
6 Πέτρος" E? μοι τηρεῖς τὰς συνθήκας, xal τοῦτο 
ποιήσω. ἩΙ δὲ ἔφη Πάντα ποιῶ, μόνον μοι τὸ τέχνον 
τὸ μονογενὲς δεῖξον. Δόξω γὰρ δι᾽ αὐτοῦ τὰ δύο μου 
τὰ ἐνταῦθα τεθνηχότα ὁρᾷν τέχνα. Καὶ ὁ Πέτολς ἔφη. 
Ὅταν αὐτὸν ἴδῃς, ἡσύχασον μέχοις ἂν τὴς νήσου ἐχ- 
δῶμεν. "HL δὲ ἔφη" Οὕτως ποιήσω. 

4170 XXII. Λαδόμενος οὖν τῆς γειρὸς αὐτῆς ὁ 
Πέτρος ἦγεν !* ἐπὶ τὸ πλοῖον. ᾿Ἐγὼ δὲ, ἰδὼν αὐτὸν 


χειραγωγοῦντα γυναῖκα, ἐγέλασα, xai προσελθὼν, εἰς C 


τιμὴν αὐτοῦ, ἀντ᾽ αὐτοῦ χειραγωγεῖν αὐτὴν ἐπειρώ- 
μην. Καὶ ἅμα τῷ ἁψασθυί uc τῆς χειρὸς αὐτῆς, ὀλο- 
λύξασχ ὡς μήτηρ μέγα xal περιπλακεῖσα, σφόδρα 
χατεφίλει με τὸν υἱὸν αὐτῆς 15. Ἐγὼ δὲ, ἀγνοῶν ὅλον 
τὸ πρᾶγμα, ὡς μαινομένην ἀπεσειόμην᾽ αἰδούμενος δὲ 
χαὶ τὸν Πέτρον, ἐπιχραινόμην. 

XXIII Ὁ δὲ Πέτρος ἔφη" Ἔα, τί ποιεῖς, τέχνον 
Κλήμης, ἀποσειόμενος τὴν σὴν ὄντως τεχοῦσαν ; Εγὼ 
δὲ, τοῦτο ἀχούσας περίδαχρυς γενόμενος xal καταπε- 
σούσῃ τῇ τεκούσῃ προσπεσὼν χατεφίλουν. Καὶ γὰρ 
ἄμα τῷ ῥηθῆναί uo: τοῦτο ἀμχυρῶς 16 πως τὸ εἶδος 
ἀνεκαλούμην. Πολλοὶ μὲν οὖν ὄχλοι συνέτρεχον ἵστο- 
ρῆσαι τὴν προσαιτήτριαν γυναῖκα, λέγοντες ἀλλή- 
λοις, ὅτι αὐτὴν ἐπέγνω ὁ υἱὸς, ἀνὴρ ἀξιόλογος. Βου- 


mater, inquit, sicut mihi edisseruit pater, somnio 
viso Romana urbe ad tempus excessit cum gemi- 
nis suis natis, ne misera morte interiret, atque 
cum illis egressa non invenitur. Vir autem illius, 
hujus vero pater, et ipse ad querendam eam pro- 
fectus nequaquam reperitur. 

XXI. Hec cum dixisset Petrus, mulier, que ani- 
mum intenderat, stupore exanimata est. Tum Pe- 
trus accedens, eamque tenens, ad se rediret horta- 
tus est, suasitque ut fateretur quidnam esset quod 
ei contigerat. Illa vero, velut ex ebrietate toto cor- 
pore resoluta, quo posset magnitudinem sperati 
gaudii sustinere, semetipsam reparavit : simulque 
affricans vultum : Ubi est, inquit, ille adolescens ? 
At Petrus jam intelligens rem totam : Dic, inquit, 
mihi tu prior, aliter enim eum non videbis. Tum 
illa fessinant ait: Ego sum adolescentis mater. Et 
Petrus : Quod ei nomen est? Illa vero: Clemens, 
ait. Petrus: Ipse est et ipseeratqui paulo ante me- 
cum loquebatur, quem jussi mein navi exspectare. 
Tunc illa procidens ad pedes Petri rogabat, ut. ad 
navem festine procedcret. Petrus autem : Si mihi. 
inquit, servas fidcm, hoc quoque agam. At illa re- 
spondit : Omnia faciam, tantum mihi ostende uni- 
cum meum natum. Putabo enim per ipsum gemi- 
nos mcos liberos, qui hic mortui sunt, videre. Ac 
Petrus dixit : Cum videris eum, quieta mane, usque 
quo egrediamur ab insula. Illa excepit : Sic faciam. 

XXII. Et accepta manu cjus Petrus ducehat eam 
ad navem. Quem ego videns manu ducere mulierem 
risi. Accedens tamen, honoriserga eum gratia, pro 
ipso manu illam ducere capi. Simul autem ac ma- 
num ejus contigi, ut mater,ululatu ingenli reddito. 
in amplexus meos irruit meque filium suum vehe- 
menter jdeosculata est. At ego ignrans omne nego- 
tium quasi insanientem repellebam : sed et reveri- 
tus Petrum me coercui. 

XXIII. Tum Petrus dixit: Eheu, quid agis fili 
Clemens, repellis eam quae vere mater tua est? Ego 
vero, ubi hoc audivi, lacrymis obortis concidi su- 
pra jacentem matrem et osculabar eam. Simul enim 
80 id mihi dictum fuit, subobscure genitricis for- 
mam revocabam. Multitudo interim concurrebat 
plurima ad videndam mendicam mulierem ; dice- 
bantque mutuo: Agnovit eam filius, vir eximius. 


λομένοις οὖν ἡμῖν ἐξαυτῆς σὺν τῇ μητρὶ τῆς νήσου ἢ Itaque cum vellemus confestim cum matre ex insu- 


ἐχθαίνειν ἡ μήτηρ ἔφη" Τέχνον μοι ποθεινὸν, εὔλογόν 
ἐστιν ἀποτάξασθαι τῇ ὑποδεξαμένῃ με γυναικὶ, ἥτις, 
πενιχρὰ οὖσα xxl ὅλη παρειμένη, ἐπὶ τῆς οἰχίας ἔῤ- 
ῥιπται. Ὁ δὲ Πέτρος ἀχούσας ἐθαύμασεν 17, χαὶ πάν- 
τες οἱ περιεστῶτες ὄχλοι, τῆς γυνχιχὸς τὸ ἀγαθὸν 
φρόνημα. Καὶ εὐθέως ἐχέλευσεν ὁ Πέτρος τισὶ πο- 
ρευθῆναι καὶ τὴν γυναῖχα ἐπὶ χλίνης xoplsat. Καὶ 


la exire, mater ait : Fili, mihi exoptate, equum est 
ut vale dicam mulieri que me suscepit, qus egens 
et tota paralytica domi jacet. His auditis, Petrus et 
omnes, qui plurimi aderant, admirati sunt bonum 
femins consilium. Et continuo jussit Petrus abire 
quosdam, ac deferre mulierem in lectulo. Cumque 
fuisset allata, positusque fuisset lectus, cunota ple- 


VARLE LECTIONES. 
* Vbb. διηγεῖτό μοι non sunt in O. 19 Ante ix6ouc in O est Éx6asou expunctum. Ἢ! ὑπέστρεφεν 0 - 


13 δυνηθῆναι 


. perperam. 13 Vocab. ἣ δὲ σπεύδουσα des. in O. !* ἦγεν 


. et Epit. o. 90, ἤγειρεν Ce 


18 αὐτῆς υἱόν C. 15 [ta O. c. S., ἀμαυρώσας C., qui in marg. conj. ἀμαυρῶς ἄν vel ἀμαυρῶσαν. 2 


. pate C. 


321 


GLEMENTINA. — HOMILIA XII. 


328 


ἐπέπειστο 39 εὐεργέτις γενέσθαι γυναικὸς ναυαγίῳ À ciendum mulieri naufragium passe, natos lugr»*i. 


περιπεσούσης, τέκνα πενθούσης, ξένης, γυμνῆς, με- 
μονωμένης 9! xal σφόδρα ἐπὶ ταῖς συμφοραῖς ὀλοφυ- 
ρομένης. Ἐν τοσαύταις οὖν αὐτῆς συμφοραῖς 3 οὔσης, 
clc καὶ ἀσεδῶν ἰδὼν οὐχ ἂν ἠλέησεν ; ἴθστε οὕπω φι- 
λανθρωπίας 87 8 ἔργον πεποιηκχυῖα φαίνεται οὐδὲ ἣ ξε- 
νοδόχος γυνὴ, ἀλλὰ ὑπ᾽ 52 ἐλέου τοῦ ἐπὶ μυρίαις συμ- 
φοραῖς πρὸς εὐεργεσίας χεχινημένη ?* πόσῳ γε μᾶλ- 
λον f σὴ τεχοῦσα, βίου εὐπορήσασα xal τὴν ξενο- 


δόχον ἀμειψαμένη, φιλανθρωπίας ἔργον οὐκ ἐποίησεν, 


ἀλλὰ φιλίας ; Πολλὴ δὲ διαφορὰ μεταξὺ φιλίας χαὶ 
φιλανθρωπίας, ὅτι dj μὲν φιλία ἐξ ἀμοιδῆς γίνεται, d 
δὲ φιλανθρωπία ἄνευ τοῦ φυσιχῶς πείθοντος πάντα 
ἄνθρωπον, χαθὸ ἄνθρωπός ἐστι, φιλοῦσα εὐεργετεῖ. 
Εἰ μὲν οὖν ἡ ἐλεήσασα ξενοδόχον xal ἐχθροὺς ἀδική - 
σαντας ἐλεοῦσα 856 εὐεργετεῖ ὅδ, φιλάνθρωπος ἂν ἦν 
εἰ δὲ 3 διά τι φίλη ἢ ἐχθρὰ, καὶ διά τι ἐχθρὰ ἢ φίλη, 
ἡ 39 τοιαύτη τοῦ τινὸς αἰτίου φίλη ἐστὶν ἢ ἐχθρὰ, οὐ 
τοῦ ἀνθρώπου. 


XXVI. Κἀγὼ ἀπεχρινάμην * Οὐ δοχεῖ σοι οὖν 
φιλάνθρωπος εἶναι xav 3j ξενοδόχος, ξένην ἣν οὐχ 
ἠπίστατο εὐεργετήσασα ; Καὶ ὁ Πέτρος: Ἐλεήμονα 
μὲν αὐτὴν εἰπεῖν ἐπίσταμαι, φιλάνθρωπον δὲ οὐ 
τολμῶ λέγειν, ἅτε δὴ οὔτε τὴν τεχοῦσαν φιλότεχνον᾽ 
ὅπ᾽ ὠδίνων γὰρ καὶ ἀνατροφῇς στέργειν πέπεισται. 
Ὡς xai ὁ ἐρῶν ὑπὸ τῆς συνηθείας χολαχεύεται xai 
εὐνῆς 0, xal ὁ φίλος ὑπὸ τῆς ἀμοιδῆς, οὕτω xai ὁ 
ἐλεῶν ὑπὸ τῆς συμφορᾶς. Πλὴν ἐγγὺς ὁ ἐλεήμων τῷ 
φιλανθρώπῳ, ὅτι ἄνευ τοῦ τι θηρᾶσθαι λαδεῖν 2A 
πείθεται. Πλὴν οὔπω φιλάνθρωπός ἐστιν. Κἀγὼ ἔφην" 
Ἐπὶ ποίαις οὖν πράξεσι φιλάνθρωπος εἶναί τις δύ- 
ναται : Καὶ ὁ Πέτρος &mexplvato : Ἐπεὶ ὁρῶ σε 
γλιχόμενον ἀχοῦσαι, τί ποτ᾽ ἐστι 44 φιλανθρωπίας 
ἔργον, οὐχ ὀχνήσω λέγειν. Φιλάνθρωπός ἐστιν ὁ χαὶ 
ἐχθροὺς εὐεργετῶν. Ὅτι δὲ οὕτως ἔχει, ἄκουσον. Φι- 
λανθρωπία ἐστὶν ἀῤῥενόθηλυς, ἧς τὸ θῆλυ μέρος ἐλεη- 
μοσύνη λέγεται, τὸ δὲ ἀῤῥεν αὐτῆς ἀγάπη πρὸς τὸν 
πλησίον ὡνόμασται, πλησίον δὲ ἀνθρώπῳ ἐστὶν ὁ πᾶς 
ἄνθρωπος, οὐχ ὅ τις 9! ἀανθρωπος, ἄνθρωπος γάρ ἔστι 
xai ὁ χαχὸς xxl ὁ ἀγαθὸς xai ὁ ἐχθρὸς xai ὁ φίλος. 
Χρὴ οὖν τὸν φιλανθρωπίαν ἀσχοῦντα μ'μητὴν εἶναι 
τοῦ Θεοῦ, εὐεργετοῦντα διχαίους xai ἀδίχους, ὡς αὐτὸς 
6 Θεὸς πὰσιν ἐν τῷ νῦν χόσμῳ τόν τε ἥλιον xal τοὺς 
δετοὺς αὐτοῦ παρέχων 5, El óà θέλεις ἀγαθοὺς μὲν 
εὐεργετεῖν, χαχοὺς δὲ μηχέτι, ἢ καὶ κολάζειν, χριτοῦ 


Ρογοργίηθ, nude, destitute, multumque calau...a- 
tes suas lamentanti. In tantis ergo adversitatibus 
versantem quis videns, etiam ex impiis, non mise- 
ratus fuisset ? Quare nequaquam humanitatis opus 
nec mulier hospita videtur peregisse, sed ad bene- 
faciendum mota fuisse misericordia ex plurimis ad- 
versis orta. Quanto magis parens tua, facultatibug 
&bundans et hospitam remunerata, non humanitatis 
opus effecit, verum charitatis seu amicitie ? Multa 
enim intercedit differentia intercharitatem ethuma- 
nitatem, quia charitas quidem ex remuneratione 
est, humanitas vero absque ulla naturali propensione 
hominem omnem, quia homo est, diligit ac benefi- 
ciis afficit. Itaque si hospes, que miserta est, etiam 
hostes male de ea meritos miserata beneficio δίῇ- 
ceret, humana esset : sin vero propter quid amica 
est vel inimica et propter quid inimica vel amica, 
hec alicujus rei, que causa sit, amica est vel ini- 
mica, non autem hominis. 


XXXVI. Et ego respondi: non ergo tibi videtur 
esse humana saltem hospes, qua in peregrinam 
quam non noverat beneficium contulit? Tum 
Petrus : Eam quidem misericordem appellare novi, 
hominum autem amantem non audeo dicere, quan- 
doquidem nec matrem amantem liberorum, quippe 
que ἃ partus doloribus et ab educatione ad dili- 
gendum compulsa sit. Nam sicut qui cupidine 
inflammatur, ἃ consuetudine mulccetur et concu- 
bitu, qui amore seu amicitia prosequitur, a remu- 
neratione: ita et qui miseretur, a calamitate. 
Attamen misericors humano vicinus est, quoniam 
absque muneris ullius captatione ad prestandum 
beneficium fertur. Nondum tamen humanus est. Et 
ego dixi : Ob quas igitur actiones humanus quis 
esse potest? Respondit Petrus: Quia video te cu- 
pidum audiendi, quodnam sit humanitatis officium, 
non pigebit dicere. Humanus est, qui etiam ini- 
micis bene facit. Quod autem ita habeat, audi. 
Humanitas est masculofemina, cujus feniinea pars 
misericordia dicitur, quod vero in illa est mascu- 
jum, dilectio erga proximum nominatur, proximus 
autem homini est quilibet homo, et non hic vel isto 
homo ; homo enim est etiain malus et bonus, hostis 
pariter ac amicus. Oportet ergo eum qui humani- 
tatem colit, imitatorem Dei esse, et de justis atque 


τὸ ἔργον πράττειν ἐπιχειρεῖς 95, οὐ τὸ τῆς φιλανθρω- ἢ injustis bene mereri, sicut ipse Deus cunctis in hoo 


πίας σπουδάζεις ἔχειν. 


mundo solem imbresque suos praebet. Quod si velis 


bonis quidem benefacere, non autem malis, vel hos punire, judicis munus implere niteris, non 


vero habere humanitatem conaris. 


XXVII. Κἀγὼ ἔφην: Αρά γε xal ὁ Θεὸς, μέλλων 
ποτὲ δ χρίνειν, ὡς διδάσχεις ἡμᾶς 95, οὐ φιλάνθρω- 


XXVII. Et ego dixi : Igitur Deus, qui aliquando 


judicaturus est, ut nos doces, non est hnmanus ? 


VARLE LECTIONES. 
80 πέπειστο O, qui subinde scr. εὐεργέτης. Tum ναυφραγίῳ C. *! μεμονομένης O. 83 Voc. ὀλοφυρομᾷ» 


νης. Ἐν τοσαύταις οὖν αὐτῆς συμφοσραῖς non exstant in ἶ 
C. κεχίνη μένης Ο. 35 τήν praetermisit 8. c. Cl. 36 ἐλεῶσα C. 51 εὐεργέτει 5. 38 εἰ δὲ Epit., εἰ 


Tum διότι 


ποτὲ ἐστιν 


. 9 ὑπ’ O. ὁ. 8, ὑπό C. 8: Ita Epit. κεκινημένου 


| C, ἤ δέ. 


. διά τι Epit., quod preferenduin: 39 ἡ assumpzi ex O. * In O. exungitur ἐν aute εὐνῆς" * 
. 42 ὅτι εἷς p. ὅτις C. 5 Nonnulli £pitomes codd. παρέχει ut legendum censet D. Tum θέλης 


C. ** ἐπιχειρεῖς πράττειν C. 5 Ita Epit. 96, τότε uterque Hom. cod. *5 ἡμᾶς om. Q. 


325 CLEMENTINA. — HOWMILIA XII. 326 


«τῆς τοῦ Θεοῦ προνοίας διελθεῖν 9 darcvziy-r. Ἐπεὶ: ΒΔ cutn a DTODÉa ΠΟΤΕ 8 sai wolcpiíate. ci exon - 
χρισις αὖτε, Θεῷ, ὥστε» iz! Kvwvu; cov Lok cmo int Apna ójiD:Ziru Pevvdiensa hacgce hae esi .. 
καχουχίας διεληλυθύὸτε xx: kara so-sev-g — julicnm. di qui pet omneca vexatonem, velnt in 
ἔχεῖνον Lec αἰωνίου xzzxi-o2géal ΟἹ τὰς ἔν Évzr- — apone.irani;erd eicnvezins fuerit in-olpatus, is 
Got; ἰδίᾳ βουλς, πρυχύψαντες ὑπὸ τῶν GE $22) ἐν docellr τῆλ micrnas Nac) qni i5 benis propria 
χαχίᾳ ΕἾ παραμεινάντων  zvevxQovm.  Luwzrlatevn — voluntas pomweceTunt. &b dis τὶ sra juge vo- 
μ'σούμενο:, λοιδορούπενο:, ἐπιδιυυλευΐμενυ:, vac — luntais in caja tractatone pereeverazt, tentantur, 
μενοι, πλεονεχτούμενο:, διαδαλλύμενο: 9, ἅπτου. — exapüaniur. odia. Convicaa. insifiass verbera, 
μενοι, ἐπηρεχζόμενο:, πάντα ἔχεῖνα τέτχεντες, 2S ὧν fraudes, callmnimias, vim patunivrafusoniur eoa- 
εὐλόγως δοκεῖ τὸ ὄργίξεσθα: τίνετθσ: 9 ax) τοὺς dumeliis colctaque illa perferuzt, pe quz justa 


ἄμυναν δρμῇν. videtur esse ira δὲ ultio. 
$77 XIX. O δὲ διξήσχαλος εἴξῶς, 5— οἱ ταῦτα XXX. Maiisier vero scieas.quod 3-i hzc injuste 


ἀδίχως ποιοῦντες ix προτέρων iaxcchurcws xir-i- — faciunt. ex prioribus peccatis mei sznt. quodque 
διχοί εἶσιν, xal ὅτι διὰ χατυξίχων τὸ τῆς xxxix] per sontes spiritus malitiam jsta efüc;, hominum, 
πνεῦμα ταῦτα ἐνεργεῖ, τοὺς μὲν xvéow—2:;,zz9i1 9 r—- — quatenus homines sunt, etsi propter peccata facti 
θρωποί εἶσιν, καὶ à: iuxpix; boca v:vouivoal B fuerint malit» instrumenta, misereri suasit suis, 
καχίας, ἐλεεῖν συνεδούλευξεν ", ὡς co χυδιωξίαν ^ tanquam misericordes cultoribus, utque. quantum 
ἀσχοῦσιν, xxi τὸ ὅσον ἐπ᾿ εὐτοῖς ἔστιν, ἀξιχηυπένος ἴδ se est, injuria affecti injuriam facientes a dam- 
καὶ ἀπολύειν "8 τῆς χαταξίχτς τοὺς ἀξιχοῦντας, ez -— natione absolvant: quo velut sobrii ebris succur- 
ὥσπερ ol νήφοντες τοῖς μεθύουσι βονθῶξιν, c7 ,1:;, rant, per orationes, jejunia, benedictiones, non re- 
νηστείχις, εὐλογίαις, μὴ ἀνθιστάμενο:, μὴ ἀμυνόμε- — sistendo, non vindicando, nec eos cogant. amplius 
vot, ἵνα μὴ ἐπὶ τὸ πλεῖον χὐτοὺς ἀμχοτεῖν ivrvxd- — peccare. Cum enim aliquis omnino ad patiendum 
σωσιν. Τοῦ yip παθεῖν πέντως χεχο: μένοῦ τιν! , — condemnatus est, non est aequum vt illi ire- 
οὐκ εὔλογον ἀγανακτεῖν ἐχείνῳ, Ó:' οὗ τὸ παθεῖν Ti- —scaiur per quem patitur, secum reputans, quod, 
νεται, λογισάμενον, bv, εἰ χαὶ ἐχεῖνος οὐκ dxzxo5- — eisi ille non atflixisset eum. tamen quia om- 
χησεν αὐτὸν" διὰ τὸ πάντως xxxosyrÜTez: μέλλειν nino affligi debet, per alium pati sibi contingeret, 
διὰ ** ἑτέρου τὸ παθεῖν ἦν. Ti οὖν ἀγχνακτῶ τῷ $:2- — Cur ergo indignor adversus auctorein,qui plane ad 
θεμένῳ, ἐμοῦ πέντως παθεῖν χεχριμένου ; ᾿Αλλ᾽ ἔτι — perpessionem sum destinatus? Sed et adhuc,si ea- 
μὴν, εἰ τὰ αὐτὰ τοῖς xzxo:; προφᾶσε: ἀμύνης ποιῶ- — dem cum improbis pretextu ulticr:s faciamus,pre- 
μεν, παρὰ τὸ πρῶτο:, δεύτεροι τὸ αὐτὸ τοῖς χαχοῖς  — terquam quod primi non sumus, secundi idem fa- 
οἱ ἀγαθοὶ πράσσομεν. Ka: ὡς ἔφην, οὐ yp, ivxv- cimus ac mali, nos qui boni dicimur. Et quemad- 
ακτεῖν, ὡς εἰδότα 95 ὅτ: Θεοῦ προνοίᾳ ol χαχοὶ τοὺς C modum aiebam, indignari non oportet, cum scias 
ἀγαθοὺς τιμωροῦσιν. Ol οὖν τοῖς δ΄ τιμωροῦσιν χα- — a malis bonos per Dei providentiam castigari. Qui 
λεπαίνοντες, ὡς τοὺς ἀποστόλους Θεοῦ ὑδρίζοντες, ^ ergo ultores egre ferunt, tanquam qui a Deo mis- 
ἁμαρτάνουσιν" τιμῶντες δὲ χαὶ τὰ ἐναντία τοῖς ἀδιχεῖν 505 contumelia aíficiant, delinquunt; qui vero in 
νομιζομένοις Φ7Βὶ διατιθέμενοι αὐτοὺς, εἷς τὸν Θεὸν pretio habent, et contrarie sentiunt erga eos, qui 
τὸν οὕτω βουλευσάμενον εὐσεδοῦσιν. ipsis injuriam inferre putantur, in Deum qui ita 
Btatuit pii sunt. 

XXXI. Κἀγὼ πρὸς ταῦτα &r:xo:vipzv: Οὐχοῦν oi XXXL.Et ego ad hec dixi : Itaque qui faciunt in- 
ἀδικοῦντες οὐκ εἰσὶν αἴτιο:, ὅτι χρίσει Θεοῦ ἐδιχοῦσι — juriam. rei non sunt, quoniam Dei judicio injuria 
τοὺς δικαίους. Καὶ ὁ Πέτρος ἔφη Ka: zivo ἅμαρ- justos afliciunt. Respondit Petrus: Valde peccant, 
τάνουσιν, πρὸς γὰρ τὸ ἁμαρτάνειν ἑαυτοὺς ἁποδεόω- — quippe qui se ad peccanduin dedant. Unde sciens 
xóttc. Ὅθεν εἰδὼς ἀπ᾿ αὐτῶν δ ἐχλέγετα! τιμωρεῖν Deus ex iisillos punire deligit.qui de prioribus peo- 
τοὺς ἐπὶ τοῖς προτέροις ἁμαρτήμασι μεταμελνθέντας — calis juste agunt ponitentiam,ut justis quidem per 
δικαίως, ἵνα τοῖς μὲν διχαίοις διὰ τῆς τοιαύτης τ᾿ has ponas dimittantur qua aute penitentiam fe- 
μωρίσς τὰ πρὸ τῆς μετανοίας πραχθέντα ἀφεθῇ — cerunt mala. Impiis vero qui castigant et vexare 
xaxí, Τοῖς δὲ τιμωροῦσιν ἁσεδέσι χαχουχεῖν ἐπιθυ- p, cupiunt, nec penitentiam volunt agere, ad im- 
μοῦσι xai μετανοεῖν μὴ θέλουσιν εἰς ἀναπλήρωσιν — plenda delicta permittitur justos castigare et affli- 
ἰδίας ** χολάσεως δικαίους xaxooysiv συνεχωρήθη" —gere.Nam absque Dei voluntate neque passer in la- 


VARLE LECTIONE3. 


8 προελθεῖν, quod preferendum, cod. Joan. Damasceni, δι᾽ αὐτοῦ ἐλθεῖν conj. Neander l. o. 
95 [ta Ottoboniani ἐπί interpretor, ἐπεὶ οὖν C, ἐπεὶ οὖν D. Deinde αὐτὴ θεῷ C. 25:7, Θεοῦ (cum hac ita se 
habent, Dei hoc judicium) D. 57 Ita O c. cud. Reg. 804. xaxo»7:3 ὦ. & διαδαλλόμενοι, μἰπούμενοι" λοιδο- 

ύὑμενοι" ultimis duabus vocibus expunctis p. διαδαλλόμενοι Ο. 53 δοχεῖν τὸ ὀργίζεσθαι γίνεται cod. R 
bo4! Tutn agovov Ὁ. δ᾽ χαθό Ο. *! συνεοούλευτεν C. 63 ἀδιχγυμένοις ἀπολύειν cod. Reg. 804. 545 τι 
cod. Reg. 804. ** à^ C. ** Vbb. προφάσει — τοῖς xaxs:; nin sunt in 0. Ex Cot. versione liquet, illum 
rescribendum slatuisse παρὰ τὸ μὴ πρῶτο:, δεύτεροι. Sed adjectione particule negantis haud opus est. D. 
Tum πράσσομεν 8, O, πράσσωμεν C, πράσσοντες cod. Reg. 804. “δ᾽ εἰδότας cod. Heg. 804. Κ΄ Vbb. ol οὖν 
«τοῖς οἴ). O. 9 ἁπάντων p. ἀπ᾽ αὐτῶν ** ἰδίας cod. Reg. 804, τε διά C, O. 


e 0 


323 S. CLEMENTIS I ROM 


Ac Petrus : Pugnantia loqueris. Nam quia judicabit, 
ideo humanus est. Dilizens enim ac miseratus in- 
juria affectos, plectit eos qui injuriam, intulerunt. 
Etego: Itaque, inquam, si ipse bonis benefa- 
οἷο et injuriosos quia injurii erga homines fuerunt. 
castigo, humanus sum. Et Petrus respondit: Si 
una cum prenotione haberes quoque judicandi 
potestatem recte id faceres, per acceptam quidem 
potestatem, condemnans eos quos Deus creavit, per 
prenotionem vero, inculpste, in judicando tum 
alios tanquam justos absolvens, tum alios tanquam 
injustos damnans. Et ego dixi: Recle locutus es 
ac vere ; fleri enim nequit, ut qui pranotione caret, 
recle judicet. Interdum quippe nonnulli videntur 
boni, qui illicita clam perpetrant, nonnulli vero 
boni hostium calumnia mali esse creduntur.Sed et 
si quis potestate torquendi preditus judicet, neque 
sic juste omnino habebit judicare. Quidam enim 
homicida, quaestionis tormenta perferentes, dimissi 
sunt velut innoxii, alii vero, qui erant inno- 
centes, cum tormenta ferre non potuissent, contra 
se mentiti velut rei supplicio affecti sunt. 

XXVIII. Tum Petrus : Atque hec, inquit, modica 
sunt, audi vero majus. Cum aliqui homines pec- 
cant vel bene agunt, eorum 4088 nunc operantur 
alia quidem ipsorum propria suntalia vero aliena, 
&quum autem est unumquemque pro delictis pro- 
priis dare ponas, aut pro meritis propriis merce- 
dem ferre. Fieri autem nequit ut quispiam, nisi 
solus propheta prenotionem habens, ab aliquo 
gesta sciat, quenam ejus propria sint et quenam 
non sint. Videt enim cuncta qua flunt. Et ego: 
Vellem, inquam, audire, quo modo ex criminibus 
&ut bonis operibus alia quidem sunt propria, alia 
vero aliena. 

XXIX. Respondit Petrus: Veritatis propheta 
dixit : Oportet ut veniant bona. Beatus autem, inquit, 
per quem veniunt. Simililer necesse est. ul etiam ve- 
niant mala: w£ aulem illi per quem veniunt (a). 
Porro si per malos veniunt mala et per bonos bona 
inferuntur, ut proprium unicuique inesse debet 
bonum vel malum, etex iis que prius operatus 
est; quod veniunt secunda bona vel mala, qua, 


(a) Matth. xvin ; Luc. xvir. 


. PONT. OPERA DUBIA. 


A πός ἔστιν ; Καὶ ὁ Πέτρος: To 
γὰρ κρινεῖ “΄, διὰ τοῦτο ME 
γὰρ καὶ ἐλεῶν τοὺς ἠδικημέ" 
ἠδικηκότας. Κἀγὼ ἔφην' Οὔκ 
μὲν εὐεργετῶ, τοὺς δὲ ἀδικοῦν' 
ἠδίκησαν τιμωρῶ, $75 φιλά 
Πέτρος ἀπεκρίνατο" Εἰ μετὰ 
ἔχειν εἶχες καὶ τοῦ κρίνειν ἕξοι 
ἐποίεις, διὰ μὲν τὸ εἰληφέναι c 
ζων οὖς ὁ θεὸς ἐδημιούργησε, t 
ἀπταίστως ἐν τῷ κρίνειν οὖς μὲ" 
οὖς δὲ ὡς ἀδίκους καταδικάζω 
ἔφης καὶ ἀληθῶς: ἀδύνατον γά 
ἔχοντα ὀρθῶς κρῖναι. Ἐνίοτε 
ἀγαθοὶ, ἀθέμιτα κρύφα διαπ 
ἀγαθοὶ ὑπὸ διαδολῆς ἐχθρῶν 
νοι, "AM εἰ καὶ τοῦ βασανίζει; 
σίαν τις ἔχων δικάζει, οὐδὲ οὔτι 
αὐτῷ δικάσαι ἐγίνετο. Ἔνιοι q 
βασάνους ὑπομείναντες; ὡς d$ 
pot δὲ, ἀθῶοι ὄντες 99, τὰς xod 
ἑαυτῶν καταψευσάμενοι, ὡς αἴτι 

ΧΧΨΊΙ. Καὶ ὁ Πέτρος " Me 
ταῦτα, τὸ δὲ μεῖζον ἄκουσον. "E: 
πανόντων ἢ εὐπραττόντων, ὧν 
ἴδια αὐτῶν ἔστιν, ἃ δὲ ἀλλότρι 
ἐπὶ τοῖς ἰδίοις ἁμαρτήμασι τι! 
ἰδίοις κατορθώμασιν εὐεργετεῖσί 
πλὴν προφήτῃ μόνῳ πρόγνωσι 
ὑπό τινος γινόμενα εἰδέναι, m 
ποῖα δὲ οὐκ dj πάντα γὰρ δι’ « 

( ται. Κἀγὼ ἔφην" Ἐδουλόμην 
κημάτων fj κατορθωμάτων ἃ 
τρια. 


XXIX. (M) Καὶ ὁ Πέτρος ἀπ 
ἀληθείας προφήτης ἔφη" Τὰ ὁ 
χάριος δὲ, φησὶ, δι’ οὗ ἔρχεται 
ἀνάγκη ἐλθεῖν: οὐαὶ δὲ δι’ οὗ ἔι 
κῶν κακὰ ἔρχεται, καὶ διὰ ἀγαθῦ 
εἶναι δεῖ ἑκάστῳ τὸ ἴδιον, τὸ ἀγ 
καὶ ἐξ ὧν προέπραξεν, διὰ τοῦ 
ἀγαθὰ ἢ κακὰ, ἅτινα ἴδια αὐτοῦ 


VARLE LECTIONES. 
51 χρίνει C, 5 τὰ βατῶν O., ultimis tribus litteris subnotatis Vbb. τοὺς ἠδικηκότα 


desunt. *? Vbb. τὰς 
M ἔχοντα p. ἔχοντι τά Ο. κ᾽ ὁ τῆς adjunxi ex O. 





sac. i, 28, ubi nostra fxcerpta leguntur deleri vult D. gi it 
locanda post ἐλθεῖν secundum 8. 8 : διὰ τό « 


atque verba i£ ὧν προέπραξεν infra co 


σάνονς ἀθῶοι ὄντες desiderantur in Ὁ. € νῦν om. O. 6. co 


P εἶναι, quod deest ap. Joan. 


Fortasse τό 


syil. p. 413. Idem post αἱρέσεως excidisse contendit μή. 
VARIORUM NOTA. 


(40) Πρόγνωσις hoc loco non est prznofio, ut 
vertit C., sed cognitio praeteritorum, τῶν πρότερον 
γεγονότων qua: c. 95. Πρόγνωσις si- 

nificat (coll. c. absolutam, qualem 

abet verus propheta, qu ὁ πάντα  εἰ- 
Soc. coll. hom. 11, 5; 11 8. DnessEL. 

(35) Kai ὁ Micooc ἀπεκρίνατο. Apud Joannem 
Damascenum ms. Eclogarum capite Περὶ ἀγγὲ λον 
τος καὶ μεσάζοντος dmoxotwv, quod est Parallelo- 



















rum, lib. 1, cap. 28 : Κλήμενι 
Πέτρου, Ὁ Κύριος ἔφη" « "Avat 
δι’ οὗ ἔρχονται, Ὁμοίως xal c 
δύ οὐ ἔχοντι 

δύ ἀγαθῶν 








δίκαιον, τὸ ἀγαθὸν T, καχὸν, καὶ ἐξ ὧν 


Εἰ δὲ διὰ καχῶν κακὰ Un 


(403 ἔρχονται, προσεῖναι δεὶ 
pol 


'o 
"T 


ποῦ ἐλθεῖν τὰ δεύτερα, ἤ dyapà ἢ κακὰ, ὁ 
αὐτοῦ τῆς προῦ ρέσεως ὄντα, ὑπὸ τῆς τοῦ & 


volas προελθεῖν φχονόμηται. Cor. 


329 CLEMENTINA. — HOMILIA XIII. | 330 


ξαντι τὰ ἀγάπης τὸ ἀγαπᾷν ὡς νύμφη οὖσα προσφέ- À lectionis fecerit, charitas velut sponsa timori velut 
ρεται ὡς νυμφίῳ τῷ φόδῳ" xal οὕτως τοὺς φιλανθρώ- — sponso adjungitur : atque ita humanitatis gignens 
ποὺς τίχτουσα λογισμοὺς ἀθάνατον τίθησι τὸν χεκτη- — cogitationes immortalem reddit possessorem, velut 
μένον, ὡς εἰκόνα Θεοῦ 86 ὁμοίαν, ὑπὸ φθορᾶς δῦρι- — imaginem Deo similem, cujusque natura nequeat 
σθῆνοι μὴ δυναμένην τὴν αὐτοῦ φύσιν. Ὁμῶς τὸν — corruptione ludibio haberi.Ceterum postquam hu- 
τῆς φιλανθρωπίας ἐχθεμένου ἡμῖν λόγον, ἑσπέρας — manitatis doctrinam nobis exposuit,vespera succe- 


ἐπιχαταλαθούσης, εἰς ὕπνον ἐτράπημεν. dente, ad somnum nos contulimus. 
'OMIAIA IT". HOMILIA XIII. 
I. Ὄρθρου δὲ γενομένο" ὁ Ηέτρος εἰσιὼν 51 ἔφη: I. Exorio autem mane ingressus Petrus ait : Cle- 


'O uiv Κλήμης μετὰ τῆς αὐτοῦ μητρὸς Ματτιδίας 9 — mens cum matre sua Mattidia et mea uxore simul 
καὶ τῆς ἐμῆς γυναιχὸς ἅμα ἐπὶ τοῦ ὀχήματος ΦΒΈ — in curru consideant. Statimque ita factum est. 
χαθεζέσθωσαν. Καὶ ὁμῶς οὕτως ἐγένετο. Ὁρμώντων — Cumque per viam que Balanzas ducit pergeremus, 
δὲ ἡμῶν τὴν ἐπὶ 9 Βαλανίας ὁδὸν, ἐπύθετό μου ἡ μή- — interrogavit me mater, quo modo pater ageret. 
τηρ, πῶς ὁ πατὴρ διάγει. Κἀγὼ ἔφην: Ἐπὶ τὴν ζή- — Respondit : Ad requirendum te ae geminos fra- 
τησίν σου xal τῶν διδύμων ἀδελφῶν μου Φαυστίνου D tres meos Faustinum et Faustinianum profectus, 
πε xal Φαυστινιανοῦ ix63c, ἀνεύρετός ἐστιν, Οἴμαι — non amplius comparuit ; puto autem eum a longo 
δὲ ἐκ τοῦ πλείστου τελευτῆσαι αὐτὸν, ἢ ναυφραγίῳ — tempore obiisse, vel incidentem in naufragium, vel 
περιπεσόντα, ἢ ἐν ὁδῷ σφαλέντα 99, fj ὑπὸ λύπης μα- — in via circumventum,vel e dolore tabem passum.At 
ρανθέντα. Ἢ δὲ ἀχούσασα xal ἐπίδαχρυς γενομένη — illa audiens lacrymis obortis suspiravit pre tristi- 
ἐστέναξε λυπηθεῖσα, τῇ δὲ πρὸς ἐμὲ εὐρέσει 9! yal- — tia, verum ob me inventum gaudens de morore ex 
ρουσα τὴν Ex τῆς ὑπομνήσεως λύπην μετρίως ἀπήμ- — commemoratione orto paululum remisit. Itaque 
ὄλυνεν. Ὁμῶς οὖν χατηντήσαμεν εἷς Βαλανίας. Τῇ — venimus Balaneas. Sequenti vero die Paltum pro- 
δὲ ἐπιούσῃ ἡμέρᾳ 9* εἰς Πάλτον ἤλθομεν, κἀκεῖθεν εἰς fecti sumus,et inde Gabalam, aliaque die Laodiceam 
Γάδαλαν" τῇ δὲ ἑτέρᾳ χατηντήσαμεν εἰς Λαοδίχειαν. — devenimus. Et ecce ante portas occurrunt nobis 
Kai ἰδοὺ πρὸ τῶν θυρῶν Νιχήτης καὶ ᾿Ακύλας &mív- — Nicetas et Aquila, et osculati ducunt ad hospitium. 
τῶν ἡμῖν, xal χαταφιλήσαντες ἦγον ἐπὶ τὴν ξενίαν. Petrus autem videns pulchram magnamque civita- 
Ὁ δὲ Πέτρος καλὴν xai μεγάλην πόλιν ἰδών’ "Αξιον, — tem, /Equum est, inquit, hic aliquot dies commo- 
ἔφη, ἐνταῦθα ἡμερῶν ἐπιμεῖναι. Ὡς γὰρ ἐπίπαν τὸ rari. Nam fere semper multitudo efficacior est ad 
πλῆθος δυνατώτερόν ἐστι τίχτειν 99 τοὺς ζητουμένους. — producendos quos querimus.Tum Nicetas et Aquila 
'O μὲν οὖν Νικήτης xái ᾿Αχύλας ἐπυνθάνοντό μου, (5 requirebant a me, quenam esset peregrina ignota- 
τίς εἴη αὕτη ἡ ξένη γυνή, Κἀγὼ Éozv: Ἐμὴ μήτηρ, que ea mulier. Etego respondi : Mater mea est, 
Tv» ἐπιγνῶναί μοι ὁ Θεὸς διὰ Πέτρου τοῦ χυρίου μον — quam agnoscere donavit mihi Deus, per dominum 
ἐδωρήσατο. meum Petrum. 

Il. Ταῦτά μου εἰπόντος, ὁ Πέτρος πάντα αὐτοῖς II. Hec cum ego dixissem,cuncta eis Petrus sum- 
ἑπὶ χεφαλαίων ἔξέθετο, ὡς ἅμα τῷ ** αὐτοὺς mpoo- | matim exposuit : quod postquam illi precessissent 
δεῦσαι ἐγὼ Κλήμης τὸ ἐμὸν γένος αὐτῷ 898 ἐξεθέ-. — ego Clemens genus meum ipsi ennarraverim,et ma- 
μὴν, καὶ τῆς μητρὸς τὴν ἐκ τῆς τοῦ ὀνείρου πλα- — iris cum geminis suis flliis pretextu ficto somnii 
στῆς 99 προφάσεως μετὰ τῶν διδύμων αὐτῆς τέχνων — profectionem, pretereo patris ad querendam ma- 
γενομένην ἀποδημίαν, ἔτι τε xal τοῦ πατρὸς τὴν ἐπὶ — trem iter,deinde quo modo ipse Petrus ubi hec au- 
ζήτησιν αὐτῆς ἀποδημίαν’ ἕπειτα xai ὡς αὐτὸς Πέ- — diisset,insulamingressus mulierem invenerit, quam 
τρὸς μετὰ τὸ ἀχοῦσαι ταῦτα εἰσελθὼν εἰς τὴν νῆσον ^ mendicare videns, et causam mendicationis postu- 
xal τῇ γυναιχὶ συντυχὼν xai προσαιτοῦσαν ἰδὼν, xai — lans, cognoverit illius genus educationem, fictum 
τοῦ προσαιτεῖν τὴν αἰτίαν πυθόμενος, ἔγνω [τὸ] 9  aàó- — somnium, liberorum nomina, meum scilicet, qui 
τῆς γένος, ἀναστροφὴν, τόν πλαστὸν ὄνειρον, xai τῶν — relictus fueram apud patrem, et geminorum nato- 
τέχνων tà ὀνόματα, ἐμοῦ τε τοῦ χαταλειφθέντος παρὰ — rum, qui cum ea iter susceperant, denique suspi- 
τῷ πατρὶ xai τῶν αὐτῇ συμπορευθέντων διδύμων P cionem de horum obitu in mari. 
τέχνων, xal oüc 9! ἐν βυθῷ ὑπενοεῖτο τεθνηκέναι. 

III. Τούτων οὖν χεφαλαιωδῶς ῥηθέντων ὑπὸ Πέ- III. His ergo summatim a Petro relatis Nicetas et 
τρου, ὃ Νιχήτης xal ὁ ᾿Αχύλας ἐχπλαγέντες ἔλεγον. — Aquila stupefacti dixerunt : Here ac Domine om- 


VARLE LECTIONES. 


8 Leg. Θεῷ, ut et hom. xvi, 149, ubi idem mendum repetitur. D. 57 εἰσιὼν ὁ Πέτρος C, ** Ματθι- 
δίας Ο. ** ἐπὶ τήν cod. Reg. 804. Subinde in O esse videtur βαλαναίας. 9 Ita uterque Hom. cod. ef 
Epil., σφαγέντα melius conj. C. *! eupestv O. 33 ἡμέρᾳ om. O.,qui deinde scr. sl; πάλταν, Tum id. 
γάοαλα c. cod. Reg. 804, et Epit. 55 [ta O et ex conject. (., qui in textu τίκτει. ** τῷ adjunzxi o. 0. 

λαδῆς conj. D. At lectio vnlgata nulla eget emendationc, si c. O legas πλαστὴς mpopdc&to pro a 
πλαστῆς xal προφάπεως. S. verum jam vidit. ** Pro [τό] lacuna parvula in O. Nil certi conetat de cod. 
Parisiensi. Tum ἀναστροφήν conj. C., cujus textus ἀνατροφήν, ut O. ἀνατροφήν etiam legit interpres. *' ους 
var. lect. ap. C., ὡς bene uterque Hom. cod. Dein τεθνηχότων p. τεθνηχέναι 0, 


PATROL. GA. Il. 41 


331 


CLEMENTINA. — HOMILIA XIII. 


338 


tam eternam cum bonis, operibus a Deo propter À ἔργοις καλοῖς δωρεῖσθαι τὸν Θεὸν ἐπὶ τῷ βαπτί- 


baptismum dilatione, quos dilatione, quos dilige- 
rent, ad eum suscipiendum exhortarentur.Sed licet 
vestrum quis : Diligunt eos, ac de iissunt solliciti. 
Id stultum est. Nam cur tandem eos egrotare vi- 
deutes, aut in mortis viam abduci, aut quedam 
alia molesta sustinere, gemunt atque miserantur? 
Ita si credidissent ignem «seternum manere eos 
qui Deum non colunt, non cessarent monere vel 
tanquam de infidelibus dolere, dum 608 cernunt 
incredulos, certi future illorum pons. Nunc ergo 
hospitam &accersitam interrogabo, num legem 
nostram velit amplecti, et prout consequens fue- 
rit agemus. 

XI. At vestra mater, quoniam, ut decet fidelem, 
in baptismum animata est, vel uno die ante bapti- 
smum jejunet. llla vero jurabat, dicens : Duobus 
superioribus diebus, dum narro mulieri recogni- 
lionis eventum, pro multo gaudio cibum capere 
nequivi ; nisi quod hesterna die paulum sque 
sumpsi. Juramento autem testimonium prebuit 
uxor Petri, dicens : Vere nihil gustavit. Et Aquila, 
magis vero deinceps Faustinus, ait : Nihil ergo 
obstat quin baptizetur. Tum Petrus subridens, re- 
spondit : Sed non est hoc jejunium baptismi, quod 
non propter illum susceptum est. Et Faustinus 
excepit : Sed forte volens Deus matrem nostram 
nec una die, agnitis nobis, separari ἃ consortio 
mense nostre, preordinarit hoc jejunium. Sicut 
enim pudicitiam servavit in ignorentia, faciens 
quod veritatem decet, ita et nunc Deus forsan pro- 
vidit, eam ante unum diem jejunare pro vero ba- 
ptismo,ut ἃ primo die agnitionis nostre nobiscum 
posset »alem seu cibum capere. 


XII. Tum Petrus : Non nos, inquit, vincat ma- 
litia, pretextum nacta Providentiam et matris af- 
fectum : sed magis vos et ego vobiscum hodie in 
jejunio permaneamus ; et cras baptizabitur. Neque 
enim hodierne diei hora ad baptismum apta est. 
Itaque sic fieri omnes consensimus. 


XIII. Hac ergo vespera cuncti fruiti sumus Petri 
doctrina,qui nobis ostendit per occasicnem matris, 
quo modo pudicitie fines sint boni, fines vero mc- 
chi: exitiales, et ita natura comparati, ut toti ge- 


σματι 43, ἀνυπερθέτως οὕς ἠγάπων προετρέποντο 
βαπτισθῆναι. ᾿Αλλ’ ἐρεῖ τις ὑμῶν' ᾿Αγαπὼσιν αὐὖ- 
τοὺς xai φροντίζουσιν αὐτῶν. Τοῦτο εὔηθές ἐστιν. 
Ἐπεὶ τί δή ποτε νοσοῦντας ὁρῶντες, ἤ ἀπαγομένους 
τὴν ἐπὶ θάνχτον 50, ἢ ἄλλα τινὰ χαλεπὰ πάσχοντας, 
ὀδύρονται xal ἐλεοῦσιν 9! ; Οὕτως εἰ πεπιστεύχεισαν 
αἰώνιον πῦρ μένειν τοὺς 9* τὸν Θεὸν μὴ σέδοντας, 
οὐχ ἂν ἐπαύσαντο νουθετοῦντες, ἤ xai ἀπειθοῦντας 
ὁρῶντες, ὡς περὶ ἀπίστων ὀδυνώμενοι, τὴν χατ᾽ αὐ». 
τῶν χόλασιν πεπληροφορημένοι. 3.89 Καὶ τὰ νῦν 
τὴν ξενοδόχον πέμψας ἐπαναχρινῶ ὅδ εἰ τὸν νόμον τὸν 
δι᾿ 95 ἡμῶν ἀγαπᾷν αἱρεῖται" xal οὕτων ἀχολούθως ἃ 
δεῖ πράξομεν. 

ΧΙ. Ἢ δὲ μήτηρ ὑμῶν, ἐπειδὴ πιστῶς διάχειται 
περὶ τοῦ βαπτίσματος, χἂν μίαν πρὸ τοῦ βαπτίσμα- 
τος νηστευσάτω ἡμέραν. Ἢ δὲ ὥμνυεν" Δύο τῶν 
διελθουσῶν ἡμερῶν, τῇ γυναιχὶ τὰ χατὰ τὸν ἀνα- 
γνωρισμὸν διηγουμένη, ὑπὸ τῆς πολλῆς χαρᾶς τρο- 
φῆς μεταλαδεῖν 95 οὐχ ἠδυνήθην, 7j ἐχθὲς μόνον 
βραχέος ὕδατος. Ἐμαρτύρησέ ὅδ τε τῷ ὅρχῳ ἡ γυνὴ 
Πέτρου λέγουσα * ᾿Αληθῶς οὐκ ἐγεύσατο. Καὶ ὁ 
᾿Ακύλας, μᾶλλον δὲ τοῦ λοιποῦ Φαυστῖνος 57, ἔφη" 
Οὐχοῦν οὐδὲν χωλύει αὐτὴν βαπτισθῆναι. Καὶ ὁ Πέ- 
τρος γελάσας &mexplvato* ᾿Αλλ’ οὐχ ἔστι τοῦτο νη- 
στεία βαπτίσματος, ὃ 9 μὴ δι’ αὐτὸ γέγονεν. Καὶ ὁ 
Φαυστῖνος ἀπεχρίνατο᾽ Ἴσως οὖν ὁ Θεὸς, βουλόμε-». 
νος ἡμῶν τὴν μητέρα μηδεμίαν ἡμέραν μετὰ τὸν 
ἀναγνωρισμὸν χωρίσαι τῆς ἡμετέρας τραπέζης, 
προῳχονόμησεν τὴν νηστείαν, "Oc γὰρ ἐτωφρόνει 
ἐν ἀγνοίᾳ τὸ πρέπον τῇ ἀληθείᾳ ποιήσασα, οὕτω ὅ9 
xal νῦν ὁ Θεὸς ἴσως φχονόμησεν αὐτὴν πρὸ μιᾶς νη- 
στεῦσαι 90 ὑπὲρ τοῦ ἀληθοῦς βαπτίσματος, ἵνα ἀπὸ 
πρώτης ἡμέρας τοῦ γνωρίσαι ἡμᾶς σὺν ἡμῖν ἁλῶν 
μεταλαθεῖν δυνηθῇ. 

490 XII. Καὶ ὁ Πέτρος ἔφη: Μὴ ἡμᾶς νικάτω 
à xaxla, πρόφασιν εὐροῦσα τὴν πρόνοιαν xal τεχού- 
σὴς στοργήν' ἀλλὰ μᾶλλον ὑμεῖς χἀγὼ σὺν ὁμῖν 
διαμείνωμεν τὴν σήμερον ἐν νηστείᾳ 51, καὶ αὔριον 
βαπτισθήσεται. Οὐδὲ γὰρ ἡ ὥρα τῆς σήμερον ἡμέ- 
ρας ἐπιτήδειός ἐστιν εἷς βάπτισμα. Καὶ ὁμῶς οὕτως 
γενέσθαι οἱ πάντες συνευδοχήσαμεν. 

XIII. Αὐτῆς οὖν τῆς 55 ἑσπέρας τῆς Πέτρου εἰ 
πάντες διδασκαλίας ἀπελαύομεν, δειχνύντος ἡμῖν 
ἐχ τῆς χατὰ τὴν μητέρα προφάσεως, τίνι λόγῳ τὰ 
τέλη τῆς σωφροσύνης xaÀà, τὰ δὲ τῆς μοιχείας χα- 


neri perniciem inferant,etiamsi non statim, tamen ἢ λεπὰ ὄντα ὅλῳ γένει 65 ὄλεθρον ποιεῖν φύσιν ἔχει, 


licet tarde. In tantum autem, inquit, pudicitia Deo 
placet, ut etiam his qui in errore sunt positi, non- 


x&v μὴ ταχέως, ἀλλ᾽ οὖν γε κἂν βραδέως. ᾿Επὶ τοσ- 
οὗτον δὲ, φησὶν, τὰ τῆς σωφροσύνης ἀρέσχει τῷ 


nihil gratie pro illa in presenti conferat vita. Nam θεῷ, ὅτι ** καὶ τοῖς ἐν πλάνῃ οὖσι βραχεῖάν τινα rp 


VARLE LECTIONES. 


9 Vbb. ἐπὶ τῷ 
U áyaxotv C. 9 τὸν δι᾽ om. var. lect. ap. C. 
θην. " Ita conj. C. cuj. textus μαρτυρήσει ut 
8 Φαυστινιχνός 


. 8450 Tum Φαυστινιανός p. Φαυστῖνος 


απτίσματι recepi ex O. 9? θανάτῳ C. 5! ἐλεῶσιν C. 93 ἐπεὶ τούς var. lect. ap. C. 
55 x 


μὴ μεταλαδεῖν O, qui om. vbb. οὐχ ἠδυνή- 


oie 
vil. a di: co O., ἐμσρτύρει nonnulli codd. Epif. 
9 


ἡμέραν τῆς ἡμῶν ἐπιγνώσεως χωρίσαι 


ἧς τραπέζης, προῳχονόμησεν τὴν νηστείαν. Ὡς γὰρ ἐσωφρόνησεν ἐν ἀγνοίῃ, τὸ πρέπον τῆς ἀληθείας ποιήσασα; 
y 


οὕτως C. € φχονόμησεν πρὸ μιᾶς νηστεῦσαι αὐτὴν 


*! τῆς inserui c. O. € χαλεπὰ ὄντα, ὅλω γένει p. χαλεπὰ ὄντα ὅλῳ γένει 


*^ Ρογίδββο ὥστε, vel ὅσον --- ἀπονέμειν Β, 


ἀγνοίᾳ C. *! τὴν σήμερον διαμείνωμεν C. Epitome ut O. 


. Tum id. πέφυχε p. φύσιν ἔχει... 


345 


Θεοῦ εἰσελθεῖν, -xyz 50 των ἐθνῶν οἱ z2zvxui- À 


wot διὰ σωφροσύνην μόνυν curvis ἐδύναντυ. Διὰ 
τοῦτο λίαν ἀθυμῶ Ξερ!: τῶν ἐν ταὲνι͵, Ξωτουνούντων, 
ὅτι ἄνευ ἐλπίδος ἀγαθῆς τωσξοῦνεῖν ἑλύμενο: ποὺς τὸ 
βαπτισθῆναι ὀχνηρῶς ἔχουσιν. Δ:ὃὸ οὐ σώζονται ὅτ: 
δόγμα Θεοῦ xix, ἀδπτιστον εἰς τὴν αὐτοῦ β8.5:- 
λείαν μὴ εἰσελθεῖν. Τχῦτιε αὐτοῦ εἰπόντος χαὶ τούτω 
πλείονα, εἰς ὄκνον izoxzrusv. 


ὍΜΙΔΙΑ 1Δ΄. 

I. Ὁρθρ:αΐτερον 19 δὲ πολλῷ τὸῦ καθημέοαν ὁ Πέ- 
τρὸς διυπνισθεὶς εἰσίει πρὸς ἡμᾶς͵ xa) ἐξυκνίσας ἔζη" 
Φαυστῖνος καὶ Φαυστ-ινιανὸς Sux Ἀλέμεντι μετὰ τῶν 
οἰχείων ἀχολουθησάτωσάν uo: !!, ὅκως ἐν σχεπινῳ 1 
τῆς θαλάσσης τόπῳ ἐλθόντες ἐν ἀχατασχόπῳ Bazlisa: 
αὐτὴν δυνηθῶμεν. Πλὴν ἐπὶ τῶν aiv χλῶν 15 γενομένων 
μῶν, μεταξὺ πετρῶν τινων Ὑχληνοῦ xai δ χαθχοοῦ 
τόπου εὐπορνητάντων ἐδζπτισεν αὐτήν. Ἔμεῖς δὲ οἱ 
ἀδελφοὶ, τῶν γυναιχῶν χάριν ἅμα ἀξελτῷ xal ἄλλοις 
τισὶν ὑποχωρήταντες xal λουσάπενοι,͵ ?9 3 ἐλθόντες 
ἐπὶ 18 τὰς γυναῖκας παρελάδομεν. Ka! οὕτως ἐν χου- 
φαίῳ τόπῳ πορευθέντες εὐχόμεθα. Ἔπειτα ὁ Πέτρος 
τὰς γυναῖκας διὰ τὸν ὄχλον προέπεμψεν, δι᾽ ἄλλτς ὁδοῦ 
ἐπὶ τὴν ξενίαν ἐλθεῖν χελεύσας, ἀνδρῶν τε μόνοις ἡμῖν 
συνεῖναι τῇ μντρὶ χεὶ ταῖς αὐταῖς γυναξὶν 16 ἐπέτρε- 
ψεν. Ἐλθόντες οὖν εἷς τὴν ξενίαν χαὶ ἀναμένοντες 
αὐτὸν ἐλθεῖν ἀλλήλοις διελεγόμεθα. Μετὰ ἱχανὰς δὲ 
ὥρας ὁ Ἱέτρος ἐλθὼν, τὸν ἄρτον ἐπ᾽ εὐχαριστίᾳ xA- 
σας xai ἐπιθεὶς ἅλας τῇ μητρὶ πρῶτον ἐπέδωχεν, 
χαὶ 1: μετ᾽ αὐτὴν Puts τοῖς υἱοῖς αὐτῆς. Καὶ οὕτως 
αὐτῇ συνειστιέθημεν xai τὸν Θεὸν εὐλογήσαμεν. 

11. Τότε λοιπὸν ὁ Πέτρος, τὸν ὄχλον εἰσεληλυθότα 
ἰδὼν καὶ καθεσθεὶς xa! παραχαθεσῆῆνχι ἡμᾶς χελεὺυ- 
σας, ὑφηγεῖται τὰ πρῶτα πείθων ἡμᾶς, τίνι λόγῳ 
προπέμψας ἡμᾶς ἀπὸ τοῦ βαπτίσματος χαὶ αὐτὸς 
βραδύνας ἐπῆλθεν. Τὴν δὲ αἰτίαν ἔλεγε τοιαύτην. 
"Apa τῷ ὑμᾶς, φησὶν, ἀποστῆναι, γέρων συνεισίει 
ἐργάτης, περιέργως !* χλέπτων 13 ἑαυτὸν, xai προ- 
κατασχοπήσας ἡμᾶς, ὡς αὐτὸς ὕστερον ὡμολόγει, 
πρὸς τὸ ἰδεῖν τί ἂν πράττοιμεν εἰς τὸν σχεπινὸν τόπον 
εἰσελθόντες, λάθρα ἐχόὰς ἠχολούθη σεν" xai ?t ἐν εὖ- 
χαίρῳ τόπῳ προσελθὼν xai προσαγορεύσας ἔφη" "Ex 
πολλοῦ co: ἀχολουθῶν χαὶ συντυχεῖν θέλων ᾧδούμην, 
μήπως ὡς περιέσγῳ μοι χαλεπαίνης" νῦν δὲ τὰ ἐμοὶ 
δοχοῦντα ἀληθῆ, εἰ βούλει, λέγω Κἀγὼ ἀπεχρινά- 
μην 498 Λέγε ἡμῖν ὅπερ σοι δοχεῖ χαλὸν εἶναι, xai 
ἀποδεξόμεθά σε, χἂν τῷ ὄντι μὴ χαλὸν ἦ τὸ λελόμε- 
νον, ἐπ:ίπερ ἀγαθῇ προαιρέσει τὸ δοχοῦν σοι χαλὸν 
εἰπεῖν ἠθέλησας. 

III. Καὶ ὁ γέρων τοῦ λέγειν ἤρξατο οὕτως" θΘαλάσ- 
σῃ ὑμᾶς λελουμένους εἰς ?! τὸν ἀπόχρυφον τόπον 


CLEMENTINA. — HOMILIA XIV. 


greditur in regnum Dei. forte qui erant in gen- 
libus, propter solam pudicitiam posseni salvari. 
Quocirca vehementer anxius sum de iis qui In et- 
rore vivunt pudice, quod sine bona spe pudicitiam 
consectati, ad baptismum recipendum se gerant 
segniter. Quare salvi non fiunt ; quia Dei decretum 
positum est, ne in ipsius regnum ingrediatur expers 
baptismi. Quz postquam protulit, et his plure, ad 
somnum conversi sumus. 


HO VILIA XIV. 


I. Multo autem maturius, quam quotidie solebat, 
Petrus experrectus ad nos ingressus est, quos ex- 
pergefecit, ac dixit: Faustinus et Faustinianus 
unaque Clemens cum suis me sequantur, ut we- 
nientes δὰ obtectum maris locum ciam possimus 
eam baptizare. Itaque ubi fuimus in littore, inter 
saxa quzdam, quiz tranquillum et mundum locum 
prebebant, baptizavit illam. Nos autem fratres, mu- 
lierum gratia, una cum fratre et aliis nonnullis se- 
cessimus et lavimus ; ac profecti ad mulieres rece- 
pimus ipsas. Sicque in lucum occultum progressi 
illic precati sumus. Postea Petrus mulieres ob mul- 
titudinem praemisit, jubens ut per alteram viam 
irent ad hospitium, solisque vivorum nobis perrisit 
matrem ac mulieres comitari. Venientes ergo ad 
diversorium et praestolantes adventum illius collo- 
quebamur invicem. Post multas vero horas Petrus 
regressus panem in eucharistiam fregit,et cibo po- 
sito matri primum dedit, ac post eam nobis filiis 
ejus. Atque ita cum ea comedimus, Deumque lau- 
dibus proseculi sumus. 

II. Tum deinde Petrus, ingressum populum vi- 
dens, cum sedisset, nosque jussisset assidere, 
enarravit primo ac docuit, qua ratione nobis post- 
baptismum premissis ipse tarde rediisset. Causam 
vero hanc dicebat: Simul atque vos, inquit, dis- 
cessistis, senex operarius advenit, curiose occultans 
se, nobisque prius observatis (sicut ipse postea 
fassus est), ut videret, quidnam ingressi locum ob- 
tectum ageremus, clam exiit et secutus est, atque 
in opportuno loco conveniens me ac salutans ait: 
Jam diu te sequens et alloqui cupiens, verebar ne 
mihi tanquam curioso irascereris, nunc autem que 
mihi videntur vera, si vis profero. Et ego respondi : 
Dic nobisquod tibi vididetur esse bonum, et lauda- 
bimus te, licet re vera, quod dixeris, bonum non 
fuerit, quoniam prudenti consilio id, quod tibi 
visum est bonum, volueris proloqui. 

HI. Tum senex ita ccpit dicere: In mari vos 
lavisse vidi, et post hoc ad secretum secessisso 


VARLAE LECTIONES. 
e 
19 [ta O c. 8, ὀρθρίτερον C. Cfr. hom. xn,12;xvi,21; xvii, 1; xix, 4. Tum xa9' ἡμέραν idem. 


11 ἀχουλουθησάτωσ 


go: 0. 
. παρενθὲν xai νόθον) p. ἐν ἀχατασχόπῳ 


βαπτίσαι αὐτὴν δυνηθῶμεν. 


13 σχεπεινῶ O, οἱ posthac. Tum id. Τὰ τοῦ βαπτίσματος σχεδιάσωμεν (ín 
λ xal 


13 τὸν αἰγιαλόν Ο. 1 


marg 
Epit. 110 et O. deest in textu Ci. !* ἐπί supplevi ex Ὁ. “6 xai ταύταις ταῖς γυναιξίν O, xai ταῖς ἄλλαις 


γ- conj. S 


!! xai add. c. O. Ex eodem reposui ἧμῖν, quod transiit 8. Tum συνεστ C. 
plspyoc Epit. 33 χλέπων O. Sequens xal ex Epit. et O, "decet ap. C. , mi 


19 πὸ» 


* xa( inserui c. O. 3: 0. 


9349 


CLEMENTINA. — HOMILIA XIV. 


390 


pot διαφέρει, πλὴν ὅτι πάντως ἀπολαύσει ἕχαστος A interest: nisi quod omnino unusquisque fructum 


ὧν ἔπραξεν. Ἢ δὲ ἀπόδειξις τοῦ μὴ εἶναι γένεσιν, 
ἔστιν αὕτη. Τῶν παρεστώτων εἴ τις ὀφθαλμῶν ἐστέ- 
ρηται, ἣ χυλλὴν ἔχει 9 τὴν χεῖρα, $ χωλὸν τὸν 
πόδα, ἣ ἕτερόν τι περὶ σῶμα, ὃ ὑποστροφὴν πρὸς 
ἴασιν πάλιν οὐκ ἔχει, xal παντὸς ἰατρικοῦ 33 ἐπαγ- 
γέλματος ἐκτός ἐστιν, ὃν οὐδὲ ἀστρολόγοι ἰᾶσθαι 
ἐπαγγέλλονται, ὅτι μὴ ἀπὸ τοῦ μαχροῦ αἰῶνος τοιοῦ- 
τόν τι γέγονεν ἐγὼ δὲ Θεοῦ δεηθεὶς τὴν ἴασιν παρά- 
σχω 33, ὁπότε dx. γενέσεως κατόρθωσιν τὸ τοιοῦτο 9 
οὐδέποτε λαθεῖν ἠδυνήθη" τούτοο οὕτως γενομένου 
οὐχ ἀμαρτάνουσιν οἱ τὸν πάντα δημιουργήσαντα Θεὸν 
βλασφημοῦντες ; Καὶ ὁ γέρων ἀπεχρίνατο᾽ Βλασφη- 
μεῖν γάρ ἔστι τὸ λέγειν γενέσει ὑποχεῖσθαι τὰ πάντα ; 
χἀγὼ ἀπεχρινάμην᾽ Καὶ πάνυ. E! γὰρ πᾶσαι αἱ τῶν 
ἀνθρώπων ἁμαρτίαι xai ἀσέδειαι καὶ ἀσέλγειαι ἐξ 
ἀστέρων γίνονται, οἱ δὲ ἀστέρες ταῦτα ποιεῖν ὑπὸ 
Θεοῦ ἐτάγησαν, ἵνα πάντων χαλεπῶν ἀποτελεστιχοὶ 
γένωνται, αἱ πάντων ἁμαρτίαι εἰς αὐτὸν ἀναφέρονται, 
τὸν τὴν γένεσιν θέντα ἐν τοῖς ἄστροις. 

VI. Καὶ ὁ γέρων ἀπεχρίνατο" ᾿Αληθῶς μεγάλως *t 
ἔφης, ἁλλὰ πέσῃ coo 808 τῷ ἀπαραύλήτῳ ἀποδείξει 
ἣ ἐμὴ ἐμποδίζει συνείδησις. Ἐγὼ γὰρ ἀστρολόγος 
ὧν χαὶ Ῥώμην πρῶτον οἰκήσας, εἶτα "3 φιλιωθείς τινι 
πρὸς γένους ὄντι Καίσαρος, αὐτοῦ τε xal τῆς συμόὄίου 
τὴν γένεσιν ἀχριόῶς 48 ἠπιστάμην, xai ἱστορήσας 
ἀχολούθως τὰς πράξεις ἀποτελεσθείσας αὐτῶν τῇ 
γενέσει ἔργῳ 55, σοὺ λόγῳ πείθεσθαι οὐ δύναμαι. "Hy 
γὰρ τῆς γενέσεως αὐτῆς τὸ διάθεμα, ποιοῦν μοιχάδας, 
ἰδίων δούλων ἐρώσας, καὶ ἐπὶ ξένης ἐν ὅδασι θνη- 
σχούσας. Ὃ xai οὕτως *5 γέγονεν. Ἐρασθεῖσα γὰρ τοῦ 
ἰδίου δούλου, καὶ μὴ φέρευσα τὸν ψόγον, φυγοῦσα σὺν 
αὐτῷ, ἐν ἀλλοδαπῇ ὁρμήσασα xai χοίτης αὐτῷ χοι- 
γωνήσασα, κατὰ θάλασσαν “6 διεφθάρη. 

VII. Κἀγὼ ἀπεχρινάμην: Καὶ πῶς ἄρα " γινώ- 
σχεις ὅτι d φυγοῦσα ἐν ἀλλοδαπῇ γενομένη τὸν δοῦ- 
λον ἔγημεν, xal γήματα 88 ἐτελεύτησεν ; Καὶ ὁ γέ- 
pwv* ᾿Ασφαλῶς οἵδα τάληθῆ, οὐχ ὅτι ἔγημεν, ὁπότε 
οὐδ᾽ ὅτι ἤρα ἐγίνωσχον, ἀλλὰ μετὰ τὴν αὐτῆς ἀπαλ- 
λαγὴν καὶ 9 ἀδελφὸς ὁ τοῦ ἀνδρὸς αὐτῆς ἐμοὶ διηγή- 
σατο πάντα τὰ xatà τὸν αὐτῆς ἔρωτα, καὶ 9 ὡς 
σεμνὸς ὧν, ἅτε δὴ xal ἀδελφὸς, οὐχ ἐδουλήθη μιᾶ- 
ναι τὴν χοίτην, xal πῶς βουλομένη xal αἰδουμένη αὐ- 
τὸν xai τὸν ψόγον ἡ τάλαινα (οὐχ ἔστι γὰρ αὐτὴν μέμψα- 
σθαι, ὅτι Ex γενέσεως ταῦτα ποιεῖν τε 9* xal. πάσχειν 


ἠναγκάζετο 99) ὄνειρον εἴτε ἀληθῆ εἴτε ψευδὴ ἐπλάσατο 


eorum que gesserit percipiet. Demonstratio autem, 
non esse genesin, heo est. Ex astantibus si quis 
oculis sit orbatus, aut mutilam habeat manum, vel 
pedem claudum, vel in corpore aliquid aliud, quod 
et redire ad integritatem non valeat, et sit supra 
omnem magicam artem : quem neque astrologi s6 
profiteantur sanaturos, quoniam ab omni seculo 
nihi! tale contigit : ego vero Deum precatus sani- 
tatem prebuero, quandoquidem id nullatenus po- 
tuit per genesin corrigi: hoc ita facto, nonne errant 
qui in cunctorum opificem Deum maledicta et blas- 
phemias conjiciunt ? Respondit senex : Scilicet, id 
est maledicta conferre, dicere geniture subjici uni- 
versa ? Excepi ego : Omnino est. Nam si omnes ho- 
minum errores et impietates et impudicitie er 
stellis oriuntur, stelle autem ad ea facienda ἃ Deo 
constitute sunt, quo cunctorum flagitiorum sint 
effectrices, omnium peccata ad eut referuntur, qui 
in astris posuerit genesin. 

VI. Et senex respondit : Admodum vere locutus 
es; sed omni tuse incomparabili probationi mea 
obstat conscientia. Ego enim, qui astrologus sum, 
et Roma primum babitavi, amicus postea faotus 
cujusdam qui erat ex genere Cesaris, viri illius 
uxorisque ejus genituram accurate notam habui; 
cumque viderim res, prout ferebat eorum genesis, 
revera evenisse, sermone ἃ te nequeo persuaderi. 
Habebat enim mulier talem constellationem, que 
adulteras facit, et servos proprios amare, in pere- 
grinatione et in aquis defungi: quod et ita factum 
est. [Incidit namque in amorem servi sui, et oppro- 
brium non ferens fugit cum ipso, &c peregre pro- 
fecta, illique commista, periit in mari. 

VII. Et ego respondi : Unde igitur scis, quod 
illa fugiens, in alieno solo posita, servo nupserit, 
et post nuptias fuerit defuncta? Et senex: Certis- 
sime, inquit, scio, revera non quod nupserit servo, 
quandoquidem neque quod eum amaret, agnove- 
ram ; sed postquam profecta est, etiam frater viri 
ejus mihi enarravit omnem illius amorem ; quod 
ipse, qui honestus erat, utpote frater, noluerit to- 
rum maculare, et quo modo volens, ao ipsum at- 
que opprobrium verita illa infelix (neque enim im- 
putandum ei est, quia eam genesis facere illa et 
perpeti compulit) finxerit. somnium, verumne an 


οὐχ ἔχω λέγειν. Ἔλεγε γὰρ αὐτὴν 80 εἰρηχέναι" ἢ falsum, non habeo dicere. Aiebat eiquidem ipsam 


Ὡς ὅτι ἐν ὁράματι ἐπιστὰς τις ἐχέλευσέ μοι ᾧμα τέ- 
χνοῖς ἐξαυτῆς τὴν Ῥωμαίων ἐχόῆναι πόλιν. Ὁ δὲ 
ἀνὴρ σώζεσθαι αὐτὴν σὺν τοῖς υἱοῖς σπεύδων αὐτίκα 
αὐτοὺς παιδευθησομένους ** slc τὰς ᾿Αθήνας ἐξέπεμψε 
σὺν τῇ μητρὶ καὶ δούλοις, τρίτον δὲ νεώτερον υἱὸν 


dixisse: Astitit mihi quidam per visum qui jussit 
me cum liberis sine mora urbe Roma egredi. At vir 
pro salute ejus filiorumque sollicitus confestim eos 
erudiendos Athenas misit cum matre et servis: 
habens vero tertium filium, qui erat junior, sibi 


VARLE LECTIONES. 


C, x 
ὃ. Ὁ. 
αὐτῶν τὰς πράξεις ἀποτελεσθείσας ἔργῳ C. 
κοινωνήσασα, t. θάλασσαν 4 Tri 


81 ἔχει addunt Epit. οἱ cod. . 804. In O est : ἣ κυλλὴν τὴν χεῖρα ἔχοι. 38 ἰᾶται Ο. 3 ασχῷ 
ω Epit., παρασχήσω o S. Subinde s ὁ ix O. were O. *"! μεγάλως omise m 
3 εἶτα add. c. Ὁ. Subinde φιλωθείς C. 43 ἀχριδῶς recepi ex O. ** ἀχολούθως τῇ γενέσει 

5 οὕτω C. “6 χοινωνήσασα αὐτῷ, θαλάσσῃ p. κοίτης αὐτῷ 
p. xai πῶς ἄρα D. ** δὲ χα 


γημάσασα O. δ ὁ C. V xai καί O. 


O c. Epit. ὁ C. Tum recepi τήν ex O, qui sor. “ἰάναι, 83 τε add. c. Ὁ. 3} ἠναγχάζετο, Ο. 9 παιδευ- 


θησομένας O 


353 


CLEMENTINA. — HOMILIA XIV. 


954 


χρατεῖν, Πλὴν μετ᾽ οὐ πολὺ πρὸς οὐτὸν 7| 7 μήτηρ᾽ À post mater quidem ad eum: Habeo te, Fauste, 


"Ey σε, Φαῦστε, τὸν xavà πάντα μοι 7 γλυχύτατον. 
Πῶς ἄρα ζῇς, ὃν ὡς τεθνεῶτα μιχρῷ πρόσθεν ΤΊ 
ἠχούσαμεν πλὴν οὗτοί εἶσιν ἡμῶν υἱοὶ, Φαυστῖνος, 
Φαυστινιανὸς xal Κλήμης. Ταῦτα εἰπούσης, ἡμεὶς ol 
τρεῖς προσπεσόντες αὐτῷ xal χαταφιλοῦντες ἀμαυ- 
ρῶς πως τὴν μορφὴν αὐτοῦ ἀνεφέρομεν. 

X. Ταῦτα βλέπων ὁ Πέτρος ἔφη" Σὺ εἴ Φαῦστος, ὁ 
ταύτης ἀνὴρ καὶ τῶν αὐτῆς παίδων πατήρ ; ὁ δὲ ἔφη" 
Ἐτγὼ εἶμι. Καὶ ὁ H£zpoc Πῶς οὖν μοι τὰ σεαυτοῦ Τὸ 
ὡς περὶ ἄλλου διηγήσω, πόνους εἰπὼν χαὶ λύπην χα- 
τάφον ; xal ὁ πατὴρ ἀπεχρίνατο᾽ Ἡρὸς γένους ὑπάρ- 
χων Καίσαρος, χαὶ περίφωρος μὴ θέλων γενέσθαι, 
ἄλλῳ τινὶ 79 τὴν ἐξήγησιν ἐνετυπωσάμην 90, ἵνα αὐὖ- 
τὸς ὅστις εἰμὶ μὴ νοηθῶ. "Hós.v γὰρ ὅτι, εἰ ἀναγνώ- 
ριίμος γένωμαι, οἱ κατὰ τόπον ἡγούμενοι ταῦτα μα- 
θόντες ἀναχαλέσονται ?! .Ρ Καίσαρι χεχαρισμένα 
ποιοῦντες, xxl τὴν τοῦ βίου πάλαι εὐδαιμονίαν μοι 53 
περιθήσουσιν, ᾧπερ ὅλῃ προθέσει πρότερυν ἀπεταξά- 
μην. Οὐ γὰρ ἠδυνάμην, περὶ 80 τῶν ἐμοὶ ἠγαπη- 
μένων τὰ μέγιστα ὡς περὶ θανόντων χρίνας, πρὸς τὴν 
τοῦ βίου τρυφὴν ἑαυτὸν ἀποδιδόναι. 

XI. Καὶ ὁ Πέτρος ἔφη" Ταῦτα μὲν ἐποίησας ὡς 
ἐδουλεύσω. Περὶ δὲ γενέσεως ἄρα ψευδόμενος διισχυ- 
ρίζου, 3j ὡς ἁληθεύων ἐδεδαίους 83 ; Kai ὁ πατὴρ 
ἔφη" Οὐ φεύσομαι πρὸς σὲ, ἀληθῶς ὡς οὕσης γε- 
νέσεως ἐδεδαίουν. Εἰμὶ γὰρ οὐχ ἀμύητος τοῦ θεω- 
ρήματος" πλὴν ἀλλὰ καὶ 8 συνῆν μοί τις, ἁστρολό- 
Ἴων ἄριστος, ἀνὴρ Αἰγύπτιος, ᾿Αννουδίων ὀνόματι, 
ὅστις ἐν ταῖς ἀποδημίαις xat! ἀρχάς μοι φιλιωθεὶς 55 
τὸν τῆς ἐμῆς συμόίου μετὰ τῶν τέχνων θάνατον 


ἐδήλου. Καὶ ὁ Ηέτρος ἔφη" Οὐχοῦν ἔργῳ πέπεισαι C 


γῦν 6, ὅτι οὐ συνέστηχε τὰ χατὰ τὴν γένεσιν ; Kal 
ὁ πατὴρ ἀπεχρίνατο * ᾿Ανάγχη μὲ πάντα τὰ ὕὑπο- 
τρέχοντά poo 9! εἰς τὸν νοῦν ἐχτίθεσθχί σοι, ἵνα πρὸς 
αὐτὰ ἀχούων μανθάνειν ἔχω τούς σου τούτων ἐλέγ- 
χους. ᾿Αλλὰ xai 99 πολλὰ πταίειν οἶδα τοὺς ἁστρο- 
λόγους, πολλὰ δὲ xai ἁληθεύειν. Ὑποπτεύω οὖν μή- 
πως ἃ μὲν ἀχριθοῦσιν, ἁληθούουσιν, ἃ δὲ πταίουσιν, 
ἁμαθίᾳ πάσχουσιν, ὡς ὑπονοεῖν με, τὸ μὲν μάθημα 
συνεστάναι, αὐτοὺς δὲ OU ἀμαθίαν ψεύδεσθαι μόνην 89, 
διὰ τὸ μὴ πάντας ἢ περὶ πάντων ἀχριδοῦν δύνασθαι. 
806 Καὶ ὁ Πέτρος ἀπεχρίνατο᾽ "Ameys ?!, μή πως, 
περὶ ὧν ἀληθεύουσιν, ἐπιτυγχάνουσιν, xal οὐχὶ ἀχρι- 
Θοῦντες λέγουσιν. ᾿Ανάγαη γὰρ πᾶσα ἐκ πολλῶν τῶν 


λεγομένων ἀπούαίνειν τινά.Καὶ ὁ γέρων fom: Πῶς 


omni modo mihi suavissimum. Et qua ratione vi- 
vis, de cujus morte paulo ante audivimus ὃ Cete- 
rum hi sunt filii nostri, Faustinus. Faustinianus 
et Clemens. Qus cum dixisset, nos tres in ipsum 
incumbentes, eumque deosculati, formam illius 
obscure recoluimus. 

X. Hac videns Petrus, ait: Tu es Faustus, hujus 
vir, ejusque liberorum pater? Ille vero : Ego sum, 
inquit. Et Peirus: Quare ergo tua mihi tanquam 
de alio enarrasti, labores referens et dolorem et 
exsequias ? Tum pater respondit: Cum sim ex ge- 
nere Cesaris, cenmque nollem deprehendi, de alio 
quodam narrationem effinxi, ut ipse quis essem 
non intelligerer. Sciebam enim quod, si fuissem 
recognitus, loci presides eo audito, ut Cesari rem 
grutam facerent, me essent revocaturi, et prioris 
vite felicitate cireumdaturi, cui ex toto animo an- 
te& renuntiaveram. Qui enim me ob mortem cha- 
rorum creditam ad maxima damnaveram, non po- 
teram vite deliciis indulgere. 


ΧΙ. Et Petrus dixit: Heic quidem fecisti quemad- 
modum placuit. Sed de genitura mentiensne affir- 
mabas, an veluti verum dicens asserebas ? Respon- 
dit pater: Non mentiar apud te. Tanquam vere sit 
genesis, confirmabam. Non enim rudis sum in my- 
teriis hujus discipline : sed et mecum versatus eet 
quidam /Egyptius, astrologorum prestantissimus, 
nomiue Annubion, qui in peregrinationibus, ab ini- 
tio mihi amicus effectus, uxoris mex ac liberorum 
mortem indicavit. Dixit Petrus: Nunquid jam re 
ipsa persuasum habes, genesim non consistere? 
Pater respondit: Necesse est ut omnia, que men- 
tem meam subeunt, tibiexponam, quoad ea audiens 
possim discere tuas eorum refutationes. Sed enim 
animadverti errare astrologos, in multis etiam vere 
loqui.Suspicor igitur eos forte in iis, que explorata 
habent, vere dicere, in iis antem, in quibus errant, 
id ignorantia pati ; quare conjecto constare quidem 
disciplinam, illos autem per solam inscitiam falsa 
predicare, eo quod non omnes possint de omnibus 
habere scientiam. Et Petrus dixit: Cave ne cum 
verum proferunt, casuassequantur et non tanquam. 
certo scientes dicant. Omnino enim necesse est, ex 
multis dictis evenire nonnulla. Tum senex ait : Qua 


οὖν ἔστι περὶ 9* τούτου πληροφορηθῆναι, τὸ εἴτε συν- ἢ ergo ratione certitudo hao in re esse potest, an 


ἔστηχεν τὸ κατὰ τὴν γένεσιν, fj οὔ ; 
XII. ᾿Αμφοτέρων οὖν σιωπώντων ἔφην ἐγώ 53, 


constet genesis, necne ? 


XII. Cum igitur uterque taceret,ego dixi : Quia ma» 


VARIE LECTIONES. 


7$ ἢ μέν p. πρὸς αὐτὸν ἡ C. 7* πάντοιμοι 
79 [ta ; T E P M ut 
p. αὐτός O. Idem ἐπιγνωσθῶ ἤδοι p. voro. 
xal inserui c. 0. t1! βίου μοι ub 


86 φιλωθείς C. ὃ 


. πάντα μοι 0. Τ τ 


pit. 149, εἰς ἄ Aou τινός C.. ἐπ᾽ ἄλλου τινός S. 9 Ita Ο οἱ Epit., ἀνατυπωσ 


τὰ σεαυτοῦ OQ. 


tov. C. 18 τοὺς ἑαυτοῦ p. 
" S nevoc C. αὐτοῖς 


"Hóety. *!. ἠγούμενοι ἀκούσαντες, ἀναχαλέσαντες C. Sequens 
atoviav C., qui pergit περιθήσουσιν, 
δαιοῦ C. Vb. ἔφη in O. ponitur post ψεύσομαι. 9* θεωρήματος " πλὴν C., θεωρήματος, 
νῦν inserui c. O. Subinde οὐ ex eod. et Epitome. τήν ante . C. 
nonnulli Epit. codd. ** Vbb. τούς σου τούτων ἐλέγχους. ᾿Αλλὰ xal (S) des in O. τοῖς δὲ τούτου ἐλέγχου 


ὅπερ ἀπεταξάμην. 88 iGe- 
Á iai πλήν 8. 
γένεσιν om. C. 57 μοι 


C. in textu, in marg. τοὺς — ἐλέγχους. Epitome exhibet : Ἵνα παρὰ σοῦ πάλιν τἀληθῆ μάθω καὶ βέδαια" 
πολλὰ πταίειν οἶδα x. τ. λ. Unde Davisius : Μανθάνειν ἔχω τοῖς δή σου ἐλέγχοις τἀληθῆ. Καὶ πολλῶν πταίειν, 
x. τ᾿ À. 39 μόνην om. 0. 9 πάντως 0. 3! ἔπεχε var. lect. in Epit. "5 Ita O. c. Epit., πρό C. Μὶ ἐγώ excidit ap. 


Cl. et 8. 


351 CLEMENTINA. — HOMILIA XV. 358 


Καὶ à Πέτρος ἔφη *- Τί οὖν ἐστὶ τὸ χρατοῦν σε, μὴ A consentanea. Tum Petrus : effare ergo, inquit,quid 
εἷς τὴν ἡμετέραν πίστιν ἐλθεῖν, λέγεε ἵνα εἰς αὐτὸ te contineat, ne ad nostram venias fidem, ut circa 
λέγειν ἀρξώμεθα *. Πολλὰ γάρ ἐστι τὰ χρατοῦντα᾽ illud incipiamus loqui. Multa quippe sunt que reti- 
τοὺς μὲν πεπεισμένους ἀσχολίαν ? ἀγορασμῶν, πρά- —nent,fideles quidem occupationes mercaturs,rerum 
ἔεων, γεωργιῶν, φροντίδων, καὶ ὅσα τοιαῦτα᾽ ἀπι- — gerendarum,agriculture, sollicitudinum et similia, 
στοῦντας ὃ δὲ, ἀφ᾽ ὧν εἴ καὶ σὺ, ὑπολήψεις τοῦ vo- incredulos vero, ex quibus tu quoque es, creditae 
μίζειν, f] θεοὺς τοὺς οὐκ ὄντας εἶναι, ἢ τὸ γενέσει τὰ — opiniones, vel deos qui revera non sunt, existere, 
πάντα ὑποχεῖσθαι ἣ αὐτοματισμῷ, ἣ τὰς ψυχὰς θνη- — velcuncta genesi aut casui temerario subjacere, 
τὰς εἶναι", ἢ καὶ τὸν ἡμέτερον λόγον ψευδῆ ὡς οὐχ νοὶ animas mortales esse, vel et doctrinam nostram 
οὔσης προνοίας. esse falsam, nulla nimirum existente providentia. 
IV. ᾿Εγὼ δὲ προνοίᾳ Θεοῦ τὰ πάντα διοιχεῖσθαι VI. Ego vero cuncta per Dei providentiam gu- 
ix τῶν περὶ σὲ γενομένων 15 εἶναι λέγω, τοσούτοις — bernari affirmo ex iisque tibi acciderunt, quod tot 
ἔτεσι τὴν διάστασιν σοῦ τε xal τῶν σῶν γενέσθαι. — annos tu ac tui fuistis separati. Quia enim, si te- 
Ἐπεὶ γὰρ σὺν σοὶ ὄντες ἴσως τῶν τῆς θεοσεδείας cum mansissent, forte non audiissent sermones 
λόγων 33 οὐκ 809 ἂν ἐπήχουσαν, φχονομήθη σὺν — vere religionis, provisa est peregrinatio cum ma- 
μητρὶ d ἀποδημία xal ναυάγιον 13 xal θανάτου ὑπό- Β tre, item naufragium et mortis suspicio et venditio ; 
νοια xal ἀπρασίαι" ἔτι τε καὶ ἐχπαιδευθῆναι αὐτοὺς — preterea illos erudiri in Grecis ac impiis dogmati- 
τὰ Ελλήνων xai 13 ἄθεα δόγματα, ἵνα μᾶλλον ὡς — bus, ut melius tanquam periti possent ea evertere ; 
εἰδότες ταῦτα ἀνασκευάζειν δυνατοὶ ὦσιν. ἐπὶ τούτοις δὰ haec dilexisse pietatis doctrinam et mihi potuisse 
τὸ φιλῆσαι τὸν τῆς θεοσεδείας λόγον, xal ἐμοὶ ἔνω- — adunari, ad percipiendam predicationem meam ; 
θῆναι δυνηθῆναι, πρὸς τὸ συλλαδέσθαι !* μου τῷ — sed et adhuc convenire fratrem Clementem, sicque 
κηρύγματι" ἀλλ᾽ ἔτι μὴν συνελθεῖν xal τὸν ἀδελφὸν — agnoscimatrem,etrecuperata sanitate plene persua- 
Κλήμεντα, καὶ οὕτως τὴν μητέρα ἐπιγνωσθῆναι, xal — deri de cultu divinitatis, nec multo post statim ge- 
ὑπὸ θεραπείας τῆς θεότητος !5 πληροφορηθῆναι, xzi — minos filios, agnitos et agnoscentes, sequenti quo- 
μετ᾽ οὐ πολὺ εὐθὺ τὰ δίδυμα τέκνα 16 ἐπιγνωσθέντα — que die tibi occurrere, teque tuos recipere. Tantam 
xai ἐπιγνόντα xal τῆς ἄλλης ἡμέρας sot συντυχεῖν, igitur adeoque celerem coharentiam, undique con- 
xal τοὺς σοὺς &moAaÓtiv. Τοσαύτην οὖν ταχεῖαν ápuo- currentem ad unam consilii metam, non puto 
νίαν πανταχόθεν συνδραμοῦσαν εἰς ἕνα γνώμης σχο- — absque providentia contigisse. 
πὸν οὐχ οἶμαι ἀπρονόητον εἶναι. . 
V. Kai ὁ πατὴρ τῷ Πέτρῳ ἤρξατο λέγειν: Μὴ V. Et pater coit dicere Petro: Ne arbitreris, 
νόμιζε, φίλτατέ μοι Πέτρε, ἐν ἐννοίᾳ μὴ ἔχειν περὶ charissime Petre, me predicatam a te doctrinam in 
τοῦ ὑπὸ σοῦ κηρυσσομένου λόγου. Πέρας 11 γοῦν C mente non habere. Denique hac preterita noote, 
ταύτης τῆς παρῳχηχυίας νυχτὸς πολλὰ τοῦ Κλήμεν- — cum Clemens multis hortaretur me ad amplecten- 
τος προτρεπόμενά μοι 15 τῇ ὑπὸ σοῦ χηρυσσομένῃ dam veritatem quam predicas, respondi: Quid 
ἀληθείᾳ συνθέσθαι, ἀπεχρινάμτην" Τί γὰρ καινότερον — enim novi precipere quis potest preter id quod 
ἐντέλλεσθαι δύναταί τις παρ᾽ ὃ ol ἀρχαῖοι παρήνεσαν; — antiqui monuerunt ? At illo, postquam leniter risit, 
ὋὉ δὲ ἡρέμα γελάσας ἔφη: Πολλὴ διαφορὰ, πάτερ, — ait: Magnum discrimen est, pater, inter religionis 
μεταξὺ τῶν τῆς 13 θεοσεδείας 8ΈΘ λόγων xal τῶν — ac philosophie sermones. Nam sermo veritatis ex 
τῆς φιλοσοφίας. 'O γὰρ τῆς ἀληθείας λόγος 30 ἀπό- — prophetia demonstratur, philosophis autem sermo, 
δειξιν ἔχει τὴν 3! ἐχ προφητείας, ὁ δὲ τῆς φιλοσοφίας — elegantiam exhibens orationis, ex conjecturis vide- 
χαλλιλογίας παρέχων ix στοχασμῶν δοχεῖ παριστά- — tur afferre demonstrationes. Hisque dictis exempli 
νειν 33 τὰς ἀποδείξεις. Kal ὁμῶς ταῦτα εἰπὼν δείγμα- gratia doctrinam de humanitate mihi exposuit, 
τος χάριν τὸν περὶ φιλανθρωπίας μοι λόγον ἐξέθετο 332, — quam ei enarraverus, que mihi profecto maxime 
ὅνπερ αὐτῷ ὑφηγήσω 3), ὃς ἀδιχώτατός μοι μᾶλλον — iniqua videbatur. Et quo modo, dicam. /Equum 


VARLE LECTIONES. 


5 ἔφη deest in 0. Tum scripsi κρατοῦν ce, μὴ εἰς c. eodem, κρατοῦν σε εἷς C. μή alios inserere notans in 
margine. Hic et infra C var. lect. apposuit duorum codd. Regie Bibliothece 148 et 804 Clementinam Epito- 
men continentium, sed vulgata longiorem ex Clementinorum laciniis. Non omnes v petvi cum sint ple- 
reque, ut recte notat S., non tam lectionis varietates, quam interpretamenta. 5 Vbb. λέγε, ἵνα εἰς αὐτὸ 
λέγειν ἀρξώμεθα non leguntur in O. " ἀσχολίαι bene C. Tum πράσεων conj. D. Frustra : πράξεις apud 
scriptores etatis inferioris sunt munera officii. S. 8 ἀπιστοῦντας D, ἀπιστοῦσι C, O. Codices Hegii 148 
et hec habent : ᾿Απιστοῦσι δὲ πολλοὶ, ὡς xal σὺ ÜmoAapÓdveic. Καὶ γὰρ ἣ θεοὺς τοὺς οὐχ ὄντας εἶναι 
λέγετε ἢ, x. τ. Δ. 5 εἶναι accessit ex Ὁ. 9 Ita var. lect. ap. C οἱ Epit., λεγομένων C, Ο. 1! τὸν — λόγον C. 
13 γχυφραγίω C in textu, ναυφράγιον ex conject., ναυάγιον var. lect. in marg. Tum πρᾶσις vel 
πεπρᾶσθαι p. ἀπρασίαι conj. C, ἐφασίαι (stupores) legi vult D. In duobus Ci codd. et in O des. vbb., 
xal ἀπρασίαι, 12 xal om. var. lect. ap. C. 35 συλλαμόανεσθαι var. lect. ap. C. Cotelerius hec perperam 
interpretatur : συλλαμοάνεσθαί τινι significat succurrere alicui. Debebat vertere : ad. adjuvandam priae» 
dicattonem meam. 8. 1} τὴν θεότητα O. Idem εὐθύς. 15 τέχνα deest in O. Tum τῇ ἄλλῃ ἡμέρᾳ var. lect. ap. 
C. !! τέρας Cl. Falsa notat S de C, qui exhibet πέρας. 15 προτρεπομένου με bene C. Tum add. συνθέσθαι 
c. O et var. lect. ap. ὦ. !? τῶν «7j recepi c. O, var. lect. ap. C οἱ Epit. 125. 30. ^óvoc accessit ex OQ. 
3! τήν add. c. O, var. lect. ap. C et Epil. 33 περιστᾷν C, παριστᾶν 8, 33 ἐξέθετο λόγον C. ^. ΟΝ, 
hom. ΧΙ, 25 seqq. 


361 


CLEMENTINA. — HOMILIA XV. 


λούσης βασιλείας χρίναντες λαθεῖν, τὰ ** ἐνταῦθα A possidebunt.Qui vero futurum regnum maluerunt 


ὡς ἀλλοτρίου βασιλέως ἴδια ὄντα αὐτοῖς νομίζεσθαι ** 
οὐχ ἔξεστιν, ἢ ὕδατος μόνου xal ἄρτου xal τούτων 
μεθ᾽ ἱδρώτων ποριζομένων πρὸς τὸ ζῇν (ἐπειδὴ 
ἑχοντὶ 45 ἀποθανεῖν οὐχ ἔξεστιν). ἔτι δὲ xal περιθο- 
λαίου ἑνὸς, γυμνὸν γὰρ ἐστάναι οὐχ ἐφίεται 46, ἔνεχεν 
τοῦ παντὸς ὀρῶντος *' οὐρανοῦ, 


VIII. El μὲν οὖν τὸν ἀκριδῆ τοῦ πράγματυς λόγον 
ἀχοῦσαὶ θέλῃς 45, οὕς μιχρῷ τάχιον εἴρηκας ἀδιχεῖ- 
σθαι, αὐτοὶ μᾶλλον ἀδικοῦσιν, “Ὅτι αὐτοὶ μὲν οἱ τὰ 
ἐσόμενα ἐλόμενοι ἐν τοῖς παροῦσι σύνεισι τοῖς χα- 
κοὶς *, χατὰ πολλὰ τῶν ἴσων αὐτοῖς ἀπολαύοντες, 
αὐτοῦ τε τοῦ ζῆν, τοῦ φωτὸς, τοῦ S88 ἄρτου, τοῦ 
ὕδατος, τοῦ ἱματίου χαὶ ἄλλων τοιούτων τινων. Οἱ δὲ 
ἀδικεῖν ὑπὸ σοῦ νομισθέντες τοῖς ἐσομένοις ἀγαθοῖς 
ἀνδράσιν 99 οὐδὲν συνυπάρχουσιν. Καὶ ὁ πατὴρ πρὸς 
ταῦτα ἀπεχρίνατο᾽ Νῦν με ὅτε δ' πέπειχας ὅτι ol 
ἀδικοῦντες αὐτοὶ ἀδιχοῦνται, οἱ δὲ ἀδικούμενοι μᾶλ- 
λον πλεονεχτοῦσιν, ἔτι μᾶλλον ἀδικώτατον ὅλων 9? μοι 
φαίνεται τὸ πρᾶγμα, ὅτι οἱ μὲν δοχοῦντες ἀδιχεῖν 
πολλὰ τοῖς τὰ ἐσόμενα ἑλομένοις συγχωροῦσιν " ol δὲ 
δοχοῦντες ἀδιχεῖσθβαι αὐτοὶ ἀδικοῦνσιν, Ott τὰ ὅμοια 
οὐ παρέχουσιν ἐκεῖ τοῖς ἐνταῦθα αὐτοῖς συγχεχωρη- 
χόσιν, ἃ αὐτοὶ 95 αὐτοῖς συνεχώρησαν. Καὶ ὁ Πέτρος " 
Οὐδὲ τοῦτο ἀδικον, διὰ τὸ ἐξουσίαν ἔχειν ἕκαστον τὰ 
παρόντα αἱρεῖσθαι ἢ τὰ μέλλοντα, εἴτε μιχρὰ εἴη, 
εἴτε μεγάλα, Ἰδίᾳ κρίσει καὶ βουλῇ ὁ ἐλόμενος οὐχ 
ἀδιχεῖται, λέγω δὴ δὲ οὐδ᾽ ἂν τὰ μιχρὰ ἔληται, ἐπεῖ 
προέχειτο τὰ μεγάλα. Προέχειτο γὰρ αὐτῷ xal τὰ 
μ'κρά. Καὶ ὁ πατὴρ ἔφη Ὀρθῶς ἔφης, καὶ γὰρ 


accipere, iis non licet presentes res, utpote alieni 
regis, suas existimare, si excipias duntaxat aquam 
et panem,ita tamen ut cumsudoribusad vivendum 
comparentur(neque enim ultro licitum est mori),si 
etiam excipias unum vestimentum ; non enim per- 
mittitur nudum oonsistere, propter cunota perspi- 
ciens oclum. 

VIII. Si ergo accuratam hujus negotii rationem 
audire cupias,quos paulo ante dixisti injuria afficl, 
ipsi potius nocent. Quoniam illi quidem,qui elege- 
runt futura, usum rerum presentium simul cum 
malis hominibus accipiunt,cum aliis percipientes, 
nempe ipsam vitam, lucem, panem, aquam, indu- 
mentum et alia quedam hujusmodi. Qui vero a te 
putantur facere injuriam, in futuris bonis nulla ex 
parte cum aliis viris degent. Et pater ad heo re- 
spondit : Nuno quando persuasisti mihi, eos, qui 
injuriam faciunt, injuriam pati, eos autem, qui 
injuria afficiuntur, potius injuriam facere, adhuc 
amplius res omnium iniquisseima mihi videtur, 
quoniam ii quidem,qui videntur conferre injuriam, 
multa iis concedunt qui futura elegerunt;qui vero 
videntur injuriam sustinere,ipsi eam inferunt,quia 
hominibus, qui hic ipsis concessere, non prebent 
illic eadem, quibus illi ipsos donarunt. Et Petrus : 
Neque hociniquum est,quandoquidem unusquisque 
potestate preditus est anteponendi vel presentia 
vel futurs, sive parva sint, sive magna. Qui pro- 
prio judicio et consi*io deligit,non afficitur injuria, 
neque, inquam, licet parva preferat, quando ef 


εἴρηταί τινι Ἐλλήνων cogip* Αἰτία ἐλομένων, θεὸς (1 magna prostabant. Nam ei proposita etiam erant 


ἀναίτιος (45). 


qua exigua sunt. Et pater ait : Recte locutus es. 


Etenim dictum est ἃ quodam inter Grecos sapiente : Culpa deligentium est, Deus culpa caret. 


IX. ᾽Αλλ᾽ ἔτι μὴν xal τοῦτόν μοι δίελθε τὸν λόγον. 
Μέμνημαι τὸν Κλήμεντα εἰπόντα μοι’ ὅτι τὰ ἀδιχή- 


IX. Sed et adhuc hanc mihi enarra rationem. 
Memini Clementem mihi dicere,nos injurias et af- 


VARLE LECTIONES. 
53 λαδεῖν, τά O, λαδεῖν τῶν C. Locum mendosum Schliemannus Clem. p. 239 sic emendat : τοῖς δὲ — 


χρίνασι λαθεῖν, τὰ ἐντ. ὡς ἀλλ, fac., ἴδια ὄντα αὐτοῖς — 
go malim : οἱ δὲ βασιλέως ἔδιοι ὄντες οὐδενὸς ἐξουσίαν ἔχουσιν, εἴ μὴ, x. τ. λ. 
S. 143 γνομίζϑσθαι exh. etiam O, sed ad oram: Ἴσως νοσφίζεσθαι f 


ουσίαν ἔχουσιν ἐχτὸς, x. τ. 


» 


ὕδωρ μόνον xal ἄρτον — περιδόλαιον ἕν — 
o s vel οὐδὲν αὐτοῖς λογίζεσθαι 


αὐτῶν νομίζεσθαι... [5 Schliemannus ]. c. scribit ἐχόντι᾽ at nihi] mutandum cl. Lobeck Phryn. p. 5. 8. 
6 ἐφεῖται 06, " Fort. πάντ᾽ ἐφορωντος" 3, 5 ρβέλεις O. Subinde οὕς O etex conject. C, in cuj. textu 
ὡς. ** Cotelerius reponit χαλοῖς, eamque lectionem in sua versione dedit expressam. Sed sana est vulgata. 


Mendum suspicatus est vir doctissimus, 


uod τοῖς xaxoi; non masculinam, ut par erat, sed neutram 


potestatem tribuerit. D. Neque O approbat Ci conjecturam καλοῖς, cum exhibeat xxxoic. Tum ἀπολαύοντές 


c. D, ἀπολαδόντες, C, Cfr. hom. xi, 26. ** Lego ἐν τοῖς ἐσομένοις τοῖς ἀγ. ἀνδ 
legebatur ἐν τοῖς παροῦσι σύνεισιν τοῖς χαχοῖς 3. 5! ὅτε om, O. 91 ὅλον ἃ. 53 


, quemadmodum supra 
Fortasse οὗτοι S. ** ὃ 


VARIORUM NOTE. 


(δ) Καὶ γὰρ εἴρηταί τινε Ἐλλήνων σοφῷ" 
ἐλομένων, ὑὸς ἀναίτιος. Pari modo apud Lucia- 
num de mercede conductis in fine: Μέμνησο τοῦ σο- 
i5 λέγοντος, ὡς Θεὸς ἀναίτιος, αἰτία δὲ ἑλομένου 

t ut cujusdam veterum profertur in pseudo-Orige- 
nis Comment., ad Job cap. xxxvir, vere 7. Scripsit 
Plato lib. x De republica paulo ante finem : Αἰτία 
ἑλομένου, Θεὸς dva.ttoc sicque citatur 8 Justino 
Martyre Apolog; 1t, pag. 81 ; Clemente Alexandrino 
Strom. v, p. 613,ac Theodorito de Evangelica veri- 
tate ex Greca seu gentili philosophia serm. 6. Suis 
vero cum verbis miscet Clemenslaudatus Paedagogi 
I, cap. 8, necnon Eusebius Przparat. evang. lib.vi, 
cap. 250, et adversus Hieroclem p.542, 544 Denique 
Gregorii Nazianzenieo alludentis 1ocus est Invectiva 


PaT&OL. GA. II. 


αἰτία ἢ prima contra Julianum p. 68: ᾿Αναίτιον γὰρ παρ- 


τάπασι κακῶν τὸ θεῖον, ἀγαθὸν " φύσει τυγχάνον, xal 
τοῦ προελομένου τὰ τῆς χαχίας. Justa itaque censure 
Ammonii Hermie Commentario in librum Aristote 
lis De interpretatione: Καθάπερ ὁ ἀπαιδεύτως παρ 
Ὁμήρῳ λέγων' 
Ἐγὼ δ᾽ οὐχ αἴτιός εἶμι. 

᾿Αλλὰ Ζεὺς, καὶ Μοῖρα, xal ἠεροφοῖτις Ἐριννύς. 
Il. T, 86, 87. Cor.— Par huic impia vox illa Diane 
ad Theseum,cum inscius, Venere ita volente,perdi« 
derit filium Hippolytum, apud Euripidem : 

᾿Ανθρώποισι δὲ 
Θεῶν διδόντωῦ, εἰχὸς ἐξαμαρτάνειν, 


V. 1433, 1434. DBACH. 
43 


CLEMENTINA. — HOMILIA XVI. 


810 


παίνειν ἐπὶ τούτῳ τον Θεὸν, τῷ αὐτὸν διὰ τῶν Γραφῶν A Deum, quoniam ipse per Scripturas suas plures 


αὐτοῦ πολλοὺς θεοὺς 199 εἰρηχέναι. 

VI. Αὐτίκα γοῦν ἐν τῇ πρώτῃ φωνῇ τοῦ νόμου φαί- 
νεται xal ἑαυτῷ 8:0 αὐτοὺς ὁμοίους ! λέγων. Οὕτως 
γὰρ γέγραπται, ὡς ὅτι τῷ πρώτῳ ἀνθρώπῳ, ἐντολὴν 
ἔχοντι παρὰ τυῦ Θεοῦ, ἀπὸ παντὸς ξύλου τοῦ ἐν τῷ 
παραδείσῳ φαγεῖν, ἀπὸ δὲ τοῦ ξύλου τοῦ γινώσχειν χα- 
λὸν χαὶ πονηρὸν μὴ φαγεῖν, ὁ ὄφις διὰ τῆς γυναιχὸς 
ἐπὶ ὑποσχέσει τοῦ γενέσθαι αὐτοὺς θεοὺς φαγεῖν αὐ- 
τοὺς πείσας, ἀναδλέψαι ἐποίησεν * xai εἶθ΄ οὕτως ὁ 
Θεὸς ἀναθλέψασιν αὐτοῖς ἔφη * Ἰδοὺ γέγονεν ᾿Αδὰμ, 
ὡς εἷς ἐξ Σ ἡμῶν. Ὁ μὲν οὖν ὅφις εἰπών " Ἔσεσθε 
ὡς θεοὶ, ὡς ὄντων θεῶν εἰρηκὼς φαίνεται - ταύτῃ 
μᾶλλον 39 καὶ Θεὸς ἐπεμαρτύρησεν εἴπών" ᾿Ιδοὺ 
Ὑέγονεν ᾿Αδὰμ ὡς εἷς ἐξ Ὁ ἡμῶν. Οὕτως ὁ τοὺς 
πολλοὺς εἰπὼν ὄφις εἶναι θεοὺς οὐχ ἐψεύσατο, Πάλιν 
δὲ τὸ γεγράφθαι δ΄ Θεοὺς οὐ χαχολογήσεις xoi 
ἄρχοντας τοῦ λαοῦ σου οὐ χαχῶς ἐρεῖς, πολλοὺς 
σημαίνει θεοὺς, οὕς οὐδὲ χαχολογεῖσθαι θέλει... ᾿Αλλὰ 
χαὶ ἄλλοθί που γέγραπται" Εἰ ἐτόλμησε Θεὸς ἕτε- 
ρος εἰσελθεῖν, καὶ λαδεῖν ἑαυτῷ ἔθνος ἐκ μέσου 
ἔθνους, ὧς ἐγὼ Κύριος ὁ Θεός. Τῷ 5 εἰπεῖν, εἰ 
ἐτόλμησε Θεὸς ἕτερος, ὡς ὄντων ἑτέρων εἴρηχεν. 
Καὶ ἄλλοτε 17: Θεοὶ οἱ τὸν οὐρανὸν xal τὴν γῆν 
οὖκ ἐποίησαν, ἀπολέσθωσαν * ὡς μὴ τῶν πεποιη- 
κότων ἀπόλλυσθαι μελλόντων 3" Καὶ ἄλλῃ που λέγει" 
Ἔπεχε σεαυτῷ, μὴ πορευθεὶς λατρεύσῃς θεοῖς ἐτέ- 
ροις, οἷς οὐχ ἤδεισαν οἱ πατέρες σου, ὡς ὄντων 8ΦῈ 
θεῶν ἑτέρων, οἷς xxi μὴ ἐξαχολουθεῖν αὐτοὺς λέγει. 
Καὶ πάλιν. Ὀνόματα θεῶν ἑτέρων οὐχ ἀναδήσεται 
ἐπὶ τῶν χειλέων σου. Καὶ ἐνταῦθα πολλοὺς θεοὺς 
λέγει, ὧν τὰ ὀνόματα ὀνομάζεσθαι οὐ θέλει. Καὶ πάλιν 
γέγραπται. Κύριος ὁ Θεός σου, οὗτος θεὸς τῶν 
θεῶν. Καὶ πάλιν. Τίς ὅμοιός σοι, Κύριε, ἐν θεοῖς ; 
Καὶ πάλιν" Θεὸς θεῶν Κύριος. Καὶ πάλιν" Ὁ Θεὸς 
ἔστη ἐν συναγωγῇ θεῶν, ἐν μέσῳ δὲ θεοὺς διαχρί- 
νει *. "Ogev θαυμάζω πῶς τοσούτων φωνῶν ἐγγράφως 
μαρτυρουσῶν πολλοὺς εἶναι θεοὺς, σὺ διαθεδαίωσαι 3" 
μὴ δεῖν μήτε λέγειν μήτε εἶναι νομίζειν. Λοιπὸν πρὸς 
τὰ σαφῶς ῥηθέντα εἴτι 10 ἔχεις εἰπεῖν, ἐπὶ πάντων λέγε. 

"VII. Καὶ ὅ Πέτρος ἔφη * Σοντομώτερον ἄκχουε 
πρὸς ἃ εἴρηχας, Αὐτὸς ὁ νόμος ὁ πολλάχις εἰπὼν 
θεοὺς, αὐτὸς τῷ ἸΙουδαίῳ ὄχλῳ λέγει * ᾿Ιδοὺ Κυρίου 
τοῦ Θεοῦ σου ὁ οὐρανὸς τοῦ οὐρανοῦ, xal πάντα 
ὅσα ἐστὶν ἐν αὐτοῖς, συμπεριλαδὼν, ὅτι sl xal εἰσὶ 
θεοὶ, ὧπ᾽ αὐτόν εἶσιν’ τουτέστιν ὑπὸ τὸν τῶν 10" ἾἸου- 


δαίων Θεόν: Καὶ πάλιν" 


(a) Gen. ru, 22. 

b) Gen. rit, δ. 
c) Exod. xxt, 28. 
d) Deut. rv, 84. 

Jer. x, 11. 


(e 
Deut. xri, 6. 


C 


deos prolocutus est. 

VI. Statim ergo in prima legis voce illos similes 
80 86 predicare dignoscitur. Ita enim scriptum est, 
quod,cum primo homini preceptum fuissetaDeo,ut 
de cunctis arboribus paradisi comederet,non come- 
derettamen de arborecognoscendi bonum et malum, 
serpens per mulierem, promittendo illis divinitatem, 
comedere persuasos fecit aspicere, sicque postquam 
aspexerunt, Deus istis dixit : Ecce Adam factus est 
quasi unus ex nobis (a) Itaque serpens, quando 
dixit : Erilis sicut dii (b), quasi dii exsistant, locu- 
tus apparet, eo magis quod Deus suum addiderit 
testimonium, iis verbis : Ecce Adam factus est 
quasi unus ex nobis Ita qui multos esse deos asse- 
ruit serpens, mentitus non est. Preterea per illud 
quod scriptum est : Diis non detrahes, et principibus 
populi tui non maledices (c), plures deos signiflcat, 
quibus nec maledici vult. Sed et alibi scriptum est: 
δὲ ausus est Deus alius ingredi, et. aecipere siti 
gentem de media gente, sicut ego. Dominus Deus (d). 
Illud : Si ausus est Deus alius, tanquam sint alii, 
dixit. Et alias : Dii, qui celum et terram non fece- 
runt, pereant (e): velut non perituri sint illi qui fece- 
runt. Et alio loco ait : Attende tibi, ne vadens ser- 
vias diis aliis, quos 1gnoraverunt patres tui (f) : tan- 
quam alii dii sint, quos sequi non debeant,loquitur. 
Bt iterum : Nomina deorum aliorum non ascendent 
in labia tua (g). Hic quoque multos deos dicit, . 
quorum non vult proferri nomina. Bursumque sori- 
ptum est : Dominus Deus tuus ipse est Deus deo- 
rum (h). Et adhuc : Quis similis tibi, Domine, in 
diis (ἢ). Ac rursus : Deus deorum Dominus (k). Ite- 
rumque : Deus stetit ἐπ synagoga deorum, in. medio 
autem deos dijudicat (1). Unde miror, qua ratione, 
tot Scriptuarum vocibus multos esse deos testanti- 
bus, tu affirmaveris non oportere nec dicere, nec 
esse existimare. De reliquo, si quid adversus clare 
dicta habes effari, coram omnibus eloquere. 


VII. Respondit Petrus : Breviter audi ad ea que 
objecisti : Eadem lex, que sepe deos nominat, 
ipsa Judaico populo ait: En, Domini Dei tui est 
clum celi, et omnia qua in eis sunt (m), dans com- 
prehendere, quod licet dii existant, sub eo sunt,id 
est, sub Deo Judeorum. Et iterum : (uia Dominus 


Ὅτι Κόριος ὁ Θεός σου, ἢ Deus tuus ipse est Deus in calo sursum et in terra 


( Jos. mm. 7, apud LXX. 
)Deut. x, 1 


VARLE LECTIONES.; 


199 Pro vbb. xai μὴ 
aCletS omissum: 
addidi c. δ ἦ 0, D. ἢ 6. 
ἢσαν, 
λέσθωσαν pe πεπ. ἀπ. μελλόντων Ο. 9 διαχρινεῖ Ὁ. 

missum erat ἃ Cl οἱ 85 105 τῶν add. c. O. 


Ita O et ex conject. S, in cu 
* ἐξ adjeci c. 0, 


χαλεπαίνειν — πολλοὺς θεούς lacuna est in O. Ex C: reposui τῶν 


MIA ὡς τῶν, quse desunt in utro ue "Hom. cod 
9* M eda O. 


ante get 

ogui 
Vd C. 1 e ob. οὐχ it 
8 πεποιηκότες, ἀπο- 
10 εἰ téxtui 5 reddidi c. 0; preter- 


us textu. Ci ὁμοίως. Tum 
ιν τοῦ (τὸ Cl.) ἐγράφθαι C. 
add ex 864 


918 


χαχολογεῖν θεῆς, ἔξευσις ποὶς Τῇ o Que. 4€ 
εἰς ἐττὶν ὁ πιποῖιτγχως, ἔτ Υὐ a9 ποπιι κότος 
ἀπολέσθα: ἔχουξιν. Dil ξὶ τὸ rc ας ὅτι M. 
θεοὺς λέγειν χαϑδὸ Y χχ' χ' ΓΙ: Σ᾽ mi Aezofo,. 
xa! ποὸς τούτοις 3} ἔδειξας, 27: αὐ δεῖ χὐτῶν jecaata 


φθεγγετθα:, τῷ τὴν χὐτὴν Γ-χτὴν εἰπεῖν Ξ ἀν ἀχτὰ 
θεῶν ἑτέρων μὴ ςοθέγγεσθχ:. Ἐπεὶ οὖν all" a 
Γραφαὶ πολλοὺς λέγουτιν εἶναι θεοὺς, x3! ἄλλοτε ἕνα 
μόνον εἶναι, xal ὁτὲ μὲν ud, xaxxoAoviizüa., τὲ δὲ 
χαχολογεῖσθαι, 8.4 πρὸς τοῦτο τ' Oti λογίσασθαι, fj 
ὅτι αὐταὶ ἡ μᾶς αἱ Γραφαὶ πλανῶσιν ; 


ett 


X. Kal ὁ Πέτρος ἔφη" Οὐ πλανῶτιν, ἀλλ᾽ ἐλέγχουσιν, 
καὶ εἷς φανερὸν ἄγουσι τὴν ἐν ἑκάστῳ χατὰ τοῦ Θεοῦ ἐν- 
δομυχοῦσαν 3 ὥσπερ ὄφεως καχὴν προαίρεσιν, Πολλοῖς 
Υὰρ καὶ διαφόροις τύποις ἐοιχυῖαι πρόχεινται, "Exa- 
στος οὖν χηρῷ ἑοιχυῖαν τὴν αὐτοῦ c2oaíptr (grs, 
περιδλεψάμενος αὐτὰς xal πάντα εὐρὼ» ἐν αὐταῖς, 
ὅπηοτον Θεὸν εἶναι θέλει, τὴν, ὡς ἔφη», κηρῷ ἔν: 
χυῖαν προαίρεσιν ἐπιδαλὼν ἀπομάτσετα:. ᾿ἜἘπεὶ 
ὅ-: 8. 2. βούλητχ' τς πεοὶ Θεῦῦ 
εὐρίσχει:, τούτου χ12:. ὁ ub τ: 

πομάπσετχ: ἅτ αὐτῶν, xxl Ὁ. 
ἀπε; 2:2..:921 ἰΣὲχ, Y. da -τῦ- Ὁ aiia: 
ἀλτϑ ἐπινύσες τῦξιν. Α).0.1 zai. 
qoyi Uh. χυτὴ. Rua 


Ταύπτες τῶν vie-zz 


. 
“ 

* - 
- 


» 
s EE] 


X1: αὐτὸ -£ τοῖς» Ti ist. τὸοσξϑ 25 US c 2í.7 
q92:2a373 Zl rz. σΞ aom Lunov. Lozoat ez; 
Àt:ts: ai^ Xm τἴξως T v6 μος ἐστε 747 

T omui EL EcmkEISiLÓLvn chll 40: ὃ o4 


v» - - E 
2c: ETIDLI. TT" LULJTTu τ: τοῦ. S v5. 
Junf-u- Et. Bue 


Ja 


Xi» Ἐπ “νὰ 9v Y OQ xu πτ' n: ὦ. ο΄. ἢ 
TI onov 6m σα WS v5 ou! 


CLEWENTINA. — BOMILIA XVI. 


L3 - 1 
ἢ Ztys Hcous V, 


δὲ ἣ 
2Ueuvwocil, μὲ Joolaiaies uauat 
ες v BUCO "- ιν ᾿ς 


ΤΕ JisekUeSS, nodes audes προ dos 


UNE qub mh ἐδ hb vule bue οὖ 
BELL he. 
et Ner psiure ves oM edtiitAub, vea ad Sas doas 
W(rastt, Cel λοι ριν VAM usus  arecsiaPea ase μι ὃ 
qued eAdow Netripiuira Misa, ueanlea ieiuna alia 
Pul en oa29 prenunliauda 
eosdem Neriplut s iitulleo dione esas ἐν, v alu. 
unum aolum oace, ol allquamdi Ho ne πεν μη 
dut, aliquando ΓΙ ΠΤ 4 ἤν γεν 4l d MMÓ 
eludere debuts ulal quand Ipae nea destliluet 3c 
ptura ? 

X, Petrus rnapondil Nani verde, spkb ende 
guunt,aua in pulilium ι(. εἴη ἐμ! mulus Fina breui 
voluntatem, diu "ἢ ἢ Inolusr nriqu-dla fati 
tantem, Multis eiim ar varlia ἐμ slelika [4 
aant, Ünusquieque erp rnt μεν μον  Bhuboses 


Uude quisa ag ! 


voluntatem sumi, dut δι. 9 “4. 46. quesliiesieni kun 
ον αν din Mun ἢ quake [ans rm oM lees 
exptitiit Hutnlszt detalle, qua. nb dioi supere 
ntur (eti ας ttg quidquid rud uiia dA E 
κά, in sngluna ihid nau Vaid iX Pec 
idetn tt,ulbututns Sensu ety eE RA Ag. aa 


Sx b ges atl ox) t Hu rater I). LR 4 κὰν κὰν PHARA κα 


yt, t. pf ^. tRP ALS. "Ung 4&4 4$. ty S QAJ) &- Avo. cde Sy 
&' ^. ..-4 ΝᾺ 4 “ἃ sl, ELE LET A n. 4 .f, - 6 À 


Kk, "ἃ t * A, "uet. ez $41 ἐνὰπν S. 
fx r3 65. 
VLA4VOÓ CXCd. à. WPBA ἤρα μὰ Curia dose ai 


v Ὁ A, & να. AT SL AP EA d 


Uu, 


ας, Pes ASA ἢ AAA AQ vea, 


ubt Σ᾿ p.t. 54.8.44 μι" C. uu. CU wi auuuA «“αωλῖλον da 
-ιὶ 
b1tv.01 


UP δ is M ἢ.(4ι 1.5 «τε 


JT . gym A. ἐν. 


t4 yat ἐνὶ κει. *o6: (Axttid 4 j^ [PE Y 4s 49. Ae. 
V411 lgsvteat $40 * 4 wp iari at vistas Hn 2 ui l.p; n 
lpueutt ft1tl aj “Δ {ὦ εαεἰ ενὲ .αἡ Ql δ᾽ ned aui Lap sul 


B occu quunt sides! , {δὲ a»edajJiates tup. rota giai 


452 zz1. Ul RT lUe Ai. (Ge. 0 Wake ru M f ülitar fati εἴ uH bpruis sun nd.e$uessiin 4M ve "κα pt 
x3 ti2T.E. * £st MT ἊΝ Te o... z £. .Á za. laur 1552262 m aliit 1,9 .) QS λει" σὲ εν 49 oil... Dv 4 94. Itmsa S4 A - 
ἔτ: fn τὶ ὩΣ Ty £T. GET. x 1-. , ΄. T". ]àÁ43- Uu ieu * ud πΕκι dated orina vif M “αν. 45} snas, Ὁ uud 
ὡς τῶν ὧν Ce τὴς πὸ um o χα τοι. 8.24 65 53i) ense (lad vvnleni o εν νὴφοῦϊ azieuquea edle 
ἔστι ἡ Meno euro IlDuneec. Ci. uoc. 99 n. «quise z$ εἰ mn ἔσκε, σεν. φμοοὶν σῶν Ὡς di. 
T-LU-vunua rro ^4 CETTE e Suata b-zukszs p Lab aat 3,5" 9? w^ bpiges «D uu "Ses ὅ...4 “ “ Φιοϊδ,.ε1} . 

XL. Lg& : Zueme Ἔπ: o—oxe8suo 2 o 024 €. Διί aea v ps viaa e leq ἐν dico arn 
VT uut. SL T — ^S 347* E ? ey. ^ £9 BAT. £d 2: 4 i^e "4 4 [Lu ^9 52 S4 ie eli. * $- Δ 1 4 o πα 
Ἐς - LR. “τα: T E: 74 wzzi*t " L ᾿ “» αὶ e". r2 EIC 94 2,*. ,. s ,c€ 28. e 4," 9 iid. ul ^ "ah E. -σ "t a 77 - 4, 4 $' 
4 J. OUVefarr tu -7 FA FC Ae tt^7.. exo 70D' '"L'uj4t'sid & 4 va ἴων ^. 9. U...4 6... 
L 303 Av mm R^ iiKW.4T co$ttA5a24t Fw. nh | a£tasieu ᾿ἐψδοίο. αἱ In obe ive! viis de ^ic V uut 
4 unir & τ 7. f2AUIS ^a 21,12: LIPPE P i £4 ε΄ τοὐΐ ΤΩΣ ! as use lanua Pipe i as -4 gt- 
Talia TAM 04 — &Y- wei, u€4 7 wv 

AL ax lietzoc mrimv0-o0 às... T 6. lO diee aw.paé4dee Ce VE γαν κυγένμ! 
“Δ Imre o tTTus detowgk ἀγα]... Jl t.v. cuc Cub.» D ateuette ενεένιονε dave. tu. EN VATER 

L4 
a irc. - 2. 
vAUAÁA LECIÓItA'NG 
5 zu" Lom ^ut» v^. Sul, OygtÜto or. X .-: d. to vet os dá '2 cul'ss c Qe 1 ou 
s. " , . . J 

"FIMUueT a a - - PTT 1 ho - 144. et^ vos, L 51 "TEPP "P à .4 uj 2 ι A «i Mau. 
€iclL Luesp v0. lou. . atu. ^ lv: 00 ave t . ET. 
tUnHWcuV: , ΑΝ “τ... γιτι τι: τ.» LI HL [ 1 MM L| LI - σα 4. adus od Ὁ xc! “ h -ct4 s . σ' { :] 


᾿ ΟΦ» " 
b! * ^. : 


3*wum. ez viu. 
EH. a. UAUMEO:: vM». 


"τε. vi date. 


Ow Eos * 5 4.2 à er nho 


e 
» αν κ᾿ 


811 


CLEMENTINA. — HOMILIA XVI. 


318 


σέδειν αὐτὸν αἱρουμένων. Τοῦτον xat θεοφιλεῖ λόγισμῳ A rum omniumque qui eum voluerint colere. Huno 


ἀληθῆ *5 δογματίσαντες ol πατέρες παρέδωσαν "7 ἡμῖν, 
ἵνα εἰδῶμεν, ὅτι εἴ τι κατὰ τοῦ Θεοῦ λέγεται. ψεῦδός 
ἐστιν. ᾿Αλλὰ καὶ ὑπερδαλλόντως τι ἐρῶ εἰ τοῦτο οὕτως 
ὡς ἔφην οὐχ ἔχει, ἐμοὶ γένοιτο καὶ τοῖς ταλῃθὲς ** ἀγα- 
πῶσιν, περὶ εὐφημίας τοῦ πεποιηχότος ἡμᾶς Θεοῦ 
κινδυνεύειν. 


XV. Ταῦτα ὁ Σίμων ἀχούσας ἔφη * Ἐπειδὴ xal τῷ 
τὰ σημεΐα xal τέρχτα διδόντι προφήτῃ, ἄλλον δὲ θεὸν 
λέγοντι φὴς μὴ δεῖν πιστεύειν, μετὰ τοῦ εἰδέναι ὅ τι καὶ 
θάνατον ὀφείλει, οὐχοῦν καὶ ὁ διδάσκαλός σου σημεῖα 
καὶ τέρατα δεδωχὼς εὐλόγως ἀνῃρέθη. Καὶ ὁ Πέτρος 
ἀπεχρίθη - Ὁ 49 Κύριος ἠμῶν οὔτε θεοὺς εἶναι ἐφθέγ- 
ξατο παρὰ τὸν χτίσαντα τὰ πάντα, οὔτε ἑαυτὸν 99 θεὸν 
εἶναι ἀνηγόρευσεν, Υἱὸν δὲ Θεοῦ τοῦ τὰ πάντα διαχοσμή- 
σαντος 8:88 τὸν εἰπόντα αὐτὸν εὐλόγως ἐμαχάρισεν. 
Καὶ ὁ Σίμων ἀπεχρίνατο * Οὐ δοχεῖ σοι οὖν τὸν ἀπὸ Θεοῦ 
Θεὸν εἶναι ; xxi ὁ Πέτρος ἔφη * πῶς τοῦτο εἶναι δύνα- 
ται, φράσον ἡμῖν. Τοῦτο γὰρ ἡμεῖς εἰπεῖν σοι οὔ δυνά- 
μεθα, ὅτι μὴ ἠχούσαμεν παρ᾽ αὐτοῦ, 


XVI: Πρὸς τούτοις δὲ, τοῦ Πατρὸς τὸ [κὴ γεγεννῇ - 
σθαί ἐστιν, Υἱοῦ δὲ τὸ γεγεννῆσθαι * γεννητὸν δὲ ἀγεν- 
νήτῳ ἢ xal αὐτογεννήτῳ δ' οὐ συγχρίνεται. Καὶ ὁ 
Σίμων ἔφη Εἰ καὶ τῇ γενέσει οὐ ταυτόν 53 ἐστιν; 
Καὶ ὁ Πέτρος ἔφη" Ὁ xaxà πάντα τὸ αὐτὸ δδ ὧν 
τινι τὰς αὐτὰς αὐτῷ πάσας ἔχειν προσωνυμίας οὐ δύ- 
ναται. Καὶ ὁ Σίμων * Τοῦτο λέγειν ἐστὶν οὐχ ἀποδει- 
χνύειν. Καὶ ὁ Πέτρος" Διὰ τί οὐ νοεῖς, ὅτι τὸ δ᾽ μὲν 
αὐτογέννητον τόγχάνει ἢ xal ἀγέννητον, τὸ δὲ γεννη- 


pia consideratione verum majores prescripserunt 
80 tradiderunt nobis, ut sciamus, si quid contra 
Deum proferatur, mendacium esse. Sed et aliquid 
supra modum loquar : Si hoo non se habet quem- 
admodum dixi,mihi et veritatis amatoribus contin- 
gat, ut in Dei creatoris nostri laudibus periculum 
gubeamus. 

X.V His auditis Simon ait:Quandoquidem etiam 
Bigna ao prodigia danti prophetz,alium vero deum 
predicanti, dixisti non oportere credi, imo notum 
habere, illum mereri mortem, igitur et Magister 
tuus,qui signa et prodigia dedit, merito interfectus 
est. Et Petrus respondit : Dominus noster neque 
deos esse preter cunctorum opiflcem pronuntiavit 
neque se Deum esse predicavit,sed eum,qui ipsum 
dixerat Filium Dei constitutoris omnium, jure ap- 
pellavit beatum. Respondit Simon : Non ergo tibi 
videtur, eum, qui ex Deo est, Deum esse ? Et Pe- 
trus dixit : ()ua ratione id esse possit, nobis effare. 
Hoc quippe nos tibi non possumus dicere,quoniam 
&b illo non audivimus. 

XVI. Ad hec, Patris est, non fuisse genitum, 
Filii vero,genitum esse. Genitum autem cum inge- 
nito vel per se genito non contertur. Dixit Simon: 
Nonne ob generationem idem est? Excepit Petrus: 
Qui per omnia idem non est cum aliquo,non potest 
easdem omnes cum eo habere appellationes.Et 8i- 
mon : Hoo dicere non est probare. Tum Petrus: 
Quare nonintelligis,quod ille quidem per se genitus 
est, vel et ingenitus,hic vero,quia est genitus;idem 


τὸν ὅν τὸ αὐτὸ 9 λέγεσθαι οὐ δύναται, οὐδ᾽ Bv τῆς C. dici nequit, neque si ejusdem substantis genitus 


αὐτῆς οὐσίας ὁ γεγεννημένος τῷ 95 γεγεννηχότι [a5- 
τόν]. 'AAAà καὶ τοῦτο μάθε" Τὰ ἀνθρώπων σώματα 
ψυχὰς ἔχει ἀθανάτους, τὴν τοῦ Θεοῦ πνοὴν ἧμφιεσ- 
μένας, καὶ ix τοῦ Θεοῦ προελθοῦσαι 57 τῆς μὲν αὐτῆς 
οὐσίας εἰσὶ (60), θεοὶ δὲ οὐχ εἰσίν. ΕἾ δὲ θεοί sio, 


cum eum gignente. Sed et hoo disce : Hominum 
corpsra habent animas immortales, Dei spiritum 
indutas, queque a Deo profecte ejusdem quidem 
substantie sunt, non sunt tamen dii. Sin vero dii 
gunt,hac ratione cunctorum hominum anime,mor- 


VARLE LECTIONES. 
45 ἁληθὲς ὄν (, 7 παρέδοσαν O. Idem εἰδῶμεν. 35 ἀληρές C. 49 60m. Ὁ, "α αὐτόν C. 51 αὐτὸ γεννητῷ O. 


δ ταύτη Ο. " τῶν αὐτῶ (sic) O. "68S. 


D, ὄντα αὐτόν (, ὅν 


τὰ αὐτά O. ὅδ τό(, Vox [αὐτόν] & 


me addita explet lacunam cod. Ὁ, 9! προελθοῦσι O. Idem εἰσίν o. Cl, ἐστίν C. Ad oram libri Otlob. κάτα 


τὸν Ὠριγένη. 


VARIORUM NOTE. 
(50) Τὴν τοῦ Θεοῦ πνοὴν ἠμφιεσμένας, et τῆς ἢ τό, Πνεῦμα ὁ Θεός. Ἐπεὶ γὰρ εἷς τὴν μέσην καὶ 


μὲν αὐτῆς οασίας εἰσί, Ebioneis  gnostlca per- 
miscet. Hi enim heretici, teste S. Augustino, dice- 
bant animarum substantiam Dei esse naturam;ani- 
masque ex Dei procedere substantia.Preeiverat Au - 
gustno /reneus per gnosticorum verba : Jam enim 
non habiturum eum animas sanctas,uL rursus demit- 
tat eas in seculum, sad lantum eas quae sunt ex sub- 
stantia ejus, id est, qug sunt ex insufflatione : lib. 1, 
cap. 2έ. Quibus omnibus lux ex Theodorito Heret. 
fabul. lib. v, cap. 9 : 'Exeivo δὲ τὸ ἐμφύσημα,οὐ μέ- 
ρος τι τῆς θείας οὐσίας φαμὲν, κατὰ τὴν Κέρδωνος 
xal Μαρκίωνος λύτταν. Inspirationem porro illam, 
^on divinz substantiz parlem aliquam fuisse dicimus 
justa Cerdonis et Marctonis insaniam. Mitto istis re- 
centiores Manicheos et Priscill:anistas.Sed concedi 
mihi velim,ut paucis digrediar in locum deplorate 
valetudinis apud Origenem tom.xiv,in Joannem,edi- 
tionis V. Cl. Petri Danielis Huetii p. 216. ubi «vo 

ξωῆς memoratur : Τοιοῦτόν τί μοι φαίνεται xal περ 


κοινότερον χαλουμένην ζωὴν ὁπῶντες τοῦ περὶ ἡμᾶς 
πνεόματος, τὴν χαλουμένην σωματικώτερον πνοὴν 
ζωῆς, ζωοποιούμεθα ἀπὸ τοῦ πνεύματος᾽ ὁπολαμθάνω 

π᾿ ἐχείνου εἴληφθαι τὸ πνεῦμα λέγεσθαι τὸν Θεὸν, 
πρὸς τὴν ἀληθινὴν ζωὴν ἡμᾶς ἄγοντα. Τὸ πνεῦμα γὰρ 
κατὰ τὴν Γραφὴν λέγεται ζωοποιεῖν * φανερὸν ὅτι ζωο- 
ποίησιν, οὐ τὴν μέσην, ἀλλὰ τὴν θειοτέραν. Nam par- 
ticipium ὁπῶντες Grecum non est ; ὑπιόντος vero, 
quod legisse videtur Perionius,sensu caret : item- 
que ὁρῶντες Ferrarii. Scripserim ego ὁρῶντος, 80 
verterim ad huno modum : Tale quid mihi videtur 
et de illo : Spiritus est Deus (Joan. 1v, 24). Nam 
quia cum spiritus nosler spectet ad mediam et vulga- 
rius appellatam vitam, que magis corporaliter voca- 
tur flatus vitz, vivificamur a spiritu ; inde sumptum 
fuisse arbitror,ut Deus qui nos ducit ad veramvitam 
spiritus dicatur. Spiritus enim, secundum Scripta 
ram, dicitur vivificare: plane non vivificatione media 
sed ea quise divinior est. Cor. 


-- 


CLEMENTINA. — HOWMILIA XVI. 


982 


πῦρ, ἑνὶ λόγῳ καὶ τὰ λοιπὰ πάντα, ἃ τινα εἷς Ünnps- A est servire, propter Numinis formam. Nam sicut 


σίαν ἀνθρώπου γενόμενα xal xxv' οὐσίαν χρείττονα 
ὄντα ἡδέως ὑπομένει δουλεύειν τῷ κατ᾽ οὐσίαν χεί- 
ρονι, διὰ τὴν τοῦ Κρείττονος μορφήν. Ὡς γὰρ οἱ 
πήλινον 1! ἀνδριάντα βασιλέως τιμῶντες τὴν τιμὴν 
ἀναφερομένην ἔχουσιν elc ἐχεῖνον, οὔπερ ὁ πηλὸς τὴν 


qui luteam imperatoris statuam honorant,honorem 
relatum habent in imperatorem, cujus lutum flgu- 
ram representat, sic universa creatura homini de 
terra orto leta inservit,ad Dei honorem respiciens. 
μορφὴν τυγχάνει ἔχων, οὕτω "* xai ἡ πᾶσα χτίσις τῷ 


ἀπὸ γῆς γενομένῳ ἀνθρώπῳ χαίρουσα δουλεύει, εἰς τὴν ἐχείνου ἀφορῶσα τιμήν. 


8381 XX. Ἰδὲ 75 οἵῳ Θεῷ, Σίμων ἀχαριστεῖν 
ἡμᾶς πεῖσαι θέλεις ^ xal βαστάζει σε ἡ γῆ, ἴσως δὲ 
ἰδεῖν 10 βουλομένη, τίς σοι τὰ ὅμοια φρονεῖν τολμή- 
σοι 15: Πρῶτος γὰρ αὐτὸς ἐτόλμησας, ὃ μηδεὶς ἐτόλ- 
μησεν’ πρῶτος ἐφθέγξω, ἃ πρώτως ἠκούσαμεν. 
Πρῶτοι xal μόνοι ἡμεῖς ἐπὶ τῷ 16 τοιαύτῃ σου ἀσε- 
θείᾳ τὴν ἄπειρον τοῦ Θεοῦ μαχροθυμίαν ἱστορήσα- 
μεν, καὶ οὐχ ἄλλου τινὸς, fj τοῦ χτίσαντος τὸν χόσμον, 
el; ὅν ἄσελεϊν ἐτολμησας. Καὶ χάσματα γῆς οὐκ 
ἐγενήθη, xxi πῦρ ἀπ’ οὐρανοῦ οὐ χατεπέμφθη, 
χαὶ εἰς ἐμπρησμὸν ἀνδρῶν οὐχ ἐπεξῆλθεν, καὶ δετὸς 
οὐκ ἐπεσχέθη ", xal θηρῶν πλῆθος ἀπὸ δρυμῶν 
οὐκ ἐπέμφθη, xal ἐπ᾽ αὐτοὺς ἡμᾶς διὰ ἕνα ἁμσρ- 
τάνοντα ὡς ἐπὶ μοιχείας πνευματικῆς, τῆς κατὰ 
σάρχα χείρονος 18 ὑπαρχούσης, ἡ Θεοῦ ὀργὴ ὀλέθριος 
οὐκ ἤρξατο. Οὐ γάρ ἐστιν ὁ 19 τότε ἐπεξελθὼν τὰ 
ἁμαρτήματα οὐρανοῦ χαὶ γῆς χτίστης Θεός ; Ἐπεὶ 
χαὶ νῦν τὰ μέγιστα βλασφημούμενος τὰ μέγιστα 
ἐπεξήρχετο. ᾿Αλλὰ τοὐναντίον μαχροθυμεῖ, εἴς με- 
τάνοιαν χαλεῖ, συντελοῦντα βέλη πρὸς συντέλειαν 
τῶν ἀσεδῶν ἐν τοῖς θησαυροῖς ἀποχείμενα ἔχων, ἃ 
τινὰ ἐπαφήσει ὡς ζῶα ἔμψυχα. ὅταν 8ὅ ἀνταπο- 
δοῦναι χρίσιν τοῖς (Ὁ) αὐτοῦ προχαθεσθῇ. Διὸ φοδηθῶ- 
μὲν Θεὸν δίκαιον, οὗ τὴν μορφὴν πρὸς τιμὴν τὸ 5: 
ἀνθρώπου βαστάζει σῶμα. 


XX. Vide, Simon, quali Deo ut simus ingrati 
persuadere cupis : et terra portat te,fortassis scire 
volens, quis similia ac tu sentire audeat. Primus 
enim ausus es, quod nullus in animum induxit : 
primus locutus es ea, que primum audivimus. 
Primi ac soli nos super tanta tua impietate im- 
mensam Dei patientiam cognovimus, nec alterius 
cujuspiam, quam illius qui mundum oreavit, in 
quem sustinuisti esse impius.Et terre hiatus factus 
non est, atque ignis e ccelo non est emissus neo in 


B nominum conflagrationem exiit, et imber non est 


suspensus,ac multitudo ferarum non est e galtibug 
immissa, atque in nos ipsos propter unum pecca- 
torem, ob spirituale adulterium, quod carnali pe- 
jus est, non conversa est perniciosa Dei ira. An 
enim non est, qui tunc vindicabat peccata, coeli 
86 terre conditor Deus? alioquin et nuno maximis 
appetitus conviciis maxime ulcisceretur. Sed con- 
tra,patiens est,ad penitentiam vocat, qui consum- 
mantia tela adimpiorum exterminationem habet in 
thesauris reposita,quae,tanquam viventiaanimalia, 
tunc demittet, cum presederit ad retribuendum 
hostibus suis judicium.Quocirca timeamus justum 
Deum, cujus formam in honorem hominis corpus 
gerit. 


88? XXI. Γαῦτα τοῦ Πέτρου εἰπόντος ὁ Σίμων (| XXI. Que postquam Petrus dixit, respondit 


ἀπεχρίνατο᾽ ᾿Επειδὴ ὁρῶ σε σοφῶς αἰνισσόμενον 
ὅτι τὰ γεγραμμένα χατὰ τοῦ Δημιουργοῦ ἐν ταῖς 53 
βίδλοις οὐχ ἀληθῆ τυγχάνει, αὔριον ἀπὸ τῶν τοῦ 
διδασχάλου σου λόγων δείξω τὸν 85 δημιουργὸν μὴ 
ἀνώτατον λέγοντα εἰναι 95 Θεόν, Καὶ ὁ Σίμων ταῦτα 
εἰπὼν ἐξῆλθεν. Ὁ δὲ Πέτρος τοῖς παρεστῶσιν ὄχλοις 
ἔφη " Ὁ Σίμων πᾶν μηδὲν ἕτερον περὶ Θεοῦ βλάψαι 
ἡμᾶς δυνηθῇ, ἀλλ᾽ οὖν γε 95 ἐμποδίζει ὁμῖν ἀκούειν 
τοὺς τὴν ψυχὴν δυναμένους χαθαίρειν λόγους. Ταῦτα 
τοῦ Πέτρου εἰπόντος 95 πηλὺς ψιθυρισμὸς ἐγένετο 
τῶν ὄχλων λεγόντων ^ Τίς δὲ ἀνάγκη ἐᾷν αὐτὸν 
ἐνταῦθα εἰσιόντα τὰς χατὰ τοῦ Θεοῦ βλασφημίας λέ- 
γειν. Καὶ ὁ Πέτρος ἀκούσας ἔφη Γένοιτο μέχρι 
Σίμωνος ἀρχετὸν γενέσθαι τὸν κατὰ τοῦ Θεοῦ πρὸς 
πειρασμὸν ἀνθρώπον λόγον. Ἔσονται 9! γὰρ, ὡς ὁ 
Κύριος εἶπεν, ψευδαπόστολοι, ψευδεῖς προφῆται, 
αἱρέσεις, φιλαρχίαι. αἵ τινες, ὡς σνοχάζομαι, ἀπὸ 


Simon: Quandoquidem video te callide significare, 
ea qua in libris adversus Creatorem scripta sunt, 
non 6886 vera, orastino die ex Magistri tui verbis 
ostendam,ab eo dici, creatorem non esse supremum 
Deum. Et Simon his dictis abiit. At Petrus astant 
plebi ait : Simon,quamvis in nullo alio circa Deum 
nos possit ledere, at certe vobis impedimento 
est, ne audiatis sermones qui valent purgare ani- 
mam. Heo Petro proferente ingens exortus est su- 
surrus multitudinis, dicentis: Que vero necessitas, 
sinendi eum hucingredientem blasphemias contra 
Deum loqui ? Et Petrus audiens dixit : Utinam non 
ultraSimonem protenderetur doctrina contra Deum, 
δὰ hominum tentationem illata. Erunt enin, sicut 
prolocutus est Dominus, pseudoapostoli, falsi pro- 
phete, hereses, affectationes dominandi, que,sicut 
conjicio, 8 Simone Deum blaesphemante sumen- 


VARLE LECTIONES. 


Ἢ πάλιν Ο. 73 οὕτως C. 18 Ita 0 o. S. εἴδε C... 1ὲ 
Tum adjeci αὐτός c. O. 16 τῇ adscripsi ex O. Τῇ 
χατὰ σάρχα χείρων C in textu 
ject. C, in cuj. textu ὄντα. τοῦ C. 
C. 8) λέγοντα εἶναι idem quod λέγειν. Alioquin 
πόντος om. O. 57 Gfr. Credner Beitr. 1, 201, 34 


85 ποτε ἦν 


χϑίρονος in marg. 18 ὁ om. O interpungens post ἐστιν. ὅ0 Ita 
ὄ 8 . ἐν ταῖς C. Ad oram cod. Ott. vógx xarà νόμου’ 33 
aliquid mutandum esset in textu S. *5 γε om O. ** sl- 
8 8. 


ἰδεῖν 8, O εἰδεῖν C* Τὸ τολμήσει O. Malim τολμήσαι. 


ἐπεχέθη Ο. 18 τῆς κατὰ adpxayslpovoc D. approbante O, 


et ex con- 


VARIORUM NOT/E. 
(a) Legendum τοῖς ἐχθροῖς αὐτοῦ; si versioni Latine fides. Eprr. PATROL. 


385 CLEMENTINA. — HOMILIA XVII. 386 
εἰς φοδερὸν Θεὸν ἀποδλέπουσα τῶν κατὰ φύσιν ἐχδα- A tionibus deludi. Αἱ fallaci doctrina decepta dum 


θρεύεται, Καὶ ταῦτα ἐγὼ λέγω, οὐχ ὅτι ὑμᾶς εἴδωλα 
σέδειν παραινῶ, ἀλλ᾽ ὅτι Βέτρος φοδερῶν ἰδεῶν 3 
δοχῶν ἀπαλλάσσειν ὑμῶν τὰς ψυχὰς, φοδερωτέρῳ 
ἰδέᾳ" τὸν ἕχαστον ὑμῶν ἐνθουσιᾷν ποιεῖ νοῦν, Θεὸν 
ἐν μορφῇ εἰσηγούμενος, xal ταῦτα ἄχρως δίκαιον, 
335 dq ἕπεται τὸ φοδερὸν xal τῇ συννοούσῃ ψυχῇ τὸ 
φρικῶδες, δυνάμενοο καὶ τῶν ὀρθῶν λογισμῶν ἐχλῦ- 
σαι τοὺς τόνους. Ἐν γὰρ τοιούτῳ χαθεστὼς χειμῶνι 
6 νοῦς ὡς βυθὸς ὑπ᾽ ὁ ἀνέμου σφοδροῦ θολοῦται τὸ 
λαμπρὸν. Διὸ εἰ ἐπ’ ὠφελείᾳ ὁμῶν προσέρχεται, μὴ 
ὅμῶν τοὺς ἐξ ἀψύχων μορφῶν ἠπίως 5 γινομένους 
φόδους ἐχλύειν δοχῶν φοδερὰν Θεοῦ ἀντεισφερέτω 
μορφήν. Μορφὴν δὲ ἔχει Θεός 5; Εἰ δὲ ἔχῃ, ἐν σχή- 
ματί ἐστιν. Ἐν σχμματι δὲ ὧν πῶς οὐ περιδριστός 
ἐστιν ; Μεριόριστος δὲ ὧν ἐν τόπῳ ἐστίν. Ἐν τόπῳ 
δὲ ὧν ἥττων ἐστὶ τοῦ περιέχοντος αὐτὸν τόπου. "H«- 
τῶν δὲ τινος ὧν πῶς πάντων ἐστὶν ὁ 7. μείζων ἣ 
κρείττων ἢ ἀνώτατος ; Καὶ ταῦτα μὲν οὕτως. 


nente illum loco. Denique qui est aliquo minor, quo 


premus ? Atque haoc quidem ita. 

ΙΝ. Ὅτι δὲ ἀληθῶς οὐδὲ τὰ ὁπὸ τοῦ Διδασχάλου 
αὐτοῦ ῥηθέντα πιστεύει, φανερόν ἐστιν. Τὰ γὰρ ὃ 
ἐναντία αὐτῷ κηρύσσει. Ἐχείνου γὰρ εἰπόντος τινὶ, 
ὡς μανθάνω" Μή με λέγε ἀγαθὸν, ὁ γὰρ ἀγαθὸς 
εἷς ἐστιν. ᾿Αγαθὸν δὲ εἰπὼν οὐχ ἔτι ἐκεῖνον λέγει 
τὸν δίκαιον, ὃν αἱ Γραφαὶ χηρύσσουσιν, ὃς ἀπο- 
χτείνει 9. χαὶ ζωοποιεῖ, ἀποχτείνει μὲν τοὺς ἀμαρ- 
κάνοντας, ζωοποιεῖ δὲ τοὺς χατὰ γνώμην αὐτοῦ 
βιοῦντας. Ὅτι δὲ ὄντως οὐ τὸν Δημιουργὸν ἔλεγεν 
ἀγαθὸν. τῷ διανοηθῆναι δυναμένῳ σαφές ἐστιν. Τοῦ 
γὰρ Δημιουργοῦ ἐγνωσμένου καὶ τῷ πλασθέντι ᾿Αδὰμ, 
xal τῷ εὐαρεότήσαντι αὐτῷ !9 Ἑνὼχ, xai τῷ ὑπ᾽ 
αὐτοῦ δικαίῳ ὁραθέντι Νῶε, ὁμοίως καὶ τῷ ᾿Αὐραὰμ 
486 καὶ Ἰσαὰχ xxi Ἰαχὼδ, ἀλλὰ καὶ Μωῦσῇ καὶ 
λαῷ καὶ ὅλῳ τῷ κόσμῳ, ὁ διδάσκαλος αὐτοῦ Πέτρου 
Ἰησοῦς ἐλθὼν 11 ἔλεγεν 43: Οὐδεὶς ἔγνω τὸν Πατέ- 
ρα, εἰ μὴ ὁ Υἱὸς, ὡς οὐδὲ τὸν Υἱόν τις οἶδεν 13 εἰ 
μὴ ὃ Πατὴρ, καὶ οἷς ἂν βούληται ὁ Υἱὸς &moxa- 
λύψαι. El οὖν αὐτὸς Υἱὸς ἦν ὁ παρὼν, ἀπὸ τῆς αὐὖ- 
τοῦ παρουσίας οἷς ἐθούλετο τὸν πᾶσιν ἄγνωστον 
ἀπεχάλυπτεν. Καὶ οὕτως τοῖς πρὸ αὐτοῦ πᾶσιν 
ἄγνωστος ἦν ὁ Πατὴρ, οὐχ οὕτως 44 ὧν ὁ πᾶσιν 
ἐγνωσμένος. 

V . Καὶ τοῦτο εἰπὼν ᾿Ιησοῦς οὐδὲ αὐτὸς δχυτῷ 
συμφωνεῖ. "Evlo:e γὰρ ἄλλαις φωναῖς τῶν ἁπὸ τῶν 
185 Γραφῶν qo6spóv xai δίκαιον συνίστησι Θεὸν λέ- 
γων Μὴ φούηθῆτε ἀπὸ τοὺ ἀποχτείνοντος 16 τὸ 
σῶμα, τῇ δὲ ψυχῇ 11 μὴ δυναμένου τι ποιῆσαι " 
φοδήθητε δὲ τὸν δυνάμενον xal qua xal ψυχὴν 
εἷς τὴν γέενναν τοῦ πυρὸς βαλεῖν. Ναὶ λέγω 

a) Matth. xix, 17. 

t Deut. xxxii, 39. 


terribilem Deum respicit, ex iis que natura habet 
excidit funditus. Atque hec dico, non quod idola 
colere suadeam, sed quia Petrus, dum videtur ani- 
mas vestras eripere formidabilibus speciebus, men- 
tem uniuscujusque vestrum formidabili idea reddit 
fanaticam, Deum in forma introducens, eumque 
summe justum, quam ideam sequitur terror, et 
anime cogitantis horror, valens etiam recte ratio- 
nis vigorem solvere. In hac quippe procella animug 
constitutus velut mare a vehementi vento infusca- 
tur et splendorem perdit. Quocirca si ad utilitatem 
vestram advenit, ne, dum videtur timores vestros 
ex inanimatis formis leniter ortos resolvere, in lo- 
cum eorum terribilem Dei formam inducat. An ve- 
ro Deus habet formam ? Quod si habet, in figura 
consistit. In figura autem consistens, quo modo non 
est circeumscriptus ἢ Et circumscriptus, in loco ver- 
satur. Ceterum in loco exsistens, minor est conti- 
pacto major est omnibus, aut prestantior, aut su- 


IV. Quod autem vere neque que a Magistro suo 
dicta sunt credat, manifestum est. Nam contraria 
ei predicat. Scilicet ille, sicut audio, cuidam di- 
xit : Ne me dicas bonum, bonus enim unus. est (a). 
Bonum vero aiens, non amplius illum inquit, qui 
justus est, quemque Scripture predicant, qui oc- 
cidit, et vivere facit (b), occidit quidem peccatores, 
vivere autem facit eos, qui secundum ejus volunta- 
tem agunt. Porro quod revera Creatorem non dixit 
bonum, ei qui poterit considerare clarum erit.Cum 
enim Creator notus fuerit et Adamo qui ab eo for- 
matus est, et Enocho qui ei placuit, et Nos qui el 
justus esse apparuit, similiter et Abrahamo, [88800, 
Jacobo, sed et Moysi, &c populo, totique mundo, 
magister ipsius Petri, Jesus, veniens dixit : Nemo 
novit Palrem, nisi Filius, sicut nec Filium quis no- 
vit, nisi Paler, el quibus vult Filius revelare (c). Si 
ergo, qui advenit, ipse Filius erat, post suum ad- 
ventum quibus voluit eum, qui cunctis incognitus 
erat, revelavit. Sicque omnibus ante eum ignotus 
erat Pater, proindeque non est ille omnibus co- 
gnitus. 


V. Atque hoo dicens Jesus neque ipse secum 
consentit. Interdum enim aliis Scripturarum voci- 
bus timendum ac justum commendat Deum, aieng: 
Nolite timere eum, qui occidit corpus, anima autem 
nihil potest facere, sed timete eum qui potest et cor- 
pus el animam in gehennam ignis mittere. Utique dico 
vobis, hunc timele (d). Quod autem vere huno ti- 


c) Matth. xi, 27. 
d Matth. x, 28. 


VARLE LECTIONES. 


3 εἰδεῶν C. 
cod. deest. 
10 αὐτῷ om. O. 
sunt. 


8 εἰδέξᾳ C. ὑπό O. 


13 Cfr. Credner, Reitr. 1, 248, 31 


δ ἠπίους O. Tum recepi φόδους c. eod. et ex conject. Ci, in cujus 
* ὁ Θεός O, articulo quidem subnotato. Ἰὴἢ C. * δέ Ο. 


9 ἀποχτέννει Ὁ, ét paulo post. 


:! Πέτρος ἰσῶν ἐλθῶν p. Πέτρου Ἰησοῦς ἐλθών O ; que quidem vbb. lineola subnotata 
L Schwegler, Nachapost Zeitalter 1, 


, 20. S. 15 εἶδεν O. Dein 


βούληται 8. O, βούλεται 6. 4 οὗτος Ο. 1δ τόν Ο. 1* ἀποχτέννοντος Ο. 17 τὴν ψυχήν p. τῇ δὲ ψυχῇ Ο, 


um inserui δέ c, eoden 


389 CLEMENTINA. — HOMILIA XVII. 390 


δάξαι αὐτούς - ἀφ᾽ ὧν ἐντολῶν αὕτη 33 πρώτη xal A doceremus illos : ev quibus mandatis hoo primum 
μεγάλη τυγχάνει, τὸ φοδηθῆναι Κύριον τὸν Θεὸν xal — et magnum est,timere Dominum Deum,et ipsi soli 
αὐτῷ μόνῳ λατρεύειν. Θεὸν δὲ φοβεῖσθαι ixeivov — servire. Illum vero Deum timere jussit, cujus an- 
εἴπεν, οὗ ol ἄγγελοι 88 τῶν dv ἡμῖν ἐλαχίστων πιστῶν geli, qui sunt minimorum apud nos fidelium, in 
ἐν τῷ οὐρανῷ ἐστήχασι θεωροῦντες τὸ πρόσωπον τοῦ — colo stant,semper contemplantes faciem Patris (a) 
Πατρὸς διαπάντός. Μορφὴν γὰρ ἔχει (52), διὰ πρῶτον — Formam enim habet, propter primam et solam 
xai μόνον χάλλος xal πάντα μέλη, οὐ διὰ χρῆσιν" οὐ — pulchritudinem ; habet omnia membra, non prop- 
γὰρ διὰ τοῦτο ὀφθαλμοὺς ἔχει, ἵνα ἐχεῖθεν βλέπῃ ** — ter usum : non enim ideo habet oculos, ut inde 
πανταχόθεν γὰρ ὁρᾷ, τοῦ ἐν ἡμῖν βλεπτιχοῦ mveópa- — videat, quia cernit undique, corpore incomparabi- 
τος ἀπαραθλήτως λαμπρότερος dw τὸ σῶμα ὅδ, xai — liter lucidior nostro visuali spiritu, et omni luce 
παντὸς 889 στιλπνότερος, ὡς πρὸς σύγχρισιν αὐτοῦ — splendidior, adeo ut ei comparatum solis lumen 
τὸ ἡλίου φῶς λογισθῆναι σκότος. ᾿Αλλ᾽ οὐδὲ διὰ τοῦτο pro tenebris reputetur. Sed neo ideo habet aures, 
ὦτα ἔχει, ἵνα ἀχούῃ, πανταχόθεη γὰρ ἀχούει, νοεῖ, — ut audiat, quia omni ex parte audit, intelligit,mo- 
κινεῖ 36, ἐνεργεῖ, ποιεῖ, Τὴν δὲ χαλλίστην μορφὴν — vet, operatur, facit. Pulcherrimam autem formam 
ἔχει δι᾽’ ἄνθρωπον, ἵνα ol xaÜapol τῇ καρδίᾳ 81 αὐτὸν — habel propter hominem, quo mundi corde illum 
tósiv δυνηθῶσιν, ἵνα χαρῶσι δι’ B τινα 99 ταῦτα ὑπέ- |. videre possint (b), ut pro iis que passi sunt leeten- 
μεῖναν. Τῇ γὰρ αὐτοῦ μορφῇ ὡς ἐν μεγίστῃ σφραγῖδι B tur. Nam ad auam formam velut ad maximum si- 
τὸν ἄνθρωπον διετυπώσατο ὅπως ἅπαντων ἄρχῇ καὶ — gillum hominem effinxit, ut omnibus imperaret ao 
χυριεύῃ, xal πάντα αὐτῷ δουλεύῃ. Διὸ χρίνας εἶναι dominaretur, et cuncta ei servirent.Quare arbitra- 
τὸ πᾶν αὐτὸν, xal τὴν αὐτοῦ εἰχόνα τὸν ἄνθρωπον, tus se esse omnia,suique imaginem esse hominem 
αὐτὸς ἀόρατος, ἧ δὲ αὐτοῦ εἰκὼν ὁ ἄνθρωπος ópa- (1116 enim inaspectabilis, imago autem illius homo 
τὸς, 9, ὁ αὐτὸν σέδειν θέλων τὴν ὁρατὴν αὐτοῦ τιμᾷ — visibilis) : qui eum vult colere, aspectabilem ejus 
εἰχόνα, ὅπερ ἐστὶν ἄνθρωπος. "O τι ἂν οὖν τις ποιή. — honorat imaginem, hoc est, hominem. Quod quis- 
σῃ *9 ἄνθβρώπῳ, εἴτε ἀγαθὸν εἴτε xaxóv, etc ἐχεῖνον dva- — que ergo homini fecerit, sive bonum, sive malum, 
φέρεται. Διὸ xal ἡ ἐξ αὐτοῦ χρίσις πᾶσι xav' ἀξίαν — in Deum refertur. Quapropter et judicium ejus, 
ἀπονέμουσα ἑκάστῳ προελεύσεται *1, Τὴν γὰρ αὐτοῦ — cunctis pro merito retribuens, ad unumquemque 
μορφὴν ἐχδιχεῖ, perveniet. Nam sui formam uloiscitur. 

VIII. ᾿Αλλὰ 43 ἐρεῖ τις’ Εἰ μορφὴν ἔχει, xal σχῆμα VIII. Sed dicet aliquis : Si formam habet οἱ fl- 
ἔχει xal ἐν τόπῳ ἐστίν * ἐν τόπῳ δὲ ὧν xal ὑπ᾽ αὐτοῦ — guram habet et in loco est ; in loco autem exsisti- 
περιεχόμενος ὡς ἥττων, πῶς ὑπὲρ πάντα " ἐστὲ — tens, et ab ipso contentus velut minor, quo modo 
μέγας ; Πῶς δὲ xal πανταχὴ εἶναι δύναται, ἐν σχή- — super omnia magnus est ? Quavero ratione ubique 
ἀατι dv; Πρὸς τὸν ταῦτα λέγοντα πρῶτον ἔστιν (j esse potest, qui est in figura ? Ad ista objicientem 
εἰπεῖν" Τοιαῦτα περὶ αὐτοῦ αὐτοῦ al Γραφαὶ * φρονεῖν — primo responderi debet : Heo de eo sentire ac cre- 
πείθουσι καὶ πιστεύειυ * ἡμεῖς δὲ ἀληθεῖς γινώσχομεν — dere Scripture suadent. Nos autem veras earum 
τὰς 840 ἀποφάσεις δ μαρτυρουμένας ὑπὸ τοῦ Ko- sententias cognoscimus,quibus testimonium perhi- 
píoo ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, οὗ xatà χέλευσιν «dc — buit Dominus noster Jesus Christus, propter cujus 


(a) Matth. vvrr, 10. (b) Matth. v, 8. 


VARUE LECTIONES. 


33 [ta (). c. Cl, αὐτή C. 338 ἄγγελοι οἱ O.. 9 βλεπει Ο. 95 ὄνομα pro σῶμα O, sed in marg. pr. man. vo. 
ὄμμα. — 96 χινεῖ deest in O. Sis καρδίαν O. e διὰ τίνα O. ἦν δρατός addidi c. O: que S endatio Dai- 
sii conject. ópac7, P ὁ ἄνθρωπος superfluam reddit. 40 ποιήσει C. Subinde ἄνθρωπον O. *! Cotelerius 
heec vertit, quasi legi voluerit προσελεύσεται 8, 45 ᾿Αλλ’ C, qni deinde exh.. ἔχῃ. 43 πάντας Ο. * αἱ γρα- 
αἱ et καί S addidit auct. C. Post πιστεύειν in O lacuna sequitur, cui al. man. inscripsit οἱ περὶ σίμονα. 
acuum tamen hoc additamento non expletur. *6 ἀποφάσεις ex margine Ottoboniani in text. posui. 


VARIORUM NOTE. 
(52) Μορφὴν yàp ἔχει, eto. Hic fuse, et alibi lo- ἢ cutiendum est, ubi consistat illud : Ad imaginem, 
corum istius apocryphi faveturAnthropomorphita- ἐπ corpore, an in anima. Et in primis mugs, 


rum errori:quem antiquiesimum ostendlt Origenes — quibus utantur qui prius asserunt : et quorum nu- 
cum in fine libri primi in Epistolam ad Romanos, — mero est Melito, qui scripta reliquit de eo quod Deus 
tum apud Theodoritum questione 20, in Genesim. — corporeus sit. Membra enim Det apyellata cum repe- 
Et vero notatu dignissimus est posterior locus:  riuni, etc. Gennadius cap. Á libri De ecelesiasticis 
quippe ex quo colligi datur tibrum Melitonis Sar- — dogmatibus : Nihil in Trinitate credamus corpo- 

cnsis Περὶ ἐνσωμάτου Θεοῦ memoratum Eusebio reum, ut vult Melito et Tertullianus : nihil corpo- 
Hist. eccl. lib. iv, cap. 26, et Hieronymo Catalogi raliter effigiatum, ut Anthropomorphus et. Audianus 
cap. 24, non fuisse de Deo incarnato, sed de Deo  mihil sibi invisibile,ut Origenes ; nihil creaturis visi- 
corporeo. Ait Origenes : Προδιαληπτεον πρότερον, δέϊό, ὁ Fortunatus. Posteriora verba, etsi exira 
ποῦ συνίσταται τὸ xav eixóva, ἐν σώματι, ἣ á ψυχῆ. rem, ideo prioribus subjunxi, ut monerem vooes 
Ἴδωμεν δὲ πρότερον οἷς χρῶνται οἱ τὸ πρῶτον τι a creaturis que post sibi invisibile ponuntur in li- 

οντες ὧν ἐστι xal Μελίτων, συγγράμματα xara- — bris editis.esse variam lectionem ad creaturis quod 

ἐλοιπὼς περὶ τοῦ ἐνσώματον εἶναι τὸν Θεόν. Μέλη — sequitur. Certe absunt a mss. etiam meo,. et 
Ὑὰλρ Θεοῦ ὀνομάζόμενα αὐρίσκοντες eto. Prius dis- — Alcuini Confessione, sensumque in t 


Ma 


397 


CLEMENTINA. — HOMILIA XVII. 


λαμδάνεσβαι) xmo' Gz-z3íx; ἀχούοντε, ὃ τῇ παρὰ ἢ Dire per visionem, quam per evidentiam,aggressus 


* δι. 


«ἧς ἐναργείας [ἀχούοντα᾽, ἐπτιδαυλὼν δὲ ἔξειθες bux;, 
ὅτι ἀσφαλέστερός ἐστιν ὁ ὃτ᾽ ὀπτασίας ἄχολων τὸῦ 
παρ᾽ αὐτῆς 39 Leap pia; ἀχούοντος. Πέρας τῶν € 
«οὔτο ἐμοῦ ἱκανώτερον ἔταςξκες εἰδένα: τὰ τοῦ ἵττοῦ, 
ὡς ὑπὸ ὀπτασίας αὐτοῦ dxxxse τὸν λόνον. Πλὲν ἐγὼ 
εἷς τὸ ἀκαρχῆς προταϑὲν ἀτοκ-:ναίμην ἢ. Ὁ προοί- 
της, ὅτι προφήτης ἐστὶν, κληΞοφορέσας πρῶτον περὶ 
τῶν ἐναργῶς δκ᾽ αὐτοῦ λεγομένων, ἀπταλῶς κπ στεύε- 
cat, καὶ 99 ἀληθὴς ὧν προεπιγνωσθεὶς͵ καὶ, ὡς ὁ μαν- 
θένων θέλει, ἐξετασθεὲς χαὶ ἀνχχριθεὶς ἀποχοίνεται. 
Ὁ δὲ ὀπτασίᾳ πιστεύων f δράματι καὶ ἐνυκνίῳ, ἐπι- 
σφαλής ἔστιν. ᾿Αγνοεῖ γὰρ τίνι πιστεύει. Ἐνξέχτται 
γὰρ αὐτὸν fj δαίμονα καχὸν εἶναι, ἢ πνεῦ;ι1 πλάνον, 
ἐν τῷ λέγειν ὁποχρινόμενον εἶναι ὃ μή ἐστιν. Εἰ δ᾽ 
ἄρα τις βουλη θεῖν, πυνθάνεσθα: τὸ τἰς ἂν ἡὶ ὁ τ ἀνεὶς, 
δύναται λέγειν ἑχυτῷ ὃ βούλεται. Καὶ οὕτως ὡς &o- 
νηρὸς ἀστράψας, μείνας ὅσον θέλει, ἀποσδέννυται, 
μὴ παραμείνας τῷ πυνθανομένῳ εἰς ἀνχχοισιν ὅτον 
ἠθέλησεν. Διὰ δὲ ἐνυπνίων ὁρῶν τις 9* οὐδὲ πυνθᾶνε- 
σθαι δύναται περὶ ὧν βούλεται. Οὐ γὰρ ἰδίας ἐξου- 
σίας ἐστὶν ὁ λογισμὸς τοῦ χοιμωμένου. Ἔνθεν γοῦν 
πολλὰ 842 ἡμεῖς ὕπαρ ἐπιθυμοῦντες 9 μαθεῖν xac 
Dvzp περὶ ἑτέρων πυνθχνόμεθα, f xai μὴ πυνθανόμε- 
νοι περὶ τῶν μὴ διαφερόντων duiv ἀχούομεν, xal δι- 
μπνισθέντες ἀθυμοῦμεν, ὅτι περὶ ὧν ἐπεθυμοῦμεν "5 
tw, οὔτε ἠχούσαμεν, οὔτε ἐξττάσαμεν fI, 

XV. Καὶ ὁ Σίμων ἔφη" E! φὴς τὰς ὀπτασίας μὴ 
πάντως ἀληθεύειν, ἀλλ᾽ οὖν γε τὰ ὁράματα xal τὰ ἐν- 
ύπνια θεόπεμπτα ὄντα οὐ ψεύδεται, περὶ ὧν ἂν εἰπεῖν 
θέλῃ. Καὶ ὁ Πέτρος ἔφη. Ὁρθῶς ἔφης, ὅτι θεόπεμπτα 


ὄντα οὐ ψεύδεται. Ἄδηλον δὲ εἰ ὁ ἰδὼν ** θεόπεμπτον C 


δώρακεν ὄνειρον. Καὶ ὁ Σίμων: Ἐὰν ἦ ὁ ἑωραχὼς 
δίκαιος, ἀληθὲς ἑώραχεν Καὶ ὁ Πέτρος" Ὀρθῶς ἔφης. 
Τίς 99 δὲ δίχαιος, εἰ ὁράματος χρήζῃ 109, ἵνα μάθη ἃ 
δεῖ μαθεῖν, αἱ ποιῇ ἃ δεῖ ποιεῖν ; Καὶ ὁ Σίμων Τοῦτό 
μοι δὸς, ὅτι μόνος ὁ δίκαιος ὅραμα ἀληθὲς ἰδεῖν δύ- 
ναται, xal ἀποχρίνομαί σοι εἰς αὐτό. Ἐμοὶ γὰρ xi- 
κριται, ὅτι ἀσεδὴς ἀληθῆ ὄνειρον οὐχ ὁρᾷ. Καὶ ὁ Πέ- 
«poc* Τοῦτο ψεῦδός ἐστιν, xal περὶ τούτου ἀγράφως 
καὶ ἐγγράφως ἀποδεῖξαι δύναμαι, πεῖσαι δὲ οὐχ ἐπαγ- 
τέλλομαι. Ὁ γὰρ πρὸς ἔρωτα μοχθηρᾶς νεύσας γυναι- 
κὸς εἷς ἑτέρας χατὰ πάντα χαλῆς πρὸς i συμδίωσιν 
νόμιμον τὸν ἑαυτοῦ οὐ μετατίθησι νοῦν. Ἐνίοτε χαὶ 
ξχυτοῖς συνειδότες τὴν χρείττονα, προειλημμένοι 
S48 ἀγαπῶσι τὴν χείρονα. Τοιοῦτόν τι χαὶ σὺ πά- 


autem suadebas tutiorem esse eum, qui in visione 
audit, illo, qui audit per evidentiam. Deoique ideo 
le potentiorem dicebas res Jesu cognoscere, quam 
ego, ut qui ipsius verba per visionem aundiissee. 
Verum ego ad id, quod primitus propositum est, 
respondebo. Propheta, quia propheta eet, primo 
certitudinem dans de iis, que clare dicit, tuto ere- 
ditur, precognitus verus esse, ac, quemadmodum 
qui docetur cupit,inquisituset interrogatus respon- 
det.Qui vero visioni eredit aut spectro et insomnio 
incertus est. Ignoret enim cui credat. Nam potest 
esse aut malus daemon, aut spiritus fallar, qui in 
verbis simulat esse quod non est. Sin autem quis 
velit perconctari, quisnam sit qui apparuit, poteet 
sibi, quidquid vult dicere. Sieque tanquam malus, 
ubi coruscavit, mansitque quantum voluit, exstia- 
guitur,nec permanet eum sciscitante ad interroge- 
Uonem, quantum hic vult. Per insomnia vero qui 
videt, neque percunctari potest, de quibus lubet. 
Neque enim in propria potestate sita est cogitatio 
dermientis.Inde igitur vigilando nos discendi avidi 
multa in somnis de aliis querimus, vel non requi- 
rentes audimus res ad nos nequaquam pertinentes, 
et e sommo excitati dolemus, nos de iis quie scire 
avebamus neque audiisse neque exploresse. 


XV. Ac Simon : Si dicas visiones non omnino 
ver& predicare, attamen visa et insomnia, que a 
Deo rrittuntur, falsa non sunt in rebus quas vult 
proloqui. Petrus ait . Recte dixisti, quod non falsa 
proferant que ἃ Deo mittuntur. Verum incertum 
est,an qui vidit somnium ἃ Deo missum conspexe- 
rit. Tum Simon : Si justus sit ille qui vidit, verum 
intuitus est. Et Petrus : Probe locutus es. Qui vero 
justus, si viso indigeat ad discenda que discere 
oportet,et facienda quie fleri debent ὃ Atque Simon 
Hoc mihi concede, quod solus justus verum visum 
possit cernere, et ad illud tibi respondeo. Mihi 
enim exploratum est,verum somnium abimpio non 
videri. Tum Petrus ; Hoc falsum est. Atque eu de 
re sine Scripturis et per Scripturas possum afferre 
demonstrationem, persuadere autem non polliceor 
Nam qui in amorem prave mulieris propendet, in 
alterius undique preclare dilectionem ad legitimum 
convictum non transfert animum.Et aliquando,qui 


σχων ἀγνοεῖς. Kal ὁ Σίμων ἔφη" Παρελόμενος ταῦτα, ἢ sunt sibi conscii prestantioris femine,occupati de- 


εἰς ἃ ἐπηγγείλω λέγε. Ἐμοὶ γὰρ ἀδύνατοο εἶνα: δοχεῖ 
ἀσεθεῖς ἀνθρώπους ὑπὸ Θεοῦ ᾧ δήποτε δνειροπολεῖσθαι 
τρόπῳ. 


XVI. Καὶ ὁ Πέτρος ἔφη" Μέμνημαι ἐμαυτοῦ, ὡς 
ἐπηγγειλάμην δεῖξαι, «ab ἀγράφως xal ἐγγράφως 


teriorem diligunt. Tale quid tu quoque pateris ao 
ignoras. Dixit Simon : His sublatis, loquere que 
promisisti. Mihi namque videtur impossibile, ut 
impii homines a Deo somnia ullo modo cernant. 
XVI. Et Petrus : Mei, inquit, sum memor, quod 
promiserim ostendere, et ea de re absque Soriptu- 


VARLE LECTIONES. 


Ὁ παρ᾽ αὐτοῦ τῆς O. *! ἀποχρίνομαι O. ?* xal inserui c. O. *! ἢ ἄρα C, εἴ ἄρα D. i 
** ὁρῶντες p. ὁρῶν τις O. 55 ol παρεπιθυμοῦντες p. ὕπαρ ἐπιθυμοῦντες C. 9*6 ἐπεθυμοῦμεν 

πιθυμοῦμεν C. 57 ἐζητήσαμεν conj. Schliemannus, Clem 

rebetlacunam. 100 χρήζει Ὁ. Tum ποιῇ ex conject. Ci ποιεῖν uterque hom. ood. 

legitur πρός in Turriani epistola proliminari ad Hosium, ubi locum citat. C. 


Add. c. O. 
O, ut conj. 8, 
Pro τίς 


ante ὁ 


δών O 


, Ὁ. 491, 569. S. δε 
"ub ! Nos 


etiam in Otlob. 


CLEMENTINA. — HOMILIA XVIII. 


406 


κατὰ σὲ οὐδὲ δίκαιός ἔστιν, καὶ εἰ ἀγεβϑοῖς ἀγαθὲ A bona tribueret, malisque mala,justum merito pre- 


παρεῖχεν, xuxoic τε κακὰ, δίκαιον Rv χυτὸν εὐλόγως 
ἔλεγες. Ποίᾳ οὖν ἔτι πράξει χρώμενος ἂν ἦν, εἰ μὴ 
ταύτῃ χρῆται ὁδῷ, κακοῖς μὲν παρέχων τὰ πρόσκαιρα, 
ἐὰν dox μεταδάλλωνται, ἀγεφοῖς δὲ αἰών», ἐξν γε 
ἐμμείνωσιν ; Καὶ οὕτως τῷ 9 μὲν τῶσι παρέχειν, 
διαφόροις δὲ χαρίζεσθαι τὸ δίκατον αὐτοῦ ἀγαθόν 
ἐστιν, xai μαχρόθυμον ταύτῳ μᾶλλον, εἰ Σμπρτωλοῖς 
μὲν μετανοοῦσι χαρίζεται τὰ ἁμαρτήματα. εὖ πρέ- 
ξασι δὲ καὶ ζωὴν αἰώνιον ὑπογράφει. Κρίνων δὲ εἷς 
τέλος, καὶ τὸ κατ᾽ ἀξίαν ἀπονέμων ἑχέστῳ ὀΐχα 
ἐστιν. El μὲν οὖν ταῦτα ὀρθῶς οὕτως ἔχε:, ὁμολύγη- 
σον" εἰ δὲ οὐ δοχεῖ ao: ὀρθῶς ἔχειν, διέλεγξον 9. 

III. Καὶ ὁ Σίμων Epr. Αταξ ἔφην" πὰς νομοθέτης, 
εἰς τὸ δίκαιον ἀφορῶν, δίχαιός ἔστιν. Καὶ ὁ Πέτρος" 
Εἰ ἀγαθοῦ ἐστὶ μὴ θεῖναι νόμον, δικαίου δὲ τὸ θέσθαι, 
xil οὕτως ὃ Δημιουργὸς ἀγαθός ἔστι καὶ δίχαιος" 
ἁγαθὸς μὲν, ὅτι ἀπὸ τῶν χρόνων "ACia μέχρι Μωῦ- 
σέως * ἐγγράφως οὗ φαΐνεται τεϑεικὼς τὸν νόμον" 
&xà δὲ Μωυσέως εἰς τοὺς δεῦρο χρόνους, ὡς γέγρα- 
πται͵ καὶ δίκαιός ἐστιν. Καὶ ὁ Σίμων" ᾿Απὸ τῶν τοῦ 
διδασχάλου σου φωνῶν δεῖξον 42, ὅτι τοῦ αὐτοῦ ἐστὶν, 
ἀγαθὸν εἶναι xal δίκαιον 33. Ἐμοὶ γὰρ ἀδύνατον ταί- 
γεται, τὸν νομοθέτην ὄντα τὸν τὐτὸν καὶ 
δίχαιον ** 8858 εἶναι. Καὶ ὁ Πέτρος: Ὅτι τὸ ἐγαθὸν 
αὐτὸ xal δίχαιόν ἐστιν, ἐπάχουσον. Αὐτὸς ὁ Διδάτχα- 
loc ἡμῶν τῷ εἰπόννι Φαρισαίῳ᾽ Τί ποιήσας ζωὴν 
αἰώνιον κληρονομήσω; πρῶτον tor Μή με λέγε 
ἀγαθόν. ὃ γὰρ ἁγαθὸς εἴς ἐστὶν, ὁ Πατὴρ ὁ £v 
τοῖς οὐρανοῖς" εὐθὺς 5*5 ἐπάξας λέγει. Εἰ δὲ θελή- 
σεις εἰς " τὴν ζωὴν εἰσελθεῖν, τήρη δον τὰς 


dicares.Quali ergo adhuc actione utendum ei esset, 
si non uteretur hac via,malis quidem dans terapo- 
ralia, si forte convertantur, bonis vero sempiterna, 
modo perseverent. Sicque largiendo cunctis, pre- 
stantioribus autem gratiam faciendo, justitia ejus 
bona est,et eo magis magnanimms, si peccatoribus 
quidem penitentiam agentibus peccata condonat, 
bene operantibus autem etiam vitam sternam de- 
finit. Judicans vero in fine, et pro merito singulis 
retribuens, justus existit. An itaque hec recte se 
eo modo habeant,profitere ; sin minus tibi ita esse 
videtur, refuta. 

III. Respondit Simon : Semel dixi : omnis legis- 
lator,ad justitiam respiciens,justus est.Et Petrus : 
Si boni est, non ferre legem, justi vero, ferre, ita 
etiam Creator bonus est ac justus. Bonus quidem, 
quoniam a temporibus Adami usque ad Mosem 
scriptam legem tulisse non cernitur, justus vero, 
quoniam a Mose usque ad hanc statem tulit,sicut 
scripta est. Tum Simon : Ex tui preceptoris voci- 
bus ostende, ejusdem esse,bonum esse ac justum. 
Mihi quippe videtur impossibile, ut legislator, qui 
bonus sit, idem justus existat. Et Petrus : Quod 
bonum ipsum quoque justum sit, audi : Doctor 
noster querenti Phariseo : (Quid faciens vilam 
aeternam possidebo (a) * primum respondit : Ne me 
dicas bonum. Nam bonus unus est, Paler qui est in 
caelis ; et statim intulit hec verba : δὲ autem volue- 
ris in vitam ingredi, serva mandata (b). lllo autem 
aiente : Quz ? ad legis mondata remisit. Non certe 


ἐντολάς. Τοῦ δὲ εἰπόντος: Ποίας ; ἐπὶ τὰς 47 τοῦ C alium quemdam bonum significans ad justi remi- 


νόμου παρέπεμψεν. Οὐχ ἂν δὲ ἵτερόν τινὰ ἀγαθὸν 
σημαίνων ἐπὶ τὰς τοῦ 4 δικαίου ἀνέπεμπεν ἐντολάς. 
Ὅτι δὲ τὸ δίχαιον ἄλλο ἐστὶν, καὶ τὸ ἀγαθὸν ἕτερον, 
xal αὐτὸς ὁμολογῶ, ἀλλ᾽ ὅτι τοῦ αὐτοῦ ἐστὶ τὸ ἀγαθὸν 
εἶναι xal δίκαιον 59- ἀγνοεῖς. ᾿λγαθὸς 135 ἐστι μετα- 
γοοῦσι μὲν ὅ᾽ νῦν μαχροθυμῶν xai ὑποδεχόμενος 
αὐτοὺς, δίκαιος δέ ἐστιν, ὅταν 9! χρίνων τὰ xmv 
ἀξίαν ἑκάστῳ ἀπονέμῃ. 

IV. Καὶ ὁ Σίμων ἔφη" Πῶς οὖν ἐγνωτμένου τοῦ 
Δημιουργοῦ, τοῦ χαὶ τὸν ᾿Αδὰμ πλάσαντος, χαὶ τοῖς 
κατὰ νόμον διχαίοις ἐγνωσμένου, προσέτι δὲ 82 δι- 
καίοις xai ἀδίκοις xai ὅλῳ τῷ χόσμῳ, ὁ Διδάσχαλός 
σου μετὰ πάντας ἐχείνους ἐληλυθὼς λέγει" Οὐδεὶς 
ἔγνω τὸν Βατέρα εἰ μὴ ὁ Υἱὸς, ὡς οὐδὲ τὸν 


sisset eum precepta. Aliud vero esse justum, et 
aliud bonum, etiam ipse confiteor. Sed ignoras 
ad eumdem pertinere,bonum esse ac justum.Bonus 
enim est, dum ponitentibus nunc equanimus est 
eorumque susceptor, justus autem est, quando- 
quidem judicans pro merito singulis retribuet. 


IV. Et Simon : Quo modo ergo, inquit, cum co- 
gnoscatur Creator, qui et Adamum formavit, et ἃ 
justis sub lege viventibus agnitus est, sicut etiam 
ἃ justis et ἃ toto mundo, Magister tuus, qui post 
eos omnes venit, ait : Nemo novit Patrem, nisi Fi- 
lius, sicut nec Filium quis novit, nisi Paler, et 


Υἱόν τις οἶδεν, εἰ μὴ 6 Πατὴρ, καὶ οἷς ἂν βούλη- ἢ quibus voluerit Filius revelare (c). Ista autem non 


ται ὁ Υἱὸς ἀποκαλύψαι; Ταῦτα δὲ οὐχ ἄν ἔλεγεν͵ 
εἶ μὴ Πατέρα τινὰ ἐν ἀποῤῥήτοις ὄντα ἀνήγγειλεν B. "u 
ὃν xai ὕψιστον ὁ νόμος λέγει, ἀφ᾽ ob οὔτε ἀγαθὴ οὔτε 


(a) Luc. xvii, 18. 
n Matth. xix, 17. 


dixisset, si non annuntiasset quemdam Patrem in 
arcanis existentem, quem et altissimum lex uppel- 
lat,& quo neque bona neque mala audita est vox(d) 


4 Matth. x1, 27 
) Thren. 1, 38 


VARLE LECTIONES. 


9:60. "E 
O. sic deinde. ^3 δείξω 
*5 Adde δ᾽ post εὐθύς S. 
eujus textu ἐπιστάς. Tum id. ἔπεμψεν p. παρέπε 
C, O. "^ μέν inserui c. O. Tum ἀποδεχόμενος G. 
excidisset ap. Cl et 8. 3.8} ἀνήγγελλεν 


» ὁμολόγησον C. ΒΡ. εἰ δὲ οὐ δοχεῖ σοι ὀρθῶς ἔχειν, ὁ διέλε ov descripsi ex O. 
N 9 [ta Cl, ἀγαθῷ εἶναι xai 6i:xato C, O. 
5 cz add. c. 0. Tum τήρει p. τήρησον idem. 


Ἢ ὅτ᾽ ἄν C. Tum ἀπονέμει Ο. 


4! Μωῦσέος 
ίκαιον καί p. καὶ δίκαιον 0. 
M. ἐπὶ τὰς O οἱ ex conject. C, in 
99 [ta Cl, ἀγαθῷ εἶναι xal δικαίῳ 


4 τοῦ adjeci c. O. 
8! δὲ textui reddidi cum 


409 


CLEMENTINA. — HOMILIA XVIII. 


A0 


VI. Kai ὁ Πέτρος ἔφη" El τοῦτο οὕτως ἔχει 99, τὰ αὶ VI. Et Petrus ait : 8i hoo ita habet, maximo im- 


μέγιστα ἀσεδεῖς. Εἰ γὰρ You ἐστὶ, τοῦ οὐρανὸν xai 
γῆν διακοσμήσαντος, τὸ ᾧ βούλεται ἀποκαλύπτειν 3 
τὸν ἐν ἀποῤῥήτοις αὐτοῦ Πατέρα, σὺ μέγιστα, ὡς 
ἔφην, ἀσεδεῖς ἀποκαλύπτων οἷς ἐχεῖνος οὐκ ἀπεχάλυ- 
ψεν. Καὶ ὁ Σίμων" ᾿Αλλὰ αὐτός με βούλεται ἀποχα- 
λύπτειν. Καὶ ὁ Πέτρος" Οὐ νοεῖς ἃ λέγω, Σίμων. Πλὴν 
$58 ἀχούσας σύνες. Τῷ €** εἰπεῖν: Οἷς ἂν βούλη- 
ται 95 ὃ γίὸς ἀποχαλύψει, οὐ διδασχαλίᾳ τινὰ τοι- 
οὗτον μαθεῖν λέγει, ἀλλὰ ἀποχαλύψει μόνον. ᾿Απο- 
χάλυψίς ἐστι τὸ ἐν πάσαις καρδίαις ἀνθρώπων 
ἀποῤῥήτως κείμενον κεχαλυμμένον͵, ἄνευ φωνῆς 
τῇ αὐτοῦ βουλῇ 95 ἀποχἀλυπτόμενον. Καὶ οὕτως γί- 
νεται γνῶναι, οὐ διδαχθέντα, ἀλλὰ συνέντα, Τῷ μέν- 
τοι συνιέντι 57 οὐχ ἔξεστιν, ἄλλῳ τοῦτο ἀποδεῖξαι, 
ἐπεὶ μηδ᾽ αὐτὸς ἐδιδάχθη, οὔτε ἀποχαλύψαι δύναται, 
ἐπεὶ μὴ αὐτός ἐστιν ὁ Υἱὸς, ἐχτὸς εἰ μὴ ἑχυτὸν λέ- 
γει εἶναι τὸν Υἱόν. Σὺ δὲ οὐκ εἶ ὁ ἑστὼς Υἱός. Εἴ γὰρ 
Υἱὸς ἧς, πάντως ἂν ἤδης δ τῆς τοιχύτης ἀποχαλύ- 
ψεως τοὺς ἀξίους. Σὺ δὲ οὐχ olbac. El γὰρ ἧπίστασο, 
τὰ τῶν ἐπισταμένων ἂν ἐποίεις *9. 

VII. Καὶ ὁ Σίμων ἔφη Ὁμολογῶ, οὐ συνῆχα 
πῶς λέγεις, τὰ τῶν ἐπισταμένων ἂν ἐποίεις 70. Καὶ 
ὁ Πέτρος" Εἰ οὐ συνῆκας, οὐδὲ τὸν ἑχάστου νοῦν εἰδέ - 
ναι δύνῃ, xal et ἀγνοεῖς 71, οὐδὲ τοὺς ἀξίους τῆς ἀπο- 
χαλύψεως ἐπίστασαι, οὐχ εἶ Υἱός. ὁ δὲ Υ]ὸς οἴδεν" 
διὸ, οἷς βούλεται, ὡς ἀξίοις οὖσιν, ἀποχαλύπτει. Καὶ 
ὁ Σίμων ἔφη" Μὴ ἀπατῶ, οἶδα τοὺς ἀξίους, xal Υἱὸς 
οὐκ εἰμί. Τοῦτο μέντοι, τί ποτ’ ἔστιν, otc βούλεται 
ἀποχαλύπτει, οὐ συνῆκα ὡς λέγεις“ τὸ δὲ μὴ cov- 
dvat οὐχ ὡς μὴ εἰδὼς εἶπον, ἀλλ᾽ ὡς εἰδὼς 839 


ὅτι οἱ παρεστῶτες οὐ συνῆχαν, ἵνα αὐτὸ σαφέ- C 


στερον εἴπῃς, ὅπως νοήσωσιν. ὧν ἕνεχεν καὶ 
τὴν ζήτησιν ποιούμεθα. Καὶ ὁ Πέτρος - Ἐγὼ σα- 
φέστερον αὐτὸ εἰπεῖν οὐ δύναμαι, σὺ αὐτὸς ὡς νούή- 
σας φράσον. Καὶ ὃ Σίμων" 'Eqo τὰ σὰ οὐχ ἀνάγχην 
ἔχω λέγειν. Καὶ ὁ Πέτρος Φαίκ, μοι, Σίμων, μὴ 
συνιεὶς αὐτὸ, xal ὁμολογεῖν μὴ θέλων, ἵνα μὴ, ἐν 
ἀγνοίᾳ φωραθεὶς 73 ἐλεγ θῇς μὴ ὧν σὺ ὁ ἑστὼς Υἱός. 
Τοῦτο Tio αἰνίσσι,, χἂν σαφῶς αὐτὸ εἰπεῖν μὴ θὲ- 
Anc ὥστε ἐγὼ μὲν τὰς σὰς βου μὰς ἐξ ὧν αἰνίσσι, 
ἐπίσταμαι, προφήτου ἀληθοῦς μαϑητὶς ὦν, οὗ z2- 
φήτης. Σὺ X καὶ τὰ τχτῶς λεγόμενι μὲ, συντῶν Υἱῦν 
ἑαυτὸν εἴξεξν θέλεις, ἀνθιστῶν 7 ἡμῖν, Καὶ ὁ Σίμων" 
"Ape σοῦ πᾶσταν πρόφεσιν ὁμολογῶ, αὐτὸ 9) o- 
Xxx, τί xov ἔστιν͵ χαὶ οἷς ἦν βυύλητα: 75 ὁ γίὸς 
ἀκοχαλύστε:. Atyt τοΐνυν αὐτὸ σαφέστερον. 

VIL Καὶ ὁ Πέτρυς Ἐπεί, χἄν σγήματ' αὐτὸ 
ὡμολόγητες μὴ ccyE, πρὸς Ὁ πονϑὲνυμα! ουυ, 


pius es. Nam si ad Filium, coli et. terre οὐηϑί 
tutorem, spectat revelare, cui vult, ipsius Patrem 
in absconditis positum, tu slout dixi, maximo os 
impius, qui revelas quibus ille nequaquam revela- 
vit. Ao Simon : Sed illo vult ut revelem. Atque 
Petrus : Non intelligis, Simon, que aio. Vorum 
audi, et intellige. Quando diclt : Quibus vult illius 
revelabit, eo sizniflcat, illum hominem non discere 
per doctrinam, sed per solam revolationom. KEet 
autem revelatio, cum, quod in omnibus hominum 
cordibus arcane velatum positum est, absquo voce 
per illius voluntatem revelatur. Sloque cognocero 
accidit non dicendo sed intelligendo. Atqui Intel- 
ligenti non licet, alter! hoo ostendere, quandoqul- 
dem nec ipse edoctus est, vorum etiam non potest 
revelare, quia ipse non est Filius, nisi s! se dicat 
esse Filium. Tu autem non es stans Filius. Nam 
si Filius esses, omnino cognosceres hac dignos re- 
velatione. Tu vero ignoras. 8i enim solres faceres 
qua faciunt qui sciunt. 

VII. Dixit Simon : Fateor, non intelligo quo mo- 
do dicas, faceres quae faciunt qui sciunt. Et Potrus : 
Si non Íntellexistl, etiam non potes uniuscujusque 
scire mentern : et si ignorus,etiat non revelationis 
dignos cognoscis, ac sí non cognocis,non est Filius, 
Filius autem novit:quare quibus vult,tanquam qui 
digni sint, revelat, Et 8imon dixit : Ne decipiaris, 
novi dignos, nec Filius sum. Porro quid hoc sit, 
quibus vult revelat, non intellexi quemadmodum 
dicas : non intelligere autem dixi, non tanquam 
ipse nesciens, sed velut sciens quod astantes non 
intellexerint, ut íllud clarius efferas, «quo perci- 
piant, quibus de causis nos controversiam habes- 
mus. Et Petrus : Ego claríus hoc nequeo dicere,ta, 
ut qui íllud perceperis,effare.Et Simon:Ego tua di- 
cere necesse non babeo. Petrus : Videris mihi, δ 
mon, illud non íntelligere, nee velle confiteri,ne in 
ignorantia deprehendaris et arguaris quoÁ non 
stans sis Filios. I4 enim obseure signifleus, cum 
tamen aperte dicere nolís ; sícut ego «quidem tus 
consilia ex íís que ionuís cognosco, «qui surn veri 
propbete díscípulus, non propheta, Τὰ vero clare 
dicta non íntelligens te Filius dieere vin, resistens 
nobis.Et Simon:Tollam στ tauin pretexium : 
fateor, hoe non intellexi quidnsm esect, et. quibus 


D vult Fílius revelat. Dic ergo iMud evidentius, 


VIL Tom Peirus ; QusnÁAoquide:, «tei ficte, 


boc faseus es 808 iutdligere, «4 id 4904 te intor" 


VABLE LECTIOS ES, 


vi bumc locum eontra Scbliemsonu:m DPDeorive, Áunal. fhed., Tutónz., 4544, y, 
S, $. * o. ΕΞ -£ C. 0. * I1a O, c. &., φυύμετχ: C, τῆς -- prre (ὦ, TRIS .-- portas 


8, «vcre Pour, 


δὲ τυνέν-:Ο 9 fle; O. Ad verb. va; motai 5: Nibil süutandu's, Cir, Lot. βίην, y. £X, ** veu 
8, O., Ezvx; C, rv έτος cos). D. ὁ fta 0 c. 8, lovsg ὦ, xvf conj, D. 7! *. refor! τῇ Lo, fryn,, 


p. ἜΘ. Tum £8, O, o4 ^ C. ^? j:3 € 
^t 


Cumas, cad. rnan. :2 zug. ἴξως fv. 


9, €. D., vw2x9z C. Pro tos wa ur ig 0 iz eut vervuia 1e» 
ἀνθεστώς CL 


Vu &ow O, ^^ polt Fe, ὦ., νυ 4: C. 


VAZJ)OHULM XOT X. 


Vel fü5n Wagus Dev- Die etd £920 
Mme de sv: ἘΞ, very jepu Chri — ᾿ 
mona, qum dier acceent, a vire de 


Tse:s2o i8 Éx,lenationtibus ed. Coustitelionos eps- 
stoiias, Cr(1. 


an MEN TINA. 


EMEND OD 
» ^ - m 


413 


:-Ξ----- ἢ XI: .& 


. 4 25) τὸ 4Φ 


-— - 3 


:Σ τι ἢ c. 
“χατ-. - 


Ls 


D Wd .π 


il 08 i: -— 


T Le 'uiUN. 


-.'À 


YT Wa oa Lom. cmo 
ἔπ ας -ς-: ocn£l]nEl 
TELOME FÍ—ILncui mu in oL 


"9 τὺ "m- 


GUMAEWEI. τ 
T) ἘΙΤΣ: wTun3. τῶι 
QE 2.97 
EE “ὦν 


VP *^r 


T cMEAEM VA O0 iT TT arol iER ài- 
με. χὴν τ: σχπιττεῖς. ἐσ τι 2mm cL. 
UE. mac ξωζαν ὦ, imez.Tcuio τ σὸς τοῖο τς cuin. 
Ὧ-, «Ὁ τοῖς rl I. Ty; 


fretuzTLuT T ΟΣ 
4.1: . —.itu 


ETE EUUNOUIQ REUXRUI Σ τῆξις προ ICT. 
. » T - - 
Tuv 2 — CASQZXIREII. Ἢ mU CT 


TIT LT τῆν ων το ΣΗΤ 9 


rLlll-z: i3r 5. dial TU idees cuiveTAm 

Tal πΞΞΏπας τεπίστας. 3X 0 Loan Cnxel " 

fatal τῶ  TOLEQTTU £XvOu4em Liz f 5r 

Ar o: Jzac o ÜuanleA- Τ “2 Leld ces4 m 
1 Στ imo πε ΊΞΞΕ χιτὺ. ἋΣ 


LITE. Στ ς 
φ 


deren i) iz Δι χαξης ἡ πεν 


TIE τῶι. τσ ὅτ 5 1π: amo) Δ χτχχς m 
nicli-Tni mui monui ΠΖΤΞΙΣΖ. 

Di, Ἀχ: 1 Πξττῆς izro ΔπΌΧΣ ΩΣ ΔΖ. iQ ) oc- 
Ari τὸρ τοῦ CES Lew c Ir-ix. £]oa8 ἢ 
Duo1lIlE c τι cs im d£ if ἢ Πστῖς, «x 
P f LP "UTI ἃ U^: Σ--Ί ΧΑ 221. nd rn iT. 
zb ὅσ, τὰ, Tuc. 02 (1082 T2205. ἀὺξ ἃς Ὁ ios 


TADOGRTC4IL Ti τὸ τποχι δ.) 2τ220. ἐξελέξω ἃς 


Σσιωσ, σὲ τοῦ Δτα. 222 πὰ 


"34 «Ὁ X.-.a4 “Δ ων 


τς τ τ τῆχ.: 
να χεπῶς t1. ἅϊ.:πὸῦ2 τὸ X Ai$7, xil 


$7» 11: τ τ, 7771. RI. 171, Ó€225 ur fnesykisi U. 
. 1 [] 


3:3 xx: χείως τ στα: Οὐδες Eos τὸν dMatilix, 


ἔπε: Στ 702 Θεὲ) 40 A1 3 TES Ξλιτον, τὸ ἋΣ 
ἔπεσ εἰπεῖ, ὡς 225i τὸν 112.) τς οἶον ἐπεὶ 
ol . « * " ἡ ᾿ a * - » LLI 
2,-2: Y:7» 5171 524A Τ,5::1χ, P. χα τὸ τι πὸ σφ là 
po4ATT3: ὁ Γῆς ITAIAvLT ὁτηῶς εἴτα 5 vil 
απ ἀπ τ € Y:L uvwsl 'wclzm, $a αἰς 83: τχ' 


- AJ 


* * d . ΄ῷ -c 
TOXIA;gL£T. ἈΖ: οὐτὺς 5.)121. AS 
στοὺς ποτὸν αὐ Yronin, οὐδὲ "Eus ὁ rjiciTto 3. 


πιωπύπαις- 


1x5 
4T, 
L] 


— 30MIL.s X" 


ἃ 


C1 


τσ πο πον: - 7 .c. . πιο βῷῳ τοῖσιν 
δ -- . - N «Ὁ » P". o* Ἢ - . - α, 
QUIS iL » *. M ' : EET ! "» à A." 

Y. , . . . 

-f.t umi ὮἮς 0 ONU s us RM. 
ΤΣ πως Σὲ « -- ww Ti "ς - . ἃς *a ει. M 
MITDOCEN G€- Uo ὑῶν 7t. $oQUASU wu ὧν M τς 
μ. ee t fw "88 "9-1, VN. uu ᾿ ke. - ᾿ς, . " - Alla 
- . 
Lt Ml ub δ , - ἄν πὼς ".o- LA ας n 
VEA. io ὁ ἃ VW 10 «C 1t. 


Xl. Nos. ναι, κχ κι uoc. lex s. 


m.9*4 "ten. cT do. 2... 


fele, 40r puo unlM du jCfraiti' us La Dll. wlgdl 
VOI) Aj Costi. rues. κα κε" CAL s... dU Ὁ 
dier LAS LE T pun "" "4, EMITE ve ἃ Mex ss 4, LI 


Jreieasesmil Σιν ἐδ Σ ΔΟῪΣ πὰ 75 wl aeuum a. &l- 
UBPAXbDUIS. Vide? τ vv Ye sla 4t 78 CN.tuU- 
"US S. S WD Dl o &€UaAdos AM ὑπδος ani. ài Lo 


2Juicna "st, Na. cnpmaluud Gbhclbe Hoà pel icc. 


Veo WodeaN ns Yee ib 


φ 
Y lt. 


λημ τ ἢ gea σεις: 
Ip π΄ πσ σαν ἀκ κα κοὐ aud πνούόθ μεὶ 
χὰ Ὁ quid τιν τὸς Pille TRIS ul ἔνα δ κε αν Jer. 
TOTN AW.aCHU. A ρα AUstuue. ἐκ dude Dativus 
Cu put beudols'uas d.t 


Nu 


γι πε αἰ. d i 


δ δε Decus: 


ἐτῶν ἢ ΠῚ 


-24u3 loc σοι αι δ σα Sus ced. 


UL ede mw οι τιν. 


Tu. λα 3110 «1 


Facere Νὰ, genae nir Ced 0.0 dp Ἢ Xg2sdes 
aie. αὐ ἢ lug σον guecadeaadi a Cbcadulias 
"jer's ἢ ἢ. 100 2e330 ρου &d ta 
qu ρα. XU Aun pet cc Magister 


τὰ juenejaimr de: osse cir ἀὐνὰ τ Satmuad 


X1 XÜPeccus Fel Wospeirlose ed οἱ quad via, 
do coo. δ mocct. Puis Buc ΛΔ ces tt 


QIWUR quls "esc. νι Dor, (€ qu Dav censet t ΔΝ Σ Ἂ8 
κυ 0e, ΒΡ prodenp coocec pua Pass cud 


L] 
^ " 
ave d 


Jtt CuuuiieDus σθαι $U0»u*, Da sess ass 
Siece:r siege ca Caste. ἀἰθ 9 sovsalqgt I$ τοῦ τὰ 
SrmeraulDaen Crealorié ΘΙ 1 usque »us ge ps Qu 
Pus, Entunvero orituta posest testtiieniiutua dictu:ü 
esse jy sinne3 Judges, qui patres Christ μων 
bant Davidem esse, atque Christuiti ejus !"l'iuat, 
Qu i 


queque Eit Dei ton. eogttoseca it XU 

dieu ossto:oNenmo ues. ἐς Palnem, quaa e 
ἱ 

nes Davi lem aijcaut Σ et quib »ui.a ior τ' 


ινιϑνῳ 


"μι 
διώεεΝι [59 ποι: d.etu.in estia a eunt. a 
Deseiverunt, et qued at. QES oc 

relure,recte habet, qui ein ab inti s ΠΤ us sdb 
dest.natus e-t, ut (quibus cupit TIN Sc. 
potest V! ainus, prtnus cerea us Iss ilu dug 
russe neque Euoch, qui placu.t, niosriis e, noc Noo, 


(uia: eun t 


rural 


VARLE LECTIONES. 


8 VYbb. xi ὁ Σίμων om. Ο. 9" ἐπιτιτ:υχῆέντα C, ἐπιτετεύνμε, 
Scripsi ex conject,, ut sequentia stare possint, ia.55, C 60). 
e Hom. rod. ἂν», zif&ezr 2,750 S frustra tuutavit id ὡς auda 
sque dis'inctione in ms. Id «st : Neque. 2411, altert. opoosilu» cb aideeimrtus, Ss 4tlurus 


Lectionem utriu 
ὃ ἑστώς, x. 2. ἃ. 


N. δ᾽ ua 1) Ἢ Ὡς "} 44 4.ω..ε»9 
lua 4d! co as Bolo. ! ui 
P * » L EMT OV 


esl. Quem sensum u* po*ui expiseatua sum, partim ex oratutis dete. μάγοι cx nis: botuci aie cip plur 


.* » "ἢ « 
"bec UB s. 


rum locis, Eom. imr, 27. σα: 


tim loco hom. τι. Zz. n2s:0& 3 c v lent ut esae restituenda 1 sus 


Ta Ld. Epi. os. Z5. lecgn 5, T, ἢ 


BAD s. 
l "νυ Ι ' 


κ᾽ δι ut $45 se c da 


M "ad dj τον | al idw ze - 
ΔΥΓΙῚ v, 
$ il. «X:. 


ὁ io; TuLIban-el 12 ^3 2’ 0i T] iL τς TuiT4224004,0. NO Ueey dnte. ul 
bitam. ?azzaga:6, 9"-:.,4,.,,0. "à 4.€.09— P amari. 9 x. dy rt... € LP" 


0. €": ὦ εἴπ Larg.C,-2 intei, — 
9093. 9" £2: O, qui tup e. ^ Sc. 


Y Leg. treni zzi Dpjet prote&u. Sondbesabtuc. Clem, gg 30, 


411 


CLEMENTINA. — HOMILIA XVIII. 


418 


XVI. Kal μὴ λέγε ᾿Βσέδησεν εἰς τοὺς σοφοὺς α — XVI. Neque objicias : Impius exstitit circa. sa- 


χρύψας αὐτὰ &m' αὐτῶν. Μὴ γένοιτο τοῦτο Dmoàa- 
δεῖν. Οὐ γὰρ ἠσέδησεν, ἀλλ᾽ ἐπειδὴ ἀπέχρυπτον 19 τὴν 
"νῶσιν τῆς βασιλείας, καὶ οὔτε αὐτοὶ εἰσῆλθον, οὔτε 
τοῖς βουλομένοις εἰσελθεῖν παρέσχον, τούτου ἕνεχεν 
χατὰ τὸ δίκαιον, ὧς ἀπέχουψαν αὐτοὶ τὰς ὁδοὺς ἀπὸ 
τῶν θελόντων, οὕτω xai ἀπ᾽ αὐτῶν ἀπεχρύδη τὰ 
ἀπόῤῥητα, ἵνα, ὡς ἐποίησαν, ὁμοίως καὶ αὐτοῖς γένη- 
αι, xai d μέτρῳ ἐμέτρησαν, μετρηθῇ αὐτοῖς τὸ 
ἶσον 11. Τῷ γὰρ ἀξίῳ τοῦ γνῶναι, 866 ὃ 13 μὴ ct- 
δεν, ὀφείλεται, τοῦ δὲ μὴ ἀξίου, χἂν δοχῇ ἔχειν, 
ἀφαιρεῖται, κἂν ἐν τοῖς ἄλλοις f| σοφὸς, καὶ δίδοται 
τοῖς ἀξίοις, xXv ἐν τοῖς χρόνοις τῆς μαθητείας ὦσι 
νήπιοι. 

XVII. El δέ τις ἐρεῖ Οὐδὲν ἦν ἀπόχρυφον τοῖς 
υἱοῖς Ἰσραὴλ, διὰ τὸ γεγράφθα' (01): Οὐδέν σε ἔλα- 
(vw, Ἰσραὴλ, μὴ γάρ εἴπῃς, ᾿Ιαχὼδ, ἀπεχρύδη ἣ 
ὁδὸς ἀπ᾿ ἐμοῦ" συνιέναι ὀφείλει τις ὅτι τὰ διαφέ- 
ρόντα τῇ βασιλείᾳ ἀπεχέκρυπτο ἀπ᾽ αὑτῶν, dj δὲ εἶσ- 
εἰρουσα εἷς τὴν βασιλείαν !9 ὁδὸς, ἤ τις ἐστὶ πολιτεία, 
οὐκ ἀπεχέχκρυπτο. Διὰ τοῦτο γὰρ xal λέγει" Μὴ γὰρ 
εἴπης ὅτι ἀπεκρύδη ἀπ᾽’ ἐμοῦ ἡ ὁδός. Ὁδὸς δὲ ἣ 
τολιτεία ἐστὶν, τῷ xa! τὸν Μυῦσῆν λέγειν: ᾿Ιδοὺ 
tifex πρὸ προσώπου σοὺ τὴν ὁδὸν τῆς ζωῆς, 
καὶ τὴν ὁδὸν τοῦ θανάτου. Καὶ ὁ Διδάσχαλος συμ- 
φώνως εἴπεν. Εἰσέλθετε διὰ τῆς στενῆς καὶ τε- 
ϑλιμμένης ὁδοῦ, δ ἧς εἰσελεύσεσθε εἰς τὴν 
ἴωήν. Καὶ! ἄλλαχοῦ που, ἐρωτήσαντός τινος" Τί 
ποιήσας ζωὴν αἰώνιον χληρονομήσω 1*; τὰς τοῦ 
νόμου ἐντολὰς ὁπέδειξεν, 

XVill. 'Ex δὲ τοῦ εἰπεῖν τὸν ἸΙσαΐαν ἐχ προσώπου 
t3 Θεοῦ Ἰσραὴλ δὲ με οὐχ ἔγνω, καὶ ὁ λαός με 
οὐ συνῆχεν, οὐ παρὰ τοῦτο χαὶ ὁ Ἡσαΐας ἄλλον 
xl τὸν ἐγνωσμένον Δημιουργὸν 15 ἡνίσσετο Θεὸν, 
ἀλλὲ τὸν ἐγνωσμένον ἄγνωστον ἔλεγεν ἑτέρῳ αἶνί- 
ματι, ὡς τὴν διάθεσιν, τὴν δικαίαν τοῦ ἐγνωσμένου 
θεοῦ, ὃ λαὸς ἀγνοῶν ἡμάρτανεν, xal ὁπὸ τοῦ ἀγαθοῦ 
θεοῦ 86 x9:070:99a« οὐχ ὁπελάμθανεν. Διὰ τοῦτο 
μετὰ τὸ εἰπεῖν: Ἰσρχὴλ δὲ με οὐχ ἔγνω, xai ὃ 
λαός με οὐ συνῆκεν, ἐπαγαγὼν λέγει" Οὐχὶ ἔθνος 
ἁμαρτωλὸν, λαὸς 16 πλήρης ἁμαρτιῶν. Τῇ γὰρ 
πρὸς τὸ δίχαιον αὐτοῦ ἀγνωσίᾳ !7, ὡς ἔφην, μὴ φο- 
δούμενο: πλήρεις ἐγένοντο ἁμαρτιῶν, μόνον ἀγαθὸν, 
ὡς μὴ ἐπεξερχόμενον αὐτῶν τὰς ἁμαρτίας, εἶναι 
ὀπειλτφότες. 

XIX. Καί τινες μὲν οὕτως ἡμάρτανον, ix τῆς ὁὀιὰ 


pientes, occultans ea ab illis. Absit suspicari hoc. 
Non enim irnpius exstitit: sed postquam absconde- 
runt cognitionem regni,et neque ipsi ingressi eunt, 
neque volentibus intrare concesserunt /a) eum ob 
causam juste, quemadmodum ipsi vias absconde- 
runt a volentibus, ita et ab ipsis ahscondita sunt 
arcana,ut,quemadmodum fecerunt, similiter et il - 
lis fleret, et, qua mensura mensi sunt, equali iis 
mensuraretur(b).Nam digno cognoscendi debeturid 
quod nescit : ab indigno autem, licet videatur ha: 
bere, aufertur (c), quamvis in aliis sit sapiens, et 
dignis datur, tametsi tempore quo discunt parvuli 
sint. 


XVII. Quod si aliquis dicat: Nihil erat Israelitis 


B occultum,quia scriptum est : Nihi te latuit Israel ; 


non enim dicas, Jacob, abscondita est via α me (d), 
intelligere debet quis quz» ad regnum pertinent abs- 
condita fuisse ab illis, ut viam que inducit in re- 
gnum, que est ratio bene vivendi, non fuisse abs- 
conditam. Ideo etenim ait : Non enim dicas, abs- 
condita est a me via. Via autem bona vite ratio est, 
ut etiam ex his Moysis verbis colligitur : Ecce posuit 
ante faciem luam viam υἱΐ el. viam mortis (e). Et 
Magister concordi voce dixit : Intrate per angustam. 
et arclam viam, per quam in vitam ingrediemini (f) 
Et alibi, interrogante quodam : Quid faciens vitam 
&lernam possidebo (g) ? legis mandata ostendit. 


XVIII. Ex eo autem quod Isaias in persona Dei 
dicit : Israel autem me non cognovit, el populus 
me non intellexil (h) ; non ideo Isaias alium, preter 
cognitum Creatorem,significavit Deum, sed cogni- 
tum ignotum dixit alia occulta significatione, quia 
populus,justam cogniti Dei dispositionem ignorans, 
peccaverat, nec se a bono Deo judicandum censue- 
rat. Propterea postquam dixit : Israel autem me 
non cognovit,el populus me non intellexit,subjungit: 
Fa genti peccatrici populo pleno peccatis (i) ! Nam 
ob ignorantiam justitiae divine, ut aiebam, non ti- 
mentes, pleni facti sunt peccatis,bonum duntaxat, 
ut peccata eorum non vindicaturum,Deum arbitrati 
esse. 


XIX. Et nonnulli quidem ita peccaverunt ex opi- 


τὸ ἀγαθὸν ἀχρίτου ὑπολήψεως. Ἕτεροι δὲ ix τῶν D nione, non fore judicium, propter Dei bonitatem. 


b) Matth. vi, 2. 
c) Luc. vin, 48. 
Iss. xr, 27. 
€) Deut. xxr, 15. 


D Luc. χι, $2. 


Matt. vii, 13, 14. 
) Luc. xvii, 18 ; Matth. xix, 16. 
Ἢ Isa. 1, 3. 
ἢ Ibid., 4. 


VARLE LECTIONES. 


99 ἀπέκρυδον C. 1! τῷ ἴσῳ C. 13 τὸ γνῶναι, 6 Ο.. τοῦ γνῶναι, τό C., 


τὴν βασιλείαν ε 


quod D. mutavit in ὅ. 15 εἷς 


C. !* χληρονομήσει O. 1* δημιουργόν non exstat in 0, 36 Pro voce λαός lacuna 


est in O cum accentu gravi. In eod. bis scribitur γάρ, ultimum expunctum. 47 τῇ ἀγνονωσίας (sic) p. 
ἑγνωσίᾳ O. Tum idem φοδούμεν, sequente lecnna pro litteris οι. 


VARIORUM NOTE. 
(00) Διὰ τὸ γεγράφθαι. Nota in apoerypho Opere indiligentem, seu potius temerariam plerumque 
divinorum eloquiorum allegationem. Cor. P 


A; LLEMEWTINA. — HOMILJA XI. Ἐξ 


ευπᾶῶξυς τ. παισὶ: Ἔγοόνξεοι “Ξρουξισῖσε:-: ὅπξαθεια: Α Ing*lajet'DULI" LOI ὩΟΒΒΟΣΩΒΕ ἘΞ no: mods δ: 


E: —:feolPQÜT wm if Duwcuzww. 


DLD2s.: 1n&. €CeEPILU£ Δ ΠῈΣ ΟΣ Im 


üomILINII ὙΠ: IIIITIIIIMPSTELII-. DIIIT CDD 518 icwbRIÉ Dons.lis ITDIDUDGALS DAD DUE àfnc no: pee 


XVi Ἐπ t€El1ae —Óc: ῷξΞΞ ic TIhü- o ma 
e FI. rye r-ra9 ATTE: "E ec i: Uu ^ 
ἄξιιτσξεει τ ὅδε χα 1 ΞΞ -οξ:: XXXLI D TTE. vl 
πὸ πε Ὅν.  ECUUIZERO XiWXL XX HL  LOuxuürell mrsT3 
EvubIM C—DITZEX —m τὸ  cuvougvo — irri 
TOURIMEZTA 3zrr992 
E^ ἃ —353s:149€]8]EE. 4» L— mc 
-i» xD IL —T GXDEIS ἜΞΠΡΥΣΕΣ: Ξυνο: Ξτὸὺὺὕ..:ἕ mmo 
CUL -Evniisen. cx τῶν ὑπττ, o min--z2e 
πὰς CX LI  γ53::: 
ECLITIHR IxT-LIMF Ἐῶῦτες. Ec - Loa I 


"JV p» 2 
uf! abu. 


Spas. d . 209 


TIL T—LITZES ἘΣ τ: ITUeuoc —-—— :ξ.-- 
rcr —nl LINXSED τὰς. πΞ :Ξ - mn og il. 
przuncho τῷ S —EDIBELLNX. al EXXIL LlIma mnm acm 
iz τ H—m E£ m-uc—— I5 : τεἘς: Ξ: τ c 


bgb:a- wxIir—-rz RUMP o — 
CDI -BELCTCXVLIZ  ZzALGUR. το 0x 
ΕΞ ὅδ- ταὶ mmumL maim. -- σΤιπι-"» πὸ 


I2 


XYVL Ez τ Zane Ér— m o£ I ᾿-ττ cl 
ex — II unxmILL—ILIL - 
eT. n4TM LRUGMEHEeI XL : dcl 


NN c anm — 
— ama ^, w-» 


Sus-LIODsESLICÉ Ic ἘΞ Ξ- l20mun— m -τ-τ-: πο. 
ETYyE τ r—Éneni —--L—. zz. 2I LI. 
. πος: TIS. 7o Imt. 7—ox 


pe. τεῖδι TTumiEI roc o r-— το τ: 
e τῷ. εἴτε .: ὃ acl dI lul. τ: cc oc. 


ἃ. ἃ mE 7: ice Ea ILL OLI um nm£lcloiz- 
T» ἘΞ ρ' 5Ξ:- — Ξ CMBEZELD WELSUI mp0. 
fec κα o— mnc Wm --ΞΞ mic Xm ILluw 
kc T. m τα: Lm - πῦυττς i τὑτὰς 
ἅ-αὖτο i 4e T—. Lux 


vg. Lov 


. UX& XD T 
eiarfc ER LI — uuu A - -- : - —— 
RLUTTIAIEi£E τὸ IralllITUULoac ᾿ξιτὸυς τοι πῆς 


--ὸ “τίνος. 
s suLcl smui zum τὸ "etus ertt. o£ d culem 
cORIPAR TTeNDUP'II. ΤῸ Tnnnrumm ib ΠΙΟ Jar aiatus 

AVI £r 3 l£&zn— 


EET la UT» LUEGO) τιτον ac ΩΡ τῷ τὶ 


᾿χξον Στ τ τς" "zz 


ἐαι 
T Tg- 
pe Ὡ:αλε 30.4dXD. àzt  TImee8unAQs9 “πε πθ τι c. 
τὸν τὸ παλᾶν. Xi U foenqnacet, τί 


Ln C20: 75) τορος 


b 


J "ert. 
luitus τὰ jerfeefus. ^o gern causam  3ellamtue 


EV. Ar nm: —InUr Le zn&b δῶ: τῶ: Cueem€- 
Dane. NiÉÍjLnLI o: Leu enl ὃς τ «c. τα’ 
ΡΣ ΤΩΣ ΠΈΣ Τ' ἘΞ TDAINIS  LlIDUT τσ: 
fINLELLIEZI Ἐπ ΠΣ dett DJOETUUVE lDMY€e. 6ZE 
fang" ΣΌΣ, £& ΘΈΣΙΣ ILb TUUESNC. TYULTE 
IAILTR DUOTDTMESNLAISID AI Ynàczr ΣΌΣ LoNSI3eve. 
Tz bare ΠΧ deese ec συ δ 
ITMLILI LI DIMet aD τ DLUCOOEZTM ΟΣ. 
SICI DLH Ξοῶῶῖξ TELÓeUe ILDGSELODS LCTCLSMEGR ORI 
46 οι Inst &Jg—I LIB LU" VELIIL. LILI UR 
DzI Ἐπ LIUCIA&DLIS σι  TA4lILERD  GLLL.OUAILTITN 
πἰι] τὸ LULILAlLI τι. LOTIUEMGCULI WEULIOS ΣΑΣ σιν 
latte  "- 


- 
te 
-— 


«dé 


e e 
--— 
am doen αι, ἢ. 


DE I.]LIDSTUETID τῷ 
ILILTUMULD ILa σὰ: σι τοῖσι UL b 


TuS Ξ τ ΣΈ ΤΊ ΞΕ DER ΤΣ Ἐ1Ξ: τοῖα "UIN 
YEQ το YEDSIULI Ε LUECILGTA ΣΣ LUTTE yuc- 
"iu. — 


ILIDAIS SH. OQ ἃ 
nlie Ife 


Στ ΣΙ ΣΣΣΞ τ «Ὡς. DL IlICLUEüTO IXnm XE ic- 
ΣΣ Ἔστι κ S 


c QVUEZCT ΜΕ OR δ πὶ 


2 .. rz δ X mune ΣιῸΣ ut ὅσ 
ICI Ox IS X IESCLATCLIB  ὭΣΙΩΣ τὸ OILDADCRS 


nxum^il 

IO€IMCI Ued- 
ISISZXNOT luere. Xu utem 
BIBCAoETL SILDGOLISDADIL GA&DSCm MlgsmIlA& UUeil "r- 
HULIT. €  Dunggsm 3l o IBWLO ὋΣ Loni sunt πρὶ 
αι. "I "LIÉ LAIT LULA IGI LLAQGCOD  UUsen 
ILOgule SOLSDALILSCIOT wK-—e—XLentür LaAte*es num 
& LeALIT IZI9DLSsA ID. D TUALEZ Ium vrmam 
ne Vainl] Werne contemnat] Quem. sMnDe 9ppIsmes 


τσ τυ: πεῖ ILCLSLLLOBO T$UIAGI"DGNEIM 
slLISCAUINS nemo 


--— τα 
[ond 


4^ 


XGILSt4LlILASTZ. CuUDLZeé puc di  LADeTtem. Y: ΔωΣ 
Tia lezaàltàe Nel ΔῸΣ ἀῶ τῶν AD Mem 


ὍΣ CeLnal'uLn. ΠῚ Qena x" C4 atom] 
SemnDet s ojxSÜUCICT wune Cle. fmc αι A 


ὍΣ OG AMTTGQ8 3.X12E. οὐ τ  ρπ 3A — C€Có5elxur 


Midgh CRI. ΕΣ ον d! PET, ori Rd" ss E - 1' 


-ς. ιν . 
MISSIS QVI. SY. 


4 ἀρεῖ ave τῶν 
An ena oct os neis xau 
ρας. γερο MImD 1 Uus 100 ἐφ. 

στῇς XSenmim 


*tu COH u-:WwCantus oxw6aqu 


s *a* 


Aa 


No 
“ιν 


ΒΝ τι 


t wwrentia. 


ὙΠ Zxeent Dota Ces qve demo (eno yw- 
ant. 1ecue asm um jAnie inte dentium rf ni- 
Tueum s conanie nae sxsetnuermm wn? Wwe sum 
jrev' decet. mm 1 oenum turum. jen gb) τὸ. 


VAVLE LBECT:ONES. 


μα fortusgpe δἰ 1v. 7 756 τὸ τὖὺς ome comae 


wisiü ie *nnjecturm. € ex uv "Av. 0 aae 


est in cod. * zuo sine aecentn) jeg. .acuuna J. 7! :Ὁ adjunxi sz conjectura. 


451 


CLEMENTINA. — HOMILIA ΧΧ. 


458 


ἁμαρτωλοῖς εἰς τὸ σκότος τὸ χατώτερον πέμπεσθαι ; Α gelos suoscum peccatoribus in inflmas tenebras 


xal γὰρ val τοῦτο μέμνημαι εἰρηκότος αὐτοῦ τοῦ 
Διδασχάλου. Καὶ ὁ Πέτρος" κἀγὼ, ἔφη, ὁμολογῶ, ὅτι 
6 πονηρὸς πονὴρὸν οὐδὲν ποιεῖ χατὰ τοῦτο, χαθὸ τὸν 
δοθέντα αὐτῷ νόμον ἐχτελεῖ. Καὶ τοι προαίρεσιν ἔχων 
χακὴν, ὅμως φόδῳ τῷ πρὸς τὸν Θεὸν οὐδὲν ἀδίχως 
πράσσει" διαδάλλων δὲ διδασκάλους ἀληθείας εἷς ἐν- 
ἐδραν τῶν ἀχρίτων «al διάδολοης ὁ αὐτὸς ὀνομάζεται. 
To δὲ τὸν ἀψευδῆ διδάσχαλον 405 ἡμῶν εἰπεῖν, 
αὐτόν τε χαὶ τοὺς ἀγγέλους αὐτοῦ σὺν τοῖς ἀπατη- 
θεῖσιν ἁμαρτωλοῖς εἰς τὸ σκότος τὸ κατώτερον ἀπελ- 
θεῖν, τοιοῦτόν τινα ἔχει λόγον. Ὁ πονηρὸς σχότῳ χαί- 
ρειν χατὰ τὴν χρᾶσιν ὃ γεγονὼς, μετὰ τῶν ὁμοδού- 
λων ἀγγέλων εἰς τὸ τοῦ Ταρτάρου σχότος κατελθὼν 
ἔδεται" φίλον γὰρ πυρὶ τὸ σχότος. Al δὲ τῶν ἀν- 
θρώπων ψυχαὶ φωτὸς χαθαροῦ σταγόνες οὖσαι, ὑπὸ 
ἀλλοφύλου πυρὸς οὐσίας συμπινόμεναι xal φύσιν τοῦ 
ἀποθανεῖν οὐχ ἔχουσαι, κατ᾽ ἀξίαν κολάζονται. Εἰ δὲ ὁ 
τῆς χαχίας ἡγεμὼν, ἄνθρωπος ὦν, ob πέμπεται εἷς τὸ 
σχότος ὡς μὴ τούτῳ χαίρων, τότε οὐ δύναται ? ἡ χα- 
χοῖς αὐτοῦ χαίρουσα χρᾶσις μετασυγχριθῆναὶι εἷς 
ἀγαθοῦ προαίρεσιν. Καὶ οὕτως ἀγαθὸς συνεῖναι χρι- 
θήσεται ταύτη μᾶλλον, ὅτι, χαχοῖς χαίρουσαν λελογ- 
χὼς κρᾶσιν, αἰτίᾳ τοῦ πρὸς τὸν Θεὸν φόδου οὐδὲν 
παρὰ τὸ δοχοῦν τῷ τοῦ Θεοῦ νόμῳ διεπράξατο. Καὶ 
μήτι γε τὸ τὴν τοῦ ἀρχιερέως ᾿Ααρὼν ῥάδδον γενέ- 
σθαι ὄφιν χαὶ πάλιν ἀννιτραπῆναι εἰς ῥάδδον, τοῦτο 


mitti(a) ? Namque et hoc ipsum Magistrum 8586- 
ruisse memini. Tum Petrus : Etego, inquit, affir- 
mo malum nibil mali facere, quatenus perficit 
que ei jussa sunt. Quamvisad mala inclinet, ni- 
hilominus timore Dei nihil mali facit ; sed quia 
magistros veritatis ad incautos decipiendos calum- 
niatur, et ipse appellatur diabolus. Quod autem 
verax noster Magister dixit, illum atque angelos 
8u08 cum seductis peccatoribus in infimas tenebras 
abire, ita intelligendum est. Malus secuadum mi- 
Stionem ita creatus, ut tenebris gaudeat, cum 
angelis conservis in Tartarum descendens letatur; 
nam igni grate sunt tenebre.Sed hominum animes, 
que puri luminis stille sunt, ignis quidem essentia 
alius generis absorpte, immunes tamen nature 
moriundi,secundum quod meruerunt puniuntur. 
Si autem malitie dux, ut homo, non mitteretur in 
tenebras, ac si eis non gauderet, mistio ejus malis 
gaudens in boni consilium converti non posset. Et 
ita bonus ibi interesse eo magis judicabitur, cum 
mistionem malis gaudentem nactus propter timo- 
rem Dei nihil contra ejus legem  perfecerit. Aoc 
nonne commutatione virge summi sucerdotis Aaro- 
nis in serpentem et reversione ejus in virgam Sori- 
ptura mystice presignificavit spectare eam ad fu- 
turam mali conversionis commistionem ? 


εἰς τὴν τοῦ ποεηροῦ ὕστερον γενησομένην τῆς τροπῆς μετασύγχρασιν 10 μυστηριωδῶς ἣ Γραφὴ ἐσομένην 


προεδήλωσεν ; 

X. Μετὰ δὲ τὸν Λάζαρον ᾿Ιωσὴφ, ὃς καὶ αὐτὸς εἷς 
τῶν ἀχολούθων, ἔφη: Ὀρθῶς πάντα εἵρ[ηκας]. Κἀ- 
μοὶ τοῦτο βουλομένῳ μαθεῖν παράσχου" διὰ τί πᾶσι 
τῶν αὐτῶν λόγων [μεταδίδως] ; οἱ μὲν πείθονται, οἱ 
δὲ ἀπειθοῦσιν. Καὶ ὁ Πέτρος, Οὐ γάρ εἴσιν, ἔφη, οἱ 
λόγοι ἐπῳδαὶ, ἵνα πάντως 406 ἀκούσας τις πιστεύ- 
vn. Τῷ δέ τινὰς μὲν πείθεσθαι, τινὰς Ob μὴ, συν- 
ετῶς δείχνυται τὸ αὐτεξούσιον. Ταῦτα εἰπόντα οἱ 
κάντες εὐλογήσαμεν. 

ΧΙ. Καὶ δὴ μέλλουσιν ἡμῖν ἑστιᾶσθαι ὑπεισέδραμέ 
τις λέγων ᾿Αηπίων ὁ πλειστονίχης σὺν ᾿Αννουδίωνι 
ἦχεν ἀρτίως ἀπὸ ᾿Αντιοχείας, καὶ ξενίζεται παρὰ 
Σίμωνι. Ὁ δὲ πατὴρ ἀκούσας xal χαρεὶς ἔφη Πέτρῳ" 
Εἴ μοι ἐπιτρέπεις, πονεύομαι προσαγορεύσων ᾿Απ- 
πίωνα xal ᾿Αννουδίωνα ix πρώτης ἡλιχίας φίλους 
μοι γεγενημένους. Τυχὸν γὰρ ᾿Αννουδίωνα πείσω, 
Κλήμεντι διαλεχθῆναι περὶ γενέσεως. Καὶ ὁ Πέτρος, 
Ἐπιτρέπω, ἔφη, καὶ ἐπαινῶ τὰ φίλων τε πληροῦντα 


X. Post Lazarum Joseph, et ipse unus comitum, 
dixit ; Recte omnino locutua es. Et mihi discere 
cupieati hoo explica : cur eosdem omnibus sermo- 
nes impertiris, cum aliis quidem persuadeatur,alii 
autem non credant ? Et Petrus: Sermones, inquit, 
haud sane incantamenta sunt, quibus, qui audit, 
omnino credat necesse est. Quod aliis persuadetur, 
aliis non, manifestam probat arbitrii libertatem. 
Hec elocuto nos omnes benediximus. 

XI. Et cum nos ad edendum prepararemus, in- 
gressusest quidam nuntians:Appion plistonicescum 
Annubione nuper Antiochia venit, hospesque rece- 
ptus est a Simone. Quibus auditis pater gavisus Pe- 
tro dixit : Si mihi permittis,ibosalutatum Appionem 
et Annubionem,quippe quia prima etate fuerint mihi 
amici. Fortasse etiam Annubioni persuadebo, ut de 
genesi cum Clementedisputet. Et Petrus :Permitto, 
inquit, et laudo, amici officio te velle satisfacere. 


μέρη. Πλὴν ἐννόει μοι, ὡς κατὰ πρόνοιαν Θεοῦ παν- D Verumtamen reputa,quomodo ex Dei providentia ad 


ταχόθεν συντρέχει τὰ πρὸς τὴν σὴν πληροφορίαν οἷ- 
χείαν ἀποτελοῦντα τὴν ἁρμονίαν, Τοῦτο δὲ εἶπον διὰ 
τὴν ᾿Αννουδίωνος χρησίμως σοι γενομένην ἐπιδημίαν. 
Καὶ ὁ πατήρ' ᾿Αληθῶς συνορῶ τοῦτο ἔχον. Καὶ ταῦτα 
ἐϊπὼν ἐπορεύθη πρὸς Σίμωνα "1. 

XII. Ἡμεῖς δὲ οἱ συνόντες τῷ Πέτρῳ δι’ ὅλης νυχτὸς 


(a) Matth. xxv, Al. 


plenam persuasionem tuam harmonice perflcien- 
dam omnia undique concurrant. Hoo autem dico, 
quia Annubionis adventus tibi expedit. Et pater: 
Rem ita sese habere et ego profecto video. Quibus 
dictis, ad Simonem profectus est. 

XII. Nos autem, qui cum Petro eramus,continuo 


VARLE LECTIONES. 
0 Ns ουσαν τὴν χρᾶσιν p. χαίρειν χατὰ τὴν χρᾶσιν 0. χαίρων. Τὸ δὲ, δύναται p. χαίρων, τότε οὗ δύναται. 


alim μετασύγχοιτιν."1 Ad. Anubionem. Ruf. 


PaT&OL. GB. II. 


Recogn. x, 52. 


ι΄ 


465 


CLEMENTINA. — HOMILIA XX. 


466 


κηρύσσω ὁμολογῶν 99, ἀδίχως καταψεύ [σασθαι τὰ τοῦ Α annuntio atque fateor meinique de Petro menti- 


Hécpou: οὐ γάρ] ἐστι πλάνος, οὐ μιαιφόνος, οὐ γόης, 
οὐδὲ ὅσα ποτὲ φαῦλα περὶ αὐτοῦ λέγων ἔφθανον ὑπὸ 
θυμοῦ ἐλαυνόμενος. Δέομαι ὁμῶν αὐτὸς ἐγὼ, ὁ τοῦ 
πρὸς ὑμᾶς μίσους αἴτιος αὐτῷ γεγονὼς, παύσασθε 
μισοῦντες αὐτόν' τοῦ γὰρ ὑπὸ Θεοῦ πρὸς σωτηρίαν χό 
σμου ἀπεσταλμένου ἀληθοῦς προφήτου 4133 ἀληθής 
ἐστιν ἀπόστολος. Διὸ καὶ αὐτὸς συμθουλεύω, αὐτῷ ὑμᾶς 
κείθεσθαι περὶ ὧν χηρύσσω, ἐπεὶ πᾶσα ὑμῶν ἡ πόλις 
ἄρδην ἀπολεῖται. Δι’ ἣν δὲ αἰτίαν ὑμῖν ταῦτα ὧμολό- 
γησα, εἰδέναι ὁμᾶς θέλω. Ταύτης τῆς νυχτὸς ἄγγελοί 
με τοῦ Θεοῦ, τὸν ἀσεδῆῇ, ὡς ἐχθρὸν ὄντα τῷ τῆς ἀλη- 
ϑείας κήρυχι, δεινῶς ἐμαστίγουν. Παραχαλῶ οὖν, 
μηδ᾽ ἂν αὐτὸς ἐγὼ ἄλλοτε ἐπελθὼν κατὰ Πέτρου ἐπι- 
χειρῶν λέγω, μὴ ἀποδέξησθέ με. ᾿Εξομολογοῦμαι 


γὰρ ὄμῖν" ἐγὼ μάγος, ἐγὼ πλάνος, ἐγὼ γόης. Ἔξε- Β 


στι γὰρ ἴσως, μετανοίᾳ ἀπολῦσαι τὰ προπεπραγμένα 
μοι ἁμαρτήματα. 

XX. Ταῦτα τοῦ Πέτρου ὑποτιθεμένου, Οἶδα, ἔφη 
ὁ πατὴρ, ὅ τι βούλει. Λιὸ μὴ χάμνε. ᾿Εμοὶ γὰρ οὐχ 
ἧττον μελήσει ἐχεῖσε ἐλθόντι διαλεχθῆναι, ἃ χρὴ περὶ 
σοῦ διαλέγεσθαι. Καὶ ὁ Πέτρος πάλιν ὑπετίθετο: ὅταν 
οὖν νοήσῃς τὴν πόλιν μεταδαλομένην τοῦ μίσους, 
ἐπιθυμοῦσαν δὲ ἰδεῖν ἡμᾶς, πέμψας δήλωσόν μοι, καὶ 
αὐτόθι ἐπικαταληψόμεθά σε. Γενόμενος δὲ ἐκεῖ αὐθή - 
μερον τὴν ἀλλοτρίαν cou μορφὴν ἀπελάσχε τὴν σὴν 
τοῖς σοῖς καὶ πᾶσι τοῖς ἄλλοις ἀπλανῶς φαίνεσθαι 
ποιήσω. Ταῦτα εἰπὼν συνεῖναι αὐτῷ τοὺς υἱοὺς, ἀδελ- 
φοὺς δὲ ἐμοὺς ἐποίησε xal Ματτιδίαν 9, τὴν μητέρα 
ἡμῶν, καὶ τῶν γνησιωτέρων τινὰς συναπέρχεσθαι 
ἐχίλευσεν. Ἢ δὲ μήτηρ συναπελθεῖν αὐτῷ ὀχνηρῶς 
εἶδε λέγουσα ?!, Μοιχὰς γὰρ εἶναι δοχῶ τῇ Σίμωνος 
τωνοῦσα μορφῇ. Εἰ δ᾽ ἄρα συναπέρχεσθαι αὐτῷ ἀναγ- 
χασθήσομαι, ἀδύνατον ἐπὶ τῆς αὐτῆς τύχης κλίνης 91* 
συγκαταχλιθήσεσθαι. Οὐχ οἶδα δὲ, εἰ καὶ συναπελθεῖν 
αὐτῷ πεισθήσομαι. Ὀχνοῦσαν δὲ αὐτὴν ἀπελθεῖν 484 
ὁ ᾿Αννουδίων προέτρεψεν αὐτὴν eov: Πείσθητι ἐμοί τε 
᾿ xai Πέτρῳ καὶ αὐτῇ δὲ τῇ φωνῇ, ὅτι [Φαῦστός] ἐστιν, ὁ 
σὸς σύμόιος, ὃν οὐχ ἔλαττόν σου ἀγαπῶ. Καὶ αὐτὸς 
αὐτῷ συμ[πορεύσομαι]. Ταῦτα τοῦ ᾿Αννουδίωνος εἴ- 
πόντος, 3 μήτηρ συνελθεῖν ὑπέσχετο. 

XXI. Ὁ δὲ Πέτρος [Eon] Δικαιότατα ὁ Θεὸς τὰ 
πράγματα ἡμῶν οἰχονομεῖ, Ἔχομεν γὰρ μεθ᾽ ἡμῶν 
᾿Αννουδίων[α ἀστρολ]όγον. Οὗτος γὰρ. ἡμῖν ἐπι- 
δημήσασι τῇ ᾿Αντιοχείᾳ περὶ γενέσεως τοῦ λοι- 
ποῦ ὡς φίλος γνησιώτερον διαλεχθήσεται. Καὶ δὴ 
τοῦ πατρὸς ὑπὸ νύχτα μεθ᾽ ὧν ἐχέλευσε Ilétpoc σὺν 
τῷ ᾿Αννουδίωνι ὁρμήσαντος ἐπὶ τὴν πλησίον ᾿Αντιό- 
χειαν, ὄρθρου τῆς ἄλλης ἡμέρας πρὶν προελθεῖν Πέ- 
τρον ἐπὶ τῷ διαλέγεσθαι, ἐπανῆλθον εἰς τὴν Λαγδί- 
xtX» τὸν Σίμωνα προπέμψαντες ᾿Αππίων xal ᾿Αθη- 
νόδωρος ἐπιζητοῦντες τὸν πατέρα. Ὁ δὲ μαθὼν ἐχέ- 
λευσεν αὐτοὺς εἰσέρχεσθαι. Εἰσδάντων δὲ xal xage- 
σθέντων χαί, loo Φαῦστος ; εἰπόντων, ἀπεκρίνατο 
Πέτρος" Οὐχ ἴσμεν. αὐτῆς γὰρ ἑσπέρας πρὸς ὑμᾶς 
ἐλθὼν οὐκέτι τοῖς οἰχείοις ἐφάνη" χθὲς δὲ ὄρθρου xal 


tum esse ; non enim ille est deceptor,aut cede pol- 
lutus, aut prestigiator,aut quse alia cuncta de eo 
mala protuli furore incitatus.Obsecro ego vos ipse, 
qui odii vestri contra eum noxius sum auctor, ut 
id deponatis: namille est veri ad salutem mundi a 
Deo missi prophete verus apostolus. Quapropter et 
ipse suadeo ut ei credatis in iis de quibus loquor, 
ne forte oppidum vestrum funditus pereat. Verum- 
enimvero scire vos volo, eur hec confitear. Dei 
angeli me impium,quod inimicus essem nuntio ve- 
ritatie, hac nocte vehementer flagellarunt. Hoctor 
ergo ne mihi credatis, etiamsi alias veniens Petrum 
calumnier. Confiteor enim vobis : egometipse sum 
magus, ego deceptor, ego prestigiator. Sio forsan 
licet peccata prius a me commissa poenitentia do- 
lere. 


XX. Que cum Petrus patri mandasset : Intel- 
ligo, inquit,quid velis.Quare ne ultra labores. Nam 
cure mihi erit, cum illic venero, ut de te loquar 
que annuntiare me oportet.Deinde Petrus manda- 
tis subjunxit : Quando autem urbem odio desistere 
vides ac desiderio nos videndi capi, nuntium mihi 
mitte, et statim ad te properabimus.Et cum eo ve- 
nero, alienam formam a te fugabo, tuamquetuis et 
aliis omnibus clare apparere faciam. Quibus dictis 
filios ejus, meos fratres, et Mattidiam matrem no- 
tram et sodalium quosdam [una cum eo proflcisct 
jussit. Sed mater invita cum eo abire videbatur di- 
cens : Profecto adultera mihi esse viderer, si vultui 
Simonis essem conjuncta. Itaque si cogor, ut cum 
eo abeam, fieri tamen non poterit, ut in eodem lec- 
tulo jaceam. Nescio tamen, an vel persuaderi mihi 
possit, ut simul cum eo proficiscar. Tum Annubion 
preter voluntatem sbeuntem ita hortatus est:Crede 
mihi et Petro et voci ipsi, esse eum Faustum con- 
jugem tuum, quem ego non minus diligo quam tu 
ipsa. Ego et ipse cum eo proficiscar.Que cum An- 
nubion dixisset, mater se una cum reliquis ventu- 
ram promisit. 

XXI. At Petrus : Deusrebus nostris optime consu- 
lit; habemus enim nobiscum Annubionem astrolo- 
gum Hiocum nobisde genesi ut amicus disputabit fa- 
miliarius, quando Ántiochie erimus. Et cum pater 
sub noctem cum iis,quos Petrus ordinaverat, simul 


ἢ cum Annubione perrexisset ad vicinam Antiochiam, 


mane sequentis diei, antequam Petrus ad dispu- 
tandum egressus esset, Laodiceam venerunt Appion 
et Athenodorus, Simonis comites, patrem queren- 
tes. Qua re cognita, introire eos jussit. Qui cum 
ingressi essent atque consedissent, ac ubi Faustus 
esset quesiissent, Petrus respondit: Nescimus ; 
nam ex vespero illo, quo ad vos ivit, nulli suorum 
rursus apparuit. Heri autem mane et. Simon eum 
quaerebat, cumque nihil responderemus, nescio quid 


VARLE LECTIONES. 
89 ὁμολογοῦν Ο, 3? Ματθιδίαν O. 8: λέγουσα supplevi ex conjectura. [Lege εἶχε pro εἶδε.) δ΄" an leg. 


τόλης xal κλίνης} 


CLEMENTINA. — EPITOME DE GESTIS S. PETRI. 


KAHMENTOX 


EHISKOHOY POMHS (1), 
ΠΕΡῚ TON IIPAZEQN, EIIAHMIQN TE 9, ΚΑΙ ΚΗΡΥΓΜΆΤΩΝ TOY ATIOY ΚΑΙ KOPTéAIOY TON 


AHOZTOAQN IIETPOY EHITOMH, EN ?* H ΚΑΙ O AYTOY EYMIIEPIEIAHIITAE BIOZ, ΠΡῸΣ IARQBON 
EBHLZKOBON IEPOZOAYMQN. 


CLEMENTIS 


EPISCOPI ROMANI. 


De actibus, peregrinationibus et predicationibus sancti apostolorumque principis Petri, 
Epitome, in qua ejusdem Clementis vita continetur, ad Jacobum Hierosolymorum 
episcopum. 


40 





(CorguxeRuis, Patres apostilici I, 765.) 





MONITUM. 


Ex homiliis Clementinorum, et Recognitionum libris, tum ex Epistola Clementis ad Jacobum, Clementis 
Martyrio, atque Narratione Ephraimi, composita fuit ista Epitome, per eos homines qui doctrine ac pietatis 
sus esse duxerunt, quidquid superfluum, falsum, periculosum videbatur, id omne aut tollere, aut mutare 
et corrigere. Ter autem factam fuisse hujusmodi compendiariam compagem invenio in mss. codicibus 
Regie bibliothecs. Prima compago est hec, a me post Tunerbum edita, post Perionium versa, extans 
in Regiis libris numero septem. Secunda continetur exemplari 148, estque superiori paulo auctior; 
additamenta scilicet a Glementinis petita, que ad oras posuimus. Tertiam codex 804 complectitur. Longe 
ea precedentibus est auctior, ex assumentis itidem Clementinorum, necnon Epistole ad Jacobum, inter- 
dum cum Paraphrasi : et connexum habet Martyrium Clementis, subjunctum vero Ephraimi Opusculum ; ἢ 
eujus breviate collectionis cunctas varietates et additiones cum nulle margines capere possent, plerasque 
omnes preeterire coacti sumus. Porrouniustrium dictarum editionum auctorem Simeonem Metaphrastem 
ostendit marginalis nota posita in ms. Photio quondam Maximi Margunii, Testatur enim Hoschelius eo 
in codice, ad Photianam capite 113, Myriobili censuram, de opere continente tum Petri acta et. cum 
Bimone Mago disputationes, tum Clementis ad suos recognitionem, μυρίων δὲ ἀτοπημάτων ἡ πραγματεία 
γέμει, ascriptum cerni hoc, ἀλλ᾽ ἐπηνορθωχὼς ταύτην ὁ Μεταφραστὴς πλοῦτον xai ταυτότητα τῇ τοῦ Θεοῦ 

ησίᾳ ἀπέθετο. Cur vero suspicer priorem potius editionem quam duas alias δὰ Metaphrastem per- 
tinere, causa est, quod in multo pluribus Grecorum menologiis et hagiologiis appareat. 





KAHMHZ IAKQBQ (2) τῷ xoplp, xal ἐπισκόπῳ, CLEMENS JACOBO domino et episcopo, et epi- 


xal ἐπισχόπων ἐπισχόπῳ, τῷ τὴν Ἰερουσαλὴμ 39 ἁγίαν 
τῶν Χριστιανῶν Ἐχχλυσίαν διέποντι, xai τὰς πανταχῆ 
Θεοῦ προνοίᾳ ἱδρυθείσας 40 χαλῶς Χριστοῦ τοῦ θεοῦ 
ἡμῶν Ἐχκχλησίας, σύν τε πρεσθυτέροις καὶ διχχόνοις 
καὶ τοῖς λοιποῖς ἅπασιν ἀδελφοῖς, εἰρήνη εἴη πάντοτε. 

I. Γνώριμον ἔστω σοι, κύριέ μου, ὅτι ἐγὼ Κλήμης 
Ῥωμαίων πολίτης ὧν, καὶ τὴν πρώτην ἡλικίαν δυ- 
γηθεὶς ζῆσαι σωφρόνως, λογισμόν τε δεξάμενος, οὐχ 


Bcoporum episcopo, regenti Hierosolymam sanctam 
Christianorum Ecclesiam, atque Christi Dei nostri 
Ecclesias,que ubique Dei providentia preclare fun- 
date sunt; una cum presbyteris, et diaconis, et 
cseteris omnibus fratribus, pax sit semper. 

I. *-19 Notum tibi sit, domine mi, quod ego Cle- 
mens, qui civis Romanus sum, οὗ primam vite 
etatem pudice ac moderate transigere valui, cum 


VARIA LECTIONES. 


81 a]. xai περιόδων τοῦ. Al. ἐπιδημιῶν χηρυγμάτων. 383 ἃ], αἷς. 99 al. διέποντι δὲ τὴν ἐν Ιερ. 49 al. t$ouv- 
θείσας. 51.100 Clementina, hom. 1, c. 1, etc. Recogn. I. 1, c. 1, etc. 


VARIORUM NOTE. 


(1) Κλήμεντος ἐπισχόπου Ῥώμης. Titulus hoo 

to conceptus exstat in duobus scriptis libris : 
ἔλημεντος ἐπισκόπου Ῥώμης Ἰαχώδῳ ἐπισχόπῳ 
Ἱεροσολύμων, περὶ τῶν πράξεων xal περιόδων τοῦ 
ἄγου xal χορυφαίου τῶν ἀποστόλων Πέτρου, αἷς xal 
ὁ αὐτοῦ βίος συμπεριείληπται. Additur in tertio : 
Κλήμεντος τῶν Βέτρου ἐπιδημιῶν χηρτγμάτων Ἐπι- 
τομή. Quod habet inscriptio Clementinorum, quod- 


que solum pro titulo exhibet unum exemplar. Alio 
modo quatuor codices : Bloc τοῦ ἁγίου ἱερομάρτυρος 
(vel μάρτυρος) Κλήμεντος ἐπισχόπου Ῥώμης, μαθη- 
τοῦ τοῦ ἁγίου ἀποστόλου μέτρου. Cor. 

(2) Κλήμης Ἰακώδῳ. Superscriptionem cum sex 
primis vocabulis que eam sequuntur sumpsit com- . 
pactor ex Epistola ad Jacobum. Ip. 4 


418 


CLEMENTINA. — EPITOME DE GESTIS S. PETRI. 


414 


ἄρα τοῦ νῦν με λυποῦντος χείρονα boi πείσομαι, μὴ À Statimque postea alia me subiit cogitatio. Dicebam 


βεδιωχὼς εὐσεδῶς, xal παραδοθήσομαι xav! ἐνίων 
φ'λοσόφων λόγους, Πυριφλεγέθοντι xal Ταρτάρῳ, ὡς 
Σίσυφος, ἢ Τιτυὸς, ἢ Ἰξίων, ἢ Τάνταλος, xal ἔσομαι 
ἐν 3009 τὸν αἰῶνα xolatóusvoc; Πάλιν δὲ ἀνθυπέ- 
φερον λέγων, ὡς ἀδήλου ὄντος τοῦ πράγματος, ἀχιν- 
δυνότερόν ἔστι μᾶλλον εὐσεδῶς βιῶναί με, xal. τῶν 
τοῦ σώματος κρατεῖν ἡδονῶν, εἰ καὶ μὴ ἀχριθῶς, ὅτι 
τοτὲ ἐστι δίχαιον xal ἀρέσχον Θεῷ, πεπληροφόρημαι, 
οὔτε εἰ ἡ ψυχὴ ἀθάνατος, ἢ θνητή. 


V. Τούτων οὖν τῶν λογισμῶν στρεφόντων μου τὴν 
ψυχὴν, εἰς Αἴγυπτον πορεύσομαι, εἴπον, χαὶ τοῖς τῶν 
ἀδύτων ἱεροφάνταις καὶ προφήταις φιλιωθήσομαι, καὶ 
μάγον ζητήσας χαὶ εὑρὼν, χρήμασι πείσω πολλοῖς, 
ψυχῆς ἀναπομπὴν τὴν λεγομένην νεχρομαντίαν 13 
ἐργάσασθαι, ἐμοῦ ὅῆθεν ὡς περὶ πράγματός τινος 
πυνθένεσθαι βουλομένου" ἡ δὲ πεῦσις ἔσται, περὶ τοῦ 
μαθεῖν ἄρα εἰ ἀθάνατος ἡ ψυχή. Τοῦτο δὲ πάντως οὐχ 
lx τοῦ ἀποχρίνασθαι ὅτι 48 ἀθάνατός ἐστιν, ἔστι 15 μοι 
Ἡνῶναι, ἀλλ᾽ ἀπὸ τοῦ ὀφθῆναι μόνον ὅτι ἐστίν. ᾿Ιδὼν 
γὰρ αὐτὴν αὐτοῖς ὄμμασιν, ἱκανὴν ἕξω πληροφορὶαν, 
καὶ οὐχέτι πιστότερα ὀφθαλμῶν ὦτα ποιήσομαι. 
Ὅμως φιλοσόφῳ τινὶ τῶν συνήθων, καὶ ταὐτὴν ἐχοι- 
νούμην τὴν γνώμην, ὁ δὲ συνεδούλευέ μοι μὴ λυσι- 
τεδὲς εἶναι τοῦτο τολμῆσαι δυοῖν ἕνεχα. Εἴ τε γὰρ, 
ἔφη, πάντως οὐχ ὑπαχούσεται ἣ ψυχὴ τῷ μάγῳ, καὶ 
σὺ τοῖς ταῦτα ποιεῖν ἀπαγορεύουσι νόμοις ὡς ἀντι- 
κράξας, δυσσυνειδήτως βιώσεις" εἰ δὲ xal εἰσαχούσε- 
ται, μετὰ τοῦ δυσσυνειδήτως σε βιοῦν, οἶμαι καὶ τὰ 


Β 


τῆς εὐσεδείας μηκέτι σοι προχωρεῖν, οὗ ἕνεκεν τὰ C 


τοιαῦτα ἐτόλμας. ᾿Εχθραίνειν γὰρ τὸ θεῖον λέγουσιν 
ἐπὶ τοῖς σχύλλουσι τὰς ψυχὰς μετὰ τὴν ἀπὸ τοῦ σώ- 
ματος ἐχείνων διάλυσιν. Ἐγὼ δὲ ταῦτα ἀχούσας, 
ὀκντηρότερος μὲν ἐπὶ τὸ ἐγχείρημα ἐγενόμην’ ἀλλὰ 
τῆς προτέρας ἐννοίας ἐχείνης παντάπασιν ἀποστῆναι 
οὐκ ἠδυνάμην. 


VI. Καὶ ἵνα μή σοι τὰ τοιαῦτα μαχρὸν ἀποτείνω λό- 
γον, ἐν τοσούτοις λογισμοῖς xal πράγμασιν ὄντος 
μου, φήμη τις ἠρέμα, Τιῤερίου Καίσαρος τὰ Ῥω- 
μαϊχκὰ διέποντος σκῆπτρα, ἔαρος ἔδη ἀρχομένου, 
τὔξανεν ὁπόσαι ἡμέραι, xal ὡς ἀληθῶς ἀγαθὴ θεοῦ 
ἄγγελος διήει τὸν κόσμον, τὸ τοῦ Θεοῦ σιγῇ βούλημα 
στέγειν οὐ δυναμένη" μᾶλλον δὲ καὶ πλείων ἑχάστης 


quippe : ne forte ibi pejora eo quod nuno me cru- 
ciat patiar, si non vixero ple; ao secundum quo- 
rumdam philosophorum sententias tradar Pyriphle- 
gethonti et tartaro, quemadmodum Sisyphus, vel 
Tityus, vel Ixion, vel Tantalus, atque in inferno 
eternum puniar? Rursus autem excipiebam, di- 
cens : in re que incerta est, tutius multo est me pie 
vivere, et voluptates corporis vincere, quamvis 
&bsolute οὐ certo pleneque non sciam quidnam 
justum sit ac Deo gratum, neo utrum immortalis 
Sit anima, an mortalis. 

V. His itaque cogitationibus animum meum ver- 
santibus: In /Egyptum proficiscar, dixi, et adyto- 
rum hierophantis, ac prophetis amicus efficiar, 
magoque quesito ac invento, multa pecunia ei per- 
guadebo, ut animse evocationem, quam necroman- 
tiam vocant, faciat, tanquam videlicet de negotio 
aliquo percontari velim : porro erit percontatio, ut 
discam utrum anima sit immortalis. [ἃ autem pror- 
88 cognoscam, non ex eo quod respondebit se esse 
immortalem, sed ex eo duntaxatquod illam existere 
videbo: nam oculis meis cernens eam, satis ma- 
gnam habebo certitudinem, nec jam plus fidam 
&uribus, quam oculis. Verumtamen cum philosopho 
quodam ex familiaribus meis hoc quoque consi- 
lium communicavi : is vero monuit me, non expe- 
dire ut id auderem, duas ob causas. Si enim, in- 
quit, plane mago non obedierit &nima, tu quoque, 
ut pote qui legibus hac agere vetantibus adversatus 
fueris, male tibi conscius vives; sin autem pa- 
ruerit, preterquam quod vives male tibi conscius, 
etiam que ad pium cultum pertinent (cujus rei 
gratia talia aggressus fueris), non jam tibi bene 
cessura existimo. Divinitetem enim aiunt infestam 
esse iis, qui animas, postquam ἃ corporibus suis 
dissolute sunt, vexant. Ego vero his auditis, segnior 
quidem ad propositum factus sum, sed illa supe- 
riore cogitatione omnino non poteram absistere. 

VI. Ac ne de his tibi longum sermonem faciam, 
cum in talibus considerationibus ao negotiis ver- 
sarer, Tiberio Cesare Romana sceptra tractante, 
post initium veris, fama quaedam sensim diebus 
singulis percrebuit, et revera bonus Dei nuntius 
mundum pervasit, Dei voluntatem silentio tegere 
non valens: sed et per singulos dies amplior et 


ἡμέρας xai μείζων ἐγίνετο, λέγουσα ὥς τίς ποτε ἢ major fiebat, sic referens : Quidam in Juda, initio 


£v Ἰουδαίᾳ ἐξ ἐαρινῆς τροπῆς λαδὼν τὴν ἀρχὴν, 
Ἰοὐδαίαν !5 τὴν τοῦ ἀϊδίου Θεοῦ εὐαγγελίζεται βασι- 
λείαν, ἧς ἀπολαύειν μέλλει 15, ἐάν τις αὐτῷ ἀρίστην 
διὰ πάντων ἐπιδείξηται πολιτείαν’ τοῦ δὲ πιστεύεσθαι 
αὐτὸν χάριν, ὅτι θεότητος γέμων ταῦτα διδάσχει, 
πολλὰ θαυμάσια, τέρατά τε καὶ σημεῖα ἐργάζεται, 
ἐήματι μόνῳ κωφοὺς ἀκούειν ποιῶν, τυφλοὺς ἀνα- 
δλέπειν, χωλοὺς περιπατεῖν, xal πᾶσαν νόσον ἀπε- 


sumpto a verno tempore, eterni Dei regnum inibi 
predicat, quod percepturus sit, qui optimam per 
omnia vitam ipsi exhibebit: ut autem oredatur, 
eum divinitatis plenum docere ista, 17 multa mir&- 
bilia, prodigia et signa edit, solo verbo faciens au- 
dire surdos, cecos videre, claudos ambulare ; et 
omnem morbum depellit, omnemque demonem 
fugat : quinetiam leprosi eminus tantum intuentes 


VARLE LECTIONES. 


13 al. vexoopavcíav. 
v, C. 10. 


15 al, αὐτὴν ὅτι 16 4], ἔσται (δ al. ᾿Ιουδαίοις 16 al. λέγει, 4 1. Recogn. 1. 


481 


CLEMENTINA. — EPITOME DE GESTIS S. PETRI. 


482 


Bapvd6av, καὶ μὴ βουλόμενον βίᾳ εἷς τὴν ἐμὴν ἦγον A nabe manu apprehensa, eum licet nolentem, vi ad 


οἰκίαν, ἔνθα xal μένειν αὐτὸν ἐποίησα, ἵνα μή τις 
αὐτῷ χεῖρας ἐπιδάλλῃ 8.. Καὶ ἡμέρας ὀλίγας σὺν 
ἐμοὶ διατρίψας, καὶ τοῦ ἀληθινοῦ λόγου βραχέα με 
χατήχησε 83. σπεύδειν 99 γὰρ ἔλεγεν εἰς Ἰουδαίαν 
ἀφικέσθαι τῆς ἑορτῆς χάριν, ὡς καὶ τοῦ λοιποῦ 
συνεῖναι τοῖς αὐτοῦ ὁμοεθνέσιν ἐθέλων. 

XIII. Ἐμοῦ δὲ λίαν τῆς ἐκείνου γλώττης χρεμα- 
μένου, καὶ σφοδρῶς ἐγχειμένου, καὶ οὐχ ἀνιέντος, 
ἀλλὰ λὴν λοιπὴν ἀπαιτοῦντος διδασκαλίαν, xal λέ- 
ἴοντος. σὺ μύνον οὖς ἤχουσας τοῦ φανέντος Θεοῦ 
ἐχτίθου μοι λόγους, χἀγὼ τῷ ἐμῷ λόγῳ χοσμήσας, 
τοῦ Θεοῦ χηρύξω τὴν βούλησιν. Εἶθ᾽ οὕτως καὶ ἐντὸς 
ὀλίγων ἡμερῶν συνεχπλεύσω σοι. Alay γὰρ ποθῶ 
παρὰ τὸν τῆς ᾿Ιουδαίας γενέσθαι τόπον. Τάχα δὲ xai 
συνοιχήσω ὑμῖν τὸν πάντα μου τῆς ζωῆς χρόνον. 
Αὐτὸς τούτων ἀχούσας, εὐθὺς ἀπεχρίνατο" Σὺ εἰ μὲν 
ἱστορῆσαι τὰ ἡμέτερα xal μαθεῖν τὸ συμφέρον ἐθέ- 
λεις, ἐξαυτῆς μοι, φησὶ, σύμπλευσον᾽ εἰ δὲ μὴ βού- 
λει, ἀλλὰ τὰ σημεῖα τῆς οἰκήσεώς μου, xal ὧν θέλεις 
ἐγώ σοι σήμερον γνωριῶ, ἵνα ὅτε καὶ βούλει παρα- 
γενόμενος εὕρῃς ἡμᾶς" ἐγὼ γὰρ αὔριον ἐπὶ τὰ ἐμαυ- 
τοῦ πορεύσομαι. Καὶ δὴ ἀδυσώπητον οὕτως ἰδὼν τὸν 
Βαρνάδαν, συνῆλθον αὐτῷ μέχρι καὶ τοῦ λιμένος " 
xai μαθὼν παρ᾽ αὐτοῦ ἅπερ ἔλεγε σημεῖα τῶν οἰκή- 
σεων, φημὶ πρὸς αὐτόν" Ὡς εἰ μὴ αὔριον ἔμελλον 
ἀπαιτῆσαί τι τῶν ὀφειλομένων μοι, ἐξαυτῆς ἂν καὶ 
συνεπλεόν Got πλὴν ἀλλὰ τάχιόν σε καταλήψομαι. 
Ταῦτα εἰπὼν, καὶ παραθέμενος αὐτὸν τοῖς τοῦ πλοίου 
ἡγουμένοις, δπέστρεφον μετὰ λύπης, μεμνημένος τοῦ 
χαλοῦ χαὶ συνήθους φίλου. 


meam domum duxi, ubi et feci manere, ne quis 
ei manus injeceret. Paucosque dies mecum mora- 
tus, nonnulla vere religionis rudimenta me docuit: 
aiebat enim quod properaret venire ad Judeam 
propter festum, ut qui vellet in posterum cum suis 
popularibus degere. 

XIII. Ego vero cum valde ab illius lingua pen- 
derem, ac vehementer instarem, nec desisterem, 
sed reliquam doctrinam postularem, ac dicerem : 
Tu tantum mihi expone Dei qui apparuit, quos aug 
disti, sermones ; et ego oratione mea eos ornans 
voluntatem Dei predicabo, sicque postea intra 
paucos dies navigabo tecum : admodum enim cupio 
ad Jude regionem venire : ac forte vobiscum toto 
vite mes tempore habitabo ; ille his auditis, illico 
respondit, ac dixit: Tu, si quidem videre nostra, 
et quod expedit cupis discere ; mecum statim na- 
vigato : sin vero non vis navigare, ego hodie signa 
domicilii mei, eorumque quos convenire desideras 
indicabo ; ut quando volueris venire, nos invenias: 
ego namque cras ad mea me conferam. Et vero 
cernens Barnabam adeo esse inexorabilem, comi«- 
tatus sum eum usque ad portum, acceptisque ab 
eo signis qua dixerat dormiciliorum, aio ad illum £ 
Nisi eras repetendum mihi esset aliquid eorum 
qua mihi debentur, profecto jumjam tecum na- 
vigarem ; attamen cito te assequar. His dictis, 
commendatoque eo navis ductoribus, reversus 
sum cum tristitia, memor boni ac concordis 
amici. 


XIV.'Hpuipac δὲ διατρίψας, καὶ τὸ χρέος δι’ ὃ C xIV. Aliquot autem dies moratus, et debitum, 


xai ἐπεσχέθην οὐχ ὅλον λαδεῖν δυνηθεὶς, ἀμελήσας 
τοῦ περιλειπομέόνου διὰ τὸ ταχὺ τὸν ἄνδρα καταλα- 
δεῖν, ὡς ἐμποδίου μοι γενομένου, xal αὐτὸς εἰς 
Ἰουδαίαν ἀπέπλευσα, καὶ διὰ πεντεκαίδεχα ἡμερῶν, 
τῇ Στράτωνος ἐπιδημῶ Καισαρείᾳ. ᾿Ἐπιδάντος δέ 
μου τῆς γῆς, καί ξενίαν ἐπιζητοῦντος, μανθάνω Πέ- 
τρον τινὰ λεγόμενον, τοῦ ἐν ᾿Ιουδαίᾳ φανέντος Ἰησοῦ 
Χριστοῦ Υἱοὺ τοῦ Θεοῦ τοῦ σημεῖα xal τέρατα πε- 
ποιηχότος, τὸν δοκιμώτατον μαθητὴν, αὕριον Σίμωνι 
τῷ ἀπὸ Γιτρθῶν 3) Xapapei, μέλλειν ἱέναι πρὸς δια- 
λέξεις. Ἐγὼ δὲ ταῦτα ἀκούσας, ἐδεήθην τὴν τούτου 
μοι μηνυθῆναι μονήν. Καὶ ὁμῶς ἔμαθον, καὶ τῷ πυ- 
λῶνι ἐπέστην. Θεασάμενοι δὲ οἱ ἐν τῷ οἴκῳ, ἄντι- 
θάλλοντες ἦσαν, τίς τε εἰμὶ, καὶ πόθεν ἥχω. Καὶ ἰδοὺ 
Βαρνάθας ἐχδὰς, ἅμα τῷ 35 ἴὸ 

πολὺ χαίρων xal δαχρύων. Καὶ λαδόμενός μου τῆς 
χειρὸς, εἰσῖγεν εἰς τὴν οἰκίαν. Εἶτα xai τὸν Πέτρον 
ὑποδεικνὺς, οὗτός ἐστιν, ἔλεγε, Πέτρος, ὃν μέγιστον 
ἐπὶ τῇ τοῦ Θεοῦ σοφίᾳ ἐπηγγελλόμην σοι, Κλήμη, 
ᾧ πάντα τε καὶ τὰ κατὰ σὲ καλὰ xal τὴν προαίρεσιν 
ἀεὶ διηγούμην, ὡς ἐντεῦθεν γλίχεσθαι χαὶ αὐτὸν ἰδεῖν 
σε, xal τὴν σὴν ἐπιποθεῖν συντυχίαν. Μέγα οὖν αὑτῷ 
δῶρόν σε διὰ τῶν ἐμῶν προσφέρω χειρῶν. Καὶ 
τοῦτο εἰπὼν, προσαγαγὼν, ἔφη" οὗτός ἐστι Κλήμης, 
Πίτρε. 


propter quod retentus fueram, non totum accipere 
valens ; ut celeriter hominem attingerem, neglecto 
quod supererat, quia mihi esset impedimento ; ipse 
quoque in Judeam enavigovi, ei quinto.lecimo die 
Casaream Stratonis advenio. Cumque terram teti- 
gissem, et hospitium quererem, audio quemdam 
nomine Petrum, Jesu Christi Dei Filii, qui in 
Judea apparuerat et signa atque prodigia ediderat, 
probatissimum discipulum, crastino die cum Si- 
mone ex Gitthis Sumaritano venturum ad disputa- 
tionem. Que ego audiens rogavi indicari mihi illiug 
mansionem. Et statim ac didici, presto fui ad fo- 
res. Intuiti autem qui in domo erant, inter se 
conferebant quisnam essem, ac unde proficiscerer. 


ἰδεῖν περιεπλάχη μοι, [ Et ecce Barnabas egressus, statim ut vidit com- 


plexus est, n:ultum gaudens ac lacrymans ; appre- 
hensaque maru mea, in domum introduxit. Deinde 
Petrum ostendens : Hic est, inquit, Petrus, quem 
maximum in Dei sapientia tibi denuntiabam, o 
Clemens, cuique omnia ques in te sunt bone et 
propositum tuum semper narrabam, ut ex eo ipse 
etiam cupiat videre te, tuamque congressionem 
expetat. Magnum igitur ei munus te manibus meis 
offero. Quod cum dixisset, obtulit me, et dixit : Hio 
est Clemens, Petre. 


VARLE LECTIONES. 
Ἢ gl. ἐπιδάλῃ 33 al. χατηχήσας. ** Deest in al. ** al. Γητθῶν. 55 al. τοῦ, 


A895 


CLEMENTINA. — EPITOME DE GESTIS S. PETRI. 


486 


οἴκῳ τῷ πεπλησμένῳ καπνοῦ, τῷ κόσμῳ τούτῳ, À torem Jesum Christum, et ab eo cognitionem acci- 


φημὶ, προσιὼν ἀνοῖξαι δυνηθῇ θύραν, ὡς τὸ μὲν 
ἐχτὸς τοῦ ἡλίου φῶς εἰσχριθῆναι τῷ οἴχῳ, τὸν δὲ 
ἐντὸς τοῦ πυρὸς ὄντα ἐκόληθῆναι καπνόν' ὅπως δια- 
ὀλέψαντες οἱ ἄνθρωποι πιστεύσωσιν εἰς ἕνα θεὸν 
Πατέρα παντοχράτορα, xai εἰς τὸν μονογενῆ αὐτοῦ 
Υἱὸν τὸν πρὸ τῶν αἰώνων ἐξ αὐτοῦ ἀφράστως γεννη- 
θέντα, καὶ εἷς τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον τὸ ἐξ αὐτοῦ ἀῤῥή- 
τως ἐκπορευόμενον, ἕνα Θεὸν γνωρίζοντες ἐν τρισὶν 
Ὑποστάσεσιν, ἄναρχον, ἀτελεύτητον, αἰώνιον, ἀίδιον, 
ἄχτιστον, ἄτρεπτον, ἀναλλοίωτον, ἁπλοῦν, ἀσύνθετον, 
ἀσώματον, ἀόρατον, ἀναφῆ, ἀπερίγραπτον, ἀπερί- 
ληπτον 5*5, ἄπειρον, ἀκατανόητον, ἀγαθὸν, δίχαιον, 
παντοδύναμον, πάντων χτισμάτων δημιουργὸν, παν- 
τοχράτορα, παντεπόπτην, πάντων προνοητὴν, ἐξου- 
σιαστὴν, καὶ κριτήν’ xal οὕτως ἀναγεννηθέντες δι’ 
ὕδατός τε καὶ πνεύματος, συγχληρονόμοι χαταστῶσι 
τῶν πρὸς ἀφθαρσίαν ἀναγεννηθέντων υἱῶν τοῦ Θεοῦ. 


piant; nt aliquis intus positus in domo fumi plena, 
in hoc, inquam, mundo, accedens possit;aperire 
fores ; quo lumen solis, quod extra est, intromit- 
tatur in domum ; ignis vero fumus, qui intro est, 
ejiciatur *; ut homines, cum perspexerint, ore- 
dant in unum Deum Patrem omnipotentem, et in 
unigenitum ejus Filium ex eo ante ssecula inenar- 
rabili modo genitum, et in Spiritum sanctum ex 
eodem ineffabili ratione procedentem ; atque unum 
Deum cognoscant in tribus Personis, principio 
carentem, finis expertem, eternum, perpetuum, in- 
creatum, immutabilem, variationi non obnoxium, 
simplicem, non compositum incorporeum, invisi- 
bilem, intactilem, incirceumscriptum, incomprehen- 
sibilem, infinitum, non valentem perspici, bonum, 
justum, potentem omnia, creaturarum omnium 
opificem, omnipotentem, inspectorem cunctorum, 


provisorem omnium, dominatorem, ac judicem; atque ita aqua et spiritu renati coheredes constituan- 


tur filiorum Dei renatorum ad incorruptionem **. 


XVIII. Διὸ πρὸ παντὸς ζητήματος xal αὐτὸς, ὦ 
Κλήμη, ἐτοίμως ὡς υἱὸς πατρὶ πρόσελθε, ἵνα xal 
τῶν ὁρωμένων xal τῶν ἀοράτων ἀψευδῶς τὴν γνῶσιν 
θεὸς παράσχῃ σοι. Εἰ δὲ καὶ μετὰ τὸ χληθῆναι οὐ 
θέλεις, fj βραδύνεις, δικαίᾳ Θεοῦ χρίσει ἀπόχληρος *! 
ἔσῃ, τῷ μὴ θελῆσαι μὴ θεληθείς. Καὶ μή τοι νομίσῃς 
ὅτι χἂν πάντων τῶν ποτὲ γενομένων εὐσεδῶν εὐσε- 
ὄέστατος γένῃ "5, μὴ φθάσεις 99 δὲ τελειωθῆναι διὰ 
βαπτίσματος, ἐλπίδος ἀγαθῆς τυχεῖν δυνήσῃ ποτέ, 
Ταύτῃ γὰρ πλείονα μᾶλλον ὑφέξεις τὴν χόλασιν, ὅτι 
καλοῖς ἔργοις οὐχ ἐχρήσω καλῶς V. Οὐδὲ γὰρ καλὸν 
τὸ χαλὸὺν, U φαφιν (5), ὅταν μὴ καλῶς γίνηται. Σὺ 
δὲ εἰ οὐ θέλεις ὡς τῷ Θεῷ δοκοῦν βαπτισθῆναι, τῷ 
σῷ μᾶλλον ὑπηρετῶν θελήματι, ἐχθραίνεις πάντως 
τῇ ἐχείνου βουλῇ. ᾿Αλλ’ ἴσως ἐρεῖς" Καὶ τί συμδάλ- 
λεται πρὸς εὐσέδειαν τὸ βαπτισθῆναί με ὕδατι ; 
Ἡρῶτον μὲν ὅτι τὸ δόξαν Θεῷ πράττεις. Δεύτερον δὲ, 
ὅτι δ'᾽ ὕδατος καὶ πνεύματος ἀναγεννᾶσαι (6) Θεῷ 
xal τὴν ἐξ ἐπιθυμίας πρώτην σοι γενομένην καταλ- 
λάσσεις γέννησιν" καὶ οὕτω σωτηρίας τυχεῖν δυνήσῃ, 
ἄλλως δὲ ἄρα ἀδύνατον. Οὕτω γὰρ ὁ ἐπὶ σωτηριᾷ 
xal ἀφθαρσίᾳ τοῦ γένους ἡμῶν ἐνανθρωπήσας Θεὸς 
Λόγος εἶπεν ἡμῖν " ᾿Αμὴν λέγω ὑμῖν, ἐὰν μὴ ἀνα- 
γεννηθῆτε δι᾽ ὕδατος καὶ πνεύματος, οὐ μὴ εἰσέλ- 
θητε εἰς τὴν βασιλείαν τῶν οὐρανῶν. Διὸ πρόσελθε 
τῷ βαπτίσματι " τοῦτο γὰρ μόνον τὴν τοῦ πυρὸς 


XVIII. Quapropter ante omnem questionem tu 
quoque, o Clemens, prompte tanquam filius ad 
patrem accede, ut et visibilium et invisibilium co- 
gnitionem vere tibi prebeatDeus. Quod si postquam 
vocatus es, non vis, aut cunctaris; justo Dei judicio 
exheres eris ; et quia noluisti, nolet to Deus. Ne- 
que vero existimes, quod et-i omnium qui unquam 
fuerunt pii, piissimus sis, baptismi autem consum- 


C mationem non fueris assecutus, bonam spem adi- 


pisci aliquando poteris. Eo enim majores penas 
dabis, quod bonis operibus non beneusus sis. Nam, 
ut aiunt, bonum non bonum est, quando non bene 
agitur. Tu vero si, quemadmodum Deo placet, 
nolis baptizari, ac tue» potiusvoluntati obsequeris ; 
profecto illius consilio repugnas. Sed forte dices: 
Et quid ad pietatem conferet, si aqua baptizer? 
Primo quidem, quia id quod Deo placuit facis. Se- 
cundo vero, quia per aquam et spiritum renasce- 
ris Deo, atque primam nativitatem quam ex con- 
cupiscentia traxisti permutas: sicque salutem 
consequi poteris: aliter autem fieri nequit. Ita 
enim, qui propter salutem et immortalitatem gene- 
ris nostri incarnatus est Deus Sermo, dixit nobis: 
Amen, dico vobis ; nisi renati fueritis aqua et spiritu, 
non introibitis in regnum ca&rorum *!, Quodcirca ad 
baptismum aocede: siquidem hic solus vim ignis 


VARUE LECTIONES. 


Recogn. τ, 69. "δ al. ἀκατάληπτον. al. ἀπερίληπτον, ἀκατάληπτον. 48 Clement. hom. 11, o. 24, eto. 
Rec. |. v1, c. 8, etc. “1 ἀποχληρώσῃ, 38 al. εὐσεδέστερος γένῃ, ἀδάπτιστος δὲ ἧς, ἐλπίδος τυχεῖν, 39 al. φθάσῃς. 
86 a], ὅτι καλὰ ἔργα οὐχ ἐποίησας καλῶς. Καλὴ γὰρ εὐποιία, ὁπότ᾽ ἂν ὁ Θεὸς ἐκέλευσε γίνεται, δ᾽ Joan. ir, 5. 


VARIORUM NOTE. 


(5) Ὅ φασιν. Deuteron. xvt, 20 : Juste quod jus- 
tum est persequeris. Sopient. vi, 11 : Ol φυλάξαντες 
ὁσίως τὰ ὅσια ὁσιωθήσονται. Ad verbum in Pia 
Lucg junioris tomo τι. Auctarii Combefisiani pag. 
985, τὸ γὰρ καλὸν, οὐ καλὸν, φασὶν, ὅταν μὴ καλὼς 
γίνοιτο, et apud Gregorium Nazianzenum, orat.33, 

. 531, τὸ καλόν ob καλὸν, ὅταν μὴ καλῶς γίνηται 
Perique modo Zonaras ad Canonem Gangrensem 


14, et Balsamon in Responsis ad Marci interroga- 
tiones cap. 6, necnon Origenes in Catena Luce ms$. . 
ad cap, 1. vers. 5, ubi tamen in edita a Corderio no- 
men Simeonis apponitur, nescio an ob Σή quod ad 
marginem codicis Regii apparet, estque σημείωσαι 
oS. i 
(6) ᾿Αναγεννᾶσαι. Lege ἀναγέννᾳ in ἰμάϊοαθίνο, 
CLER. PEEL 


489 


CLÉMENTINA. — EPITOME DE GESTIS S. PETRI. 


490 


βούλομαι διαλέγεσθαι τοῖς ἢ λύπῃ κχατεχομένοις, ἢ A Bermocinari cum iis qui aut egritudine detinentur, 


ἀμέτρως ὀργιζομένοις, ἢ τὸ σῶμα πεπονηχόσιν, ἢ 
βιωτιχκαῖς φροντίσιν, fj ἑτέρῳ πάθει τινὶ διενοχ) ου- 
μένοις. 

XXII. Καὶ μὴ λεγέτω τις, ὅτι οὐ χρὴ παραμυθίας 
χαὶ νουθεσίας λόγους προσάγειν τοῖς φαῦλόν τι πράτ- 
τουσι. Φημὶ γὰρ, ὡς εἰ μὲν ἀνύει τις, προφερέτω" 
εἰ δὲ μὴ, τῷ καιρῷ τέως παραχωρείτω. Καὶρὸς γὰρ, 
ὡς Σολομῶντι δοχεῖ, παντὶ πράγματι. Διὸ χρὴ τοὺς 
τὴν Ψυχὴν ῥωννύντας λόγους, πρὸ τῆς χακώσεως 
τοῖς ἀνθρώποις ἐπάγειν' ἵνα εἴ ποτέ τι δὲ φαῦλον ἐπέλ- 
θοι, προωπλισμένος ὁ νοῦς, ὀρθῷ τῷ λογισμῷ δυνηθείη 
τὸ ἐπενεχθὲν ὑποστῆναι. Ὅθεν, ὦ φίλε Κλήμη, εἴγε 
τὰ τῷ Θεῷ διαφέροντα γνῶναι θέλεις, παρὰ τοῦ 
Κυρίου χαὶ Θεοῦ χαὶ Σωτῆρος ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ 
τοῦ διδάσχοντος 95 ἄνθρωπον γνῶσιν, παρὰ τούτου 
μόνου μαθεῖν ἔχεις, ὅτι μόνος οἶδεν ἀλήθειαν. Τῶν 
γὰρ ἄλλων εἴ τις ἐπίσταταί τι, παρὰ τούτου 95 μόνου, 
ἢ τῶν τούτου μαθητῶν λαθὼν ἔχει. 


XXIII. Ἔστι τε αὐτοῦ τὸ βούλημα, ὅτι εἷς θεὸς ἐν 
τρισὶν ὑποστάσεσιν, οὗ ὁ χόσμος ἔργον ὁ πᾶς, ὃς δί- 
χαϊος ὧν, πάντως ἑχάστῳ πρὸς τὰς πράξεις ἀποδώσει 
ποτέ. ᾿Ανάγχη γὰρ πᾶσα, φύσει δίκαιον εἶναι λέγοντα 
«0» Θεὸν, xal τὰς ἀνθρώπων ψυχὰς ἀθανάτους εἶναι 
πιστεύειν. Ἐπεὶ ποῦ τὸ δίχαιον αὐτοῦ : ὅπου τινὲς 
εὐσεδῶς βιοτεύσαντες, xal χαχουχηθέντες, βιαίως 
ἀνῃρέθησαν" ἔνιοι δὲ ἀσεθεῖς παρὰ πολὺ γεγενημένοι, 
ἐν πολυτελείᾳ βίου τρυφήσαντες, τὸν χοινὸν ἀνθρώ- 
πων ἐτελεύτησαν θάνατον. ᾿Επεὶ οὖν χωρὶς ἀπάσης 
ἀντιλογίας ὁ θεὸς ἀγαθὸς ὧν, δίκαιός ἐστιν, οὐκ ἄλλως 
δὲ δίχαιος εἶναι γνωσθήσεται, ἐὰν μὴ dj ψυχὴ μετὰ 
τὸν γωρισμὸν τοῦ σώματος ἀθάνατος 1τ,, ἵνχ μετὰ τὸ 
ἀπολαδεῖν τὸ ἴδιον σῶμα ἐν τῇ ἀναστάσει, ὁ uiv χα- 
χὸς, ὡς ἐνταῦθα τὰ ἀγαθὰ ἀπολαθὼν, ἐχεῖ περὶ ὦν 
ἥμαρτε χολασθῇ᾽ ὁ δὲ ἀγαθὸς, ἐνταῦθα περὶ ὧν ἥ- 
μαρτε χολασθεὶς, ἐκεῖ ὡς ἐν χόλποις διχαίων, χληρο- 
νόμος τῶν ἀγαθῶν χαταστῇ᾽ ἐπεὶ τοίνυν ὁ θεὸς δί- 
καιος, πρόδηλον ἡμῖν ἔστιν, ὅτι καὶ χρίσις γίνεται, 
χαὶ αἱ ψυχαὶ ἀθάνατοι τυγχάνουσιν. Εἰ δέ τις, ὡς τῷ 
Σαμαρεῖ δοχεῖ Σίμωνι, καὶ οὐχ ὡς ὁ τῆς ἀληθείας 
βούλεται λόγος, τὸ δίχαιον εἶναι μὴ θέλοι δοῦναι Θεῷ, 
τίνι ἔτι τοῦτό τις δοῦναι δύναται ; 


ΧΧΙ͂Ν. Ταῦτα ἀχούσας ἐγὼ Κλήμης, καὶ τίς ἄρα 
τυγχάνει, ἔφην, οὗτος ὃν λέγουσι Σίμωνα Σαμαρεί- 
την, μαθεῖν ἔθελον. Ὁ δὲ Πέτρος" Εἰ θέλεις μαθεῖν, 
ἔφη, πάρεστί σοι τοῦ γνῶναι παρ᾽ ὧν χἀγὼ πάντα τὰ 
κατ᾽ αὐτὸν ἐπυθόμην. Καὶ μεταπεμψάμενος ἐχέλευσεν 
᾿Αχύλαν τε xai Νιχήτην πάντα μοι ἀκριθῶς τὰ χατὰ 
τὸν Σίμωνα διηγήσασθαι, ΟἹ δὲ τὸν Θεὸν μαρτυρά- 
μενοι μηδὲν παρεχχλῖναι τῆς ἀληθείας, οὕτω τὰ xaz' 
αὐτὸν ἐξίθετεντο. Καὶ πρῶτος ᾿Αχύλας ἤρξατο λέγειν 
οὕτως" "Axoucov, ὦ φίλτατε ἀδελφὲ, ὅπως xal αὐτὸς 


C 


aut immoderate irati sunt, aut corpore egrotant ; 
aut secularibus curis, vet alio quopiam affectu ob- 
turbantur. 

XXII. *? Neque dicat aliquis, non oportere conso- 
lationis e& admonitionis verba iis admovere, qui 
mali aliquid habent ac gerunt. Aio enim, quod 
si quidemaliquis proflcit, adhibeat ; sin minus, in- 
terim tempori cedat. Tempus enim est, ut Salo- 
moni videtur, omni rei **. Quare oportet sermones 
qui animam confirmant, hominibus ante vexatio- 
nem inferre ; ut si quid forte pravi acciderit, mens 
prius armata, recta ratione possit id quod illatum 
est, perferre. Unde, amice Clemens, si cupis que 
ad Deum pertinent cognoscere, a Domino et Deo 
et Salvatore nostro Jesu Christo, qui humanum: 
genus docet scientiam ; ab eo solo discere potes; 
quia solus novit veritatem. Aliorum enim si quis 
aliquid cognoscit, ab eo uno, aut ab ejus discipu- 
lis traditum accepit. 

XXIII. Est autem ejus sententia: Deum unum 
esse in tribus personis, cujus totus mundus opus 
est, quique justus existens, aliquando certe uni- 
cuique pro actionibus retribuet. Necesse quippe 
omnino est, ut. qui asserit Deum natura esse ju- 
stum, etiam credat immortales esse hominum ani- 
mas. Quoniam ubi erit justitia ejus? quando ali- 
qui, cum pie vixissent, tamen male habiti, per 
vim e medio sublati sunt: quidam vero, postquam 
valde impii exstitissent, atque vite luxui ac deliciis 
indulsissent, communi tamen hominum morte 
obierunt. Quandoquidem igitur absque ulla con- 
tradictione Deus, bonus cum sit, justus etiam est ; 
nec aliunde justus esse cognoscetur, nisi anima post 
separationem a corpore, sit immortalis ; ut quando 
in resurrectione suum corpus recuperarit ; malus 
quidem, tanquam qui hic bona receperit, ibi pro 
iis que deliquit puniatur; bonus autem, hic pro 
delictis castigatus, illic quasi in sinujustorum,he- 
res bonorum constitustur: quandoquidem igitur 
Deus justus est, constat inter nos, judicium quo- 
que fore, et animas esse immortales. Si quis vero, 
quemadmoduin Samaritano Simoni placet, et non 
ut veritatis doctrina vult, Deo concedere nolit, 
justum esse, cui jam aliquis id tribuere potest? 

XXlV. His auditis, ego Clemens. Et quisnam 


est, dixi, iste quem aiunt, Simon Samaritanus, 


&cire vellem. Respondit autem Petrus: Si cupis 
discere, licet tibi ab iis cognoscere, a quibus et ego 
cuncta illius intellexi. Vocatisque Aquila et Nice- 
ta, precepit eis, ut. mihi omnia ad Simonem per- 
tinentia diligenter enarrarent. At illi, Deum atte- 
Stati se nullatenus a veritate declinaturos, hunc 
in modum res ejus exposuerunt. Ac prior Aquila 
ccpit ita dicere: Audi, charissime frater, ut tu 


VARLE LECTIONES. 


8 Clement. hom. τι, c. 12, etc. ** Ecole. r1, 1. 


cogn., ]. viri, c. 6. 
PaTa0L. GA. ll. 


δὲ 4], «tva. 


66 Deest in al. **Deestinal. 571. Re- 


493 


CLEMENTINA. — EPITOME DE GESTIS S. PETRI. 


494 


ὃν αὐτὸς ὑπνοῖ, ἀνατεθειμένην Eye. Διὸ, ἀσέδειαν αὖ- A nem ; puero in imagine delineato, consecratam ha- 


ποῦ χαταγνόντες, ἀπέστημεν ἀπ᾽ αὐτοῦ. 


XXVIII. Ταῦτα τοῦ ᾿Αχύλα εἰπόντος, ὁ ἀδελφὸς αὐὖ- 
τοῦ Νιχήτης ᾿Αναγχαῖον, ἀδελφὲ Κλήμη, ἔφη, τὰ 
παραλειφθέντα τῷ ᾿Αχύλᾳ ἐμὲ ὑπομνῆσαι. Πρῶτον 
μὲν γὰρ ὁ Θεὸς μάρτυς, ὡς οὐδὲν αὐτοῦ ἡ μεῖς συνειρ- 
γασάμεθα ἀσεδὲς͵ ἀλλ᾽ ὅτι αὐτοῦ πράσσοντος ἱστορή - 
σαμεν. Καὶ μέχρις ὅτε ἀδλαδῇ ποιῶν ἐπεδείγνυτο, 
ἑτερπόμεθα' ὅτε δὲ τὰ μαγείᾳ τινὶ γινόμενα, θεότητι 
ποιεῖν πρὸς ἀπάτην θεοσεθῶν ἔλεγεν, οὐχ ἔτι αὐτοῦ 
ἀνεσχόμεθα, χαίτοι πολλὰ ἡμῖν ἐπαγγελλομένου" 
πρῶτον μὲν ναὸν xai ἀνδριάντας ἡμῶν χκατασχευα- 
σθῆναι, xai θεοὺς νομισθῆναι 99, xai ὑπὸ βασιλέων 5: 
δοξασθῆναι, xal δημοσίων τιμῶν χαταξιωθῆναι, xal 
χρήμασιν ἀπεριορίστοις πλουτῆσαι. 


XXIX. Ταῦτά τε xal τὰ τούτοις μείζονα νομιζόμε- 
vx, ἡμῖν ὑπέσχετο, μόνον ἵνα συνόντες αὐτῷ τὸ τῆς 
ἐγγειρήσεως χαχὸν σιωπῶμεν, ὅπως αὐτῷ τὰ τῆς 
ἀπάτης προχόπτῃ.. Καὶ ὅμως οὐ συνεθέμεθα " ἀλλὰ 
καὶ αὐτὸν τῆς τοιαύτης ἀπονοίας παύσασθαι συνεύου- 
λεύσαμεν, λέγοντες αὐτῷ' Παῦσα! τῆς τοιχύτης τόλ- 
λῆς" Θεὸς εἶναι οὐ δύνασαι" φούήθητι τὸν ὄντως θεόν" 
Ὑνῶθι ὅτι ἄνθρωπος εἰ, καὶ ὅτι σου μιχρός ἔστιν ὁ τῆς 
ζωῆς χρόνος. Κἂν μέγα πλουτήσῃς, ἢ καὶ βασιλεύσῃς, 
τῷ μιχρῷ σοῦ χρόνῳ τῆς ζωῆς ὀλίγα τυγχάνει πρὸς 
ἀπόλαυσιν" xal ἀσεόῶς ζύσαντα αἰωνία κόλασις πε- 
ριμένει. Διὸ φοῦεῖσθαι 52 τὸν Θεὸν συμθδουλεύομεν, 
ὑφ᾽ οὗ χριθῆναι ἔχει ἡ ἔχάστου ψυχὴ περὶ ὧν ἔπραξεν 
ἐνταῦθα. 

XXX. Ὃ δὲ ταῦτα ἀχούσας, ἐγέλασεν. Ἡμῶν δὲ 
εἰπόντων" Τί τῶν 88 τά σοι συμφέροντα συμύουλευόν- 
τῶν χαταγελᾷς ; ἐκεῖνος. Γελῶ ὑμῶν, ἔθη, τὴν μω- 
ρὰν ὑπόλῃψιν, ὅτι πιστεύετε ἀθάνατον εἶναι τὴν τοῦ 
ἀνθρώπου ψυχήν. Κἀγὼ ἔφην. Οὗ θαυμάζομεν, ὦ 
Σίμων, εἰ ἀπατῶν ἡμᾶς ἐπιχειρεῖς, ἀλλ᾽ ἔχπληττό- 
μεθα 8 τίνι λόγῳ καὶ σεαυτὸν ἀπατᾷς. Λέγε οὖν ἡμῖν, 
ὦ Σίμων, εἰ καὶ τῶν ἄλλων οὐδεὶς πεπληροφόρηται 
ἀθάνατον εἶναι τὴν ψυχὴν, ἀλλ᾽ οὖν γε σὸ xai ἡμεῖς ; 
σὺ μὲν, ὡς ἀνθρωπείου σώματος χωρίσας αὑτὴν, καὶ 
προσομιλήσας xal ἐπιτάξας" ἡμεῖς δὲ, ὡς συμπαρόν- 
τες,χαὶ τὴν ἐπιταγὴν ἀχούσαντες,χαὶ τὸ χελευθὲν ** 
ἐναργῶς ἱστορήσαντες. Καὶ ὁ Σίμων: Ἐγὼ μὲν οἶδα τί 
λέγετε" ὑμεῖς δὲ οὖχ οἴδατε περὶ τίνος 96 διαλέγεσθε. 
Καὶ ἐγὼ Νιχήτης ἔφην: Ἑπεὶ οἴδας, λέγε" εἰ δὲ μὴ 
οἴδας, μὴ δόχει ἡμᾶς τῷ λέγειν σὲ μὲν εἰδέναι, ἡμᾶς 
δὲ μὴ, ἀπατᾶσθαι δύνασθαι.Οὗὐ γάρ ἕσμεν οὕτω νήπιοι, 
ἵνα πανοῦργον ἐνσπείρτς ἡμῖν ὑποψίαν, καὶ τῷ 57] νο- 
μίζειν σέ τι τῶν ἀποῤῥγτων εἰδέναι, 88. ὑποχειρίους 
λάδῃς 39. 

XXXI. Καὶ ὁ Σίμων ἔφη: Ὅτι μὲν ἐχώρισα ψυχὴν 
ἀνθρωπείου σώματος, οἶδα ὑμᾶς εἰδότας" ὅτι δὲ οὖχ 


beret imaginem in quadam interiori ede, in quaipse 
caperet somnum. Quapropter, damnata ejus impie- 
tate, abscessimus ab eo. 

XXVIII. ** Hec cum Aquila dixisset, frater ejus 
Nicetas : Necesse est, frater Clemens, inquit, ea me 
commemorare, que ab Aquila pretermissa sunt. 
Primum equidem Deus testis est, nos in nullo opere 
impio adjuvisse eum : sed illo faciente, tantum spe- 
ctasse. Et quandiu opera innoxia edebat,delectaba- 
mur: quando autem que per magiam fiebant, per 
divinitatem se facere, ad pios homines decipiendos, 
dixit, non amplius eum passi sumus,quamvis multa 
nobis promitteret ; primum quidem, fore ut tem- 
plum et statue nobis exstruerentur, diiquo exiati- 
maremur; item & regibus magnificaremur atque 
donaremur publicis honoribus ; nec non infinita vi 
pecunie ditesceremus. 

XXIX. Hec, et alia que putantur majora, nobis 
pollicebatur, modo ut cum eo viventes, pravum ejus 
molimen taceremus, quo fraus ei succederet. Atta- 
men assensi non sumus : quinimo consilium dedi- 
mus, ut ab isla vecordia desisteret ; dicentes ei: 
Cessa ab hujusmodi audaci facinore. Deus esse non 
potes: time eum qui vere Deus est; cognosce te 
esse hominem, breveque esse tempus vite tue. 
Quanquam admodum locuples, vel etiam rex eva- 
seris, exiguo vite tua spatio pauca sunt quibus 
frueris: et viventem impie, wterne poena manet. 
Quare auctores sumus, Deum verearis, a quo judi- 
cari debet uniuscujusque anima, pro iis que hic 


C gessit. 


XXX. Hec ille audiens, risit. Cumque dicere- 
mus : Cur eos irrides, qui tibi utilia suadent ? Ille : 
Rideo, inquit, stultam opinionem vestram, quod 
creditis immortalem esee hominis animam. Et ego 
respondi : Non miramur, o Simon, si fallere nos 
conaris, sed obstupescimus, qua ratione etiam te 
ipse decipias. Effare igitur nobis, Simon ; licet alio- 
rum nemo compertum haberet, anim&m esse im- 
mortalem ; tu tamen et nos habemus : tu quidem, 
ut qui eam a éorpore humano diremisti, qui collo- 
cutus es, qui imperasti : nos vero, ut qui adfuimus, 
et imperium audivimus, et quod jussum est vidi- 
mus clare. Ad hec Simon: Ego quidem scio quid 
dicatis ; vos autem nescitis qua de re loquamini. Ac 


D ego Nicetas dixi: Quandoquidem scis, edissere: 


quod si nescias, ne existimes decipi nos posse, dum 
ais, te quidem scire, nos autem nequaquam. Adeo 
enim stolidi non sumus, ut nobis vafram inseras 
suspicionem ; redigasque nos in tuam potestatem, 
existimantes aliquid ineffabilium cognosci a te. 
XXXI. Respondit Simon: Quod quidem disjun- 
xerim animam ab humano corpore, novi vos scire: 


VARIORUM NOTE. 


T* Clement. hom. 11, c. 27, etc. 89 al. inser. xal ὑπὸ ὄχλων προσχυνηθῆναι. *! al. βασιλέως. Paulo post 
ἐμ"ίζονα abest a duobus mss. Cor. "3 ἃ]. φοδεῖσθαί σοι et σε. 3 al. ἡμῶν. 8. al, ἐχπεπλήγμεθα. *9 aL. χΞ,ευσθέν, 


ἔχῃς. 


. τίνων, V! al, τοῦ. al. ix τοῦ, Cor. 88 8] prepon. καὶ οὕτως 


πιθυμίᾳ κολαζομένους ἡμᾶς. *9 al. λαδὼγ 


495 


quis diemon, qui se animam 6880 simulat, novi 
vos ignorare. Et ego Nicitas excepi : In vita multa 
incredibilia audivimus - hoc tamen sermone amen- 
liorem nos unquam audituros non speravimus.Nam 
si demon fingit se animam mortui esse, quinam 
erat anime usus, ut a corpore separaretur ? Nonne 
ipsi presentes audivimus te, cum animam e cor- 
pore adjurando evocares? Et qua ratione, uno ad- 
jurato, alter non adjuratus, tanquam veritus obe- 
dit? Nonne etiam tu aliquando a nobis rogatus, 
quam ob causam interdum cessarent assessiones, 
respondisti : Quia anima, completo super terram 
tempore quod in corpore peractura erat, ad in- 
feros vadit: ac subjunxisti, animas eorum, qui 
propria morle obierunt, quoniam in inferis hinc 
secedentes custodiuntur, non facile permitti ve- 
nire? 

. XXXII. Hec Nicetas cum  protulisset, Aquila 
iterum dixit: Cuperem a te id unum discere, Si- 
mon : sive anima sit, sive, demon, id quod adjura- 
tur ; cujusnam tandem metu, adjurationes non con- 
temnit? Et Simon: Ponas, inquit, persoluturam 
se intelligit anima, si non obtemperet.Aquila vero : 
Itaque si anima adjurata venit, etiam judicium 
flet. Si ergo anime sunt immortales, omnino et 
judicium erit. Quamobrem δὶ eos quoque qui in 
malam actionem sunt adjurati, tumque non obtem- 
perarunt, condemnandos ais; quo modo tu non 
limuiati, eos cogere, cum qui coguntur, propter 
contumaciam puniantur? Nam te jam non esse 


muletatum pro iis que designasti, mirum non est : C 


. cum judicium nondum sit, ut tu quidem ponas des 
eorum ad qua» coegisti ; quod autem coactum est, 
veniam accipiat, quia inalo faciniori adjuramentum 
pretulerit. Simon autem, his auditis, ira per- 
citus, mortem, niai taceremus, nobis minatus 
est. 

XXXIII. Postquam Aquila hec dixit, ego Cle- 
mens interrogavi, quaenam essent miracula que 
faceret. llli vero responderunt: ** Facit ut statue 
ambularent,in igne volutans se, non uritur,interdum 
volat, ex lapidibus panes facit, serpons fit, in ca- 
pram transformatur, duas facies ostendit, in aurum 
convertitur, portas occlusas aperit, ferrum solvit, 
in conviviis simulacra formarum omnigenum exhi- 
bet, facit ut in domo vasa sponte ferri ad ministe- 
rium videantur, nec cernantur qui ferunt. Ista me- 
morantes audiens, mirabar: testabantur autem 
ipse talia se vidisse. 


XXXIV. * His ita enarratis, venit Zaccheus, 
οἱ ista Petro significavit: Jam nunc, Petre tempus 
e8t, ut exeas ad disserendum cum iis qui convene- 
runt. Multa enim turba in atrio congregata te op- 


S. CLEMENTÍS I ROM. PONT. OPERA DUBÍA. 


quod vero non anima defuncli ministret, sed ali- A ἣ τοῦ τεθνεῶτος ψυχὴ ὑπουργεῖ, 


496 
ἀλλὰ δαίμων τις 
ὑποχρινόμενος 99 εἶναι ψυχὴ 59!, οἶδα ὑμᾶς ἀγνοοῦν- 
tac Καὶ ἑγὼ Νιχήτης ἔφην ^ Πολλὰ iv τῷ βίῳ 
ἠχούσαμεν ἄπιστα " τοῦ δὲ τοιούτου λόγου ἀνοητότερον 
οὗ προσεδοχήσαμεν ἀχοῦσαί ποτε. Εἰ γὰρ δαίμων 
ὑποχρίνεται ἡ τοῦ τεθνεῶτος εἶναι ψυχὴ, τίς ἄρα 
τῆς ψυχῆς χρεία, τοῦ χωρισθῆναι τοῦ σώματος ; 
Οὐχ αὐτοὶ δὲ παρόντες ἠχούσχμέν σου, τοῦ σχήνους 
τὴν ψυχὴν ἑξορκίζοντος ; πῶς δὲ xal ἄλλου ὀρχιζο- 
μένου, ἕτερος μὴ 58 ὀρχισθεὶς, ὡς φοδηθεὶς, ὗπα- 
χούει ; Οὐχ ἄρα δὲ xai αὐτὸς ἐξεταζόμενός moto 
πρὸς ἡμῶν͵, τίνος χάριν ἐνίοτε xal παύονται al 
προσεδρεῖαι, εἴρηκας, ὅτι ψυχὴ πληρώσασα τὸν ὑπὲρ 
γῆς χρόνον ὃν ἔμελλεν ἐν σώματι διατελεῖν, clc 
ἄδην πορεύέται: προσετίθεις δὲ λέγων, ὅτι τῶν ἰδίῳ 
θανάτῳ τελευτησάντων αἱ ψυχαὶ, ἐπειδὴ πρὸς ἄδην 


αὐτόθι χωρήσασαι φρουροῦνται, εὐχόπως 38 ἐλθεῖν 
ἀφίενται ; 
XXXII. Ταῦτα τοῦ Νιχήτου εἰπόντος, ᾿Αχύλας 


αὐτὸς πάλιν ἔφη: Ἐῤδουλόμην παρὰ σοῦ τοῦτο μό- 
νον μαθεῖν, Σίμων, εἴτε ψυχὴ, εἴτε δαίμων ἐστὶ τὸ 
ὁρχιζόμενον, τί δὲ xa! φοδούμενον οὐ παραπέμπεται 


τοὺς ὄρχους ; Καὶ ὁ Σίμων Κόλασιν, φησὶ, παρα- 
χούσασα οἷὸδε μέλλειν παθεῖν. Καὶ ᾿ὁ ᾿Αχύλας " 


Οὐχοῦν εἰ 9* ὁρχιζομένη ψυχὴ ἔρχεται, xat χρίσις 
ἄρα γίνεται. El οὖν αἱ ψυχαὶ ἀθάνατοι, πάντως 
ἐστὶ χαὶ κρίσις. “Ὥστε el xai τοὺς ἐπὶ κακῇ πράξει 
ὁρκισθέ ἔντας, εἶτα xal παραχούσαντας καταδικασθῆ- 
ναι φὴς, πῶς οὐ πεφόδησαι σὺ τούτους χατ- 
αναγχάζειν, τῶν ἀναγχαζομένων ἐπὶ παραχοῇ χολαζο- 
μένων ; τὸ γὰρ ἤδη σε μὴ παθεῖν ἐφ᾽ οἷς ἔδρασας, 
οὐ θαῦμα' ἐπεὶ μήπω χρίσις ἐστὶν, ἵνα σὺ μὲν δί- 
χὴν δῷς περὶ ὧν ἠνάγχασας, τὸ δὲ ἀναγχασθὲν ὑπὸ 
συγγνώμην γένηται, ὡς τῆς χαχῆς πράξεως τὸν ὅρκον 
προτιμῆσαν. Ὁ δὲ τούτων ἀχούσας ὡργίσθη, θάνατον, 
εἰ μὴ σιωπῶμεν, ἡμῖν ἀπειλήσας. 


XXXIII. Ταῦτα τοῦ ᾿Αχύλα εἰπόντος, ἐγὼ Κλήμης 
ἐπυθόμην᾽ τί 9' àpa ἐστὶν ἃ ποιεῖ θαυμάσια. Οἱ 
δέ: ᾿Δνδριάντας, εἶπον, ποιεῖ περιπατεῖν * xal χυ- 
λιόμενος ἐπὶ πῦρ οὐ χαίεται" ἐνίοτε δὲ xal πέταται, 
καὶ éx λίθων ἄρτους ποιεῖ, ὄφις γίνεται, εἷς αἶγα 
μεταμορφοῦται, διπρόσωπος γίνεται, εἰς χρυσὸν 
μεταδάλλεται. θύρας κεχλεισμένας ἀνοίγει, σίδηρον 
λύει, ἐν δείπνοις εἴδωλα παντοδαπῶν ἰδεῶν παρ- 
ἰστησι" τὰ ἐν τῇ οἰκίᾳ σχεύη ὡς αὐτόματα φερόμενα 
πρὸς ὑπηρεσίαν ὁρᾶσθαι ποιεῖ, τῶν φερόντων οὐ 
βλεπομένων. Γαῦτα λεγόντων, ἀχούων 56 ἐθαύμα - 
ζον ἐμαρτύρουν δὲ τὰ τοιαῦτα αὐτοὶ ἰστορηχέ - 
ναι 9, 

XXXIV. Τούτων οὕτω ῥηθέντων, ἧκε Ζακχαῖος 
τοιαῦτα τῷ Πέτρῳ διασαφῶν "Ἤδη λοιπὸν, ὦ Πέτρε, 
χαιρὸς πρὸς τὸ ixÓdvta σε διαλεχθῆναι τοῖς συνελ- 
θοῦσι. Πολὺς γὰρ ἐπὶ τῆς αὐλῆς συναθροισθεὶς ἀνα- 


VARLE LECTIONES. 


99 al. inser. 


οὐχ εὐχώλως. Clement. οὐχ εὐκόπως. 9* al. 


st μὴ ὑπάρχῃ ; vel ἐπεὶ ru ὑπάρχει. 91 a], inser. αὐτός. Al add. ἐνεργεῖ. "3 al. ὁ μή. 
$. 8. Rec 
αὐτῶν, 91 al. inser. παρόντες, 5 Clement. hom. ir, cap. 


29, etc etc. 


9 al. 
, 9. Anas. iceph. ** al, add. 


Recogn. 1. 


Cedren., 
1L. c. 10, etc. 


49'l : 


CLEMENTINA. — EPITOME DE GESTIS S. PETRI. 


498 


μένει σε ὄχλος, οὔ ἐν μέσῳ χαθάπερ τις πολέμχρ- A peritur; in quorum medio tanquam aliquis belli 


xoc 9 ὁπ᾽ αὐτῶν δορυφορούμενος ἕστηχε Σίμων, Ὁ 
δὲ Πέτρος ἀχούσας, εὐχῆς χάριν ὑποχωρῆσαί μοι χε- 
λεύσας !9 μήπω τὸ σωτήριον βάπτισμα δεξαμένῳ, 
τοῖς ἤδη τελείοις" ᾿Αναστάντες, ἔφη, εὐξώμεθα, ἵνα 
Θεὸς τοῖς ἀνεχλείπτοις αὐτσῦ οἰχτιρμοῖς συνεργήσῃ 
μοι ὁρμῶντι πρὸς σωτηρίαν τῶν ὑπ᾽ αὐτοῦ χτισθέν- 
τῶν ἀνθρώπων. Καὶ τοῦτο εἰπὼν, εὐξάμενος ἐξήει 
εἷς τὸν ὕπαιθρον τῆς αὐλῆς τόπον μέγαν ὄντα, ἔνθα 
συνεληλυθότες ἦσαν πολλοὶ, ἵν᾽ ἀχουσταὶ γένωνται 
τῶν λεχθησομένων. Στὰς οὖν xai ἔδὼν μετὰ πάσης 
ἡσυχίας τὸν πάντα λαὸν εἰς αὐτὸν ἀτενίζοντα, Σί- 
μωνα δὲ τὸν Μάγον εἰς μέσον ἑστῶτα τοῦ λέγειν 
ἤρξατο οὔτως" 

XXXV. Εἰρήνη εἴη πᾶσιν ὑμῖν τοῖς ἑτοίμως 
ἔχουσι δεξιὰς διδόναι τῇ τοῦ Θεοῦ ἀληθείᾳ, ἣν αὐτοῦ 
μεγάλην τε xal ἀσύγχριτον ἐν τῷ νῦν κόσμῳ ὑπάρ- 
χουσαν δωρεὰν, ὁ ἀποστείλας ἡμᾶς Κύριος Ἰησοῦς 
Χριστὸς ὁ Υἱὸς τοῦ ζῶντος Θεοῦ, ταύτην ἡμῖν ἐνε- 
τείλατο τὴν προσηγορίαν, πρὸ τῶν τῆς διδασχαλίας 
λόγων ὑμῖν ἐπιφθέγγεσθαι: ἵνα ἐάν τις ἦ ἐν ὑμῖν 
εἰρήνης τέχνον, διὰ τῆς διδασχαλίας ἡμῶν χκαταλάδῃ 
αὐτὸν d εἰρήνη" εἰ δὲ ταύτην λαύδεῖν ὑμῶν τις μὴ 
θέλοι, τότε καὶ ἡμεῖς ἀποτιναξάμενοι τὸν κονιορτὸν 
τῶν ποδῶν ἡμῶν εἰς μαρτύριον, εἰς ἑτέρων ἀπίω- 
μεν 3 οἰκίας xal πόλεις. Καὶ ἀληθῶρ ὑμῖν λέγομεν" 
᾿Ανεχτότερον ἔσται γῇ Σοδόμων χαὶ Γομόῤῥας ἐν 
ἡμέρᾳ κρίσεως, ἢ τῷ τῆς ἀπειθείας τόπῳ ἐνδιατρί- 

εἰν πρῶτον μὲν, ὅτι ἀφ᾽ ἑαυτῶν οὐχ oto! τε γε- 
γόνατε τὴν ἀλήθειαν ἐπιγνῶνχ!" δεύτερον, ὅτ! τὰ 
καθ᾽ ἡμᾶς ἀχούσαντες, οὐχ ἤλθετε μέχρις ἁμῶν" 
τρίτον, ὅτι χαὶ ἐλθοῦσιν ἡμῖν ἐπειθήσχτε. Διὸ 
φειδόμενοι ὑμῶν, προῖκα εὐχόμεθα τὴν εἰρήνην d- 
μῶν ἐλθεῖν ἐφ᾽ ὑμᾶς. Εἰ οὖν ταύτην ἔχειν ἐρέλετε, 
δεῖ ὁμᾶς προθύμως τοὺς περὶ τῆς εὐσεδείας δέξασθαι 
λόγους, χαὶ τὴν Θεῷ ἀρέσχουσαν πολιτείαν ἐπανε- 
Αἔσθαι, ἵν’ εὐσεθδῶς χαὶ διχαίως ζήσαντες, τῶν 
αἰωνίων ἀγαθῶν γένησθε κληρονόμοι. 

XXXVI. Καὶ τοῦ Πέτρου ταῦτα εἰπόντος, xal 
περὶ τῶν ἔργων τοῦ Θεοῦ διδάξαντος, χαὶ πόσα παρὰ 
τοῦ Θεοῦ τῷ ἀνθρώπῳ τὰ ἀγαθὰ ἐδωρήθη, καὶ παρ- 
αινέσχντος πολλὰ περὶ μοναρχίας, ὁ Σίμων ἔξω τοῦ 
ὄχλου βοῇ μεγάλῃ ἔφη" Τί ψευδόμενος ἀπατᾷν θέλεις 
τὸν παρεστῶτά σοι ἰδιώτην ὄχλον: πείθων αὐτοὺς, 
θεοὺς μήτε ὀνομάζειν, μήτε λέγειν ἐξὸν εἶναι; τῶν 
παρὰ Ἰουδαίοις δημοσίων βίόλων πολλοὺς θεοὺς 


λεγουσῶν. Καὶ νῦν δὲ μετὰ πάντων ἀπ᾽ αὐτῶν σοι ἢ 


τῶν βιδλίων περὶ τοῦ δεῖν θεοὺς νομίζειν, συζητῆσαι 
, A Ἥ — 1 

βούλομαι" πρότερον πεοὶ οὗ ἔφης Θεοῦ, δείξας μκὴ 
αὑτὸν τὴν ἀνωτάτω xa! πάντα δυναμένην Πρόνοιαν, 
x40' ὃ ἀπρόγνωστός ἐστιν, ἀτελὴς, ἐνδεὴς, xxi ὅλως 
2 À , -- 

οὐκ ἀγαθός. ᾿Αμέλει χαὶ τούτου δειχθέντος ἀπὸ τῶν 
Γραφῶν, ὡς ἐγὼ λέγω, ἕτερος ἀγράφως περιλείπεται 
εἶναι Θεὸς, προγνωστικὸς, τέλειος, ἀνενδεὴς, ἀγαθὸς, 


dux ab iis protectus ac stipatus constitit Simon. 
Hoc audito Petrus, cum orationis gratia secedere 
me jussisset, qui nondum consecutus fueram salu- 
tare baptisma ; ad jam perfectos ac baptizatos, 
Surgentes, inquit, oremus, ut Deus pro suis per- 
petuis miserationibus opituletur mihi prodeunti ob 
salutem hominum ab ipso creatorum. Utque hoc 
dixit, oratione facta, exiit in atrii locum subdia- 
lem et magnum, quo multi convenerant, ut fierent 
auditores eorum qu: dicenda essent. Stans, ergo, 
cernensque universum populum summo cum silen- 
tio oculos in ipsum conjicere, ac Sinonem Magum 
in medio stare, hunc in modum loqui copit : 
XXXV. ! Pax sit omnibus vobis, qui parati estis 
dexteras dare veritati Dei ; quam, magnum aempe 
ac incomparabile ejus munus in hoc mundo ut in 
salutationem vobis ante sermones doctrine accla- 
memus precepit nobis qui misit nos Dominus 
Jesus Christus, Filius Dei vivi ; quo si aliquis inter 
vos sit filius pacis, per doctrinam nostram par 
eum complectatur; si quis autem vestrum eam 
accipere nolit, tunc et nos excusso pedum nostro- 
rum pulvere in testimonium, ad aliorum domos 80 
civitates abeamus 3. Ac vere dicimus vobis : Tole- 
rabilius erit in die judicii, fuisse in terra Sodomo- 
rum et Gomorrhe, quam in loco incredulitatis : 
primo quidem, quia non potuistis ex vobis agnos- 
cere veritatem : secundo, quoniam de nostris cum 
audieritis, non venistis usque ad nos : tertio, quia 
etiam nobis ad vos profectis non credidistis. Quare 


C gratificantes vobis, ultro oramus, ut pax nostra 


veniat super vos. Si ergo eam habere vultis, opor- 
tet vos alacri animo suscipere habitos de pietate 
sermones, atque Deo placitam amplecti vitam ; ut, 
pia justaque vita transacta, zternorum bonorum 
heredes sitis. 


XXXVI. * Que cum Petrus dixisset, ac de operi- 
bus Dei docuisset, quantaque bona a Deo homini 
sint donata; atque multa monuisset de monarchia, 
id est. unius Dei principatu, Simon extra turbam 
voce magna infit : Quid astantem tibi imperitam 
multitudinem vis mentiendo decipere, dum per- 
suades eis, deos nec nominare licitum esse, nec 
dicere? cum publici Judaeorum libri multos deos 
asseverent? Et vero nunc coram omnibus, ex iis 
libris tecum disputare volo de eo, quod deos exsi- 
stere sit. existimandum : et prius de eo Deo quem 
protulisti, ostendo eum non esse supremam ac om- 
nipotentem Providentiam ; quia improvidus futuro- 
rum est, imperfectus, indigens, ac omnino non 
bonus. Quo, nimirum, demonstrato ex Scripturis, 
quemadmodum ego assero, restat ut sit alius Deus 


VARIE LECTIONES 
9 al. πολεμάρχης. al. ταξίαρχος. 100. 8], inger. μικρόν. 1 Recogn. 1. n, c. 30. ? Matth. x, 12. 


11; Luc. x, 3 al. ἀπιώμενοι. 


Marc. vi, 
Gedren. 


* Clement. hom. im, c. 38, etc. 1. s. Rec. wu, 37., 


499 


S. CLEMENTIS 1 ROV. PONT. OPERA DUBIA. 


$00 


in Seriptura non commemoratus, prescius futuro- ἃ πάντων ἀπηλλαγμένος χαχῶν᾽ ὃν δὲ σὺ φὴς δη- 


rum, perfectus, non indigens, bonus, ab omnibus 
malis liber : ille autem quem loqueris, mundi opi- 
fex, contrariis oppositus est. 

XXXVII. Statim ergo, qui ad ejus similitudinem 
factus est, Adamus, etiam cecus creatur, propter 
quod et transgressor invenitur, atque a Deo ejici- 
tur, morteque mulctatur. Simili quoque modo, qui 
finxit illum, quandoquidem cuncta non videt, in 
Sodomorum exitio, Venite, inquit, el. descendentes 
videamus, an. secundum clamorem ipsorum, qui ad 
me venit, perficiant ; sin minus, ut sciam δ, et igna- 
rum se ostendit. Quando autem dicit de Adamo : 
Ejiciamus eum, ne forte extensa manu sua. attingat 
lignum vitz, et comedat, et vivel in ternum * ; in- 


videt. Cumque scriptum est : Secum reputavit Deus, B 


quod fecissel hominem 1? ; ct pomnitentia ducitur, et 
ignorat : nam illud, secum veputavit, consideratio 
est, qua aliquis ob eorum qua cupit ignorationem, 
finem diligenter explorare vult ; aut est ponitentis 
de re que preter sententiam contigit. Quod etiam 
scriptum est : Odoratus est Dominus odorem suavi- 
talis 156. indigentis est, et nidore carnium delecta- 
tum fuisse, non boni. Tentare autem, sicut scrip- 
tum est : Tenlavit Dominus Abrahamum 18; mal! 
est, ac ejus qui ignoret exitum patientim. 
XXXVIII. Sicque Simon, multis Scripture dictis' 
male assumptis probare nitebatur Deum perinde ac 
homines omni perpessioni obnoxium esse. Tum Pe- 
trus : Àn, inquit, qui malus ac plane improbus est 
nullatenus velit se ipse arguere in iis que peccat' 


responde mihi. Simon respondit : Minime velit. E, C 


Petrus : Quo modo igitur malus ac improbus esse 
potest Deus, cum ipsius voluniate opprobria in 
illum conscripta, publice proposita sint? Ac Simon : 
Fieri potest, ut illius reprehensio citra ipsius sen- 
tentiam ab alia Virtute sit scripta. Dixit Petrus : 
Primum ergo hoc quaeramus. Si suo quidem con- 
silio se reprehendit, ut tu prius ultro confessus es, 
improbus non est : sin vero alia Virtute, inquiren- 
dum est ac omnibus viribus examinandum, num 
quis eum qui solus bonus existat, omnibus malis 
subjecerit. 

XXXIX. Et Simon : Manifestum est te nolle au- 
dire ex Bcripluris reprehensionem Dei tui. Ac Pe- 
trus : [pseid facere mihi videris ; qui enim ordinem 


μιουργὸν, τοῖς ἐναντίοις ἀντιχείμενος τυγχάνει. 


XXXVII. Αὐτίκα γοῦν ὁ χαθ᾽ ὁμοίωσιν αὐτοῦ γε- 
γονὼς ᾿Αδὰμ, καὶ τυφλὸς χτίζεται 5, ἐφ᾽ ᾧ xal πα- 
ραδάτης εὑρίσχεται, xxi τοῦ 9 Θεοῦ 1 ἐχθδάλλεται, 
xai θανάτῳ τιμωρεῖται. Ὁμοίως τε xai ὁ πλάσας 
αὐτὸν, ἐπεὶ μὴ τὰ πάντα ὁρᾷ, ἐπὶ τῇ Σοδόμων xa- 
ταστροφῇ᾽ Δεῦτε, λέγει, καὶ καταύάντες ἴδωμεν, 
εἰ χατὰ τὴν χραυγὴν αὐτῶν τὴν ἐρχομένην 
πρὸς μὲ συντελοῦνται, εἰ δὲ μὴ, ἵνα γνῶ" καὶ 
ἀγνοοῦντα ἑαυτὸν δείκνυσι. Τῷ δὲ εἰπεῖν περὶ τοῦ 
᾿Αδάμ: Ἐχδάλωμεν ἀὐτὸν, μή πως ἐχτείνας τὴν 
χεῖρα αὐτοῦ ἅψηται τοῦ ξύλου τῆς ζωῆς xal 
φάγῃ, xxi ζήσει 11 εἰς τὸν αἰῶνα, φθονεῖ 13. Καὶ 
τῷ γεγράφθαι, ὅτι Ἐνεθυμήθη ὁ θεὸς ὅτι 
ἐποίησε τὸν ἀνθρωπον᾽ xai μετανοεῖ, καὶ ἀγνοεῖ" 
τὸ γὰρ ἐνεθυμήθη, σχέψις ἐστὶ, ἦ τις δι’ ἄγνοιαν 
ὧν βούλεται, τὸ τέλος ἀχριοῶσαι θέλει, Tj ἐπὶ τῷ 
παρὰ !5 γνώμην ἀπούάντι μεταμελουμένου !*. Καὶ 
τὸ γεγράφθαι ὅτι 5 Ὡσφράνθη Κύριος ὀσμὴν 
εὐωδίας, ἐνδεοῦς ἐστι, xal τὸ ἐπὶ χνίσσῃ σαρχῶν 
ἡσθῆναι, οὐκ ἀγαθοῦ. Τὸ δὲ πειράζειν, ὡς γέ- 
γράπτα! ὅτι 17. Ἐπείραζε Κύριος τὸν ᾿Αὐραὰμ, 
χαχοῦ, χαὶ τὸ τέλος τῆς ὑπομονῆς ἀγνοοῦντος. 

XXXVIII. Ὁμῶς ὁ Σίμων πολλὰ τῆς Γραφῆς χα- 
χῶς ἐχλαμδάνων, δεικνύειν ἔσπευδε παντὶ πάθει τοῖς 
ἀνθρώποις ὁμοίως τὸν Θεὸν ὑποχείμενον. Καὶ ὁ Πέ- 
«poc El μηδὲν 19 ἀγαπᾷ, φησὶν, ὁ καχὸς xal πάνυ 
μοχθηρὸς. ἐφ᾽ οἷς ἁμαρτάνει ἑαυτὸν ἑαυτὸν ἐλέγχειν, ἀπό- 
χριναί μοι. Καὶ ὁ Σίμων' Οὐχ ἀγαπᾷ, ἔφη: Καὶ ὁ 
Πέτρος Πῶς οὖν χαχὸς xai μοχθηρὸς εἶναι δύναται 
ὁ Θεὸς, εἴπερ αὐτοῦ θελήματι τὰ xat! αὐτοῦ δεινὰ 9) 
δημοσίᾳ γραφέντα προετέθη ; Καὶ ὁ Σίμων: 'Evótyt- 
ται μὴ κατὰ προαίρεσιν αὐτοῦ ὑφ᾽ ἑτέρας Δυνάμεως 
τὸν κατ᾽ αὐτῶν γραφῆναι ἔλεγχον" Kal ὁ Πέτρος ἔφη" 
Πρῶτον οὖν τοῦτο ζητήσωμεν. El μὲν ὑπὸ τῆς ἑαυτοῦ 
βουλῆς ἑαυτοῦ ἤλεγξεν, ὡς φθάσας σὺ πρότερον ὧμο- 
λέγησας, μοχθηρὸς οὐχ ἔστιν εἰ δὲ xal ὑφ᾽ ἑτέρας 
Δυνάμεως, ζητητέον χαὶ παντὶ σθένει ἐξεταστέον, μή 
τις αὐτὸν μόνον ἀγαθὸν ὄντα, ἐπὶ πᾶσι τοῖς χαχοῖς 
ὁπέλαδε 3. 

XXXIX. Καὶ ὁ Σίμων. Πρόδηλος c! φεύγων ἀπὸ 
τῶν Γραφῶν ἀχοῦσαι τὸν κατὰ τοῦ Θεοῦ σου ἔλεγχον. 
Καὶ ὁ Πέτρος: Αὐτός μοι φαίνῃ τοῦτο ποιῶν Ó γὰρ 


quastionis vitat, examen verum fleri non vult. ἢ τάξιν ζητήσεως φεύγων, ἐξέτασιν ἀληθῆ γενέσθαι οὐ 


Unde ego qui ordine uter, et volo primum scripto- 
rem considerari ; manifeste cupio recta via ince- 
dere. Tum Simon : Primo fatere, an vera sint que 
scripta suntin mundiopificem ; nec sitomnium su- 
premus, cum juxta Scripturas omni nequitie sit 
obnoxius ; et postea scriptorem quaeremus. Petrus 


βούλεται. Ὅθεν ἐγὼ τῇ τάξει χρώμενος, καὶ βουλό- 
μενος πρῶτον τὸν συγγραφέα νοηθῆναι, πρόδηλός εἰμ: 
τὴν εὐθεῖαν ὁδεύειν θέλων. Καὶ ὁ Σίμων: Ὁμολόγησον 
πρῶτον, εἴ γε τὰ xatà τοῦ δημιουργοῦ γεγραμμένα 
ἀληθῆ ἐστι, xal οὐχ ἔστιν ὁ τῶν ὅλων ἀνώτερος, κατὰ 
τὰς Γραφὰς πάσῃ ὑποχείμενος μοχθηρίᾳ, χαὶ ὕστε- 


VARLE LECTIONES. 


5 al. add. xz! γνῶσιν ἀγαθοῦ τυχὸν ἢ χαχοῦ μὴ ἔχων γνωρίζεται. δ. Forte τοῦ θείου παραδείσου, 
αἱ 


eilivino paradiso. CLER. 
0571. 13 ul. χαὶ el)ovzt. 
2] . n al. ka. 


^ 5 
72220£!309. 


I! Gen xxit, 1. 19 al μή. 


* Gen. xvii, 21. 
^ al. μὴ xazx. al xeza. 
30 al. xaxa. 


1! g]. 
16 Gen. vill, 


? Gen. Π|, 
!* 8], μεταμελομένου. 
31 ὑπίδαλε Clement. 


22. 10 Gen. vi, 
13 gl. Καί. 


501 


CLEMENTINA. — EPITOME DE GESTIS S. PETRI. 


$02 


pov ζητήσομεν 33 τὸν συγγράψαντα. Kai ὁ Πέτρος * A autem : Ne id de me videatur, respondeo. Ego aio, 


Ἵνα μὴ δόξω 35, ἀποχρίνομαι. ᾿Εγὼ φημι ὅτι τὰ 
δοχοῦντά got ταῦτα χατὰ Θεοῦ γεγράφθαι, ἀληθῆ μέν 
ἐστιν ἀλλὰ xal οὕτως, οὔπω τὸν Θεὸν δείκνυσι μοχ- 
θηρόν. Καὶ ὁ Σίμων: Πῶς οὖν, ἔφη, τοῦτο συστῆσαι 
δύνασαι ; 

XL. Καὶ ὁ Πέτρος’ Τὸν ᾿Αδὰμ τυφλὸν λέγεις γεν- 
νηθῆναι, ὅπερ οὐχ ἦν. Οὐ γὰρ ἂν τυφλῷ ἑντελλόμε- 
νος ἐδείχνυε λέγων᾽ ᾿Απὸ δὲ τοῦ ξύλου τοῦ γινώ- 
σχεῖν χαλὸν xai πονηρὸν, μὴ γεύσησθε. Καὶ ὁ Σί- 
pov. μεταδαλών- Τυσλὸν ἔλεγε (a) τὸν νοῦν αὐτοῦ. Καὶ 
ὁ Πέτρος" Πῶς xal τὸν νοῦν τυφλὸς ἠδύνατο εἶναι, ὁ 
πρὸ τοῦ γεύσσσθαι τοῦ φυτοῦ, συμφώνως τῷ χτίσαντι 
αὐτὸν οἰχεῖα πᾶσιν ἑπιθεὶς τοῖς ζώοις ὀνόματα ; Καὶ 
ὃ Σίμων’ Εἰ πρόγνωσιν εἶχεν ᾿Αδὰμ, διὰ τί οὐ προέ- 
νὼ τὸν τὴν γιναῖχα αὐτοῦ ἀπατήσαντα ὄφιν ; Καὶ ὁ 
Πέτρος: Εἰ πρόγνωσιν μὴ εἴχεν ᾿Αδὰμ, πῶς τοῖς 
υἱοῖς αὐτοῦ πρὸς τὰς ἐσομένας πράξεις ἅμα τῷ γεννη- 
θῆναι, χαὶ τὰ ὀνόματα ἐπιτέθειχε ; τὸν μὲν πρῶτον 
χαλέσας Κάϊν, ὃ ἑομηνεύεται ζῆλος, ὃς xai ζηλώσας 
ἀνεῖλε τὸν ἀδελφὸν αὐτοῦ τὸν "Δύελ, ὃ ἑρμηνεύεται 
πένθος" ἐπ᾿ αὐτῷ γὰρ πρώτῳ φονευθέντι ἐπένθησαν 
ol γονεῖς. Εἴ δὲ ᾿Αδὰμ ἔργον Θεοῦ ὑπάρρχων πρύγνω- 
σιν εἶχε, πολλῷ μᾶλλον ὁ δημιουργήσας αὐτὸν Θεός. 
Σύ δὲ, ὦ Σίμων, χακῶς νοῶν τὰς θείας Γραφὰς, φι- 
μώθητι. 


XLI. Τὸ δὲ γεγράφθαι: Ἐνεθυμήθη ὁ Θεὸς, ὡς 
λογισμῷ χρησαμένου διὰ τὴν ἀγνοιαν᾽ ἔτι μὴν καί’ 
Ἐπείραζε Κύριος τὸν ᾿Αὐραὰμ, ἵνα γνῷ εἰ ὑπε- 
νέγχῃ * xai τό" Καταδάντες ἴδωμεν εἰ κατὰ τὴν 


χραυγὴν αὐτῶν τὴν ἐρχομένην πρὸς μὲ cote - G 


λοῦνται' εἰ δὲ μὴ, ἵνα γνὼ καὶ ἵνα μὴ εἰς πολὺ μη- 
χύνω τὸν λόγον, σαφῆ τὴν διάνοιαν xal διάγνωσιν αἱ 
δήσεις ἔχουσιν αὖται, μὴ καταγινώσχουσα! τοῦ Θεοῦ 
ἄγνοιαν, χἂν τὴν σὴν τοῦτο διαφεύγῃ διάνοιαν ?9- ὅτι 
δέ ὄντως προγινώσχει, λέγει τῷ ᾿Αὐρχάμ:" Τινώσχων 
γνώσῃ ὅτι πάροιχον ἔσται τὸ σπέρμα σου ἐν γῇ 
οὐχ ἰδίᾳ" xai δουλώσουτιν αὐτὸ, χαχώσουσι, xai 
ταπεινώσουσιν αὐτοὺς ἔτη τετραχόσια * τὸ δὲ 
ἔθνος ᾧ ἐὰν δουλεύσωσι χρινῶώ ἐγώ" μετὰ δὲ ταῦτα 
ἐξελεύσονται ὧδε μετὰ ἀποσχευῆς πολλῆς * σὺ δὲ 
ἀπελεύσῃ πρὸς τοὺς πατέρας σου μετ᾽ εἰρήνης, 
τραφεὶς ἐν γήρᾳ χαλῷ - τετάρτῃ δὲ γενεζ ἀπο - 
στραφήσονται ὧδε. Ταῦτα δὲ πάντως μετὰ πολ- 
λὰς ?! ἄρα συμδήσεσθαι μέλλοντα γενεὰς 33, προγινώ- 
σχοντός ἐστι χαὶ σαφέστατα εἰδότος. 

XLII.'H μὲν οὖν περὶ τούτων ζήτησις xal εἰς τρί- 
τὴν παρετείνετο τὴν ἠμέραν, ἐπιφωσχούσης δὲ τῆς 
τετάρτης, φυγὰς ὁ Σίμων εἰς Τύρον ᾧχετο. Καὶ οὐ 
μετὰ πολλὰς ἡμέρας ἀφίχοντό τινες ἐχεῖθεν ἐπαγ- 
γέλλοντες δ᾽ τῷ Πέτρῳ, ὅτι Σίμων μεγάλα θαυμάσια 
ἐν Τύρῳ ποιῶν, πολλοὺς τῶν ἐχεῖ χατέπληξε, χαὶ σὲ 


ista, quz Itibi censentur adversus Deum βογιρίδ, 
vera quidem esse ; verum etiam sic, non ostendere 
Deum esse improbum.Qui ergo, inquit Simon, hoc 
potes astruere? 


XL. ?* At Petrus : Adamum dicis cecum forma- 
tum esse;quod tamen ille non erat.Non enim ceco 
precipiens ostendisset,ac dixisset : De ligno autem 
sclentiz boni et mali:ne gustetis 35, Et Simon inver- 
tens respondit : Cecam dixit mentem ipsius. Ác 
Petrus : Qua ratione mente cecus esse poterat, 
qui antequam gustasset fructum,convenienter crea- 
tori ipsius, propria omnibus animalibus imposuit 
nomina ? Simon vero: 8i Adamus prenotionem ha- 
buit, quare non prenovit serpentem qui ejus uxo- 
rem decepit? Rursum Petrus: Si prenotionem non 
habuit Adamus, quo modo filiis suis,simul ac nati 
sunt, etiam nomina imposuit secundum futuras 
actiones ? primum vocans,Cain, quod interpretatur 
amulatio ; qui etiam, emulatione ductus interfecit 
fratrem suum Abel, quod interpretatur luctus ; su- 
per eo siquidem primo occiso, parentes luxerunt. 
Quod si Adamus, qui Dei opus erat, prenotione 
preditus fuit ; mullo magis qui condidit eum Deus. 
Tu autem, o Simon, cum male intelligas divinas 
Scripturas, obturato ore tace. 

XLI. Porro quod scriptum est : Secum reputavit 
Deus 35, quasi utatur ratiocinatione propter igno- 
rantiam ;et adhuc: Tentavit Dominus Abrahamum", 
ut cognosceret an is ferret patienter : illud etiam : 
Descendentes videamus, an secundum clamorem ipso- 
rum, qui venil ad. me, perficianl ; sin minus, ut 
sciam 38: ac ne sermonem longius protraham, cla- 
rum sensum ac intellectum habent ea testimonia, 
nec Deum de ignorantia arguunt; licet id tuam fu- 
giat intelligentiam. Quod autem revera presciat, 
ideo dicit Abrahamo: Sciendo scies,quod peregrinum 
erit semen tuum in. lerra non sua ; el in. servitulem 
redigent illud, et affligent, et depriment eos quadrin- 
gen!is annis : gentem. autem cui servient, ego judi- 
cabo: post haec vero exibunt huc cum multo apparatu: 
tu autem abibis ad patres tuos cum pace, nutritus in 
senectute bona : quarta vero generatione revertentur 
huc 89. Et sane ista qua post multas generationes 
eventura erant, ostendunt quod prenoscat, et ma- 


D nifestissime ac certissime sciat. 


XLII. 83 Itaque de istis rebus inquisitio ad ter- 
tium quoque diem producta est.Quarto autem illu- 
cescente, Simon in Tyrum fuga se abripuit. Neo 
multis post diebus quidam illinc venerunt, ita re- 
nuntiantes Petro : Simon, magnas prestigias Tyri 
edendo,multos incolarum perculit ; teque pluribus 


(a) Mallem legere ἔλεγον, Latine, dixi. Eprr. PATROL. 


VARLE LECTIONES. 


?3 al. ζητήσωμεν, ?? al. add. ἀντιλέγειν σου τῇ ἀταξίᾳ, μὴ θέλων ζητεῖν. 3 Clement. hom. mi, 
c. 42, etc. 36 Gen. n, 17. 356 Gen. vi, 6. 51 Gen. xxi, 1. 3 Gen. xvii, 24. 39 al. ἀμόλυωπίαν.- 


*9 (xen, xv, 13. ?! al. xai τὰ πολλαῖς. ?* al. γενεαῖς. 


ἀπαγγέλλοντες, 


33 Clement. hom. mr, c. 58, etc. ** al. 


5o5 


CLEMENTINA. — EPITOME DE GESTIS S. PETRI. 


506 


οὐχ οἵομαι δυνήσεσθαί τινα, τοσοῦτον πῦρ ἀναφθὲν À matusest.Quocirca non puto quemquam valitu- 


κατασδέσαι. Διὸ τοῦ μὴ κινδυνεύειν ὑμᾶς ἐδ χάριν 
παραχαλῶ, μηδὲν ἐγχειρήσητε πρὸς αὐτὸν, πρὶν ἂν 
ὃ ἀπόστολος Πέτρος ἀφίχηται, ὃς τοῦ Κυρίου χαὶ 
Θεοῦ ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ δοχιμῶὥῶτατος ὑπάρχων 
μαθητὴς, δυνήσεται μόνος πρὸς τοσαύτην δυναστείαν 
ἀνταγωνίσασθαι. 

XLVI. Ταῦτα τῆς Βερνίχης εἰπούσης, ἡμεῖς ἕωθεν 
κάντα τὰ χατὰ τὸν Σίμωνα γράψαντες, εἷς περίπατον 
ἐτραπόμεθα. Καὶ δὴ xai ᾿Αππίων ὑπαντᾷ ἡμῖν μεθ᾽ ἑτέ. 
βων τριάχοντα. ᾿Αππίων ἐχεῖνος, οὗ πρόσθεν ἐμνήσθη- 
μεν. Καὶ ἅμα τῷ ἰδεῖν με, προσαγορεύσας τε xal χατα- 
σπασάμενος" Οὗτός ἐστι Κλήμης, ἔφη τοῖς μετ᾽ αὐτοῦ, 
περὶ τοῦ (α) πολὺν ἐν εὐγενείᾳ τε χαὶ τρόπων ἑλευθερίᾳ 
πρός ὑμᾶς ἐποιούμην Aóvov ὅτι ἀνὴρ γένος τε ὧν ἀπὸ 


Καίσαρος Τιδερίου, χαὶ πᾶσαν Ἐλληνικὴν παιδείαν Β 


ἑξησχημένος, ὑπὸ βαρδάρου τινὸς τὴν προσηγορίαν 
Πέτρου, τὰ Χριστιανῶν ποιεῖν xal λέγειν ἠπάτηται. 
Ὅθεν ἀξιῶ, συναγωνίσασθέ μοι πρὸς τὴν τούτου διόρ- 
θωσιν. Ἐφ᾽ ὑμῶν γὰρ αὐτοῦ πυνθάνομαι, xat. λεγέτω 
pov ἑπειδὴ πρὸς τὸ εὐσεδεῖν ἑαυτὸν ἀποδεδωχένα! 
νομίζει, πῶς οὐχὶ xal τὰ μέγιστα ἀσεθεῖ, τὰ πάτρια 
μὲν καταλιπὼν, ἀποχλίνας δὲ εἰς ἔθη βάρδαρα καὶ 
ἀλλόχοτα. 


ΧΙΝΤΙ. Κἀγὼ πρὸς σύὐτόν Τὴν μὲν πρὸς ἐμέ σου, φη- 
μὲ, ἀγαθὴν προαίρεσιν ἀποδέχομαι" τὴν δὲ ἀγνωσίαν 
ἀποσείομαι. Ἡ μὲν γὰρ προαίρεσις ἀγαθὴ, ὅτιπερ ἕν οἷς 
δοχεῖς χαλοῖς, ἕν τούτοις εἶναί με θέλεις" ἡ δὲ γνῶσις 
οὐκ ὀρθῶς ἔχουσα, προφάσει γὰρ φιλίας λανθάνεις 
πρὸς ἀπάτην ἡμᾶς ἑχχαλούμενος. Καὶ ὁ 'Ammlov: 
Οὐχοῦν ἀγνωσία σοι δοκεῖ τὰ πάτρια, ἔφη "7, φυλάτ- 
τοντα, τὰ Ἑλλήνων φρονεῖν ; Κἀγώ" Τὸν εὐσεύεῖν 
προῃρημένον, ἀπεχρινάμην, οὐ πάντως φυλάσσειν τὰ 
πάτρια δεῖ: ἀλλὰ φυλάσσειν μὲν, ἐὰν Jj εὐσεδῆ, ἀπο- 


σείεσθαι δὲ, μὴ οὕτως ἔχοντα. ᾿Ενδέχεται γὰρ τινα. 


πατρὸς ἀσεθοῦς 41 ὄντα, καὶ βουλόμενον εὑσεδεῖν, μὴ 
τὰ τοῦ πατρὸς ἐθέλειν μιμεῖσθαι, xal κατ᾽ ἴχνος αὐτοῖς 
ἕπεσθαι. Καὶ ὁ ᾿Αππίων᾽ Τί οὖν ; τὸν σὸν πατέρα φής 
οὐχ ἀγαθοῦ γεγονέναι βίου ; Κἀγὼ ἔφην, ὅτι" Καχοῦ 
μὲν αὐτὸν οὐχ ἂν εἴποιμι, πλὴν ὅτι τοῖς ψευδέσι xai 
χαχοῖς τῶν Ἐλλήνων ἐπίστευε μύθοις. Καὶ ὅς" Τίνες 
οἱ μῦθοι οὗτοι ; φησίν, Ἐγὼ δὲ ὑπολαθών’ 'H περὶ τὸν 
Θεὸν, εἴπον, οὐχ ὀρθὴ δόχησις, ὃν ἐὰν μακροθυμῇς, 
μετὰ τῶν ἄλλων ἀκούσῃ φιλομαθῶν 45, 


rum exstinguere tantumignem accensum.Quare,ea 
gratia ut vos in periculum non veniatis, hortor ne 
quidquam adversus eum tentetis, antequam apo- 
stolus Petrus venerit,qui,Domini ac Dei nostri Jesu 
Christi probatissimus discipulus,poterit solus con- 
tratantam potentiam dimicare. 

XLVI. His ἃ Berenice dictis, nos mane cuncta - 
de Simone cum scripsissemus, ad ambulationem 
convertimus gradum.Et continuo Appion cum aliis 
triginta occurrit nobis,Appion is, cujus ante men- 
lionem fecimus.Ac simul atque me vidit, salutans 
ac osculatus, Hic est, ait illis qui cum eo erant, 
Clemens,de quo multum ad vos sermonem habui, 
de illius nobilitate ao. moribus liberalibus ; quod 
vir, ex genere Tiberii Cesaris,et in omni Greca di- 
sciplina exercitatus,& barbaro quodam qui voca- 
tur Petrus,fraude compulsus esset ad peragendos 
ac predicandos Christianorum ritus. Quare rogo, 
adjuvate me in illo corrigendo. Nam coram vobis 
eum interrogo ; ac respondeat mihi, quandoquidem 
arbitratur quod se ut pietatem coleret, dediderit, 
quo modo non et maxime impius sit, qui patrios 
dereliquerit, declinaverit vero ad barbaros atque 
alienos et monstrosos mores. 

XLVII. Et ego ad illum : Tuam quidem in me, 
inquam, preclaram voluntatem, acceptam habeo; 
at ignorationem amolior.Scilicet preclara quidem 
voluntas est, dum in iis, que tibi bona videntur, 
me versari cupis : verum cognitio non recte habet; 
ignoras enim quod pretextu amicitie, nos in frau- 
dem voces.Et Appion : Num ergo ignoratio tibi vi- 
detur,nquit, patrios ritus servando, cum Grecis 
sentire ἢ Ad que ego respondi : Qui vitam pie agere 
statuit,non omnimodis debet patria instituta ser- 
vare ; Sed servare quidem,si pia sint, abjicere vero, 
8i ita se non habeant. Usu enim venire solet, ut 
aliquis patre impio natus, et volens vivere pie, no- 
lit patris mores imitari, eosque ad vestigium con- 
sectari.Ad hec Appion : Quid ergo ? patrem tuum 
ais non hona vita fuisse. Respondi ego : Mala qui- 
dem eum vita fuisse non dixerim ; nisi quod falsis 
80 pravis Grecorum fabulis habuit fidem. Et ille: 
Quaenam, inquit, sunt iste [800] ἢ Ego vero exci- 
piens, dixi: Non recta de Deo opinio, quam, si 
equo animo fers,cum aliie discendi cupidis audies. 


XLVIII. Διὸ πρὸ τῶν διαλόγων, εἰς τινὰ πλείονα παρε- ἢ — XLVIII. Quare ante dissertationem, secedamus 


χόμενον ἡσυχίαν ὑποχωρήσωμεν τόπον.Καὶ δὴ προὶόν - 
τες ἔνθα ναμάτων ἦν ψυχρῶν χαθαρὰ ῥεύματα, xai 
δένδρων παντοίων χλοερῶν τέρψις 99, ἐχαθεζόμεθα. 
Ἐπεὶ δὲ πάντες ἦσαν ὁρῶντες ἀτενῶς εἰς ἐμὲ, οὕτω 
τοῦ πρὸς αὐτοὺς ἄρχομαι λόγου. 

XLIX. Πολλή τις, ὦ ἄνδρες, διαφορὰ τυγχάνει ἀλη.- 
θείας τε xal συνηθείας. Ot μὲν γὰρ τῶν ᾿Ελλήνων πολ- 
λοὺς θεοὺς χαχοὺς xai πολυπαθεῖς ἡγήσαντο, ἵνα οἱ 
τὰ ὅμοια πράττειν θέλοντες ἐχείνους ἔχωσι! τοῦ κακοῦ 

(a) Lege περὶ οὗ. Eprr. PATROL. 


in aliquem locum, qui majorem quietem preebeat. 
Et eo progressi,ubi pura erant gelidorum laticum 
fluenta, et viridium omnis generis arborum oble- 
ctatio, consedimus. Cumque omnes me flxis oculis 
intuerentur, hunc in modum alloqui eos copi. 
XLIX. *^ Multa est, o viri, differentia inter veri- 
tatem atque consuetudinem. Ex Grecis enim alii 
multos deos malos pluribusque perturbationibus 
obnoxios induxerunt ; ut qui similia patrare velint, 


VARLE LECTIONES. 
45 4]. pi. 46. 4], ἔθη. 41 al. μὴ πατρὸς εὐσεδοῦς, '" al. φιλομαθῶς. “3 al. τέρψεις. 1. Recogn. 


e X. C. ὃν. 


509 


CLEMENTINA. — EPITOME DE GESTIS S. PETRI. 


510 


ὡς ἔτυχεν ἐγὼ χαταγνοὺς, τῷ μόνῳ ἀγαθῷ Θεῷ προσ- À divinitate imperitis persuasum fuerit.*?His egonon 


ἐφυγον, ἀποδεδωχὼς τὴν πίστιν ἀσφαλεῖ τῇ χρίσει, 
ὅτι ἐκ τῆς τοῦ Θεοῦ δικαίας χρίσεως xal νόμος ὥρι- 
atat, χαὶ ἣ ψυχὴ πάντως τὸ κατ᾽ ἀξίαν ὧν ἔπραξεν 
ὅπου δή ποτε ἀπολαμόάνει. 


LII. Ταῦτα μου εἰπόντος, ὃ ᾿Αππίων 53 ἐπήνεγχε τῷ 
λόγῳ: Τί γόρ ; οὐχὶ καὶ Ἕλληνες xai Ἑλλήνων νό- 
μοι ἀπαγορεύουσι τὰ τοιαῦτα, xal τοὺς μοιχούς τε 
xai ἄλλως τὰ ἐναντία πράττοντας τιμωρεῖσθαι νομο- 
θετοῦσι ; χἀγὼ ἔφην" Οὐχοῦν οἱ Ἑλλήνων θεοὶ τὰ 
ἐναντία τοῖς νόμοις διαπραξάμενοι, κόλασιν οὐ τὴν 
τυχοῦσαν ὀφείλουσι. Πῶς δὲ σωφρονίζειν ἐμαυτὸν 
δυνήσομαι, ὑπολαμθάνων ὅτι οἱ θεοὶ αὐτοὶ πρῶτοι 
ἅμα τῇ μοιχείᾳ, τὰ χαλεπὰ πάντα διεπράξαντο, xal 
δίχην οὐ δεδώχασι, ταύτῃ μᾶλλον ὀφείλοντες δοῦνχι, 
ὡς μὴ δουλεύοντες ἐπιθυμίᾳ εἰ δὲ ὑπέκειντο, πῶς 
ἦσαν θεοί: Καὶ ὁ ᾿Αππίων: Ἔστωσαν ἡμῖν σχοποὶ 
μηχέτι δ᾽ θεοὶ, ἀλλὰ 95 διχασταὶ͵ εἰς οὖς ἀφορῶντες, 
φοδηθησόμεθα ἁμαρτάνειν. Κἀγὼ ἔφην: Οὐχ ἔστιν 
ὅμοιον, ὦ ᾿Αππίων. Ὁ μὲν γὰρ πρὸς ἄνθρωπον τὸν 
σχοπὸν ἔχων, ἐλπίδι τοῦ λαθεῖν, ἀμαρτάνειν πάντως 
τολμήσειεν" ὁ δὲ Θεὸν παντόπεπτην τῇ ἑαυτοῦ ψυχῇ 
δρισάμενος, εἰδὼς αὐτὸν λαθεῖν, μὴ δύνασθαι, xal τὸ 
λάθρα ἁμαρτάνειν παραιτήσεται. 

LIII. Ταῦτα ὁ ᾿Αππίων ἀχούσας. "Hóttw ἔφη, ἐξ ὀτε 
ἤχουσα Χριστιανοῖς σε προσομιλοῦντα, ἠλλοιῶσθαι 96 
τὴν γνώμην. Καλῶς γὰρ εἴρηταί τινι Φθείρουσιν 
ἤθη χρηστὰ ὁμιλίαι κακαί. Κἀγὼ πρὸς αὐτόν, Οὐκχ- 
οὖν ἐπανορθοῦσιν ἤθη μὴ χρηστὰ ὁμιλίαι χαλχί, 
Ταῦτά uoo εἰπόντος, οἱ παρόντες φανεροὶ ἦσαν ὥσπερ 
ἡδάμενοι τοῖς ὑπ᾽ ἐμοῦ λεγομένοις" ὅθεν καὶ τῇ ὗστε- 
ραίᾳ ἀξιώσαντες ἀφιχέσθχι πάλιν, τό γε νῦν ἔχον 
ὑπεχώρουν 99, Τῇ 0E ἐπαύριον προεληλυθότι τῷ Πέ- 
τρῳ ἀπήντουν 10 πλησιόχωροί τε οὐχ ὀλίγοι, xal αὖ- 
τῆς δὲ τῆς Τύρου πολλοί“ xai ἐπεφώνουν λέγοντες" 
Ὁ Θεὸς διὰ σοῦ ἡμᾶς ἐλεείτω, 11, διὰ σοῦ 12 θεραπευέ- 
τω. Στὰς οὖν ὁ Πέτρος ἐπὶ λίθου τινὸς ὑψηλοῦ πρὸς 
τὸ δύνασθαι πᾶσι καταφανὴς εἶναι, xai προσαγορεύ- 
σας θεοσεδεῖ νόμῳ, οὕτως ἤρξατο: 


LIV. θεῷ τῷ ποιήσαντι τὸν οὐρανὸν xal τὴν γῆν 
χαὶ τὴν θάλασσαν, οὐ λείπει πρόφασις πρὸς σωτηρίαν 
τῶν σώζεσθαι βουλομένων" δυνατὸς γάρ ἐστι xal τὰς 
ψυχὰς ἡμῶν xat τὰ σώματα σῶσαι. Μανθάνω οὖν, ὡς 
βουθυτήσας Σίμων ὁ Μάγος, εἴστίασεν ὑμᾶς ἐν μέσῃ 
τῇ ἀγορᾷ, καὶ οἴνῳ πολλῷ χορέσας, ὀλεθρίοις πάθεσι 
καὶ δαίμοσι παραδέδωχεν. ᾿Αλλ᾽ ὥσπερ οὖν τῶν δαί- 
μοσιν ἀποδεδομένων θυμάτων μεταλαύόντες, τῷ τῆς 
καχίας ἡγεμόνι χατεδουλώθητε' οὕτως ἂν τούτων 
παυσάμενοι τῷ Θεῷ διὰ τοῦ Κυρίου ἡμῶν ᾿Ιησοῦ 
Χριστοῦ προσέλθητε, εὖ ἴστε, ὅτι σὺν τῇ τοῦ σώμα- 
τὸς ἰάσει, xal τὰς ψυχὰς ὑγιαινόύσας ἕξετε, τὰ θεῷ 
ἀρέσκοντα μετερχόμενοι Ἔστι δὲ τὰ ἀρέσκοντα τῷ 
Θεῷ, τὸ αὐτῷ τε προσεύχεσθαι, xal τραπέζης δαιμο- 


Β 


D 


temere condemnatis,ad Deum qui solus bonus est 
confugi ; cum fidem certo judicio habuissem,quod 
ex Dei justo judicio, et Jex fixa sit ac definita, et 
anima omnino pro dignitate eorum qua gessit ali- 
quando receptura sit. 

LII. Hec cum dixissem, Appion orationi subje- 
cit : Quid enim ? nonne Greci etiam,Grecorumque 
leges ista prohibent ; et adulteros, eosque qui alia 
repugnantia committunt, puniri sanciunt ? Et ego 
respondi: Igitur Grecorum di: contraria legibus 
facientes,non leve supplicium merentur. Quo modo 
aulem me coercere potero,dum existimo deos ipsos 
primos una cum adulterio cuncta flagitia perfecisse, 
nec poenas dedisse,quas ideo magis dare debebant, 
quia non serviunt cupiditati : quod si ei obnoxii 
tuerunt,quo pacto dii erant ? Et Appion : Sint no- 
bis pro scopo, non dii, sed judices; in quos respi- 
ciendo,peccare metuemus. At cgo excepi: Non est 
simile o Appion. Qui enim ad hominem collimat, 
spe latendi, delinquere omnimo audebit : qui vero 
Deum omnium inspectorem meta loco anima sue 
proposuit,gnarus quod eum latere non possit,clam 
quoque peccare supersedebit. 


LIII. Que cum audisset Appion, Intellexeram, 
inquit, ex quo audivi tibi cum Christianis esse con- 
suetudinem, mutavisse te sententiam. Preclare 
enim a quodam dictum est: Mores bonos. colloquia 
corrumpunt mala *'.Et ego ad illum: Ergo mores 
non bonos colloquia bona corrigunt. δ Hec me di- 
cente,qui aderant, non obscure videbantur dele- 
ctari iis que ἃ me dicebantur : unde etcum rogas- 
sent, ut postridie iterum conveniretur, impresen- 
tiarum discesserunt.Postero autem die,Petro egresso 
processerunt obviaro non pauci finitimi,ac ex Tyro 
ipsa complures; et acclamabant, dicentes: Deus 
per te nostri misereatur, per te nos curet! Stans 
ergo Petrus in excelso lapide, ut omnibus possel 
esse conspicuus, postquam religioso more salutas- 
set, ita exorsus est : 

LIV. Deo, conditori cceli, terre, ac maris, non 
deest occasio ad salutem eorum quiservaricupiunt: 
potest enim et animas nostras et corpora servare. 
Audio utique, Simonem Magum bove macetato con- 
vivium vobis in medio foro dedisse, ac vino multo 
expletos perniciosis morbis ac demonibus tradi- 
disse.At certe sicut perceptis sacrificiis que de- 
monibus oblata fuerant, malitiz duci servirecoaoti 
estis: ita si, iis relictis,ad Deum,per Dominum no- 
strum Jesum Christum, accesseritis, profecto sci- 
tote, vos cum corporis sanitate, etiam anímas 88- 
nas habituros esse; Deo placita consectando. 
Ceterum Deo placita sunt ; eum precari,demonio- 
rum mensa abstinere, sanguinem non attingere seu 


VARLE LECTIONES, 


** Clement. hom. iv, c. 22, etc. 53 al. ᾿Απίων. 


ἀπήντων. ΤΣ a], inser. xat, 


1 αἱ. ἐλεήτο. 


* 8]. μ 
*' Menander. l. 1; I Cor. xv, 33. ** Clement. hom. 1v, c. 25. 


à ἔτι. 5 al ἀλλὰ $. δ al. ἠλλοιοῦσθαις 
89 4]. ἀνεχώρουν. al, ὑπανεχώρουν. 


543 


CLEMENTINA. — EPITOME DE GESTIS S. PETRI. 


514 


(πείθεσθέ 53 μοι περὶ ὧν λέγω) τὴν πᾶσιν ὑμῶν ἐχ βά- A sum (fidem mihi habentein his que loqüor) univer- 


θρων αὐτῶν ἀναστρέψαι πόλιν. 


LVIII. Τῶν δὲ ὄχλων ὑποπληξάντων᾽ εἶτα 88 προ- 
θύμως ἐπαγγελλομένων τὰ ὑπ᾽ αὐτοῦ χελευόμενα 
πράττειν, ὁ Πέτρος" Μηδεὶς ὑμῶν, ἔφη, τὸ ἑξῆς ὁμι- 
λείτω ** μάγοις, μηδ᾽ 95 ὅλως εἰς λόγους ἐρχέσθω. Οἱ 
δὲ ὄχλοι ἐπεὶ ταῦτα ἤχουσαν, τοῖς περὶ τὸν Σίμωνα 
εὐθὺς ἐπετίθεντο, χαὶ πάντας ἐν ὀλίγῳ τραυματίας 
ποιήσαντες, οὐχ ἀνῆχαν αὐτοὺς παίοντες, ἕως παντε- 
λῶς τῆς πόλεως ἐξεδίωξαν. Ἔπειτα προσιόντες ὅσοι 
νόσοις αὐτῶν χαὶ δαίμοσι προσεπάλαιον, πρὸ τῶν 
αὐτοῦ ποδῶν ἔχειντο. Ὁ δὲ εἰς οὐρανὸν ἄρας τὰς χεῖς- 
pas, καὶ τῷ Θεῷ προσευξάμενος, ἰάσατο πάντας Ex 
μόνης εὐχῆς. Οὐχ ὀλίγας δέ τινας ἡμέρας παραμείνας 
τοῖς Βηρυτίοις, καὶ πολλοὺς τῇ εἰς Πατέρα χαὶ Υἱὸν 
xal ἅγιον Πνεύμα πίστει χαταρτίσας τε xal βαπτίσας, 
ἀπὸ τῶν ἐπομένων αὐτῷ πρεσθυτέρων ἕνα ἐπίσχοπον 
αὐτοῖς καταστήσας, εἰς τὴν Βύθλον 51 ἐξήει. 


LIX. Kai γενόμενος ἐχεῖ, xai μαθὼν ὅτι Σίμων εἷς 
Τρίπολιν ὥρμησεν, αὐτὸς βραχὺ παραμείνας αὐτοῖς, 
χαὶ θεραπεύσας τῶν ἐν Βύδλῳ 89 πολλοὺς, xil τὴν 
εὐσέδειαν αὐτοὺς 99 ἐχδιδάξας, xxv! ἴχνος τοῦ Σίμω- 
νος εἷς Τρίπολιν ἐπορεύετο, μεταδιώγειν αὐτὸν μᾶλ- 
λον, οὐχ ὑποφεύγειν προῃρημένος. Εἰς δὲ τὴν Τρίπο- 
λιν εἰσιόντι τῷ Πέτρῳ, τῶ,» φιλομαθεστέρων πολλοὶ 
συνῆλθον ἔχ τε τῆς Τύρου, χαὶ Σιδῶνος, καὶ Βηρυτοῦ, 
xai Βύδλου ?!: οὐχ ἥκιστα δὲ xal τῶν ἀπ᾽ αὐτῆς τῆς 
πόλεως ὄχλων πλείους συνέῤῥεον, Ἰστορῆσαι Πέτρον 
βουλόμενοι. Ἔνιοι δὲ τῶν ἀδελφῶν, οἱ xal ἦσαν ὑπ’ 


ἐχείνου προεχπέμφθέντες, διηγοῦντο ἡμῖν τά τε xatd C 


τὴν πόλιν, xal τὰ πραττόμενα παρὰ Σίμωνος üxpt- 
6c ἀποδεξάμενοί τε ἡμᾶς, ἐπὶ τὴν Μαροώνου (9) 
ἦγον οἰχίαν. 

LX. Ὁ δὲ Πέτρος ἐπ᾽ αὐτῷ ἤδη τῷ τῆς ξενίας πὺ- 
λῶνι γεγονὼς, ἐπιστραφεὶς, τοῖς ὄχλοις ὑπέσχετο αὖὔ- 
ριον περὶ θεοσεθείας διαλεχθῆναι. ᾿Επεὶ δὲ καὶ εἴσῆλθε, 
μὴ μεταλαδεῖν πρότερον ἔφη τροφῆς, πρὶν fj τοὺς 
συνεληλυθότας διαναπαύσει᾽ ἀποχριναμένων δὲ ἡμῶν, 
ὅτι σπουδῇ πάντας αὐτοὺς διαναπαύσομεν 93, ὁ Πέτρος 
ἀχούσας χαὶ εὐλογήσας ἡμᾶς, ἐξῆλθε, καὶ λουσάμενος 
ἐν τῇ θαλάσσῃ, καὶ εἰσελθὼν, εἶτα xai σιτίων μετα- 
λαδὼν, ἑσπέρας καταλαδούσης ὕπνωσεν. 


LXI. ΓΔρτι δὲ περὶ τὰς δευτεραίας τῶν ἀλεχτρυό- 
νων φδὰς ἀναστὰς, xal εὑρὼν ἡμᾶς ἤδη, ἐγρηγορότας, 
oi καὶ ἦμεν σὺν αὐτῷ πάντες ἐχχαίδεχα, αὐτός φημι 
Πέτρος, κἀγὼ Κλήμης, Νικήτης τε xai ᾿Αχύλας, xal 
οἱ προοδεύσαντες δώδεχα, μετὰ τὸ προσαγορεῦσχι 
πάντας, εἰσήει τις τῶν συνήθων ἀπαγγέλλων αὐτῷ, 


sam vestram ab ipsis fundamentis evertere ci- 
vitatem. 

LVIII. Tum turba consternata est : dein prompto 
animo promittit se ab ipso imperata facturam ; et 
Petrus: Nemo vestrum, inquit, posthac cum magis 
commercium habeat, neque usquam in colloquium 
veniat. Vulgus autem postquam hec audivit, con- 
festim Simonem sociosque ejus adorti sunt ; cun- 
ctisque brevi vulneratis, eos verberare non desti- 
terunt, donec penitus urbe expulissent. *€ Postea 
accedentes quicunque ex iis cum morbis ac demo- 
nibus colluctabantur, ante pedes illius jacebant. 
Ille vero, sublatis in celum manibus, Deumque 
comprecatus, cunctos precatione sola curavit. Non 
paucos autem dies apud Berytios commoratus, cum 
multos fide in Patrem, Filium, et Spiritum sanctum 
consummasset, necnon baptizasset ; uno ex presby- 
teris qui eum sequebantur ipsis in episcopum con- 
stituto, in Byblum abiit. 

LIX. * Quo postquam pervenieset, comperto 
quod Simon in Tripolim evaserat, ipse breve tem- 
pus apud eos commoratus, curatisque multis Bybli 
incolis, ac doctrina pietatis eis tradita,ad Tripolim 
per vestigia Simonis processit ; certus eum insequi, 
non subterfugere. Porro cum Petrus Tripolim in- 
grederetur, multi eorum qui descendi cupidiores 
erant, ex Tyro, Sidone, Beryto, ac Byblo concur- 
rerunt: ex ipsa etiam maxime civitate plerique 
omnes confluxere, desiderio videndi Petrum. Qui- 
dam autem fratrum, qui et ab eo preemissi fuerant, 
enarrabant nobis accurate, tum statum urbis, tum 
Simonis gesta : et excipientes nos, in domum Ma- 
roonis duxerunt. 


LX. Petrus vero jam fores hospitii tenens, con- 
versus, promisit multitudini, cras se de Dei cultu 
verba facturum. ÀÁc postquam introit, non prius 
se quidquam cibi esse percepturum affirmavit, 
quam eos qui convenerant refecisset : nobis autem 
respondentibus, quod eos omnes studiose essemus 
refecturi, Petrus audita re, et laudatis ac benedi- 
ctis nobis, exivit ; cumque lavisset, in mari, ac in- 
gressus esset, posteaque cibum sumpsisset, nocte 
adveniente, somno se dedit. 

LXI. Jam vero ad secundum gallorum cantum 


] surgens, inveniensque nos jam vigilantes; qui et 


eramus cum eo omnes sedecim, ipse, inquam, Pe- 
trus, et ego Clemens, Nicetas et Aquila, atque duo- 
decim qui pregressi fuerant; postquam salutavis- 
set omnes ; ingressus est quidam ex familiaribus, 


VARLE LECTIONES. 


*" gl. prepon. 
hom. vi, c. 12. 51 al Βίδλον. 88 Clement. 
1, etc. *? al. Βίόλῳ. 59 al. αὐτοῖς. 
Recognitionibus, διανεπαύσαμεν. Cor. 


ἐὰν μή. al. πείθησθέ, 88. al. prepon. xat. **al. ὁμιλήτω. 85 ἃ]. μηθ᾽. ** Clement. 
, hom. vi, cap. ult., et hom. 8, c. 1, etc. Rec. 1. 1v, c. 
?! al, Bi6Aov. 


3? Διαναπαύσομεν, Legi queat ex Clementinis et 


VARIORUM NOTE. 


(9) Μαροώνου. Nomen est Syriacum sat notum, 
vel propter monachum illum, sive male, sive recte 
sentientem, ἃ quo dicti Maronite. De eo Eutyobius 


Balricides, qui Monothelitam fuisse vult, a quo re- 
centiores Maronite dissentiunt. CLER. 


517 


CLEMENTINA. — EPITOME DE GESTIS S. PETRI. 


$18 


λαγὴν ἑκάστῳ τοῦ πάθους παρέσχετο" ὡς τοὺς uiv À prebuit : adeo ut qui subito curati fuerant, sum- 


παραχρῆμα θεραπευθέντας ! ὑκερθαυμάσαι τε xal 
δόξαν ὑπὲρ τούτου προσενεγκεῖν τῷ Θεῷ.Βεδαίως οὖν 
πιστεύσαντες ἅμα τοῖς θεραπευθεῖσιν, ἐπὶ τὰ ἑχυτῶν 3 
ἀπήεσαν τοῦτο λαθόντες ἐντολὴν, ὥστε πρωϊαίτερον 
συνελθεῖν. 

LXVI. Τῇ οὖν ἐπιούσῃ ὁ Πέτρος ἅμα τοῖς συνοῦσιν 
ἑταίροις ἐξιὼν, xal ἐπὶ τὸν τόπον πάλιν ἐλθών" Ὁ 
Θεὸς, ἔλεγε πρὸς αὐτοὺς, πάντα δύναται. Ἐχεῖνος 
γάρ ἐστιν ἀγαθὸς καὶ δίκαιος. χαὶ νῦν ἐπὶ πᾶσι μα- 
χροθυμῶν, tva οἱ βουλόμενοι ἐφ᾽ οἴς ἔπραξαν καχοῖς 
μεταμεληθέντες, xal χατὰ τὸ ἀρέσχον αὐτῷ βιώσαντες, 
ἐν ἡμέρᾳ f| τὰ πάντα χρίνεται [ἴσ. χρινεῖται], τῶν κατ’ 
ἀξίαν ἕχαστος ἀπολαύσῃ. Διὸ νῦν ἄρξασθε γνώσεως 
ἀγαθῆς, Θεῷ πειθόμενοι, ἀντιλέγειν ταῖς ἑαυτῶν ὅ 
ἀτόποις ἐπιθυμίαις, ἵνα δυνηθῆτε ἀναχαλέσασθαι 
τὴν πρώτην τῇ ἀνθρωπότητ' νεμηθεῖσαν χάριν. 
Οὕτω γὰρ ὑμῖν ἐξαυτῆς ἀνχτελεῖ τὰ ἀγαθά xal τῷ 
δεδωχότ': δ εὐχαριστήσετε 1 εἰς ἀεὶ τῶν ἀποῤῥήτων 
ἀπολαύοντες ἀγαθῶν, ἀπολουσάμενοι τῇ μαχαρίᾳ 
τῆς Τριάδος ἐπιχλήσει πρότερον, εἴ τις κηλὶς, εἴ τις 
σπΐἴλος ταῖς ὑμετέραις ἐπιπολάζει ψυχαῖς. Οὕτω γὰρ 
οὐ μόνον τὰ ἐνδομυχοῦντα ὃ πνεύματα ὑμῖν ἀποδιῶ- 
ξαι δυνήσεσθε, ἀλλὰ xai τὰ ἑτέροις ἐνοχλοῦντα ὃαι- 
μόνια, σὺν τοῖς ἄλλοις πάθεσιν ἀπελάσετε. Ταῦτα 
εἰπὼν, τοῖς ὑπό τινων παθῶν ὀχλουμένοις ἐχέλευσεν 
αὐτῷ προσιέναι" xai χεῖρας αὐτοῖς ἐπιθεὶς, xai ἐξ- 
αὐτῆς ἰασάμενος, ἐνετείλατο !9 ὀρθριαίτερον συνελ- 
θεῖν. 

LXVII. Τῇ δὲ τρίτῃ ἡμέρᾳ περὶ ὄρθρον ἀναστὰς ὁ 
Πέτρος, καὶ προσευξάμενος, ἐχαθέσθη * ἡμᾶς ὃὲ περι- 
καθεζομένους, χαὶ εἷς αὐτὸν ἀτενίζοντχς, ὥσπερ 
ἀχοῦσαί τι βουλομένους, συνεὶς, ἔφη" Ilgó πάντων, 
ὦ φίλοι, ὁ Θεὸν σέδειν αἱρούμενος, εἰδένα: ὀφείλει, ὅτι 
ἐν τρισὶν ὑποστάσεσιν οὗτος 12 γνωρίζεται" ἔστι δὲ 
ἴδιον αὐτοῦ xai ἐξαίρετον, τὸ πάντων χτισμάτων 
εἶναι δημιουργὸς 12, πάντα περιέχων, πάντα τε πε- 
ριορίζων, ὡς ὑπὲρ πᾶντα ὧν, χαὶ πάντα Dr μιουργή- 
σας. Ταῦτα εἰπὼν, xai πολλὰ περὶ θεοσεθείας διδάξας, 
ἐχέλευσε τοὺς δχιμονῶντας, xai νύσοις τισὶ χατειλημ- 
μένους αὐτῷ προσφέρεσθαι “ προσενεχθεῖσι δὲ τὰς 
χεῖρας ἐπιθεὶς, xal προσευξάμενος, ἀπέλυσεν ὑγ!:αἱ- 
νοντας. 

LXVIII. Τῇ δὲ ἐπιούσῃ πάλιν ἡμέρᾳ διαναστὰς, xxi 
προσευξάμενος, εἶτα xai σὺν dui» χαθεσθεῖς, λέγειν 
ἔρξατο οὕτως: Τὸν μέλλοντα προσιένα! τῷ Θεῷ χρὴ 
νήφειν, χρὴ σωφρονεῖν, ὀργῆς χρατεῖν, ἀλλότρια μὴ 
νοσφίζεσθαι, διχαίΐως βιοῦν, ἐπιειχῶς, εὐσταθῶς, 
πράως" χολάζειν ἑχυτὸν 19 ἐν ταῖς ἐνδείαις, ἢ μὴ 
ἔχοντα ἑτέρου ἀφελόμενον xoptsürvat χαθαρὸν εἶναι 
τῇ καρδίᾳ, καὶ ἀγνὸν τῷ σώματι, xai μὴ ὁμοιοῦσθαι 
τοῖς Φαρισαίοις, πρὸς οὺς ὁ Κύριος xai Θεὸς ἡμῶν 
Ἰησοῦς Χριστὸς ἔφησεν. Οὐαὶ ὑμῖν, γραμματεῖς καὶ 


mopere mirarentur, simulque gloriam Deo pro ea 
re offerrent. Cum ergo firmiter credidissent, una 
cum iis qui sancati fuerant, ad sua abierunt, in 
mandatis accipientes, ut maturius convenirent. 


LXVI. Sequenti ergo die Petrus una cum sodali- 
bus qui cum eo erant egressus, rursusque ad cum 
locum veniens, dixit ad cos : Deus omnia potest 3. 
Is enim est bonus ac justus, nuncque in cunctos 
patiens ; ut qui voluerint. paenitentia de malis a se 
commissis acta, et vita secundum id quod ei placet 
transacta, singuli in die quo universa judicabun- 
tur pro merito percipiant. * Quapropter nunc inci- 
pite, bona cognitione, a Deo persuasi, vestris resi- 
stere absurdis cupiditatibus; quo possitis primam, 
qua humano generi tributa fuit, gratiam revocare: 
Sic enim vobis continuo orientur bona ; et ei qui 
dedit agetis gratias perpetuo, ineffabilia bona pos- 
sidentes ; abluti prius in beata "Trinitatis invoca- 
tione, si quis nevus, si que macula in animabus 
vestris exstet. Ita namque, non solum. latitantes 
in vobis spiritus expellere poteritis, sed et demo- 
nia alios infestantia perpessionesque alias abigetis*. 
Qua postquam dixisset, eos qui aliquibus egritu- 
dinibus vexabantur ad se jussit accedere : imposi- 
tisque manibus super eos, cum illos confestim 
sanasset, precepit ut majori mane convenirent. 


LXVII. Tertio autem die Petrus diluculo sur- 
rexit, factaque prece sedit: et animadvertens nos 
cireumsedere,oculisque intentis eum aspicere,quasi 
aliquid audire cupientes, dixit !! : Ante omnia, o 
amici, is qui Deum colere vult, scire debet, quod 
ille in tribus personis cognoscitur; proprium au- 
tem illius ac precipuum est, omnium creaturarum 
esse opificem, omnia continere, omniaque termi- 
nare, ut qui super omnia sit, cunctaque effecerit. 
His dictis, multisque de pietate erga Deum expo- 
sitis 1", jussit demoninacos, et morbis occupatos ad 
se adduci: quibus oblatis, manus imponens, ac 
precatus, incolumes dimisit. 


LXVIII. Rursum autem sequenti die exsur- 
gens, et comprecatus, cum deinde nobiscum se- 
disset, hunc in modum copit loqui : 15 Qui ad Deum 


D accedere desiderat, sobrius esse debet, debet sibi 


temperare, iram tenere, aliena nonsubripere; juste 
vivere, cum bono jure, tranquille, leniter; se, in 
indigentia potius continere ac reprimere, quam 
cum non habeat, slterius bonis ablatis expleri; 
corde mundus esse, et purus corpore !?; nec assimi- 
lari Phariseis, ad quos Dominus et Deus noster 


VARLE LECTIONES. 
! al. prepon. γενέσθα! περιχαρεῖς, τοὺς δὲ ἱστορήσαντας, ? αἱ, ἐπανήεσαν, ? Clement. hom. ix, 
cap. 19. * Hec., lib. iv, cap. 32. ὅ Deest in al. * al. εὐγαριστεῖτε, 7 Εὐ αριστήσετε, al. εὐγγ,αρ'στήσητε 


Cor. 
ment., hom. x, c. 


* al. ἐνθουχγοῦντα. " Clement., hom. ix, c. 23, etc. [tec., 1. v, c. 36. 19. al. inser. πάλιν, !! Cle- 
9. Rec.,]. v, c. 22, 1* 8]. ὁ εἷς θεός !? al. δεμ'ου;γόώ», 1" Clement., hoin. x, c. 26. Rec. 


l. v, c. 36. 15 Clement., bom. xi, c. 15; Rec. l. v, c. 32. !* al. inser, μᾶλλον. 17 Rec. 1. vi, c. 10, elc. Cle» 


ment., hom. ΣΙ, cap. 29, etc. 


$19 


hypocrite ; quia mundatis calicis el paropsidis quod 
exterius est, inlus autem eu plena sunt sordibus. Pha- 
ri&ze c&ce,munda prius calicis et paropsidis interius, 
μὲ et illius exterius mundum fiat!*. Vere enim qui 
interiora purgaverit, exteriora quoque purgare po- 
test: qui vero exteriora purgat, ad hominum lau- 
des aspiciens, id agit ; sed apud Deum mercedem 
non habet. 

LXIX. :* His dictis, et aliis pluribusde castimonia; 
cum jam tres menses, quibus jejunare me precepe- 
rat, completi essent, ducens me ad fontes maris 
vicinos perenni aqua baptizavit, in nomine Patris, 
et Filii, et Spiritus sancti: cumque panem acce- 
pisset, benedixisset, ac fregisset ; communicavit 
nos intemeratis ac vitalibus sacramentis. Atque 
ita feriati ac leti fratres nostri pro mihi ἃ Deo con- 
cessa secunda nativitate, gloriam et gratiarum 
actionem Deo detulimus. Et multa turba congre- 
gata; Petrus depulsis morbis, afflictionibus, ac 
demonibus, neo» non baptizatis compluribus, ubi 
Maroonem hospitem suum, jam omnibus nume- 
ris ebsolutum, in episcopum constituisset, duo- 
decim presbyteros designasset, diaconos fecisset ; 
eollocutus eum episcopo de communi bono ac 
utilitate, deque ecclesiastico ordine atque concentu, 
vale dixit Tripolitanis Phonices, et iter versus 
Antiochiam Syrie ingressus est. 


LXX. 33 Egressi vero Tripolim Phonicie, ut Antio- 
chiam Syrie veniremus; eo die Orthosie mansi- 


$. CLEMENTIS 1 ROM. PONT. OPERA DUBÍA. 
Jesus Christus dixit : Vz vobis, Scribe εἰ Pharisai À 'Ῥαρισαῖο! ὑποχριταί -- 


520 
ὅτ: χαραρίζετε τοῦ ποτη- 
ρΐου xai τῆς παροψίδος τὸ ἔξωθεν, ἔσωθεν δὲ γέ- 
μει ῥύπου. Φαρισαΐῖε τυφλὲ, χαθάρισον πρῶτον 
τοῦ ποτηρίου xai τῆς παροψίδος τὸ ἔσωθεν, ἵνα 
γένηται xal τὸ ἔξω αὐτοῦ xaDapóv ᾿Αληθῶς γὰρ 
ὁ καθάρας τὸ ἔσω, xai τὸ ἔξω καθᾶραι δύναται * ὁ 
δὲ τὰ ἔξω χαθαίρων, πρὸς ἀνθρώπων ἔπαινον ἀφορῶν, 
τοῦτο ποιεῖ, παρὰ δὲ τῷ Θεῷ μισθὸν οὐχ ἔχει. 


LXIX. Ταῦτα εἰπὼν xai ἕτερα πλείονα περὶ ἀγνι- 
σμοῦ, τῶν τριῶν ἤδη μηνῶν πληρωθέντων, ὧν νηστεῦ- 
σαί με ἐκέλευσεν, ἀγαγών με εἰς τὰς ἐν τῇ θαλάσσῃ 
πλησίον οὖσας πηγὰς, ὡς εἷς ἀένναον ἐῤδάπτισεν 
ὕδωρ, εἰς τὸ ὄνομα τοῦ Πατρὸς xai τοῦ Yioo xal τοῦ 
ἁγίου Πνεύματος" καὶ λαδὼν ἄρτον εὐλογήσας 30, xal 
κλάσας, μετέδωκεν ἡμῖν τῶν ἀχράντων καὶ ζωοποιῶν 
μυστηρίων. Καὶ οὕτως εὐωχηθέντες οἱ ἀδελφοὶ ἡμῖν 
ἐπὶ τῇ θεοδωρήτῳ μου ἀναγεννήσει, δόξαν καὶ εὐχα- 
ριστίαν ἀποδεδώχαμεν ?! τῷ Θεῷ, Πολλοῦ τε ὄχλου 
συναθροισθέντος, νόσους, πάθη, δαίμονας ἀπελά- 
σας ὁ Πέτρος, καὶ βαπτίσας πολλοὺς, Μαροώνη 
τὸν ἀποδεξάμενον 33 αὐτὸν, ἤδη λοιπὸν τέλειον 32 
ὄντα, ἐπίσχοπον χαταστήσας, καὶ πρεσόυτέ - 
ρους δώδεκα ὁρίσας, xai διακόνους δείξας, ὑπέρ 
τε τοῦ χοινοῦ χαὶ συμφέροντος, χαὶ περὶ τῆς κατὰ 
τὴν Ἐχχλησίαν τάξεώς τε χαὶ ἁρμονίας συλλα- 
λήέσας τῷ ἐπισχόπῳ, τοῖς ἐν Τριπόλει τῆς Φοινίχης 
ἀποταξάμενος, τὴν ἐπὶ ᾿Αντιόχειαν τῆς Συρίας ὁδὸν 
ἐπορεύετο. 

LXX. 'Ex6avvec 3: 02 τὴν Τρίπολιν τῆς Φοινίχης, ὡς 
ἐπὶ ᾿Αντιόχειαν τῆς Συρίας ἐλθεῖν, αὐτῆς ἡμέρας ἐν 


mus: et quia est prope urbem e qua egressi fue- C Ὁρθωσίᾳ ἐμείναμεν: xal διὰ τὸ πλησίον εἶναι ἧς 


ramus, cum omnes fere predicationis evangelice 
sermonem prius audivisseat; unum diem illic com- 
morati, Antaradum abiimus. Cum autem multi 
essent nobiscum iter facientes, Petrus Nicetam et 
Aquilam allocutus est, dicens: Quandoquidem 
magna comitantium multitudo, non parvam invi- 
diam nobis per urbes intrantibus attrahit; necessa- 
rio curandum esse judicavi, ut neque ipsi contri- 
stentur, dum prohibentur esse nobiscum; neque 
nos, dum sumus spectabiles, aliis efficiamur au- 
etores invidie. Quocirca volo te Nicetam, una 
cum Aquila, ante me iter habere, per duos globos, 
sparsim. 

LXXI. Istra Petro dicente, responderunt Nicetas 


ἐξήλθομεν πόλεως, πάντων σχεδὸν προαχηχοότων τὰ 
τοῦ χηρύγματος, μιᾶς ἡμέρας ἐχεὶ μείναντες, ἀπίή- 
ραμεν εἰς ᾿Αντάραδον. IIo) λῶν δὲ τῶν συνοδοιπορούν- 
τῶν ἡμῖν ὄντων, ὁ Πέτρος Νικήτῃ καὶ ᾿Αχύλᾳ προσ- 
ὡμίλει λέγων: Ἐπειδὴ ὁ πολὺς ὄχλος τῶν συνοδο!πο- 
ρούντων οὐ μιχρὸν φθόνον εἰσιοῦσι χατὰ πόλιν ἡμῖν 
ἐπισπᾶται, ἀναγκαίως ἐσχεψάμην φροντίσαι, ὅπως 
αἶτε οὗτοι λυπηθῶσι κωλυθέντες συνεῖναι ἡμῖν, μήτε 
ἡμεῖς περίδλεπτοι γενόμενοι, φθόνου τοῖς ἄλλοις xa- 
ταστῶμεν αἴτιοι. Τούτου ἕνεχα βούλομαί σε τὸν Νι- 
χήτην ἅμα ᾿Αχύλᾳ, προοδεύειν μου κατὰ συστήματα 
δύο σποράδην. 


LXXI. Ταῦτα τοῦ Πέτρου εἰπόντος, ἀπεχρίναντο Νι- 


et Aquila: Non valde nos, domine, contristat id p xt καὶ ᾿Αχύλας" Οὐ πάνυ ἡμᾶς, κύριε, λυπεῖ τοῦτο 


agere, quoniam a te imperatum est. Primo qui- 
dem, quia Dei providentia delectus es, qui merearis 
cuncta preclare cogilare atque consulere : deinde 
vero quod ut plurimum biduo noshoc facere necesse 
git, & te absentes; illud autem spatium quamvis 
longum sit, dum te dominum nostrum non vide- 
mus, attamen ut jubes, quia utile est, non contra- 
dicimus. Hec postquam dixerunt, antegressi sunt. 


πράττειν, διὰ τὸ ὑπὸ σοῦ προστετάχθαι, Ilpürov μὲν, 
ὅτι πάντα καλῶς νοεῖν τε καὶ συμδουλεύειν ἄξιος ὧν, 
ὑπὸ τῆς τοῦ Θεοῦ προνοίας ἐξελέγης" ἕπειτα δὲ, ὅτ: 
ὡς ἐπιπολὺ ἠμερῶν δύο ἀνάγχη τοῦτο πράττειν ἡμᾶς 
ἀπολιμπανομένους σου" xal αὖται δὲ πολλαὶ πρὸς τὸ 
μή σε τὸν χύριον ἠμῶν χαθορᾷν, πλὴν ὡς κελεύεις 
διὰ τὸ συμφέρον οὐχ ἀντιλέγομεν. Ταῦτα εἰπόντες, 
προῆγον. 


ΝΑΒΙΕ LECTIONES. 


“4 Matth. xxi 25. !9 Clement., bom. x, c. 


35. Rec. l. c. 


15. 9 al. εὐχαριστήσας ?! al, 


ἀποδεδώχασι, 33. al. ὑποδεξάμενον, ** Clement, hom. xu, c. 1, eto. Recogn., 1. vr, o. 1, eto. ** al. 


οὖν. 


529 


CLEMENTINA. — EPITOME DE GESTIS S. PETRI. 


530 


pe ψεύσασθαι 48 πρὸς τὸν ἄνδρα, αὐτὸς περίφοδος A viro narravi, timore magno cominotus, me et duos 


γενόμενος, τούς τε δύο υἱοὺς, δούλους τε xai πα!δί- 
σχας, xxi χρήματα συχνὰ ἐν πλοίῳ ἐνθέμενος, εἰς 
Αθήνας ἐξέπεμψεν, ἐντειλάμενος τοὺς υἱοὺς ἐχπαι- 
δεῦσαί με, Μέχρις ἂν, φησὶ, τῷ χρηματίσαντι δόξῃ 
ἐπανιέναι σε. Καὶ δὴ σὺν ἅμχ τίχνοις ἡ τάλαινα 
πλέουσα, ὑπὸ ἀνέμων ἀταξίας εἴς τούτους ἀποῤῥι- 
φεῖσα τοὺς τόπους͵, νυχτὸς τῆς νηὸς διαλυθείσης, 
ναυαγίῳψ περιεπέσομεν. Πάντων δὲ θανόντων, ἡ ἀτυ- 
χὴς ἐγὼ μόνη ὑπὸ σφοδροῦ κύματος ῥιπισθεῖσα, ἐπὶ 
πέτρας ἐῤῥίφην" ἐφ᾽ ἧς καθεσθεῖσα ἐλπίδι τοῦ τὰ 
τέχνα pe ζῶντα εὑρεΐν, el; τὸν βυθὸν ἐμαυτὴν οὐχ 
ἔῤῥιψα τότε, ὅτε xal τὴν ψυχὴν εἶχον τοῖς τῆς λύπης 
κύμασιν ἤδη μεμεθυσμένην, καὶ πρᾶξαι τοῦτο εὐπε- 
τῶς ἠδυνάμην. 

LXXXV. Πλὴν ἐπειδὴ ὄρθρος ἐγένετο, μεγάλα βοῶσα, 
xal γοερὰ χωχύουσα περιεδλεπόμην, ζητοῦσα τῶν 
ἐμῶν ταλαιπώρων βρεφῶν τὰ νεχρὰ σώματα. ᾿Ελεή- 
σαντες οὖν με οἱ ἐπιχώριοι, xal γυμνὴν ἴδόντες, 
ἐνέδυσαν. Εἶτα χαὶ τὸν βυθὸν ἀνηρεύνων, τὰ ἐμὰ 
τέχνα ζητοῦντες. ᾿Επεὶ δὲ μὴ εὕρισχον, παραμυθίας 
χάριν τινὲς τῶν φιλοξένων γυναικῶν προσελθοῦσαι, 
διηγοῦντο ἑκάστη τὰ ἑαυτῆς χκαχὰ, ἵνα τῇ τῶν ὁμοίων 
συμφορᾷ, παραμυθίας μέρος ἐν τοῖς ἐμοῖς εὕροιμι. 
ὃ δή με xal μᾶλλον ἑλύπει, καὶ τὴν ψυχὴν ἐπὶ πλεῖον 
κατήσθιε, γυναιχῶν χαὶ ἄλλων ἀχούουσαν συμφο - 
ράς. Καὶ δὴ xal εἷς ξενίαν πολλῶν με ἄγειν ἀξιου- 
σῶν, μία τις τῶν ἐνταῦθα πενιχρὰ, πολλὰ βιασχμένη, 
εἰς τὸ ἑαυτῆς ἐλθεῖν ἀνέπεισε χαταγώγιον, Θάρσει, 
λέγουσα’ καὶ γὰρ ὁ ἐμὸς ἀνὴρ, ναύτης δὲ οὗτος ἦν, 
κατὰ θάλασσαν τέθνηχε πάνυ νεώτερος Qv' xal ἐξ 
ἐχείνου πολλῶν με ἀξιούντων εἰς γάμον ἐλθεῖν, ἐγώ 
χηρεύειν εἰλόμην, τὸν ἐμὸν ἄνδρα ποθοῦσα" ἔσται δὲ 
xotwà ἡμῖν, ἃ διὰ χειρῶν ἀμφότεραι πορίζειν δυνά- 
μεθα. Καὶ ταῦτα μὲν ἐχείνη. 


LXXXVI. Ἐγὼ δὲ, ἵνα μή σοι μηχύνω τοὺς ὁπὲρ τού- 
του λόγους, συνῴχησα ταύτῃ διὰ τὴν φιλανδρίαν.Οὐ πολὺ 
τὸ ἐν μέσῳ, καὶ τῆς ταλαιπώρου μὲν αἱ χεῖρες ἐμοῦ 
ὑπὸ τῶν δηγμάτων παρείθησαν, καὶ dj ὑποδεξαμένη 
με αὕτη γυνὴ ὑπὸ πάθους τινὸς ὅλη συνδεθεῖσα, σχε- 
δὸν ἀχίνητος ἐπὶ τῆς οἰκίας ἔῤῥιπται. ᾿Επεὶ οὖν ὁ 
τῶν πάλαι γυναιχῶν ἔλεος ἤδη παρήχμασεν, ἐγὼ δὲ 
xal ἣ χατ᾽ οἶχον, ἀμφότεραι συμφοραῖς ἐπίσης χε- 
χρήμεθα, χαθέζομαι νῦν, ὡς ὁρᾷς, ἐνταῦθα προσαι- 
τοῦσα, xal ὧν ἂν εὐπορήσω, κοινὰ ποιουμένη xai τῇ 
συνταλαιπώρῳ. Καὶ τὰ μὲν ἐμὰ τοῦτον ἔχει τὸν τρό- 
πον. Λοιπὸν 8 σὺ μὴ χωλύσῃς τὴν ὑπόσχεσιν πλη- 
ρῶσαι τοῦ δοῦναι τὸ ςάρμαχον, ὅπως καὶ τῇ συν- 
obup θανεῖν ἐπιθυμούσῃ, τοῦ δοθέντος χοινωνήσω, 
αὐτή τε μετασχοῦσα, τῆς ζωῆς ταύτης θᾶττον ἀπαλ- 


λαγῶ. 


LXXXVII. Ταῦτα τῆς γυναιχὸς εἰπούσης, ὁ Πέτρος 


filios, servosque et ancillas, atque multam pecuniam 
in navem imponens, Athenas misit, jussitque ut 
natorum eruditioni vacarem. Quoad, inquit, visio- 
nis auctori placuerit redire te. Itaque ego misera, 
una cum liberis navigo, et ventorum vi projicior in 
haec loca, navique noctu dissoluta, in naufragium 
incidimus. Mortuis autem omnibus, una ego infe- 
lix, magnis jactata fluctibus, in saxum ejecta sum : 
in quo sedens, quia me natos vivos reperturam 
sperabam, in pelagus me non dejeci tum, cum et 
animum habebam doloris fluctibus jam ebrium, 
et hoc facere facile poteram. 


p LXXXV. Verum ubi illuxit, plurimum clamans 


et miserabiliter ejulans, cireumspiciebam, querens 
infelicium liberorum meorum cadavera. Igitur mi- 
sericordia duoti regionis illius homines, et nudam 
intuiti, induerunt. Ac deinde maris profundum 
scrutati sunt, querentes natos meos. Et quia non 
inveniebant, nonnulle hospitales mulieres conso- 
landi mei gratia accesserunt, et sua singules mala 
enarrabant, ut similium calumitate partem conso- 
lationis in meis adversitatibus ;nanciscerer : quod 
certe me magis torquebat, animumque plus lacera- 
bat, dum aliarum mulierum calamitates audirem. 
Ceterum cum multe me hospitio recipere cupe- 
rent, quedam ejus loci paupercula, multa vi adhi- 
bita persuasit ut ad suum domicilium pergerem : 
Confide, dicens, etenim vir meus erat ipse nauta, 
in mari admodum juvenis obiit, atque ab eo tem- 
pore, licet multi rogarint me ut nuptias contrahe- 
rem, ego viri mei desiderio, agere in viduitate ma 
lui : erunt autem inter nos communia, quecunque 
manibus ambe poterimus comparare. Atque ipsa 
hactenus. 

LXXXVI. Ego vero : Ne tibi sermonem de his Ín 
longum protraham, cum ea habitavi, propter amo- 
rem quo maritum prosequebatur. Nec multum 
tempus intermedium fuit, quando et mex manus, 
infelicis mulieris, morsibus debilitata» sunt, et ea 
mulier que me susceperat, morbo quodam tota oc- 
cupata, fere immobilis domi jacuit. Quoniam ergo 
misericordia mulierum, que olim commíseresce- 
bant, jam vigorem amisit, ac ego, et illa clausa do- 
mi, ambe miseriis ex equo utimur ; nunc, ut vídes 
hic sedeo stipem petens, et que mihi suppeditan- 
tur, communia facio cum illa pariter misera. Ac 
mee quidem res hoc modo se habent. Superest, ot 
te non inbhibeas in complendo eo quod promisisti, 
daturum te pharmacum ; quo etcum contuabernali, 
mortem optante, quod dederís communicem, et 
ego sumens, haoc vita citius liberer. 


LXXXVII. Bec dicente muliere, Petrus cogita- 


VARLE LECTIONES 


V e], διαψεύσασθαι, “9 al. inser. οὖν, 


545 


GLEMENTINA. — EPITOME DE GESTIS S. PETRI. 


546 


τέκνα vÀoxotztz, τέκνα καρδίας καύσωνες τῆς ἑυΐῖς, À filii ardores cordis mei, dicite mihi quenam vohis 


εἴπατέ μοι, τίνα δὴ τὰ xà * τὴν χαλεπὴν ἐχείνην 
νύχτα συμθάντα ὑμῖν. 

CIV. Καὶ ὁ Νικήτης αὐτίκα τὸν λόγον ἀναλαδὼν, 
οὕτως ἔφη Ἡμῖν, ὦ μῆτερ, ὡς οἶσθα, τοῦ πλοίου 
χατὰ τὴν νύχτα " διαῤῥχγέντος, zxvóotq τ'νὲς ἐν τῷ 
βυθῷ λῃστεύειν οὐ δεδοικότες, ἡμᾶς ἀνελόμενοι, καὶ 
τινι ἐνθέμενοι σχάφει, ἔπειτα δὲ κώπαις χρώμενοι, 
εἰς τὴν Στράτωνος ἦγον Ἐπισάρειαν " xxi σφόδρα 
συνεχομένους ἡμᾶς τῷ λιμῷ, πρὸς δὲ καὶ περιδεεὶς 
ὄντας, μή τι καὶ προπετὲς χαὶ τῶν αὐτοῖς οὐ δοχούν- 
των φθεγξώμεθα, ἐχεῖνοι τὰ ὀνόμχτα ἡ μῶν διαμεί- 
ψαντες, εἷς δουλείαν ἀθλίως ἀπέδοντο. Γυνὴ δὲ τις 
ἡμᾶς ᾿Ιουδαίοις προσήλυτος ἀξιόλογος πάνυ, ὄνομα 
Ἰούστα ὠνησαμένη, ἐν τέχνων ἐφύλαττε μοίρᾳ, καὶ 
πάτῃ ἐλληνιχῇ παιδείᾳ μετὰ σπουδῆς ἐξεπαίδευσεν.. 
Ἡμεῖς δὲ γενόμενοι ἐφ᾽ ἡλικίας ἔμφρονες, xal τὴν 
θρησκείαν ἠγαπήσαμεν, καὶ τὰ τῆς παιδείας ἐφιλοπονή - 
σαμεν, ὅπως πρὸς τὰ λοιπὰ ἔθνη διαλεγόμενοι, ἐλέγ- 
χειν αὐτὰ περὶ πλάνης δυνατῶς ἔχωμεν, ἠχριδώσαμεν 
δὲ καὶ τὰ φιλοσόφων, ἐξαιρέτως τὰ ἀθεώτατα, Λέγω 
δὲ τὰ Ἐπιχούρου καὶ Πύῤῥωνος, ἵνα καὶ μᾶλλον 
ἀνασκευάζειν δυνώμεθα. 


CV. Σίμωνι δέ τινι Μάγῳ σχεδὸν γενόμενοι σύντρο- 
qot , φιλίας ὁδῷ ἀπατηθῆναι ἤδη ἐχινδυνεύομεν, 
Ὅμως ταῦτα, μῆτερ, ἐπὶ α«χιροῦ σοι ἀχριδέστερον 
ἐχτεθήσεται. Πλὴν μέλλουσιν ἡμῖν ἀπατᾶσθαι ὑπὸ τοῦ 
Σίμωνος, ἑταῖρός τις τοῦ κυρίου ἡμῶν Πέτρου Zax- 
“αῖος λεγόμενος, προσηχάμενος ἐνουθέτησε μὴ συνθέ- 
σθαι τῷ μάγψ᾽ ἐπελθόντ:' OR τῷ Πέτρῳ προσήγαγεν, 
ὅπως ἡμᾶς πληροςορήσας πείσῃ περὶ τῶν τῇ θεοσεν 
θείᾳ διαφερόντων. Διὸ xai σὲ, μῆτερ, εὐχόμεθα, ὡς 
ἡμεῖς χατηξιώθημεν ἀγαθῶν, τούτων καὶ αὐτὴν με- 
τασγεῖν, ὅπως χοινῶν ἁλῶν xai τραπέζης δυνηθῶμεν 
μεταλαδεῖ,». Αὕτη οὖν ἐστιν ἡ αἰτία, 24 $9 ἐνδαιῦες 
fu; ἐν τ, θαλάσσῃ τεθνᾶυχ! 11, 

CVI. Ταῦτα τοῦ Φαυστίνου εἰπόντος, b μήτηρ 
ἡμῶν προσέπεσε τῷ Πέτοῳ, 2εοιλένη, καὶ ἀξιοῦσα, 
ὅπως xx. τε χαὶ τὴν ξενοδόχον αὐτῆς μεταπειλψά- 
μενης Bazisn Ἴνα, 7,3, ἀγδειαΐ τς 325:120€ ὁ λέ- 
ρα τἕένηται, ao ἧς τὰ ἐμα τῆς ἀπίλχθο" zia, 
x1ü' f£» ἂν οὐ τουνεστιαθεΐην χὐτοῖς 13, Kai a 7À 
τὰ ὅμοια τῇ μητοὶ πυνιχετευόντων, ^ Πετοὺς ἔργ" 
Τί οἴεσθε, μόνος ἐγὼ χοπλαρνές elut, ὅτι am, 35, A0- 
pat τονεστιαῦτυναι ὑμᾶς τῇ avr-2, TYutooó» Sa-cíi- 
σὰς σὐτήν 19; Οὐ uk. οὖν, ᾿Αλλὰ κἂν acr f μέσαν 
πρὸ τοῦ βαιττισῆτναι νυ στεῦσαι αὐτὶ» 2εῖ" ἱπεὶ 1 
xal τινὰ ὁπὲ2 ξχυτῆς e ἐνξατο * ααὐτι δ᾽ τὰ α o 
εἰ μὴ τοῦτο, πολλῶν ἐμεσῶν αὐτὴν ἀνυιτθῆναι 
ἔδε: 18 

ΟΥ̓́Π. Ἑτομένυ. οὖν uot, τί 10a wal υϑε-ξχιλένγ, 
τὴν πίστιν αὐτῆς ἐξξέφγνεν 18. ὁ Πέτρος ἔν, 17. ᾿Από- 


χη καὶ μόνον χπὐτῆς ἢ ἀξίωσις τοῦ τολδαποιτηΐ- 


in illa seva nocte contigerint. 


CIV. Tum Nicetas, confestim resumpto sermone 
ita infit: Quando nobis, ὁ mater, quemadmodum 
scis, natigium noctu dieruptum est, homines. qui- 
dam qui in mari priedas agere non verentur, cepe- 
runt nos, el scaphe imposuerunt ; posteaque remis 
usi, duxerunt Cresaream Stratonis : atque ibi vehe- 
menter fame compressos,ut metu affecti nihil pre- 
ceps, quodque iis displiceret loqueremur ; illt, no- 
minibus nostris mutatis, in servitutem misere tra- 
diderunt. Porro mulier quedam apud Judreos pro- 
selyta, valdo laudabilis, nomine Justa, eum nos 
emissot, habuit loco filiorum, omnihusqua. Green 


p disciplinis studiose erudivit. Non voro per. tatem 


facti prudentes,el religionem amavimus, et litteris 
gnaviter operam dedimus ; ut eum reliquis gentibus 
disputantes, eas possemus de errore arguere 1, 
Perdidicimusotiam philusophoruti deeretn, maximo 
qua ἃ pietate in Deum allenissita sunt: Epiruri, 


inquar, et Pyrrhonis ; quo et magis posserius con- 
futare. 


CV. Ceterum una cum Bimone quodam Mago 
educati, ratione amicitie, in fraudem fere Inducti 
fuimus. Verum ista tibi, mater, in tempore diligen- 
tius exponentur. Sed curn deriplendi essemus por 
Simonern, familiaris quidam domini noslri Potri, 
Zacchaus dictus, accedens monuit ne mago assen- 
tiremur, Petroque advenienti obtulit, ut nos plene 
atque certo que spectant ad cultum fei doceret. 
Quare etiam te oramus, mater, ut qum nos cnnse- 
cuti sumus bona,illaetto percipias ; quo cormmuni 
sale ac mensa uti possimus. Ea igitnr causa est, 
propter quam nos in mari periisse existimasti, 


αν. Hec cum Faustinus prolocntns fnigse!, 
mater nostra procidit coram Petro, rogans et obse- 
erans, uti se suamque hospitem arceraitam, ha- 
ptizaret : Ut, inquit, ex quo nato« meos receni, 
nullus diesexcludatur,in quo cu'n ia 303 immn«e- 
rim cibum.Cnmque nos eandem quie miter com»re- 
earemnr,Petrus ait : Quid putatis, anna &40 immi- 
sericora sum, quod nolim vos enm matre vestra 
vesci, hodie eam. haptizane? Minime -ero. Sed 
oportet, ut ipsa, ante quam baptize!nr. 3al*&m uno 
die jejunet : quandoquidem »t nonnulla prn se Io- 
cuta est mater : quod si. non es«et, mitia. diebns 
eam neenesse fuisset, expiari. 


CXVII. [Inferroganti erzo mihi, quidnam oa Joen- 
ta, fidem annrn indienazet, Petrus respondit: 3nf'i- 
eit duntaxat :llins postnlatio de hospita «! nen^efiea, 


VAREE LECTIONES. 


! ud 2D 4 - poc μη)ιπικεσι 
8 asi. ? al. inser. xsv sel 32769. 18 Rerogn. 1. vrir, e. 7. !! αἱ. add. πόση, ἐν byelor, τὸ gars 


wuxzi ὑπὸ πειρατῶν γῆ 7.1 fe cu4dvw. d'a. 4» qmueeatycsepe acm ταῦτα yn oue! dans oat 


συμπασαχαλεσάντων, 5 llzzzoz ἔτν τὶ 


, » Xv" ^ ll 1 
(also ὀπὴν, adios. "5 al. deest in. al, !* al. zm. ΤῸ} ἐπ, 


πολλῶν ἡμερῶν χότὴν ἀξελλνν' σῆῆναι ie, 19 κἀγὼ εἶκον" εἰπὲ ἡμῖν, τίνα ἐφθέγξατο λόγον, ὃς τῇ». 7 Destin 


549 CLEMENTINA. — EPITUME Db GEsTls S, PETRI, NS 


xal Φαυστινιανὸς ἅμα Ελήμεντι μετὰ τῶν οἰκείων ἢ stinus et F'austinianus, unaque Ulowews, MM πὰ ἃ 
ἀκολουθησάτωσάν μοι, ὅπως ἐν σχεξεινῳῷ τῆς Um. — me sequantur, ut venientes δὲ ebteetum ans ἢ. 
λάσσης τόπῳ γενόμενοι 9, τὰ τοῦ βακτίσμυτος σχε- — cum, baptizmi ritu& peremit 

διάσωμεν. 

CX. Ἐπὶ τὸν αἰγιαλὸν οὖν γενομένων ἡ μῶν M, καὶ CX. Cum ürtur. fuimus i litere, (tee wax 
μεταξὺ πετρῶν τινῶν γαληνοῦ καὶ καθαροῦ τόπου — quidam, qui tranquillum et mundum loeum ww. 
εὐπορησάντων, ἐδάπτισεν αὐτὴν εἰς τὸ ὄνομα τοῦ — bebant, baptizavit eam in nomine Patel et Felt, 
Πατρὸς καὶ τοῦ Υἱοῦ xai τοῦ ἁγίου Πνεύματος. οἱ Spiritus saneti, Nos autem, οἱ quetquet γα να - 
Ἡμεῖς δὲ 55 xal σὺν ἡμῖν ὅσοι παρῆσαν, τῶν γυναι- — cum aderant, mulierum gratia κοὐυοκκίνννια. Postea 
κῶν χάριν ὁπεχωρήσαμεν. Ἔπειτα ὁ Πέτρος τὰς γυ- — Petrus mulieres, ob multitudinem, preeindutt, wt 
vatxac διὰ τὸν ὄχλον προέπεμψε Dv ἄλλης ὁδοῦ ἐπὶ — peraltorem viam irent «d honpitlum ; Juwitque na 
τὴν ξενίαν ἐλθεῖν "8, μόνοις ix τῶν ἀνδρῶν ἡμῖν cuv- — solos ox viris malrem eamque eomitarl, Venientes 
εἶναι τῇ μητρὶ xal ταύταις ἐγχελευσάμενος. 'EÀ- — ergo ad diverworium, οἱ preestoluntesa adventum 
θόντες οὖν δὲ ἐπὶ τὴν ξενίαν, xal ἀναμένοντες αὐ΄ὀ — illius, colloquehamur invicem, — Post at. ullas 
τὸν 55 ἀφικέσθαι, ἀλλήλοις διελεγόμεθα 5. Μετὰ lxa-— vero horas l'otrus regromnun, necoplt panem, gratias 
vàc δὲ ὥρας ὁ Πέτρος ἐλθὼν, xal ἄρτον λαθὼν, εὖ- Β egit, benedixit, consecravit, fregit, et matri primum 
χαριστήσας, εὐλογήσας, ἀγιάσας, κλάσας, τῇ μητρὶ — dedit, ao post eam nobi ejus fililu, Atque ila. enm 
πρῶτον ἐπέδωχε 9, xal μετὰ ταύτην, ἡμῖν τοῖς — ea comedimus, Deumque elbl largltorem. laudibus 
υἱοῖς 9. Kal οὕτως αὐτῇ συνειστιάθημεν 99, xal τὸν prosecuti sumus. 
διδόντα τροφὴν Θεὸν εὐλογήσαμεν. 


CXI. Τότε λοιπὸν ὁ Πέτρος, τὸν ὄχλον εἰσεληλυ- CXI. Tum doeinoeps Petrus, ingreeim: populum 
ϑότα ἰδὼν, καθίσας αὐτὸς, xal €? ἡμᾶς δὲ παρακαθ- videns, cum Ipse consedinsot, nowqua Junwinuet na: 
ἐσθῆναι κελεύσας, ὑφηγοῖτο τίνι λόγῳ προπέμψας — sidere, docebat qua ratione nubis past haptiamum 
ἡμᾶς ἀπὸ τοῦ βαπτίσματος, αὐτὸς βραδύνας ἐπῆλθε. — premissis, ipso tardo redilumot, Caunnm voro han 
Τὴν δὲ αἰτίαν ἔλεγεν *! εἶναι τοιαύτην "Apa τῷ — essedicebat, Simul atque vos, inquit, & ms dins 
ὑμᾶς, φησὶν, ἀποστῆναί 9* μου, γέρων τις συΐει *?— cessistis, senex quidam oeuriowus venit, noneuiiatin 
περίεργος, κλέπτων ἑαυτὸν δ᾽, xal βουλόμενος 56, atque volens cernere neo ipwe earni | etta 
ὁρᾷν 55, αὐτὸς μὴ ὁρᾶσθαι" xal προχατασχοπήσας — nos prius observnsset, μίση! ipse μονα l'un 
ἡμᾶς, ὡς αὐτὸς ὕστερον ὡμολόγησε, πρὸς τὸ ἰδεῖν τί est, ut videret quidnsim in. obteeto Ineo prwità agna 
ἂν xai πράττοιμεν εἰς τὸν σχεπεινὸν τόπον γενόμε- — remus, clam exiit, et sorutus est, Plontan it "yp. 
vot, λάθρα ἐκδὰς, ἠχολούθησεν. Εἶτα 95 iv εὐκαίρῳ C tuno loco me convenietin, n» nalutute, disit : Juins 
τόπῳ 57 μοι προσελθὼν χει προσαγορεύσας ἔφ 'E« — diu te »equens, et wlloqui etpiens, verebmr nn un 
πολλοῦ cot ἀχολουθῶν xai συντυχεῖν ἐθέλων 95, 1255- — tanquam curiosum egre ferron ; nune wntetn (tiw 
μὴν, μήπως ὡς περιέργῳ μοι yalemvne vx δὰ τὰ — mihi vera videntur, sí vis, profero, V 5g peti 
δοχοῦντα ἐμοὶ ἀληθῆ, λέγω, εἰ βούλε:, Kay» &ze — di: Eloquere nobis quod. ΟΜ] videtnr «es "ΗΝ 1 
κρινάμην Δέγε ἡμῖν ὅπερ στο: δυχεῖ καλὸν «low, «ἱ daudabimue te, lieet rovern nod ditepie, potiti 
καὶ ἀποδεξόμεθέ σε, xxv τῷ ὄντ: n3, x1)» ἦ τὸ "41. δῆ fuerit; πού yyradenti "timi, ΓΑ nes 
μενον, ἐπεί xo évz85, τροχιρέσε: τὸ ζυχοῦ», 75 xa- — lá ψίκα “οἱ bens, vedneris proieni. 
λὸν εἴπεῖν ἠθέλησας. 

CXIL. Καὶ ὃ τέρων τοῦ Exo Polars οτος 94 ΧΙ. "Patr; setex. Pin “ἤν ps At: “14: you, 
Àissr opac Àzaooubrys: εἰς τῶν» GrILevz(4 vb. prptrp jante FU Tn AA NM IA eor, pt ns M RA 
ὑποχωρήσεντας ἰδὼν, cvm we, o rAvA xaT — &euA HA DO ML, αἴλίί, &AA RS ghe ns 4 rh ἤᾳ 
wr» τὸ τῷ: ἣν b xs Ὁ τρῖττιτε. ἔπ bríÀ5 .ἢ.- €, εχλναίι ας; δε έρνα γα IRRHAR nig RAIA 
χομένους €, vrrpecror, xs. harbor 75 pale — Sensei o, 4L γαπθν, Ruldhy yk, AYROARTN γι car 
ἀνέμεινα, ὅπως 7! τεῖϑω χα  Rcs-kcEmo0 vy σὰς — dene AA fale. Sar y^ UV, Ipae nh AA 
Θεὸς Exc, -1 τρῖννα daa3 “τῆι. 73 Thes b V grey. dena 5 AA ane AAA PS AAADO gym 
ὑπάκε.τε:, ὡς Ew ὅσ᾽ Va TzUDWWR τετὰ αι νεύζη και, " ΠΎΛΟΝ Δ exo sd τΥΆ Ὁ Δ Andy! glsnd γλ0. 
ἀχριδῶων ER cura» τὸ »αᾶπ κα. Ἱπ vo» fcx ££ ὠμμογς cM, AMA (Ps Aat Asus 4. gafas ἀν. 
Trà εἶχ», εἶτε Ἔξ: xA, CR Rx τῆς cuouWien Ca^ — Lys. d αὐ ἄν Peu dos noy phum, aig, Me, 
By Eros Δ AI E τὴ γε: € eb»--1 -. 4 σι τῷ 45 Thak ἀμ yryffeyfut nnmanme S [56 fll 
ποιεῖν, αὐτῆς de m cvi oxnccupa yes ἴα. p, Μά d quaes Cert Wiygi4 ME RA dA, Mus, 
el ui, ct Ecs-R ἡ Tm 7x av» Gives τῆς νῶν dene (pee Mam jr8darepa Suum A4 Myr, Mai SA deny 


Ἄχ αὶ Lis EA 
9 ξλδυντες͵ ieccm 30723. bones 1... vo wee dites c mhyr I AMAN V Ko My 
Σ o9» T- γ. AL ἄλλα, —e€er 45 7 44. 0au£5wuL'" furinhm “5. portar Mey oS pp oA -οἍἜἍ γχκ 9 


» erp, 
AB. al dz Ἐπὶ μεν, 7 Hs pw ^ ΛΜ, τ ὰ ^" 8 mU WKe36 Δ WM desnet n z ^y, 

ἐς mut. "- passt ἃ τὶ. ^ (eest nab "ou Tae upmac o dh. νρσν νυν, 9 peuple 
δρῶν. *5 al. dux bierzc acr " oweest ous "ou. dva. Ὁ d. ραν Foprtée Ὁ e Feds “4. |y. 


inser. uio. pumice. Ὁ ieesk Wd. "ou. sew Page 


553 


CLEMENTINA. — EPITOME DE GESTIS 5. PETRI. 


954 


μεῖν γὰρ ἐστι τὸ λέγειν γενέσει ὑποχεῖσθαι τὰ πάντα, A ledicta et blasphemias conjicinnt ? Respondit senex: 


κἀγὼ ! πρὸς αὐτόν’ Καὶ πάνυ. Εἴ γὰρ * καὶ πᾶσαι 
al τῶν ἀνθρώπων ἀμαρτίαι xai ἀσέδειαι xal dob) - 
γεια: ἐξ ἀστέρων, ὡς σὺ φὴς, γίνονται’ τὸ δὲ τοὺς 
ἀστέρας ταῦτα ὃ ποιεῖν ὁπὸ Θεοῦ τέταχται ὁ, ἵνα πάν- 
τῶν χαλεπῶν ἀποτελεστιχοὶ γένωνται, αἱ πάντων 
ἁμαρτίαι 5 πάντως ἄρα xal εἷς αὐτὸν ἀναφέρονται τὸν 
τὴν γένεσιν ἐνθέντα δ τοῖς ἄστροις, 


CXV. Καὶ ὁ γέρων 8, ᾿Αληθῶς 9 ἔφης" ἀλλὰ πάσῃ 
σου τῇ ἀπαραδλήτῳ ἀποδείξει ἡ ἐμὴ ἐμποδίζει συν- 
εἰδησις. Ἐγὼ γὰρ ἀστρολόγος ὧν, καὶ ’Ῥώμην πρῶ- 
τον οἶχήσας 10, εἶτα φιλιωθείς τινι πρὸς γένους ὄντι 
Καίσαρος, αὐτοῦ τε xal τῆς cupÓlou τὴν γένεσιν 1 
ἀκχριοῶς ἠπιστάμην, xal ἱστορήσας ἀχολούθως τὰς 
πράξεις ἀποτελεσθείσας 12 αὐτῶν τῇ γενέσει, λόγοις 
μόνοις 13 οὐχ ἔχω σοι πείθεσθαι. Ἦν γὰρ τῆς γενέ- 
σεως αὐτοῖς 16 τὸ διάθεμα, ποιοῦν μοιχάδας, ἰδίων 
δούλων ἐρώσας, καὶ ἐπὶ ξένης ἐν ὕδατι θνησχούσας" 
ὃ xal 15 οὕτω γέγονεν. Ἐρασθεῖσα γὰρ τοῦ ἰδίου 
δούλου, χαὶ τὸν ψόγον φέρειν οὗ δυναμένη, φυγοῦσα 
ἐν 16 ἀλλοδαπῇ, καὶ χοίτης αὐτῷ κοινωνΐσασα, κατὰ 
θάλασσαν διεφθάρη 11. 

CXVI. Κἀγὼ ἀπεχρινάμην 19: Καὶ πῶς 19 ἄρα γι- 
γώσχεις ὅτι ἡ φυγοῦσα, ἐπ’ ἀλλοδαπῆς γενομένη τὸν 
δοῦλον ἔγημε, καὶ γήμασα ἐτελεύτησε ; Καὶ ὁ γέρων" 
᾿Ασφαλῶς οἶδα τἀληθῆ, οὐχ ὅτι ἔγημεν, ὁπότε οὐδὲ 
ὅτι ἦρα ἐγίνωσχον: ἀλλὰ μετὰ τὴν ἐχείνης 1? ἀπαλ- 
λαγὴν ὁ ἀδελφὸς τοῦ ἀνδρὸς αὐτῆς, κάντα μοι τὰ 
κατὰ τὸν αὐτὴς ἔρωτα διηγήσατο, καὶ ὡς σεμνὸς ὧν, 
ἅτε δὴ xdi ἀδελφὸς, οὐχ ἐδουλήθη μιᾶναι τὴν κοίτην. 


Καὶ πῶς βουλομένη, xal αἰδουμένη 3" πάλιν αὐτόν τε G 


xz! τὸν ψόγον dj τάλαινα" οὐχ ἔστι γὰρ αὐτὴν μέμψα- 
σθαι, ὅτι ἐχ γενέσεως ταῦτα xal πάσχειν 332 xal 
ποιεῖν ἠναγκάζετο * ὄνειρον εἴτε ἀληθῆ, εἴτε ψευδῆ 
ἐπλάσατο οὐχ ἔχω λέγειν. [Ἔλεγε γὰρ αὐτὴν εἰρηκέναι, 
ὅτι ὄναρ αὐτῇ τις ἐπιστὰς 33 ἐχέλευσεν ^. ἐξαυτῆς 
ἅμα τέχνοις τῆς 35 Ῥωμαίων ἐχδῆναι πόλεως 35 ὁ δὲ 
ἀνὴρ σώζεσθαι ταύτην 31 σὺν τοῖς υἱοῖς σπεύδων, αὐὖ- 
τίκα παιδευθησομένους αὐτοὺς εἰς τὰς ᾿Αθήνας ἐξέ- 
πεμψε σὺν μητρὶ xal δούλοις" τρίτον δὲ υἱὸν ἔχων 
παρ᾽ ἑαυτῷ 3, ὡς δὴ τοῦ χρηματίσαντος ἐν ὀνείρῳ *? 
συνεῖναι αὑτῷ 99 ἐπιτρέψαντος, Πολλοῦ παρεληλυ- 
θότος χρόνου 31, ὡς οὖκ EAa6e γράμματα παρ᾽ αὐτῆς, 
αὐτοῦ πολλάχις πέμψαντος εἰς ᾿Αθήνας, ἐμὲ παρα- 
λαδὼν ὡς πάντων αὐτῷ γνησιώτατον ὀὑντα, ἐπὶ τὴν 


Scilicet, id est maledicta conferre, dicere geniture 
Subjici universa? Tum ego ad eum: Omnino est. 
Nam si omnes hominum errores, et impietates, et 
impudicitia, ex stellis, quemadmodumtu ais, oriun- 
tur; ut autem ea faciant stelle, & Deo constitutum 
fuit, quo cunctorum flagitiorum effectrices sint; 
omnium certe delicta ad eum omnino referuntur, 
qui inastris posuerit genesim. 

CXV. "Et senex: Verum ais; sed omni tue in- 
comparabili demonstrationi mea obstat conscien- 
tia. Ego enim, qui astrologus sum, et Rome pri- 
mum habitavi, postea amicus factus cujusdam qui 
erat ex genere Cesaris, viri illius uxorisque ejus 
genituram probe callui ; cumque viderim, res prout 
ferebat eorum genesis, evenisse, solis verbis a te 
nequeo persuaderi. Erat enim ortus mulieris posi- 
tura, que efficeret adulteras, &more servorum 
suorum captas, et peregre in aqua pereuntes: quod 
et ita contigit. Nam quae servum suum deperiret, 
nec ferre posset opprobrium, solum fuga vertens, 
et cum eo concumbens, in mari periit. 


CXVI. Ego respondi: Et quonam modo scis, 
illam fugientem, et in alieno solo positam servo 
nupsisse, ac interiisse post nuptias ? Atque senex: 
Certo novi, revera non quod nupserit, cum neo 
amore captam esse scirem: verum postquam illa 
discessit, frater viri ejus omnem mihi illius amo- 
rem enarravit ; quod ipse, qui eanctus et honestus 
erat, utpote etiam frater, noluerit torum maculare; 
et quo modo volens, ao rursus ipsum atque dede- 
cus verita, illa infelix (non enim licitum est queri 
de ea, quoniam ex natali hec cum facere tum 
perpeti cogebatur), somnium finxerit ; verumne an 
falsum, non habeo dicere. Aiebat siquidem ipsam 
dixisse quod in somnis quidam sibi astitit, qui 
eam jussit cum liberis illico urbe Roma excedere : 
δὶ virillam cum filiis incolumem evadere satagens, 
confestim eos erudiendos Athenas misit cum ma- 
tre et servis : tertium vero filium retinuit apud se, 
quia qui per somnium ediderat oraculum, cum eo 
manere permiserat. Multo autem elapso tempore, 
ut ab ea litteras non accepit, cumque sepe Athe- 
nas misisset; assumpto me, qui ei omnium essem 
conjunctissimus ac fidissimus, ad querendam illam 


ζήτησιν αὐτῆς ἐπορεύθη. Πολλὰ μὲν οὖν αὐτῷ καὶ ἢ profectus est. Multos equidem cum ipso in pere- 


κατὰ τὴν ἀποδημίαν συνέχαμνον 33 προθύμως, με- 
μνημένος ὅτι τῆς πάλαι αὐτοῦ εὐδαιμονίας χοινωνόν 


μὲ πάντων 9 εἶχεν, ὑπὲρ πάντας αὐτοῦ με τοὺς 


grinatione labores alacriter tuli; memor quod in 
prisca sua felicitate me omnium habuisset socium, 
ao supra omnes amicos dilexisset. Itaque Roma 


VARLE LECTIONES. 


εἷς. 5 


1. al. ἀπεχρινάμην. 3 al. deest in al. ὃ γίνονται" οἱ δὲ ἀστέρες ταῦτα. ὁ al. 


ἐτάγησαν. 9 al. ἁμαρτίαι 


al. θέντα ἐν, 1 Clement., hom. xiv, ὁ. 6, etc. Recogn., 1. 1x, c. 82, οἷο. δ al. add. ἀπεχοίνατο. 
9 al. inser. μέγα. 10 deest in al. !! deest in al. 43 al. inser. ἔργῳ, σοὶ λόγῳ 
t» al. μόνον. 46 4]. αὐτῆς. 15 8]. deest in al. 45 4]. μὴ φέρουσα, φυγοῦσα σὺν αὐτῷ, 
καὶ χοινωνήσασα αὐτῷ, θαλάσσῃ διεφθάρη. 18 al. deest in al. 494]. deest in al. 

in al. 33 al. ποιεῖν καὶ πάσχειν. 32 al. ὡς ὅτι ἐν ὁράματι ἐπιστάς τις. " al pre 


πείθεσθοι οὐ δύναμαι, 
ἐν. 17 al. ὁρμήσασα, 
al. αὐτῆς. 3! aL deest 
μοί. 35 al. τήν. 


n. 
39 al. πόλιν. 37 a]. αὐτήν. 38 al. ἔσχε παρ᾽ αὐτῷ. 3* al. κατ᾽ ὄναρ. *? al. αὐτὸν αὐτῷ. "PR χρόνου διελθόντος. — 


83 a], συνέχαμον. 9? 8], πάντως. 
ParBoL. Gn II. 


18 


561 


CLEMENTINA. — EPITOME DE GESTIS S. PETRI. 


562 


τὸν τῆς εὐσεδείας λόγον ἐδέξαντο, οὐχ ἂν ἐπιγνῶναι A hucusque mansissent, non suscepissent verbum 


τὴν ἀλήθειαν ἠδυνήθησαν. Διὰ τοῦτο μετὰ τῆς ἀπο- 
δημίας, xai ναυάγιον ᾧχονομήθη, καὶ πιχροῦ θανά- 
του ὑπόνοια " προσέτι δὲ χαὶ ἡ περὶ τὰ Ἐλληνιχὰ 
τούτων ἄσχησις, ἵν᾽ ὡς πρότερον αὐτὰ πα'δευθέντες, 
εἶτα μεταδαλόντες πρὸς τὴν εὐσέδειαν, δυνχτοὶ ὦσιν 
ἑτοίμως αὐτὰ xal μετὰ πολλῆς ἀνασχευάξζειν τῆς 
εὐχολίας" xal ἃ χαχῶς τηνιχαῦτα χατὰ τῆς εὖσε- 
Ota; προὐδάλλοντο, τούτοις χαλῶς ὑπὲρ αὐτῆς καὶ 
ἐν χαιρῷ τῷ προσήχοντι χρήσαιντο. Εἴστ, δὲ xui 
αὐτὸς σαφῶς ἀπό γε τοῦ μαχροῦ τούτου ἀναγνωρ'- 
σμοῦ, xal ὧν μεταξὺ σαφῶς 47 ἣ Πρόνοια περὶ σὲ 
φχονόμησεν, ὡς ἄρα υὐδὲν τῶν γινομένων αὐτομά- 
τως οὕτως καὶ εἰχῆ γίνεται " ἀλλ᾽ ἐχείνη ἐστὶν 1, ἐφε- 
στῶσα χαὶ τόδε τὸ πᾶν συγχρατοῦσα διηνεχῶς χαὶ 
συνέχουσα, εἰ xal τὰ πολλὰ τὴν διάνοιαν ὑπερδαΐνει 
τὴν ἡμετέραν. 

CXXV. Ἐπεὶ τούτων fxouctv ὁ πατὴρ, τὸν λόγον 
ἀναλαδὼν, Μὴ νόμιζε, εἴρηχε, κύριξ μου Πέτρε, ὡς 
κάντη μου διαπέφευγε τὸν νοῦν, ἡ περὶ τοῦ ὑπὸ σοῦ 
χηρυττομένου λόγου δύναμις " ἀλλὰ xal τοῦ παιδὸς 
Κλήμεντος πολλὰ δι’ ὅλης νυχτὸς ὁμιλοῦντός μοι 18, 
ὥστε συνθέσθαι τοῖς ὑπὸ σοῦ λεγομένοις, καὶ πάντα 
τρόπον εἰς τοῦτο ἐνάγοντος" Τί δαὶ, πρὸς αὐτὸν ἔφην 
ἐγὼ, δύναταί τις ἐντέλλεσθαί τι χαινότερον, παρ᾽ ὃ 
πρότερον οἱ ἀρχαῖοι παρήνεσαν ; Κἀχεῖνος ἠρέμα 
γελάσας: Πολλὴ διαφορὰ, πάτερ, εἶπε, μεταξὺ τῶν 
τῆς θεοσεδείας λόγων xal τῆς φιλοσοφίας. Ὁ γὰρ 
τῆς ἀληθείας λόγος τὴν ἐχ προφητείας ἔχε: βεδαίαν 
ἀπόδειξιν" ὁ δὲ τῆς φιλοσοφίας ἀπὸ συνθέσεως λόγων 
xal στοχασμῶν δοχεῖ παριστάνειν τὰς ἀποδείξεις, Καὶ 


ὁμῶς ταῦτα εἰπὼν, δείγματος χάριν τόν περὶ φι'λαν- C 


θρωπίας λόγον ἐξέθετο, ὃν οὐ πολλῷ πρότερον αὐτῷ 3: 
ὑφηγήσω, ὡς ἀδικώτατός μοι μᾶλλον ἐφχίνετο, καὶ 
τὸ πῶς, ἐρῶ. Δίχαιον ἔφασχεν εἶναι, xal τῷ τύ- 
πτοντι αὐτοῦ τὴν σιαγόνα, παρατιθέναι xal τὴν ἀλ- 
λην" xal τῷ αἴροντι αὐτοῦ τὸ ἱμάτιον, προσδιδόναι 
xai τὸν χιτῶνα 35, ἀγγαρεύοντι δὲ 33 μίλιον Ἦν, συν- 
ἀπέρχεσθαι δύο" xal ὅσα τοιαῦτα. 


CXXVI. Καὶ ὁ Πέτρος ἀπεχρίνατο᾽ ᾿Αλλ᾽ ἐνόμι- 
σας ἀδιχον᾽ καίτοι 35-35 γε διχχαιότατόν ἐστι, 36 Καὶ 
εἴ σοι φίλον ἐστὶν, ἄχουσον. Καὶ ὃς ἔφη" Πάνυ μοι 
φίλον. Καὶ ὁ Πέτρος’ Οὐ δοχεῖ σοι, δύο ἐχθρῶν βα- 
σιλέων ὄντων χαὶ διηρημένας τὰς χώρας ἐχόντων, εἴ 
τις Ex τῶν τοῦ ἑνὸς ὑπηχόων ἐν τῇ τοῦ ἑτέρου χώρᾳ 
φωραθείη, καὶ διὰ τοῦτο θάνατον ὀφείλοι Ἶ, ἐὰν ῥα- 
πίσματι xal μὴ θανάτῳ τῆς τιμωρίας ἀπολυθῇ, οὐ 
φαίνεται ὁ ἀπολύσας φιλάνθρωπος εἶναι ; Καὶ ὁ πα- 
Tip ἔφη" Καὶ πάνυ. Καὶ ὁ Πέτρος" Τί δαὶ 38, εἰ 
καὶ ἰδιόν τι τινὸς αὐτὸς οὗτος ἀφέληται ἢ ἀλλότριον, 
καὶ 39 ἐπὶ τούτῳ 99. συλληφθεὶς tv 81 ἢ διπλάσιον δῷ 
τετραπλάσιον (15) ὀφείλων, καὶ τὸ θανεῖν ὡς ἐν τοῖς 

(a) Luc. v1, 29; Matth. v, 39. 


pie:atis, veritatem non potuissent agnoscere. Pro- 
pter hoc, cum peregrinatione naufragium quoque 
provisum est, ac mortis acerbe suspicio: prewter- 
eaque eorum in Grecis disciplinis exercitatio ; ut 
qui illas prius edocti, et postea ad veram religio- 
nem conversi foissent, expedite magnaque cum 
facilitate possent easdem confutare; et quas ali- 
quando male contra religionem objecerant, his 
bene et tempore convenienti pro religione uteren- 
tur. Tu quoque ex hac post longum tempus reco- 
gnitione, et iis que interim aperte Providentia 
circa te constituit, manifeste intelliges, nihi eo- 
rum qua fiunt, casu ita et temere fieri, sed Provi- 
dentiam praesse, ac semper continere aique con- 
servare hanc universitatem, licet multa superent 
mentem nostram. 

CXXV. Postquam hec audivit pater, sermonem 
resumens : Ne arbitreris, inquit, domine mi Petre, 
omnino ex mente mea vim doctrine ate predicate 
excidisse : sed cum Clemens filius multum per to- 
tam noctem mecum colloqueretur, ut a te dictis 
assentirem, omnique modo ad id impelleret : 
49 Quid vero, dixi ego ad ipsum, potestne aliquis 
precipere quidpiam novum, prater id quod antea 
veteres monuerunt? Αἱ ille postquam leniter 
risit : Magnum, inquit, discrimen est, pater, inter 
religionis sermones, ac philosophie. Sermo nam- 
que veritatis, ex prophetia firmam obtinet demon- 
trationem ; philosophie vero, ex compositione 
verborum et conjecturarum videtur demonstratio- 
nes afferre. Hisque dictis, exempligratia, doctrinam 
de humanitate mihi exposuit, quam paulo ante 
ei enarraveras ??; que mihi profecto maxime ini- 
qua videbatur. Et quo modo, dicam. /Equum 
aiebat esse et ei qui maxillam tuam percutit, 
alteram quoque opponere; et ei qui aufert tuum 
pallium, tradere etiam tunicam ; et cum eo qui 
ad milliaria unum adigit, perduo milliaria proficisci, 
et alia similia (a). 

CXXVI. Respondit Petrus: Atqui hoc existi- 
masti iniquum: quanquam &quissimum est. Ao 
si lubet, audi. Ille dixit: Prorsus lubet. Tum 
Petrus : Num tibi videtur, cum duo reges hostes 
existant, et divisas regiones teneant, si quispiam 
ex iis qui alteri subjecti sunt, in alterius regione 


p sit deprehensus, ideoque mortem mereatur; ai 


colapho, non autem capite punitus ponam eva- 
dat; num videtur humanus esse qui veniam de- 
dit ? Et pater ait: Admodum. Ad heo Petrus; 
Quid vero, si is ipse etiam aliquid proprium ocui- 
piam vel alienum auferat; et in eo comprehen- 
sus, simplum aut duplum det, cum quadrupli 


VARUE LECTIONES. 


11 a]. 


τοῦτο, 81 al. Edv. 


σοφῶς. !* al. μου. 1? ]. Rec. x, 48. 39}, num. 93, etc. ?! al. ὅνπερ αὐτῷ. 
καὶ τὸ ὠμοφόριον. 13 a], «e, 25-35 al, ὅτι, 29 deest in al 37 al. ὀφείλων. 38 al. ἔφη" τί δέ. 


38 a]. ποοδιδόναι 
1? a]. ἣ xal, 39 al. 


VARIORUM NOTE. 
(45) Τετραπλάσιον, Poona quadrupli in furto sancitur legibus plurimis. Cor. 


» 


565 


CLEMENTINA. — EPITOME DE GESTIS S. PETRI. 


066 


καρὰ τοῦτο ποιῶν, αἰώνια χολασθήσεται, ὡς εἰς αὐ- À hominemque qui aliter fecerit, zterno supplicio 


τὸν τῶν ὅλων ἀσεδήσας Θεόν. Καὶ τοῦτο εἰπὼν, xal 
τοῖς ὑπὸ παθῶν ὀχλουμένοις, καὶ νοσοῦσι, καὶ δαι- 
μονῶσι τὰς χεῖρας ἐπιθεὶς, καὶ τούτους εὐχῇ θερα- 
πεύσας, τὴν ἐχχλησίαυ διέλυσεν. ΕἾθ᾽ οὕτως εἶσ- 
ελὼν καὶ τῶν συνήθων "^ ἁλῶν μεταλαδὼν, ὕπνω- 
σεν. 

CXXIX. Ὄρθρου δὲ 5* πάλιν ὁ Πέτρος ἐξιὼν, καὶ 
ἐπὶ 55 τὸν συνήθη διαλέγεσθαι τόπον ὅδ στὰς, ἅτε χαὶ 
πολλῶν συνδεδραμηχότων ὄχλων, ἅμα 51 τῷ μέλλειν 
διαλέγεσθαι αὐτὸν, εἰσὴει τις τῶν αὐτοῦ διαχόνων 
λέγων: Σίμων ἀπὸ ᾿Αντιοχείας εἰσεληλυθὼς ἀπ᾽ αὐ- 
τῆς ἑσπέρας, μαθὼν ὑποσχόμενόν σε τὸν περὶ μοναρ- 
χίας ποιεῖσθαι λόγον, ἕτοιμός ἐστι μετά γε τοῦ Ἐπι- 
xouptlou ᾿Αθηνοδώρου διαλεγομένῳ σοι ἐπελθεῖν, ὡς ἂν 
πᾶσι 95 τοῖς ὑπὸ σοῦ περὶ μοναρχίας ὑπαγορευομένοις 
δημοσίᾳ παρὼν αὐτὸς ἀντιλέγοι 99. 


CXXX. Ταῦτα τοῦ διαχόνου λέγοντος, ἰδοὺ xai ὁ 
Σίμων σὺν ᾿Αθηνοδώρῳ καί τισιν ἄλλοις ἑταίροις 
εἰσήει" καὶ πρὸ τοῦ τι τὸν Πέτρον ὅλως εἰπεῖν, αὐτὸς 
προλαδών. Ἔμαθον, φησὶν, ὅτι χθὲς ὑπέσχου τῷ 
Φαύστῳ κατὰ τὴν σήμερον δεῖξαι τῇ τάξει τὸν λόγον 
ποιούμενος" xai ἀπ᾽ αὐτοῦ πρῶτον ἀρχόμενος τοῦ 
«Gy ὅλων Δεσπότου" ὅτι αὐτὸν δεῖ μόνον λέγειν Θεὸν, 
ἄλλους 9? δὲ μήτε λέγειν, μήτε νομίζειν" καὶ ὅτι 
6 παρὰ τοῦτο ποιῶν, αἰωνίαν ὑφέξει τὴν τιμωρίαν᾽ 
πρὸ πάντων οὖν ἀληθῶς καταπέπληγμαί σου τὴν 
ὁπόνοιαν, ὅτι ἤλπισας μεταπεῖσαι ἄνδρα σοφὸν οὕτω, 
xai ταῦτα ηρεσδύτην. ᾿Αλλ’ οὐχ ἐπιτεύξῃ τῶν ἐλπί- 
δων xal τοῦ θελήματος, ἅτε παρόντος ἐμοῦ, xal τοὺς 
ψευδεῖς σου διελέγχοντος λόγους. Ἴσως γὰρ ἂν καὶ 
ἠπάτητο μὴ παρόντος ἐμοῦ. ἰδιώτης ὧν τῶν παρὰ 
Ἰουδαίοις δημοσίᾳ πεπιστωμένων βίόλων. Τὰ νῦν 
δὲ τοὺς πολλοὺς ὑπερθήσομαι λόγους, ἵνα θᾶττόν σου 
τὴν ὑπόσχεσιν ἀσθενῶς ἔχουσαν διελέγξω. Λέγε τοι- 
γαροῦν ὃ ὑπέσχου. Εἰ δὲ τὸν ἔλεγχον αἰδούμενος, ἐφ᾽ 
ἡμῶν αὐτῶν τὴν ὑπόσχεσιν ἐθέλοις παραλιπεῖν, αὐτ- 
ápxnc xal οὕτως ἀπόδειξις ὅτι ψευδῆ τὰ ὑπεσχη- 
μένα, xag! ὅτι ἐπὶ τῶν τὰς Γραφὰς εἰδότων εἰπεῖν 
οὐκ ἐτόλμησας. Καὶ νῦν δὲ τί περιμένω σε λέγειν, 
μέγιστον ἔχων μάρτυρα τῆς ὑποσχέσεώς σου, τὸν 
γέροντα τουτονί ; Ταῦτα εἰπὼν, χαὶ τῷ πατρὶ προσ- 
δλέψας, φησίν: Εἰπέ μοι ἀνδρῶν ἁπάντων ὁ τιμι- 
ὦτατος, οὐχὶ υὖτος ὑπέσχετό σοι δεῖξαι σήμερον, 


ὅτι εἷς ἐστὶ Θεὸς, xal οὐ χρὴ ἕτερόν τινα λέγειν 


Β 


puniendum, ut qui in ipsum universorum Deum 
impius exstiterit. Atque hoc dicto, cumque aliqua 
perpessione infestatis, egrotantibus, et da&emoniacis 
imposuisset manus, ac eos curasset prece, concio- 
nem dimisit. Deinde ita ingressus, et solito cibo 
percepto, se somno dedit, 

CXXIX. 5 Mane vero iterum egressus Petrus; 
cum stetisset in loco in quo disserere solebat, in- 
gensque hominum multitudo concurrisset ; simul 
ac ipse esset locuturus, introivit. quidam ex ejus 
diaconis, dicens : Simon ab Antiochia ipso vespere 
ingressus, audiens te promisisse de monarchia,seu 
principatu unius, verba esse facturum, paratus 
est una cum Athenodoro Epicureo, tibi disse- 
renti intervenire; ut cuncta que a te de mo- 
narchia denuntiabantur, publice ipse presens im- 
pugnet. | 

CXXX. Hec dicente diacono, ecce et Simon cum 
Athenodoro aliisque nonnullis sodalibus ingredi- 
tur: et ante quam Petrus aliquid omnino loque- 
retur, ipse anticipans: Comperi, inquit, te heri 
pollicitum esse Fausto, quod hodie habito sermone, 
ordine esses ostensurus, primumque incipiendo ab 
ipso universorum Domino ; eum solum dicendum 
esse Deum, alios vero neque dicendos neque exi- 
stimandos ; quique contra fecerit, mternas posnas 
daturum. Ánte omnia ergo vere insaniam tuam 
demiratus sum, quod sperasti te posse in aliam 
sententiam adducere virum adeo sapientem, ad 
hec senem. At spes ac voluntatem non obtinebis ; 
utpote presente me, tuosque falsos sermones re- 
darguente. Etenim forte me absente deceptus fuis- 
set cum imperitus sit librorum qui Judeis palam 
gunt traditi. Nunc autem mulla verba preteribo, 
ut citius promissionem tuam infirmam esse convin- 
cam. Dic igitur quod pollicitus es. Sin autem repre- 
hensionem veritus, coram nobis velis promissum 
omittere; etiam sic sufficiens erit probatio, falsa 
esse que promisisti, quandoquidem coram homi- 
nibus Scripturas callentibus non ausus sis dicere. 
Et vero jam cur exspecto ut dicas, qui maxi- 
mum habeo pollicitationis tue testem,hunc senem? 
Post hec verba cum patrem aspexisset, ait: Dic 
mihi, virorum prestantissime, nonne iste tibi 
pollicitus est ostensurum se hodie, unum Deum 


À νομίζειν Θεὸν, ὁ δὲ παρὰ ταῦτα ποιῶν ἀθάνατον ἢ esse, nec alium dicendum aut habendum Deum ; 


εἰσπραχθήσεται τιμωρίαν ; 


CXXXI. Καὶ ὁ πατὴρ ἔφη" Καλῶς ἂν τὴν μαρτυ- 
ρίαν παρ᾽ ἐμοῦ ἀπήτε:ς, ὦ Σίμων, εἰ πρότερον ἠρνεῖτο 
Ηέτρος" νῦν δὲ οὐχ αἰδεσθήσομαι λέγειν, ἃ δεῖ λέ- 
γειν᾽ οἶμαί σε ὀργῆς πεπλησμένον διαλεχθῆναι βού- 
λεσθαι. Τοῦτο δὲ οὔτε σοι προσήχει ποιεῖν, οὐθ᾽ ἡμῖν 
οὕτως ἔχοντα ὁπαχούειν, ὅτι μάχην ἔστιν ἱστορῆσαι, 


ab eo autem qui aliter fecerit, immortale suppli- 
cium exactum iri ? 

CXXXI. Respondit pater: Recte a me testimo- 
nium postulares, o Simon, si antea Petrus negavis- 
set; nunc autem non verebo dicere que dicenda 
sunt : arbitror te ira repletum velle disputationem 
suscipere. Hoc porro neque te facere decet, neque 
oportet ut nos sic affectum audiamus ; quoniam id 


VARLE LECTIONES. 


al. xai εὐξάμενος, xal ἰασάμενος, ἀπέλυσε τοὺς ὄχλους xai εἶθ᾽ οὕτως εἰσιὼν, τῶν συνήθων. 55 Clement., 
hom. xvi, c. 1, eto. ** deest in al. 95 al. xai ἐπιστάς, 96 deest in al. δ al. ὄχλον πολὺν συνεστωτα εἶδε xal 
ἅμα. 3 al, δημοσίᾳ πᾶσι, 99 al. ὑπὲρ μοναρχίας λεγομένοις λόγοις" ταῦτα. 99 ἃ]. ἄλλον. 


GLEMENTIN A. — EPITOME DE GESTIS S. PETRI. 


510 


T2o3zvo2toUUz αὐτοὺς ExagisBr. 'O D: Σίμων Hxov- Ὁ Br salutatis, consedit. Simon vero audiens quosdam 


σας EcUruYsry mul ἐκ πτυσταιῖς DBgzocxTrl ET 
[xz-o02v-a; αὐτὸν, xm: τασχοντας xut ἔπ. haul 
πολλοὺς μάνοις ἄνελων, εἶτα κα' τὰ χατὰ Xo uwva 
πυθόμενος Ἴ εἰς ἐπιζύτησιν αὐτοῦ πειάῴειεν, ὑπως 
καὶ αὐτὸν ^! ὑμυίως χολᾶσῃ,. ποὺς ᾿Αννουδίωνα καὶ 
᾿λξπίωνα ἔφτ “Φαῦστον ποὺς ἥμας ἔλθύντα, μετα- 
Σγεῖν ἁλῶν πυ:ήσατε σὺν ἡ οἷν ^ ἐγὼ DR αὐρὸν τι καὶ- 
Ξαυκευάσιυ 7, ἵνα δειπνήσας καὶ 7 διλειψαωενυς, τὴν 
ἐμὴν zzz δύξτ, ἔγειν μορςῖν. 


CXXXV. Καὶ τοῦ Σίμωνος ταῦτα εἰπόντος. 'AmT- 
πίων xz! ᾿Αννουδίων zuo: πρὸς αὐτὸν - Rai τ' àcu 
σοι κέρδος ἀπὸ τῆς μτγανῖς ἔστα: ταύττς: Ἐπὶ ὁ Xi- 
ptuv ἔἕττ - Πρῶτον μὲν συλλαλόντες αὐτὸν ti ἔμξ vr- 


jussu regio adventaturos, qui ipsum quereront, 
quique dicerent, Cesarem multis magis interfe- 
ctis, deinde et de Simone certiorem factum, ad in- 
vesticationem illiusmisisse, ut inillum etiam anim- 
adveriat; δὰ Annubionem οἱ Appionem infit: 
Fansium, qui ad nos vcnit, facite cibum nobiscum 
BUuTbere; 6£0 autem unguentum quoddam confi- 
Cisrp, ut ccenatus et perungens se, cunctis habere 
formam meam videatur. 


CXXXV. Cumque hec Simon dixisset, Appion 
et Annubion aiunt ad illum : Bt quodnam tibi lu- 
crum ex hac machinatione adveniet *? Respondit Si- 
mon: Primo quidem comprehenso illo, qui me 


Ξοῦντες. παύσοντα: VEI καὶ duy) ὕγτύσεως., ΕἸ δὲ p quaerunt desistent ab indagatione contra me sus- 


χαὶ ὑπὸ Suzi&xTl γειοὺς uGvminkürimz, aie:mISv πὲν- 
δος ἔξουπσιν οἱ τούτου παῖδες. οἵ τίνες ἐμὲ καταλιπὸν- 
vu. Πέτρῳ πρυσπεουιτύήχασιν 75, ΔΈπων δὲ χαὶ 
᾿Αννουδίων xz7 ἰδίαν nel τῷ Φαύστῳ δι ασαφυῦσι, 
καὶ τὴν ἐπιουλὴν φράζουςσ:. Κα: ὁ Φαῦστυς οὐκ ἂλν- 
θεῖς εἶνα: τοὺς λύνυνς νομίσας συνξειπνήσς τῷ X:- 
μων! μετ ve τῶν ἔτχίθων Ἀππιωνός τὲ Xii ᾿Αννου- 
Olevoz, ἐχ γειρὺς τοῦ Σίμωνος λαμῷανε: πὸ μύξον, 
καὶ τὸ ἴοιον ἀλειωχασνος TIÓTWTUOv, τὴν τοῦ Xium- 
νος εὐθὺς ὑπέδυ μορςτν. Πλὴν ἕν pizr ve τί νυκτὶ 
διαναστὰς ὁ Σίμων, τὴν ἐπὶ τῆς Ἰουδαίας ςυγὴν 


ἐποιεῖτο. 
CXXXVI. Ἐμεῖς δὲ γε οἱ τῷ Πέτρῳ 


4 --* - - Li 
ἔλτς νυχτὸς ἀλλήλυ:ς 75 διομιλοῦντες, ὑπ 
φ - 


συνόντες, 5v 
τε ἡδονῆς 


cepía. Quod si etiam ἃ manu regia occisus fuerit, 
maximum luctum babebunt ejus liberi, qui me de- 
relicto ad Petrum se contulerunt. Appion vero et 
Annubion privatimomnia Fausto aperiunt, insidias- 
que commemorant. Et Faustus vera non esse ea 
verba arbitratus, ceenatus cum Simone et cum s0- 
dalibus Appione οἱ Annubione, unguentum sumit 
ex Simonie manu ; &c unguens facicm suam, illico 
induit formam Simonis. At media nocte exsurgens 
Simon, in Judsam fuga xe abripuit. 


CXXXVI. Porro nos. qui cum Petro eramus, 
per tolàm noctem mutuo colloquentes, pre volu- 


x3! yazXq τῶν λεγομένων, νήφοντες διενυχτεοεύσα- (i ptate ac letitia ex iis que dicebantur orta, vigiles 


. D AE 1 [| 4 - --᾿ - * - 
τρὺς ἐμολέψας buo: χαὶ τοῖς ἀδελςοῖς, Ec, Αἰαπορῶ 
ti ἀρα γε τῷ ὑμετέρῳ πατρὶ γέγονε τ Καὶ λένοντος 
-ῳριᾳςὼ«« * . * 4 M - 4 
a, ἰδοὺ χαὶ ὁ πατὶ» ἔχε, τὸν Πέτρον ἐμὶν περὶ 
-κ"» , -- e: - - L] 
9 Οιχλεγομενον Τὸν χαταλχοων" ἀθυμοῦντά τε 
ἰδὼν, x1! προυχυυρεύσας, ἀπελογήσατο Ov Tv αἰτίαν 
ἔξω χεχοΐμητα:. μεῖς δὲ ἐμδλέποντες αὐτῷ ἐξεστύ- 
χεῖμεν, τὸ εἶδος Σίμωνος ὁρῶνεες, ςωνῆς δὲ τοῦ πα- 
τρὸς ἡμῶν ἀχούοντες Φαύστου. Καὶ δὲ ςευγόσπων 
ἡμῶν αὐτὸν, ὁ xao ἐξεπέπληχτο 18, Μόνος δὲ D- 
τρος τὴν χατὰ τύσιν αὐτοῦ μορφὴν ἐνορῶν, πρὸς 
ἡμᾶς ἔφη" Τίνος ἕνεχεν τὸν ὑμέτερον ἀπωθεῖσθε πα- 
τέρα xai ἀποττρέτεσθε; Ἡμεῖς δὲ πρὸς αὐτὸν χαὶ 
ἢ, μήτηρ - Ὅτι Σίμων ἡμῖν οὗτος φαίνεται, φωνὴν 
ἔχων τοῦ ἐμετέρνυ πατρός. Καὶ ὁ Πέτρος: Οὗ, φησίν" 
ὑμῖν μὲν 3$ ἀμάγευτος αὐτοῦ φωνὴ γνώριμός ἔστι 
μόνη - ἐμοῦ δὲ τοῖς ἀμαγεύτοις ὀφθαλμοῖς, καὶ τὸ 
εἶδος ὁποῖόν ἔστι χαθορᾶται * ἐπεὶ μὴ Σίμων ἐστὶν 
οὗτος, ἀλλὰ Φαῦστος ὁ ὑμέτερος ὄντως πατήρ. Τότε 
δὴ προσεμόλέψας xal τῷ πατρὶ λέγει" Τὸ γνήσιόν 
σου εἶδος αὐτοῖς οὐ φαίνεται, ἀλλὰ Σίμωνος τοῦ ἀσε- 
δεστάτου καὶ ἡ μῖν ἐχθίστου. 


CXXXVII. Ταῦτα τοῦ Πέτρου διαλεγομένου, ἐπεισύει 


pernoctavimus. Jam vero uhi eublucere ccpit, Pe- 
irus me et fratres intuens, ait: Nescio quidnam 
p&tri vestro. contigerit, Cumque hioc diceret, ecce 
pater advenit, Petrum nohis de ipso jam loquentem 
nactus : quem cum videret anxium atque salutasset, 
rationem et causam reddidit cur pernoctassct fores, 
Nos autem respicientes eum, obstupuimus, qui Si- 
monis speciem videremus, at vocem patris nostri 
Fausti audiremus. Cumque. fugeremus eum, pater 
animo perculaus est, Ceterum l'etrus, qui unus na- 
turalem ejus formam cernebat, ait ad nos : Quare 
patrem vestrum repellitia et aversamini ? Nos vero 
et mater ad eum : Quouiam ille nobis videtur cae 
Simon, vocem habens patris nostri. Tum Petrus : 
Nequaquam, inquit: vobis quidem vox illius, que 
magie vim non sensit, nota eat sola ; meis autem 
non fascinatis oculis etiam effigies, qualem habet, 
conspicitur; quandoquidem iste non est Simon, 
sed Faustus, vere pater vester, Tuncque ad patrem 
respiciens, ait: Germana species tua ipsis non ap- 
paret, verum Simonis impiissimi «o nobis iniml- 
cissimi 

CXXXVII. Ita Petro loquente, ingressus ost qui- 


VARL£ LECTIONES. 


10 al. μαθών. 7! al. ὡς xai τοὺς πρὸ αὐτοῦ μάγους. 13 al. σχευάσω. 18 al. ἀναλαδὼν τὸ ἴδιον χρίσας πρόσωπον" 
76 8]. π an ὄντες τῷ Πέτρῳ συνεργοῦσι, 76 ect in al. '* 8]. ἐπαλλήλως πυνθανόμενοι. 7 al. ἔδοξε, 15 al. 


add. ἐπὶ τὸ οὕτως ἀπηνῶς xal ἐχθρωδῶς αὐτῷ χρῆσθα. 


519 


CLEMENTINA. — EPITOME DE GESTIS S. PETRI. 


0174 


γόης ^ ἀλλὰ μετανοῶ, ἔξεστι γὰρ ἴσως μετανοίᾳ μοι «à À ego sum magus, ego impostor, ego prestigintor ; 


χαχῶς πεπραγμένα δ᾽" μοι govy wr Ür va. 


CXL. Ταῦτα εἰπὼν ὁ zazi2 δνμοσιᾳ f ὡς ix ποοσ- 
ὠποὺ τοῦ Σίμωνος, xz! Πέτρον εὐλογήφας τὴν πᾶσαν 
᾿Αντιοχξέυν πόλιν sl; τὸν ἐκείνου πόθον μετέθτχε, καὶ 
πάντες ἐπιθυμεῖν αὐτοῦ δεινῶς ἔλεγον" Evio δὲ xal 
χαλεπαίνοντες αὑτῷ ἦσαν δῆθεν, v3 περ αὐτῷ ἐχείνῳ 
Σίμων: ὄντι, διὰ τὸ ὑπερῦχλλον τῆς πεοὶ τὸν Πέτοον 
στοργῆς" καὶ χεῖρας ἐπιδαλεῖν ἐπεχείξουν. Καὶ ὃς 
μὴ παρ᾽ αὐτῶν ἀνχιρεθῖ, δεδοικὼς, ἐξαυτῆς ἐλθεῖν 
viua; ἠξίου τὸν Πέτρον, ὅπως αὐτὸν ἐπιχαταλαδη, 
ζῶντα, καὶ ἀχμαζούστ, τῷ πρὸς αὐτὸν πόθῳ τῇ πόλει 
εὐχαίρως iz:gavn- Πέτρος δὲ τούτων ἀκούσας πρὸς 
τὸ ἐχχλυσιάζειν πλείστους ἀγαγὼν 95, ἐπίσχοπόν τε 
χαταστήσας χαὶ ἰασάμενος πολλοὺς xai βαπτίσας, 
ἡμέρας ἐπιιλείνας τρεῖς τ ΛΑποδιχείᾳ, ἐπὶ τὴν vÀL- 
σίον ὁρμήσειν ᾿Αντιόχειαν ἔσπευσε. 

CXLI. Καὶ 8i, τὴν πόλιν χαταλχδόντα, τὸ πλῖθος 
συνδραμὸν ἅπαν μετὰ γαρᾶς ὑπεδέξατο, ὡς τῆς ἀλη- 
θείας κήρυχα χαὶ ἀπόστολον. Προσευξάμενος ὃὲ xai 
χεῖρας αὐτοῖς ἐπιθεὶς, πάντας τοὺς χαχῶς ἔχοντας 
ἐθεράπευσεν, tva τε Θεὸν ἐν τρισὶν ὑποστάσεσιν εὖ- 
αγγελισάμενος, xa! πολλὰ διδάξας αὐτοὺς περὶ μο- 
ναρχίας. Εἴτα πρὸς τὴν ξενίαν ἀπήειμεν. Γνοὺς δὲ ὁ 
γέρων ὅτ' Πέτρος παοῖν, προσδραμὼν, ixotóv τε τῇ 
Υῇ προτκαταθαλὼν, τὰ ἐχείνου χατησπάζετο ἔχνη, 
ἀξίων τῷ θείῳ τελειωθῆναι βαπτίσματι, ὥστε τὸ 

ρχαϊόν τε τῆς ψυχῆς χάλλος xai τὴν μορφὴν τοῦ 
σώματος ἀπολαδεὶν διὰ τοῦ βαπτίσματος, xai χοινω- 
νὸς τῶν ἀχράντων γενέσθαι τοῦ Χριστοῦ μυστηρίων. 
Καὶ ὁ Πέτρος χατηχήσας αὐτὸν, εἰρηχώς τε πολλὰ 
περὶ σωτηρίας, ἐπὶ τέλει δὲ χαὶ τοῦτο εἰπὼν, ὡς ὁ 
Κύριος ἠυῶν Ἰητοῦς Χριστὸς ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ τοῖς 
μαθνταῖς ἐντελλόμενος“ Ὁ πιστεύσας, 99, ἔφη, καὶ 
βαπτισθεὶς, σωθήσετα! " καί Κατὰ τὴν πίστιν σου 
γενηθήτω co: ὡς θέλεις. Ἐπείπερ ὁ χαιρὸς πρὸς ἐσπέ- 
pav ἦν, τροφῆς μεταλαδόντας 9-9, μετὰ τὴν συνήθη 
εὐχὴν, ὁ ὕπνος ** ἐλάμθανε. 


CXLII. T7, δὲ ἐπιούσῃ ὀρθοιαίτερον πάλιν ἀναστὰς 
ὁ Πέτρος, καὶ προσευξάμενος, μεταχαλεῖται σὺν ὑμῖν 
τὸν πατέρα, καὶ " XX puezow, ὦ ἀδελφοὶ, λέγει, μεγάλη 
χαρὰ γίνεται ἐν τῷ οὐρανῷ, ἐπὶ τῇ θεοδωρήτῷῳ ἀνα- 
γεννήσει: τοῦ χαλοῦ γέροντος Φαύστου. Καὶ παραλα- 
Gir) ἡμᾶς ἐξήειμεν κατὰ χνατολὰς τῆς πόλεως, ἔνθα Μ' 
T» ὕδατα πολλά τε χαὶ χαθαρὰ, xai μόνον τὸν πατέρα 
λαδὼν 19:34, κατ ήσας τε πολλὰ xa! διδάξας αὐτὴν 
τὸ πετὶ Θεοῦ χαὶ τῆς δι} σχοχὸς αὐτοῦ πρὸς ἡμᾶς 
ἐπιδη μίας, ἐόχπτισεν αὐτὸν εἰς τὸ ὄνομα τοῦ ΠΙχτρὸς, 
καὶ τοῦ Υἱοῦ, χαὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος ' xal ἄρτον 
λαδὼν, εὐγαρ᾽ττήτας τε χαὶ εὐλογήτας, τῶν ἱερῶν 
αὐτῷ xotwovei μυστηρίων. Καὶ ἦμεν ὁμοῦ πάντες 
ἀγαλλιώλενο! ἐν Κυρίψ νύχτα τὲ val μεθ᾽ ἡμέραν, 
ἐπί τε τῇ τοῦ πατρὸς διὰ 95 τοῦ θείου πνεύματωης ἀνα- 


(a) Marc. xvi, 16. (b) Matth. 1x, 29. (c) Luo. xv, 7. 


sed ponitel me, ct fortassis per pomnitentiam ea 
que improbe gessi: mihi possunt condonari. 

CXL. Hec cum pater publice, quasi ex persona 
Simonis dixisset, et Petrum laudasset, universam 
Antiochiensium civitatem ad illius desiderium tra- 
duxit, cunctique se eum vehementer exoptaro nsse- 
rebant : nonnulli vero etiam patri, tanquam is ipse 
esset Simon, succensebant, propter nimietatem 
amoris erga Petrum, et manus injicere conabantur. 
At ille veritus ne ab ipsis interficeretur, per lega- 
tum postulavit a Petro, continuo ut venirct, quo se 
nancisceretur vivum, et in urbem desiderio illius 
flagrantem opportune adventaret. Quibus auditis, 
Petrus plurimos ad agendum conventum adduxit 


B et episcopum constituit, multos curavit atque bap- 


tizavit, triduoque Laodices preterea commoratus, 
Antiochiam propinquam civitatem adire festinavit. 

CXLI. Et quidem cum δὰ urbem pervenisset, 
universus populus accurrens,cum gaudio ipsum 
excepit, tanquam veritatis preconem et apostolum. 
Precibus autem fusis, et manibus super eos posi- 
tis, universis male habentibus attulit medicinam ; 
item unum Deum in tribus perecnis annuntiavit, 
pluribusque eos de unius numinis principatu do- 
cuit. Deinde ad hospitium nos recepimus. Intelli- 
gens autem senex Petrum adesse, accurrit, seque 
dejiciens in terram, illius pedes complectebatur, 
rogans ut divino baptismate cunsummaretur, quo 
antiquam anima pulchritudinem, οἱ formam cor- 
poris reciperet per baptismum, fleretque particeps 


C intemeratorum Chrieti mysteriorum. Et Petrus, tra- 


D 


dita ei Chistiane religionis doctrina, multiaque de 
Balute prolatie, tandem hoc addidit Deminum no- 
strum Jesum Christum Filium Dei, in mandatis 
ad discipulos dixisse : Qui crediderit, et. baptisatus 
fuerit, salvus erit * ; οἱ : Secundum fidem tnam fat 
Libi sicut ois *. Cumque tempus ad vesperam inceli- 
naret, cibum sumpsimus ; et post. eclitam preca- 
tionem, somnus nos occupavit, 

CXLU.. Sequenti vero die l'eteus iterum maturius 
surgens, postquam oravit, patrem ΟἹ res Acecer- 
Bivit ; et : Hodie, inquit, fratres, timum gendum 
orietur in οὐ] *, propter divinum wunes venas 
centi boni senis Fausti. Cumque wes assise 
set, egressi sumus. ad loea ertentabPa enttattas vi 
multe erant. aqua ae pure — gere qvo patte 
georaum aumens, multisque instityes, ποθι 
illi doctrinam de Dee epntsqee 7i carne ad wos wd- 
ventu, baptisavit eum in nermnane Patris, ἔν. ve] 
Spiritus saneti eumque pue aeceprieSMH, eats 
egtissel ac bonedivtaset, 3aerá pti nysterta cnper 
Livi, Ft eramus pariter omitti Deooemo posta as 
interdiu exaultantee, tum de patris per diio Sgt 
ritum imetaurata nativitate, tiw de au biiowo ora 


VAWIUR LRCTIONKS, 
δ΄" deest in al. * al. συναγαγών, *? deest in. al. 9-96 al, petala veo, δ al, inoer ἡμᾶς. " dendi in a. 


9 al 


5171 


τοῦ μὲν ἐμοῦ δεΐπον τὸ CX&LI ἔτος τοῦτο τ: καὶ 
ἔδει μο: ἔγνωστα:- Βυγμεντα [à τῦῦττν ἐξ στκῦτον 
ὑ μὲν χε:φοτυνῶὼ τήμετον, €p EID TY ἔπτι των svn 
ἐπίστευσε !.? χαρθέῦξαν. ὡς ἀπε:γῖς αὐ: EZ. ὥξγει νῦν 
συνοξεύσαντε, XX: υὗτιν τατῶν οὐ Tü ἔς ὧν 
ἐπηχούσαντα, ὃς ἕν TEXT uv. Ξῶων 
νήσας, τῇ πῖπτε: προυξτκαξτενῶων 
ἀχριδέστατα πάντων vili ψευτεῦτ καὶ τι λχνδρωον, 
ἀγνόν τε xài στον,  χῦθν, ζιχατον, ἀπκούθομον, 
χαὶ γενναίως εἰδιτὰ 


Ξε τῶν KLIVb- 


εὐτεῦν , tv r3» 


τεξεῖν τὰς ἔν:ων τῶν XIII 2- 
μένων ἀχαριστίας. Δ:ὺ αὐτῷ μεταξίξεν. τῆς ἔξυυτίας 
τοῦ ξεσμεῖν τε xi! λύειν. Arcu: ἋΣ ἢ δεξὶ Li ivi. ταὶ 


- 


Àost: πάντως ὃ δεῖ λυῦξνα:, ὡς τὸν Tfl Ἔχχυν τις 
κανόνα X1j'uz εἰδώς. Αὑτῦ9 927» ἀχυύςατε. εἰ τες 
6-6 τὸν ἀλνθείας mzz2xi]:ll2arfvow λυξῶν, εἰς Xil 
στὸν ἀμχοτῖνε:, Xzi τὸν τατὲςα τῶν ἔλων Ξχξυῖν ζει 
Θεόν: οὗ εἴνεχεν οὐ lrc:-m. RE] χυτὸν 95v ii 
προχαθεζόμενον, ἱχτουῦ τὸ 
ἀλόγου θυμόν. 


τὸν 


CLXVI. Ταῦτι χῦτοῦ 
ἐπὶ ἧς, πολὺς ἦν τοῦ 


θ: 


λέγυντος, ἐγὼ RAY uw. Ξετὼν 
2:212x1^492 δεύμενος, xi) τὸν 


νον "14:271 παυχιτούμενος. 'AAAK ὁ θεῖος 


πατρὶ 

ποιιχίνεστθα: χα- 
* » * m Φ x 

ποιμὴν οὗτος ἔσται, X3! οὐ u:28wzX, 


δ᾽) 9J-0) 
» 3 
: x2A: 


τοῦ ποιμνίου ἐπιμελούμενος. "EztzÜt Ὑὰρ εἰδότες 
. * * - 5 bl * - 
ὡς ὁ τὸν ποιμένα τε xii διδάσχαλον ἐν τοῖς χατὰ 
Θεὸν λυπῶν, τὸ τοῦ Θεοῦ -π-ξῦμα Λυπεῖ, οὗ τὴν χαθὲ- 
ὄραν οὗτος χαὶ τὸν τόπον ἐπέχει" χαὶ ὁ τοὺς αὐτοῦ λό- 
* - * * - r. JA] » 

γοὺς ἀθετῶν, Χριστὸν ἀθετεῖ, καὶ παραδᾶτνς νόμου 
εὐρίτχετα!, Ποὺ πάντων δὲ τὰ τῆς πίστεως ὑμῖν ὑγιῶς 
4 * 5 t: RII - 4 ᾿ 

ἐχέτωταν xai βεραίως, χινδύνῳ μηδενὶ σαλευόμενα" 


ἑ 
ἔπειτα xal ὁ βίος ὑμῶν χαθχρὸς ἕστω, f, χαθα: οἰσθω" 
xai προν γουμένως ὁ τοῦ σώματος ἁγιασμὸς σπουδα- 
ζέσθω᾽ οὐδεὶς γὰρ τούτου γωρὶς, τὸν Κύριον ὄψεται. Τὸ 
L] - , : Hi 
εἰρηνικόν tt x1i ἥμερον ἀλλήλοις παντὶ τρόπῳ Ttp:- 
ποιείσηω 5.3, Εἰ ὃξ καὶ συμδαίν, ποτὲ ἀλλήλων μεταξὺ 
σχάνδαλον, μὴ ἐπιδυέτω ὑμῖν ὁ ἥλιος οὕτως ἔχουσι. 
Τοῦ 190 χοίνειν τὸν πλητίον εὐλαδεῖσθε᾽ capisatxóv 
Ὑὰρ τοῦτο, καὶ χρίσεως ἔνοχον. Τῆς ο'λοξενίας xal 
εὐποίας μὲ ἐπιλανθάνεσθε' τοῦτο x22 ἐντολὴ τοῦ 
πρώτου Διδατκάλου χαὶ Σωτῆρος ' Θεοῦ. Τοὶς πταί- 
οὐσι συγμωρεῖτε τὰ ἁμαρτήματα * οὕτω γὰρ καὶ 
αὐτοὶ ἀπαύστως 13.15 ἐρεῖτε τό" “Ἄφες ἡμῖν τὰ ὀφει- 
λύματα ἡ μῶν. Ζυγὰ, μέτρα, καὶ σταθμία, μηδὲ ἕν 1) 
^ 4“ 05« LJ 15 , ' L óÀ - 
ἄδιχον ἔστω. Οὗτω γὰρ 15 εὐνομουμένη πόλις, ἣ τοῦ 


(a) Matth. xvi, 19. 


CLEMEXTINA. — EPITUME DE GESTIS $8. PETRI. 


bo nsiqp Αχούσατε asa EzT. cxxva xal ὄζειν." ἃ Chone ef anjjesa : ACE Τρ τς το 


c 


(b) Luc. x, 16. (c) Ephes iv, 26. (d) Matth. vii, 1. 


578 


ΠΣ ᾿ς ἘΆΣΕΙ 
CLTSUS QZl]ÓPTL TD) ΣΙΞῚΣ DODDÉ δες zl NIE 
Inihi ext QmZLIL : CenintlbrIr Ricucr brc smü- 
sccpuz vobishodie orimmicmi MDfDORTL RSPPBOTGNIB 
CaiSedral Cmedo D Qnonmam ib τσ Ὡς inonayDe 
cores mik) fv εἰ δ Ires anle onmopes 
feat: qui in mr£r.tns pardeens τότ στ ἐξ 
perchialjonum rmearcmh ἔξοδος fàe nenasenrare 
órwer:gs esi; Quern δ OmIOn m ceTUsKJ6e neu 
esse Dei culioreze. et hirz:mpmi τε δ τ1ε 2. C&snfiB, 
ar terperaniez. bhozrtm. jzstram. pasentsm. ei 
valeniem ΤΟΤΕ ΣΤ fere CnzT&hia Jano ronfrnlhe- 
ΣΌΣ qui Ctriszana C?rIÍlbvzziur Cocina. Quam 
jb trade peiestatezn Ἰἰσατιὰ εἰ oscvenó αὶ Dieaht 
enim qued lira oporet (i set τ πῖσδ qned 
solvi debet: vt qui Ecclesi carczcem ac mulam 
probe cognosest. Ipsum ergo audite ; s? en:ées eum 
qui veritatis presidi molestiam cxhihbet, in Ohms- 
tuz peccare.et Deum universorum patrem incitare 
ad iram: quapropter nen esse vietarum.'pse itaque 
preses debet medici locum obtinere, non. bestia 
ratione carentis furorem. 

CXLVI. Hec. eo dicente, ego. Clemens procideng 
in terram, multus eram in orande dectore, et in 
sede quam maxime deprecanda. Sed divinus apo- 
stolus : Noli me, dixit, de hoc rogare : que enim 
Deus vult,quis hominum dissipare poterit ? IN«tea 
ad multitudinem respiciens : Kt vos, inquit, fretreg 
charissimi,debitum ut patri honorem et obsequium 
per omnia deferre Patri vestro ne desinite ; ita 
quippe et vobis recte regi seu pasci continget; atque 
iste erit pastor, non mercenarius, curamque gregis 
suscipiet. Nam scitote eum qui pastori ac magi- 
stro necotium in rebus que ad Deum pertinent 
facessit, Dei Spiritum, cujus hic sedem οἱ locum 
obtinet, contristare : eumque qui sermoncs illius 
spernit, Christum spernere, et legis transgressorem 
inveniri 5. Ante omnia vero fides in vobis eana sit 
ac firma, nullo periculo fluctuans ; deinde οἱ vita 
vestra pura aut sit, aut. efliciatur ; presertimque 
excolatur corporis sanetimonia;nemo enim absque 
ea Dominum videbit. Pax et quies inter voa omni 
modo teneatur.Quod si forte scandalum et offenalo 
iuter vos acciderit, sol :ta affectia. vobis non occi- 
dat ς. Judicare de proximo cavetote : id ai quidem 
Phariscorum est, et obnoxium judicio 4. Hospita- 
litatis e! beneticientie ne obliviscamini : hoo. est 
enim preceptio primi Manistri ac. Salvatoris Del. 
lis qui offendunt peceata condonate : sio namque 
et ipsi sine fine dicetis illud : Dimitte nobis debita 
nostra *. Inter trutinus, mensuras, pondera, ne vel 
unum minus equum cexatot. Ad huno quippe mo- 
dum civitas preclaris legibus gubernata,orit catho- 


(e) Matth. vr, 12. 


MLDOE£T 


"^ M 
«εἴ... 


VARI LECTIONES. 


1.5 al. πιστεύω. * al. 


βεδούλευται. 5 8]. ἐλλείποιτε. 9-9 al. περιποιεῖσῃε. 10 a]. τό, 11 nl. prepon. 


ἡμῶν. 12.13 g], ἀπταίστως. "6 al. inser. ὑμῖν. 16 Εὐνομουμένη πόλις. llap' ἀνθρώποις τοῖς εὐνομουμένοις, 
Irenao lib. 1ν, cap. 72, pro quo vetus interpres Martyris legebat εὐνοουμένοις. Apud ^omines, inquit, een-' 


satos. Cor. 


. 7 an 


581 


CLEMENTINA. — EPITOME DE GESTIS S. PETRI. 


xxi αὐτὸς ἐπεδείκνυτο, xui τοῖς ὁμοίοις διέλαμπε À praeferebat, et similibus moribua effuigebat : non 


τρόποις, οὐ Χροιστιχνοῖς μόνον εὐαρεστων, ἀλλὰ δὴ 
xai Ἰοαδαίοις χαὶ αὐτοῖς Ἕλλγσι, καὶ T37: παντα 
γινόμενος, ἵνα τοὺς Tv. χαὶ οὕτω 34.35 κερδάνῃ. καὶ 
τῷ Χριστῷ παραστήσι, xa! τυνξέσι, τῷ εὑὐπεθεῖζ. 
Ὅπως δὲ μὴ Φιλὴ μόνον ὀπύληψις εἶντ: δοχτ, τὰ 
παρόντα, χαὶ τὰς αἰτίας ἐροῦμεν. Ἕλλησι μὲν γὰρ 
διὰ τοῦτο τιμώμενος ἦν, xx) ἐξέως αὐτῷ προϑεῖχον 
ἐχεῖνοι, ὅτ: μὴ λοιδορούμενος αὐτοῖς, υτδὲ ἀποστρε- 
φόμενος, ἀλλ᾽ ὥστε: ἀπολογούμενος, καὶ μαρτυρίας 
πάντοθεν παράγων ἀπὸ τῶν παρ᾿ χύτοῖς βιδλίων zi 
xal γρατῶν, ἐδεῖχνυ szoex, ὅθεν τε οἱ ὑπ᾽ τὐτῶν 
νομιζόμενοι θεοὶ ὥρμηντα: χαὶ ὅξου γὙεγένντνται, à 
τε πράξειαν, χαὶ εἰς οἷόν ἔλθοιεν τέλος, καὶ ὅπως 
τὸν βίον ἀθλίως χατέστρεναν. Εἶτα x3: ὡς οὐχ ἅξο- 
χέχλειστα: αὐτοῖς παρὰ τοῦ Θεοῦ ἡ τῆς μετανυΐας 
ὁδὸς, οὐδὲ παντάπασι τῆς σωτνξ'ας ἐξέπεσον  Ζλὰ 
εἰ χαὶ μόννν ἐπιστρέψαντας ἴὍο:, χαὶ τῆς προτέρας 
ἀπωλείας, χαὶ τῆς ἀπάτης ἀποσχομένους, x1: συγ- 

ὥσετα: αὐτοῖς ςιλανθρώπως, xii προσηνῶς ὑπο- 
δέξεται, καὶ βασ:λείχν οὐρανῶν ἑτοιμάσει, xai ἀγαθῶν 
ἀξιώσει τῶν ἀποῤῥήτων. 

CL. Ἰουξαίο:ς δὲ τᾶλιν ἐντεῦθεν ἐδύχε: χαρί εσθα: ὅτι: 
τε οἵλους τοῦ Θεοῦ τοὺς ἐχεΐνων πατέρας ὑξέναινε X, 
xxi ὅτι τὸν παρ᾿ αὐτοῖς νόμον ἱερόν τε πηρίστι xai 
θεῖον, καὶ οὗτε αὑτὸν παυθήσεσθαι, οὔτΨ τὴν πολιτείαν 
μετατεθήσεσθαι, ἀλλὰ χλτοον αὐτοῖς ἔσεσθαι τὴν 
Παλαιστίνην διννεχῇ, εἴ γε τὸν Ἐ τοιοῦτον χαὶ χὐτοὶ 
νόμον τηρήτουτιν " ὥστε γενέσθαι αὐτὸν πατέοχ τοῦ- 
οὕτων ἐχγόνων, ὡς πιριτοῦσθαι τὸ πλῆθος αὐτῶν 
πῷ πλύθε: τῶν ἄστοων, xai ἐν τῷ σπέρματι αὐτοῦ 
χληροδοτεῖσθτ' πάντα τὰ ἔθνη" xai 6 πρὸς τὸν Δχοὶὸ 
εἶπεν αὖθις" Ἐκ χαρποῦ τῆς χηιλίας goo θήσομαι 
ἐπὶ τοῦ θρύνου 202 * xii διὰ παϊου πάλιν, 56-:- 'H 
Παρθένο: ἐν 
χαὶ χαλέσουσ' τὸ 


λύνψετχι, χαὶ τέρετα: υἱὸν, 


Ὑχπι}: 
9$v241 22:52 Ἔμμανουζλ. Ei 
τοίνυν μὴ ἀθετοῦτιν, ἀλλὰ πίστε: παραδέχονται ταῦτα, 
τῆς προτέρας αὐτοὺς ποῦ Θεοῦ προνοίας μὴ ἐχπεσεῖν, 
ἀλλ᾽ ἀναφαΐοετον μένε:ν παρ᾿ αὐτοῖς τὴν Παλα!στίνην 
διεδεδαίου ! Ἕλληνας μὲν 3.3 οὕτω χαὶ ἸἸουδχίους 
νεξιῶς ἄγαν χαὶ οἰχείως ὑπήοχετο (49), χαρ:ζόμενός 
τε αὐτοῖς ὁμοῦ, xal ἐσέμα πρὸς τὴν εὐτέδειαν ἐπαγό- 


μενος. 


CLI. χριστιανοὶ δὲ πολλὰ 9! χαὶ ἄλλα τῆς τοῦ ἂν- 
' . * * e^ 
δρὸς περὶ αὐτοὺς κηδεμονίας δεΐγματα εἶχον. Μάλιστα 


- * 
* 


δὲ τὴν tomo: Oz ἔχεῖνος, πέντ,7: θιη ταυσίγων ἀεὶ 
δε "ny £22705' XV οἱὸς ἘΧΞ: * ϑυ- 8.5" á ἢ y . 


Christianis duntaxat placens, vercm etiam Judaeis 
ac ipsis gentilibus, et omnibus omnia factus, ut et 
sic omnes lucrifaceret (a^, Christoque presentaret 
ac vere religioni connecteret. Ut autem ista non 
videantur esse nuda tantum suspicio, etiam causas 
dicemus. Ethnicis enim ideo venerationi erat, ao 
in eum mentem libenterilli intendenbant; quoniam 
non eos codviciis insectans, nec aversatus; sed 
quasi rationem reddens, et undique testimonia ex 
eorum libris ac scriptis adducens, clare ostendebat, 
unde et prodiissent quiab illis putantur dii, et ubi 
nati fuissent, que gessissent, quem habuissent exi- 
tum, utque misere vitam amisissent. Deinde non 
eis a Deo interclusam esse penitentie viam ; nec 
omnimodis salute excidisse ; sed si vel solum illos 
videret redire, et a pristina perditione ac fraude 
recedere, veniam ipsis daturum humaniter, et be- 
nigne susceplurum, ac paraturum regnum colo- 
rum, bonisque donaturum ineffabilibus. 


CL. Judaeis rursum inde gratum facere videba- 
tur, quod patres eorum Dei amicos fuisse ostende- 
ret, quodque le;jem eorum sacram esse doceret ac 
divinam ; nec eam desituram, nec eorum populum 
translatum iri, sed Palestinam fore illis perpetuam 
hareditatem, si talem legem servarent : esse Abra- 
hamum patrem tot posterorum, ut corum multitu- 
do stellarum multitudinem adequet ; et in ejus se- 
mine omnes gentes haereditatem accipere (5) ; rur- 
susque quod ad Davidem dictum est : De fructu ven- 
iris lui ponam super sedem tuam (c) : et iterum quod 
per Isaiam : Virgo im wulero comcipiet, et pariet fi- 
lium, et vocabunl nomen ejus, Emmanuel (d'. Si ergo 
hec non rejicerent, sed fide comprobarent, non 
eos pristina Dei providentia carituros ; verum Pa- 
lestinam apud illos stabilem mansuram affirmabat. 
Grecos quidem hoc modo, et Judsos valde solerter 
et accomodate subjiciebat ; eos simul et demerens, 
et s-nsim ad veram religionem adducens. 


CLI. Christiani vero multa et alia curae viri illius 
erga ipsos documenta habebant. Presertim vero in 
beneficentia quantus ille fuit ! Qui pauperibus sem- 


ταῖς ἀπταλέτιν ἀπαθύήχα:ς, xal τῶν ἐπιδουλευόντων ἢ per thesauros asservaret in tutis repositoriis quae- 


ἰσχοροτέρα:ς! Τούς τε vig ἐν Existe μέρει τῆς πό- 
λεως ἐνδεεῖς ἀπογρανάμενος, τῶν ἀναγχαΐων αὐτοῖς 
x10 ἔχάστην ἡ μέοαν ἐποιεῖτο τὴν χορηγίαν ^ xai ὅσοι 
παρ᾽ αὐτῷ πάλιν τοῦ θείου χατηξιοῦντο βαπτίσματος, 
δημοσίων αὐτοὺς ἀπέλυε τύρων͵ καὶ παντελῆ παρεῖχεν 


que erant insidiatoribus fortiora. Egenos enim sin- 
gularum urbis partium in tabulas referens, quoti- 
die illis suppeditabat que erant necessaria : iterum- 
que quotquot ab eo fuerant divino baptismate do- 
nati, eos ἃ publicis liberabat tributis, et integrem 


(a) I Cor. ix. (b) Gen. xxu, 17, 18. (c) Psal. cxxx1, 14, (d) Isa τι", 14. 
VARLE LECTIONES. 
31-?? 8] οὗτος. 35 a]. ἀπέταινε. ? al. πρὸς ᾿Αδραάμ. *9-9! al. inser. οὖν. ** al. inser. piv. 
VARIORUM NOT.E. 
(9) Tz gr Si,nificat ὑπέρχεσθαί τινα, in alicujus mentem subire, eumque obsequio capere ao sibi 


devincire. 


585 


CLEMENTINA. — EPITOME DE GESTIS S. PETRI. 


αὐτῇ πάντα καταλέγει σὺν ἀχριθδείᾳ ὅπως τε μετὰ Α quam illa domo exiisset, clam etiam ipsi ad eccle- 


τὴν £x τοῦ o'xou αὐτῆς ὑποχώρησιν, λάθρα τὴν éx- 
κλησίαν καὶ αὐτοὶ καταλάθοιεν' καὶ ὅπως, τὴν εὐχὴν 
τοῦ πατριάρχου διατελέσαντος, τυφλὸς εὐθὺς ὁ νύριος 
αὐτῶν γένοιτο καὶ χωφός. Kai ὡς προστάξειε μὲν 
αὑτοῖς χειραγωγῆσαι αὐτὸν ἐπὶ τὴν οἰχίαν, οὐδεμία 
δὲ αὐτοῖς ἔξοδος, xalcot πολλὰ χαμοῦσι χαὶ πανταχοῦ 
τῆς ἐχχλησίας περιελθοῦσιν, εὐρίσκεται. 

GLV. Τούτων ἐχείνη ἀχουσασα, συνῆχεν εὐθέως, 
ὅθεν ἡ τῶν ὥτων αὐτῷ xai τῶν ὀφθαλμῶν πήρωσις 
Xv val βοηθὸς ** ἀληθῶς αὐτῷ γίνεται Τραπεῖσα γὰρ 
εἰς εὐχὴν αὐτίχα, καὶ δάχρυα μετὰ τῆς εὐχῆς θερμὰ 
χέουσα 35, ἐδεῖτο τοῦ Θεοῦ, ὥστε τὴν ἔξοδον ἐπιτρα- 
πῆναι τῷ Σισιννίῳ, χαὶ οχαδε ὑποστρέψαι 38 αὐτόν. 
Καὶ πρὸς τοὺς οἴχέτας ἐπιστραφεῖσα' (ἤδει γὰρ ὡς 
οὐδὲ τὸν ἄνδρα περιόψεται πάντως ὁ ἐκείνης Θεός)" 
ἴΔλγετε, φησὶ, τὸν χύριον ὑμῶν πρὸς 581] τὸν οἶχον 
χειραγωγήσατε' χαταλαμδάνω δὲ μετὰ βραχὺ αὐτή. 
Ταῦτα ἔφη, xai ῥᾳδία d ἔξοδος εὐθὺς τοῖς οἰχέταις 
ἐγένετο. Καὶ ὁ Σισίννιος ὀφθαλμοὺς ἔτι καὶ ὦτα πε- 
πηρωμένος, ἐχειρχγωγεῖτο πρὸς τὴν οἰχίαν. Οἱ οἶχέ- 
ται τοίνυν ἐλθόντες παρὰ τὴν Θεοδώραν, χαὶ αὖθις 
ἔτι χωφὸν εἶναι xal τυφλὸν τὸν ἑαυτῶν ἀπαγγέλλουσιν 
κύριον. Καὶ αὐτὴ συντονωτέρᾳ πάλιν πρὸς τὸν Θεὸν 
τῇ δεήσει xal θερμοτέροις ἐδεῖτο 38 τοῖς δάχρυσιν, 
ὥστε τὸν ἀνὸρα τοῦ πάθους ἀπαλλαγῆναι" ἤδη δὲ xal 
τοῦ πατριάρχου τὴν ἱερὰν ἐχτελέσαντος λειτουρ- 
γίαν (20), πίπτει πρὸς τοὺς αὐτοῦ πόδας ἣ Θεοδώρα, καὶ 
τὴν πήρωσιν τοῦ ἀνδρὸς ἀπαγγέλλει καὶ δεῖται καὶ ἵχε- 
τεύει, καὶ δάκρυα τῶν ποδῶν χαταχέει, θεραπεῦσαι τῷ 
ἀνδρὶ τὸ πάθος, καὶ μὴ οὕτω περιιδεῖν χαχῶς ἔχοντα. 

CLVI. Τούτων ὁ μακάριος Κλήμης ἀγούσας, καὶ 
παθὼν ἐπὶ τῇ τῆς γυναιχὸς συμφορᾷ τὴν ψυχὴν, εἷς 
δάχρυα καὶ αὐτὸς φανερὰ κατάγεται, καὶ προτρέπε- 
ται τοὺς παρόντας χοινῇ τοῦ Θεοῦ δεηθῆνα:, ὥστε 
λυθῆναι τῷ Σισιννίῳ τὴν πήρωσιν. Τούτου δὲ γενομέ- 
νου, θαῤῥούντως ἄπεισι μετὰ τῆς γυναιχὸς ἐπὶ τὸν 
οἶχον ὁ πατριάρχης, xal ἀνεψγμένους μὲν εὑρίσχε: 
τῷ ἀνδρὶ τοὺς ὀφθαλμοὺς, εἰς δὲ τὸ βλέπειν οὐδὲν τῶν 
πεπηρωμένων ἄμεινον ἔχοντας. Κεχώφωτο 89 δὲ τὰ 
ὦτα, xal βαρυτάτῃ συμφορᾷ περὶ τὸ σῶμα ἐκέχρητο. 
Ὀδυρμὸς οὖν ἐκ τῶν παρόντων ἐγένετο, xal κατέσχεν 
οἰμωγὴ τὸν οἶχον. ᾿Αλλ᾽ ὁ μὲν Σισίννιος οὐχ ἠσθάνετο 
τῶν γεγενημένων. Πῶς 59, ὃς γε οὐχ 41 ἀχούειν οὔτε 
δρᾷν εἶχεν. 

CLVII. Ὑπεραλγήσας δὲ ὁ θεῖος Κλήμης τῆς γυναι- 


siam venissent, tum quo pacto cum patriarcha 
orationem peregisset, dominus eorum statim cecus 
etsurdus factus esset; tum quo modo illis impe- 
rasset quidem ut eum manu domum deducerent, 
nullus autem ab ipsis exitus reperiretur, quamvis 
multum laborassent ac ubique per ecclesiam obam- 
bulassent. 

CLV. His illa auditis, intellexit statim, unde illi 
aurium et oculorum defectus accidisset ; eique vere 
auxiliatrix efficitur. Illico namque conferens 86 ad 
preces, lacrymasque cum precatione acres fundens, 
orabat Deum, ut Sisinnio exitus concederetur, isque 
domum rediret. Et ad famulos conversa (noverat 
enim quod neo virum despecturus esset omnino 


B Deus, quem ipsa colebat), Agite, inquit ; dominum : 


vestrum ad domum manu ducite ; ipsa vero paulo 
post advenio. Hac dixit, confestimque facilis exitus 
exstitit famulis. Et Sisinnius oculis adhuc et auri- 
bus captus domum manu ducebatur. Famuli autem 
venientes ad Theodoram,iterum nuntiant dominum 
suum adhuc surdum esse ac cecum. Rursusque 
ipsa contentioribus ad Deum precibus, lacrymisque 
vehementioribus orabat, ut vir a morbo liberaretur. 
Cumque jam patriarcha sacram perfecisset litur- 
giam, procidit ad ejus pedes Theodora, et mariti 
debilitatem pronuntiat, profusisque ad pedes lacry- 
mis precatur ac obsecrat ut viri morbum curet, nec 
ita eum male habentem despiciat. 


C  CLVI. Que cum audiisset beatus Clemens, ao ex 


animo mulieris calamitatem doleret; in lacrymas 
ipse etiam manifestas prorumpit, eosque qui ad- 
erant hortatur Deum in communi orare, ut a Sisin- 
nio morbus depellatur. Quo facto, patriarcha con- 
fidenter domum cum muliere abit : et apertos qui- 
dem nanciscitur viri oculos, ad videndum vero non 
melius quam cecorum dispositos. Sed et auribus 
obsurduerat, atque pessime corpore erat affectus. 
Ab iis ergo qui presentes erant lamentatio orta est, 
domumque ejulatus occupavit. Verumtamen Sisin- 
nius qua facta fuerant non intelligebat, scilicet ut 
qui visu et auditu privatus esset. 


CLVII. Divinus autem Clemens, cum admodum 


κὸς xal τοῦ οἴχου,͵ ἱκέτης γίνεται τοῦ Θεοῦ, xai μετὰ δα- ] mulieris ac domus vicem doleret, Deo supplex fit, 


κρύων ἐδεῖτο, xal περιπαθεῖς ἐξέτεινε τὰς δεήσεις" Κύ- 
ριε Ἰησοῦ Χριστὲ, λέγων, ὁ τὰς τῶν οὐρανῶν χλεῖς δεδω- 
κὼς τῷ ἀποστόλῳ σου Πέτρῳ, xai ἽΑπερ ἀνοίξεις ἀνέῳ- 
χται, εἰπὼν, xal ἅπερ ἂν χλείσῃς χέκλεισται, αὐτὸς 
χαὶ τοὺς πεπῃρωμένους ὀφθαλμοὺς τοῦ ἀνδρὸς τοῦδε, 


et cum lacrymis precabatur, affectusque plenas ora- 
tiones fudit, dicens: Domine Jesu Christe, qui claves 
celorum dedisti apostolo tuo Petro, et dixisti : Quem 
aperueris, aperta erunt,et que clauseris, clausa 
erunt*!; ipse et aperi cecos viri hujus oculos ac 


VARLE LECTIONES. 


3. al. inser. ὡς ?5 8], χένσα 35 al. ἀναστρέψαι. 
πῶς γάρ. 418]. οὔτε. 43 Matth. xvi, 19. 


VARIORUM 


ἣν ἵ λειτουργίαν. La- 
tina Versio edita. Post Mysteria (acta ; scripta duo- 
rum codicum, Joliani et flerovalliani, factis et cele- 


(20) Τὴν ἱερὰν ἐκχτελέσαντος 


PaT&aOL. GR. Il. 


*! 8], xai πρός. 


3$ 8], ἐχρῆτο. 39 al. χεκώφητο. *? al. 


NOTAS. 


bratis missis. In Paraphrasi vero libri Regii 804, καὶ 
δὴ τῆς ἀπολύσεως γενομένης, Ex Martyrion., ἐς 
Cor. 


19 


STI 


CLEMENTINA. — EPITOME DE GESTIS S. PETRI. 


518 


ἐχχλησίᾳ᾽ ᾿Αχούσατέ μου, ἔφη, τέχνα xal ἀδελφοί" A cione et ecclesia : Audite me,inquit,filii et fratres: 


τοῦ μὲν ἐμοῦ δρόμου τὸ τέλος ἐγγύς" τοῦτο γὰρ xai 
$m μοι ἔγνωσται: Κλήμεντα δὲ τοῦτον ἐπίσχοπον 
 μῖν χειροτονῶ σήμερον, ᾧ καὶ τὴν ἐμὴν τῶν λόγων 
ἐπίστευσα 1,9 καθέδραν, ὡς ἀπαρχῆς μοι xxi μέχρι νῦν 
συνοδεύσαντα, xal οὕτω πασῶν μου τῶν ὁμιλιῶν 
ἐπαχούσαντα, ὃς ἐν πᾶσί μοι τῶν πειρασμῶν χοινω- 
γήσας, τῇ πίστει προσχαρτερῶν εὐρέθη * ὃν ἐγὼ 
ἀχριδέστατα πάντων οἵδα θεοσεδὴ xal φιλάνθρωπον, 
ἁγνόν τε χαὶ σώφρονα, ἀγαθὸν, δίκαιον, μαχρόθυμον, 
xal γενναίως εἰδότα φέρειν τὰς ἐνίων τῶν χατηχου- 
μένων ἀχαριστίας. Διὸ αὐτῷ μεταδίδωμι τῆς ἐξουσίας 
τοῦ δεσμεῖν τε καὶ λύειν. Δέσει γὰρ ὃ δεῖ δεθῆναι, καὶ 
λύσει πάντως ὃ δεῖ λυθῆναι, ὡς τὸν τῆς Ἐχχλησίας 
χανόνα χαλῶς εἰδώς. Αὐτοῦ οὖν ἀχυύσατε, εἰδότες 
ὅτι ὁ τὸν ἀληθείας προχκαθεζόμενον λυπῶν, εἰς Χρι- 
στὸν ἁμαρτάνει, καὶ τὸν πατέρα τῶν ὅλων παροργίζει 
Θεόν: οὗ εἵνεχεν οὐ ζήσεται. Καὶ αὐτὸν οὖν δεῖ τὸν 
προχαθεζόμενον, ἰατροῦ τόπον ἐπέχειν, οὐ θηρίου 
ἀλόγου θυμόν. 


CLXVI. Ταῦτα αὐτοῦ λέγοντος, ἐγὼ Κλήμης πεσὼν 
ἐπὶ γῆς, πολὺς ἦν τοῦ διδασχάλου δεόμενος, καὶ τὸν 
θρόνον ὡς μάλιστα παραιτούμενος. ᾿Αλλ᾽ ὁ θεῖος 
ἀπόστολος" ]ΐερι τούτου με μὴ ἀξίου, εἰπὼν, ἃ γὰρ 
ὁ Θεὸς βούλεται *, τίς ἱκανὸς ἀνθρώπων διασκεδάσαι ; 
Ἔτι πρὸς τὸ πλῆθος ἰδών Καὶ ὑμεῖς, ἔφη, ἀγαπητοὶ 
ἀδελφοὶ, τὴν ὀφειλομένην ὡς πατρὶ τιμὴν καὶ εὐπεί- 
θειαν διὰ παντὸς ἀποδιδόναι τῷ ὑμῶν πατρὶ μὴ 
ἐλλίποιτε δ' οὕτω γὰρ xal ὑμεῖς ποιμαίνεσθαι χα- 
λῶς ἕξετε, xal ποιμὴν οὗτος ἔσται, xal οὐ μισθωτὸς, 
τοῦ ποιμνίου ἐπιμελούμενος. Ἔσεσθε γὰρ εἰδότες 
ὡς ὁ τὸν ποιμένα τε καὶ διδάσχαλον ἐν τοῖς xatd 
Θεὸν λυπῶν, τὸ τοῦ Θεοῦ πνεῦμα λυπεῖ, οὗ τὴν χαθέ- 
ὃραν οὗτος χαὶ τὸν τόπον ἐπέχει" καὶ ὁ τοὺς αὐτοὺ λό- 
γοὺς ἀθετῶν, Χριστὸν ἀθετεῖ, καὶ παραδάτης νόμου 
εὐρίτκεται, Πρὸ πάντων δὲ τὰ τῆς πίστεως ὑμῖν ὑγιῶς 
ἐχέτωσαν xal βεθαίως, κινδύνῳ μηδενὶ σαλευόμενα" 
ἔπειτα xal ὁ βίος ὑμῶν χαθαρὸς ἔστω, ἢ καθαιρέσθω" 
xai προηγουμένως ὁ τοῦ σώματος ἁγιασμὸς σπουδα- 
ζἐσθω᾽ οὐδεὶς γὰρ τούτου χωρὶς, τὸν Κύριον ὄψεται. Τὸ 
εἰρηνικόν τε χαὶ ἥμερον ἀλλήλοις παντὶ τρόπῳ περ!- 
ποιείσθω 5.9, Εἰ δὲ καὶ συμδαίη ποτὲ ἀλλήλων μεταξὺ 
σχάνδαλον, μὴ ἐπιδυέτω ὑμῖν ὁ ἥλιος οὕτως ἔχουσι. 
Τοῦ 10 χρίνειν τὸν πλησίον εὐλαδεῖσθε' φαρισαϊχὸν 


γὰρ τοῦτο, καὶ χρίσεως ἔνοχον, Τῆς φιλοξενίας καὶ ἢ 


εὐποίας μὴ ἐπιλανθάνεσθε᾽ τοῦτο Ὑὰρ ἐντολὴ τοῦ 
πρώτου Διδασχάλου xai Σωτῆρος !! Θεοῦ. Τοῖς πταί- 
ουσι συγχωρεῖτε τὰ ἁμαρτήματα * οὕτω γὰρ xal 
αὐτοὶ ἀπαύστως 12.19 ἐρεῖτε τό" ἴλφες ἡμῖν τὰ ὀφει- 
λήματα ἡμῶν. Ζυγὰ, μέτρα, καὶ σταθμία, μηδὲ ὃν 1* 
ἄδικον ἔστω. Οὕτω γὰρ 15 εὐνομουμένη πόλις, d) τοῦ 


(a) Matth. xvi, 19. 


(b) Luc. x, 16. (c) Ephes iv, 26. 


cursus quidem mei finis prope est: Id enim et jam 
mihi est cognitum : Clementem autem hunc, epl- 
8copum vobis hodie ordino;cui et meam sermonum 
cathedram credo ; quoniam ab initio hucusque 
comes mihi fuit, sicque omnes audivit conciones 
meas; qui in omnibus particeps tentationum et 
periclitationum mearum factus,in flde perseverare 
inventus est ; quem ego omnium certissime novi 
esse Dei cultorem, et hominum amantem, castum, 
ac temperantem, bonum, justum, patientem, et 
valentem fortiter ferre ingrata facinora nonnullo- 
rum.qui Christiana imbuuntur doctrina. Quare 
jlli trado potestatem ligandi et solvendi *. Ligabit 
enim quod ligari oportet, et solvet omnino quod 
solvi debet; ut qui Ecclesie. canonem ac regulam 
probe cognoscat. Ipsum ergo audite ; scientes,eum 
qui veritatis presidi molestiam exhibet, in Chris- 
tum peccare,et Deum universorum patrem incitare 
ad iram; quapropter non esse victurum.Ipse itaque 
preses debet medici locum obtinere, non bestie 
ratione carentis furorem. 

CXLVI. Hec eo dicente, ego Clemens procidens 
in terram, multus eram in orando doctore, et in 
sede quam maxime deprecanda. Sed divinus apo- 
stolus : Noli me, dixit, de hoc rogare : que enim 
Deus vult,quis hominum dissipare poterit ? Postea 
ad multitudinem respiciens : Et vos, inquit,fratres 
charissimi,debitum ut patri honorem et obsequium 
per omnia deferre Patri vestro ne desinite : it& 
quippe et vobis recte regi seu pasci continget; atque 
iste erit pastor, non mercenarius, curamque gregis 
suscipiet. Nam scitote eum qui pastori ac magi- 
stro negotium in rebus que ad Deum pertinent 
facessit, Dei Spiritum, cujus hic sedem et locum 
oblinet, contristare : eumque qui sermones illius 
spernit, Christum spernere, et legis transgressorem 
inveniri 5. Ante omnia vero fides in vobis eana sit 
ac firma, nullo periculo fluctuans ; deinde et vita 
vestra pura aut sit, aut efficiatur ; presertimque 
excolatur corporis sanctimonia;nemo enim absque 
ea Dominum videbit. Pax et quies inter vos omni 
modo teneatur.Quod si forte scandalum et offensio 
inter vos acciderit, sol ita affectis vobis non occi- 
dat 5. Judicare de proximo cavetote : id si quidem 
Phariseorum est, et obnoxium judicio a. Hospita- 
litatis e! beneficientie ne obliviscamini : hoo est 
enim preceptio primi Magistri ac Salvatoris Dei. : 
lia qui offendunt peceata condonate : sio namque ; 
et ipsi sine fine dicetis illud : Dimitte nobis debita 
nostra *. Inter trutinas, mensuras, pondera, ne vel 
unum minus equum exstet. Ad huno quippe mo- 
dum civitas preclaris legibus gubernata,erit catho- 


(d) Matth. vi, 1. (e) Matth. νι, 12. 


VARL/E LECTIONES. 
1-9 4], πιστεύω. * al. βεδούλευται. 5 8]. ἐλλείποιτε, 9-9 al. περιποιεῖσθε. !? al]. τό, !! al. prepon. 
ἡμῶν. 13.19 a], ἀπταίστως. !* al. inser. ὑμῖν. !5 Εὐνομουμένη πόλις, lap! ἀνθρώποις τοῖς εὐνομουμένοις, 
Irenao lib. 1v, cap. 72, pro quo vetus interpres Martyris legebat εὐνοουμένοις, Apud ^omines, inquit, sen- 


satos. Cor. 


8591 


CLEMENTINA. — EPITOME DE GESTIS S. PETRI. 


098 


ταλαδὼν, xal πολλοὺς τῶν Χριστιανῶν πολλαῖς βασά- À plures tormentis multis ac variis affecit, quando 


νοις xai ποικίλαις ὁποδαλὼν, ἐπεὶ πάντας τῇ προθέσει 
μάρτυρας γεγενημένους ἑώρα, καὶ πρὸς μυρίους παρε- 
σχευασμένους θανάτους, τί ποιεῖ ; ᾿Απέχεται μὲν τοῦ 
πλήθους͵ δεδοικὼς μὴ καὶ ἀπὸ τοῦ τέλους (24) μάρτυρας 
πλείονας ἐργάσηται" τὸν αἴτιον δὲ μόνον χολάζει, xai 
πάντα θυμὸν χατὰ τῆς μαχαρίας ἐχείνης τοῦ Κλή- 
μεντος ἀφίησι χεφαλῆς. Ἐπειδὴ δὲ πάντα ἦν αὐτῷ 
χοῦφα, xal εἰς οὐδὲν λογιζόμενα, «αἱ ἀφ᾽ ὧν αὐτὸν 
ἔπασχε μᾶλλον πλείονα τοῖς ἄλλοις παρείχετο τὴν 
ἀσφάλειαν, σύντομον ἀπαλλαγὴν αὐτῷ τοῦ βίου xa: 
ταχεῖαν ἐπινοεῖται, xai εἰς μέσην τὸν μάρτυρα τὴν 
θάλασσαν ἀγαγὼν, xal ἄγχυραν σιδηρᾶν τοῦ τραχή - 
λου ἐχδήσας, χαθίησι τῷ βυθῷ, ὅπως μηδὲ λείψανον 
ἐχείνου, φησὶν, ὑπολειφθείη Χριστιανοῖς. 


CLXXII. ᾿Αλλ’ ὁ μὲν ἔῤῥιπτο κατὰ τοῦ πελάγους" τὸ Β 


δὲ τῶν Χριστιανῶν πλῆθος ἐπὶ τοῦ αἰγιαλοῦ ἑστὼς, ἐθρή- 
νουν ἐλεεινῶς, ὠλοφύροντο, καὶ δἰκτροτάταις φωναῖς ἀν- 
ἐκάλουν τὸν πατριάρχην. Κορνήλιος δὲ χαὶ Φοῖδος οἱ 
μαθηταὶ οἵας τὸ πάθος ἀπήτει φωνὰς χαὶ αὐτοὶ 
βοῶντες,χαὶ οὐχ ἔχοντες 8 τι τῆς συμφορᾶς ποιή- 
σονται παραμύθιον, Εὐξώμεθα πάντες ὁμοθυμαδὸν, 
εἶπον, ὥστε χἂν ἀναδειχθῆναι ἡμῖν τὸ τοῦ μάρτυρος 
λείψανον. Καὶ προσευχομένων αὐτῶν, ᾧ τῶν μεγά- 
λων σου, Δέσποτα, τεραστίων 95, θαυματουργεῖταί τι 
χἀνταῦθα δ6 Θεὸς τοῦ Μωσέως παραδοξότερον. Ὑπο- 
φεύγει μὲν γὰρ dj θάλασσα προσωτέρω σταδίους σχεδὸν 
οὐχ ἐλάττους τῶν εἴχοσι. Προσελθόντες δὲ τὸ πλῆθος 
διὰ ξηροῦ τοῦ ἐδάφους" τῆς θαυμαστῆς σου xal τοῦτο, 
Χριστὲ, δυνάμεως" εὑρίσχουσι λίθον ἐν εἴδει ναοῦ 
παρὰ τῆς σῆς ἀποῤῥήτου σοφίας πεποιημένον, καὶ τὸ 
μαρτυριχὸν σῶμα λαμπρῶς ἐν αὐτῷ χείμενον, καὶ 
τὴν βαρεῖαν ἐχείνην ἄγχυραν, ἔγγιστά που τοῦ λίθου 
καὶ αὐτὴν χειμένην. 

CLXXIII. ᾿Αλλ’ ἀπεκαλύφθη Κορνηλίῳ καὶ Φοίδῳ, 
ὥστε μὴ τὸ λείψανον ἐχεῖθεν μεταχινῆσαι, χαλῶς ἐν τῷ 
βυθῷ κείμενον" καὶ ὅτι καθ᾽ ἑκάστην ἑνιαυτοῦ περιτρο- 
Tiv ἐν τῷ xatpip τῆς τοῦ μάρτυρος τελειώσεως, 
ὑποχωρήσει παρ᾽ ὅλας ἑπτὰ ἡμέρας τοῖς προσιοῦσιν ἣ 
θάλασσα, πεζῇ καὶ βάδην αὐτοῖς μέχρι τοῦ λειψάνου τὴν 
πάροδον ἐπιτρέπουσα. Ὅπερ ἐτησίως ἐξ ἐχείνου καὶ εἰς 
δεῦρο τελεῖται, τὴν ἐπιδημίαν τῆς αὐτοῦ μνήμης (25) 
οἷονεί τινα ὅρον ἔχον xai προθεσμίαν. Ἐντεῦθεν at- 
ρεσις παρ᾽ αὐτοῖς πᾶσα, xxl ἐλληνισμὸς καταλέλυται, 
τῶν ἐν τῇ τοῦ μάρτυρος μνήμῃ τελουμένων ἐχεῖ 
σημείων χαὶ τῶν θαυμάτων εἷς ἐπίγνωσιν πάντας 


omnes proposito et intentione martyres fuisse vi- 
dit, paratosque esse ad mille mortes, quid facit? 
Abstinet quidem a populo, veritus ne etiam ex pri- 
moribus multos faceret martyres: solum vero au- 
corem reprimit, omnemque furorem immittit in 
beatum flud Clementis caput. Porro cum huic 
omni essent levia et nullius momenti, quin potius 
ex eis queipse patiebatur, ceteris preberet majorem 
fiduciam, brevem ei et celerem excogitat discessum 
e vita, atquo adducto martyre in medium mare, 
anchoraque ferrea ad collum ejus religata, in pro- 
fundum demittit : Ne, inquit, illius vel reliquie re- 
maneant Christianis. 


CLXXII. Atque ille quidem in pelagum projectus 
est: Christianorum autem multitudo, in littore 
Btans, lamentabatur, misere ejulabat, et miserandis 
admodum vocibus inclamabat/patriarcham.Corne- 
lius vero et Phosbus discipuli, quales voces id quod 
perferebatur postulabat, et ipsi per clamorem emit- 
tunt, nec habent quam in(ortunio afferant consola- 
tionem, atque aiunt : Oremus cuncti uno animo, ut 
nobis ostendatur martyris corpus. Et cum orarent, 
o magna tua miracula, Domine! ibi Deus aliquid 
majore admiratione dignum edit, quam quod Mo- 
ses ΟἹ, Etin mare procul recedit viginti fere sta- 
dia. Accedens autem plebs per sicum solum, hoc 
quoque mirabilis tue potentie, Christe! invenit lapi- 
dem in forma templi ab ineffabili tua sapientia ef- 
fectum, et martyris corpus magnifice in eo jacens, 
gravemque illam anchoram proxime saxum et ipsam 
positam. 


CLXXIII. Sed Cornelio et Phoebo revelatum est, 
ne illinc transferrent corpus, quod praeclare situm 
erat in profundo; ac fore ut per singulos annoram 
circuitus, tempore quo martyr morte consummatus 
est, mare adventuris cederet per septem integros 
dies, permitteretque illis aditum pedibus et lento 
gradu usque ad corpus. Quod annuatim ab illo tem- 
pore adhuc perficitur, habetque velut prefinitum 
terminum ac prestitum tempus adventum comme- 
morationis martyris. Hinc omnis apud eos heresis, 
et Greca religio eversa est ; cum signa et miracula 
quie ibi in memoria martyris eduntur, cunctos ad 


χειραγωγούντων, καὶ καθαρῶς ἐναγόντων πρὸς τὴν ἢ cognitionem adducant,et plane ad veritatem impel- 


ἀλήθειαν. Οὐδενὶ γὰρ 588 ὑπό τινος ἀνηχέστου χαχοῦ 
πιεζομένων, τῆς τοῦ ὕδατος ἐχείνου μεταλήψεως xal 


lant. Nemini enim illorum quiinsanabili aliquo malo 
premerentur, alia re quam aque illius perceptione 


VARLE LECTIONES. 


*5 al. θαυμασίων. 66 deest in al. 57 Exod. xiv. 


al. inser. τῶν. 


VARIORUM NOTE. 


(24) ᾿Απὸ τοῦ τέλους. Ex primoribus. Vel cum 
Perionio, tandem. Cor. 

(25) Τῆς αὐτοῦ μνήμης. Infra Martyrii num. 25, 
ἐν τῇ ἡμέρᾳ τῆς ἀθλήσεως αὐτοῦ. Acta, et Freculfus 
die passionis ejus. Gregorio "Turonensi: in die 
solemnitatis ejus. Greci ad 24. Novemb. ἐν τῇ τοῦ 


ἁγίου μνήμῃ. Male ergo apud Nicephorum rii, 18, 
ista παράδοξον δὲ τι τῆς μνήμης ἐνισταμένης αὐτῷ 
ἐπιγίνεται, verterunt sic: De quo supra optntonem 
prasentis memorie quiddam accidit. Lego ego 
αὐτοῦ, et explico: Editur autem miraculum, quottes 
adventat dies quo illius memoria celebratur. Cor. 


511 


CLEMENTINA. — EPITOME DE GESTIS S. PETRI. 


918 


ixxAnciq: ᾿Δχούσατέ μου, ἔφη, τέκνα xal ἀδελφοί" A cione et ecclesia : Audite me,inquit,filii et fratres: 


τοῦ μὲν ἐμοῦ δρόμου τὸ τέλος ἐγγύς" τοῦτο γὰρ xal 
ἤδη μοι ἔγνωσται’ Κλήμεντα δὲ τοῦτον ἐπίσχοπον 
ὃ μῖν χειροτονῶ σήμερον, ᾧ καὶ τὴν ἐμὴν τῶν λόγων 
ἐπίστευσα ".3 χαθέδραν, ὡς ἀπαρχῆς μοι καὶ μέχρι νῦν 
συνοδεύσαντα, xal οὕτω πασῶν μου τῶν ὁμιλιῶν 
ἐπαχούσαντα, ὃς ἐν πᾶσί μοι τῶν πειρασμῶν χοινω- 
γήσας, τῇ πίστει προσχαρτερῶν εὐρέθη * ὃν ἐγὼ 
ἀχριδέστατα πάντων οἴδα θεοσεδῆ xal φιλάνθρωπον, 
ἁγνόν τε χαὶ σώφρονα, ἀγαθὸν, δίκαιον, μαχρόθυμον, 
xal γενναίως εἰδότα φέρειν τὰς ἐνίων τῶν κατηχου- 
μένων ἀχαριστίας. Διὸ αὐτῷ μεταδίδωμι τῆς ἐξουσίας 
τοῦ δεσμεῖν τε καὶ λύειν. Δέσει γὰρ ὃ δεῖ δεθῆναι, καὶ 
λύσει πάντως ὃ δεῖ λυθῆναι, ὡς τὸν τῆς Ἐχχλησίας 
χανόνα χαλῶς εἰδώς. Αὐτοῦ οὖν ἀχυύσατε, εἰδότες 
ὅτι ὁ τὸν ἀληθείας προχαθεζόμενον λυπῶν, εἰς Χρι- 
στὸν ἁμαρτάνει, καὶ τὸν πατέρα τῶν ὅλων παροργίζει 
Θεόν: οὗ εἵνεκεν οὐ ζήσεται. Καὶ αὐτὸν οὖν δεῖ τὸν 
προχαθεζόμενον, ἰατροῦ τόπον ἐπέχειν, οὐ θηρίου 


ἀλόγου θυμόν. 


CLXVI. Ταῦτα αὐτοῦ λέγοντος, ἐγὼ Κλήμης πεσὼν 
ἐπὶ γῆς, πολὺς ἦν τοῦ διδασχάλου δεόμενος, καὶ τὸν 
θρόνον ὡς μάλιστα παραιτούμενος. ᾿Αλλ᾽ ὁ θεῖος 
ἀπόστολος" Περι τούτου μὲ μὴ ἀξίου, εἰπὼν, ἃ γὰρ 
6 Θεὸς βούλεται *, τίς ἱκανὸς ἀνθρώπων διασχεδάσαι - 
Ἔτι πρὸς τὸ πλῆθος ἰδών" Καὶ ὑμεῖς, ἔφη, ἀγαπητοὶ 
ἀδελφοὶ, τὴν ὀφειλομένην ὡς πατρὶ τιμὴν xai εὐπεί- 
θειαν διὰ παντὸς ἀποδιδόναι τῷ ὑμῶν πατρὶ μὴ 
ἐλλίποιτε δ' οὕτω γὰρ καὶ ὑμεῖς ποιμαίνεσθαι χα- 
λῶς ἕξετε, καὶ ποιμὴν οὗτος ἔσται, xxl οὐ μισθωτὸς, 
τοῦ ποιμνίου ἐπιμελούμενος. Ἔσεσθε γὰρ εἰδότες 
ὡς ὁ τὸν ποιμένα τε καὶ διδάσχαλον ἐν τοῖς κατὰ 
Θεὸν λυπῶν, τὸ τοῦ Θεοῦ πνεῦμα λυπεῖ, οὗ τὴν χαθέ- 
ὃραν οὗτος χαὶ τὸν τόπον ἐπέχει" καὶ ὁ τοὺς αὐτοῦ λό- 
Ὑους ἀθετῶν, Χριστὸν ἀθετεῖ, καὶ παραθάτης νόμου 
εὐρίτκετα', Πρὸ πάντων δὲ τὰ τῆς πίστεως ὑμῖν ὑγιῶς 
ἐχέτωσαν xal βεθαίως, χινδύνῳ μηδενὶ σαλευόμενα" 
ἔπειτα καὶ ὁ βίος ὑμῶν χαθαρὸς ἔστω, ἢ καθαιρέσθω" 
χαὶ προηγουμένως ὁ τοῦ σώματος ἁγιασμὸς σπουδα- 
ζέσθω" οὐδεὶς γὰο τούτου χωρὶς, τὸν Κύριον ὄψεται. Τὸ 
εἰρηνικόν τε χαὶ ἥμερον ἀλλήλοις παντὶ τρόπῳ περι- 
ποιεἰσθω 9.9, Εἰ δὲ καὶ συμδαίη ποτὲ ἀλλήλων μεταξὺ 
σχάνδαλον, μὴ ἐπιδυέτω ὑμῖν ὁ ἥλιος οὕτως ἔχουσι, 
Τοῦ !9 χρίνειν τὸν πλησίον εὐλαδεῖσθε’ φαρισαϊκὸν 
γὰρ τοῦτο, καὶ χρίσεως ἔνοχον. Τῆς φιλοξενίας xal 
εὐποίΐας μὴ ἐπιλανθάνεσθε᾽ τοῦτο γὰρ ἐντολὴ τοῦ 
πρώτου Δ'ιδασχάλου χαὶ Σωτῆρος !! Θεοῦ. Τοῖς πταί- 
ουσι συγ(ωρεῖτε τὰ ἀμαρτήματα * οὕτω γὰρ καὶ 
αὐτοὶ ἀπαύστως 13.19 ἐρεῖτε τό" "Acte ἡμῖν τὰ ὀφει- 
λήματα ἡμῶν. Ζυγὰ, μέτρα, καὶ σταθμία, μηδὲ ἕν 1 
ἄδικον ἔστω. Οὕτω γὰρ 15 εὐνομουμένη πόλις, ἧ τοῦ 


(a) Matth. xvi, 19. 


(Ὁ) Luc. x, 16. (c) Ephes iv, 26. 


cursus quidem mei finis prope est: Id enim et jam 
mihi est cognitum : Clementem autem hunc, epi- 
8copum vobis hodie ordino;cui et meam sermonum 
cathedram credo ; quoniam ab initio hucusque 
comes mihi fuit, sicque omnes audivit concioneg 
meas; qui in omnibus particeps tentationum et 
periclitationum mearum factus,in fide perseverare 
inventus est ; quem ego omnium certissime novi 
esse Dei cultorem, et hominum amantem, castum, 
86 temperantem, bonum, justum, patientem, et 
valentem fortiter ferre ingrata facinora nonnullo- 
rum.qui Christiana imbuuntur doctrina. Quare 
illi trado potestatem ligandi οἱ solvendi *. Ligabit 
enim quod ligari oportet, et solvet omnino quod 
solvi debet; ut qui Ecclesie canonem ac regulam 
probe cognoscat. Ipsum ergo audite ; scientes,eum 
qui veritatis presidi molestiam exhibet, in Chris- 
tum peccare,et Deum universorum patrem incitare 
ad iram; quapropter non esse victarum.Ipse itaque 
preses debet medici locum obtinere, non bestie 
ratione carentis furorem. 

CXLVI. H&c eo dicente, ego Clemens procidens 
in terram, multus eram in orando doctore, et in 
sede quam maxime deprecanda. Sed divinus apo- 
stolus : Noli me, dixit, de hoc rogare : quie enim 
Deus vult,quis hominum dissipare poterit ? Postea 
ad multitudinem respiciens : Et vos, inquit,fratres 
charissimi,debitum ut patri honorem et obsequium 
per omnia deferre Patri vestro ne desinite : ita 
quippe et vobis recte regi seu pasci continget; atque 
iste erit pastor, non mercenarius, curamque gregis 
suscipiet. Nam scitote eum qui pastori ac magi- 
stro negotium in rebus que ad Deum pertinent 
facessit, Dei Spiritum, cujus hic sedem et locum 
obtinet, contristare : eumque qui sermones illius 
spernit, Christum spernere, et legis transgressorem 
inveniri 5. Ante omnia vero fides in vobis eana sit 
80 firma, nullo periculo fluctuans ; deinde et vita 
vestra pura aut sit, aut efficiatur ; preesertimque 
excolatur corporis sanctimonia;nemo enim absque 
ea Doininum videbit. Pax et quies inter vos omni 
modo teneatur.Quod si forte scandalum et offensio 
inter vos acciderit, sol ita affectis vobis non occi- 
dat ς. Judicare de proximo cavetote : id si quidem 
Phariseorum est, et obnoxium judicio a. Hospita- 


ἢ litatis οἱ beneflcientie ne obliviscamini : hoo est 


enim preceptio primi Magistri ac Salvatoris Dei. . 
lis qui offendunt peccata condonate : sic namque , 
et ipsi sine fine dicetis illud : Dimitte nobis debita 
noslra *. Inter trutinas, mensuras, pondera, ne vel 
unum minus equum exstet. Ad huno quippe mo- 
dum civitas preclaris legibus gubernata,erit catho- 


(d) Matth. vir, 1. (e) Matth. v1, 12. 


VARI/E LECTIONES. 


1.3 al. πιστεήω, * al. 


βεδούλευται. 5 8]. ἐλλείποιτε. 5-9 al. περιποιεῖσθε. !9 8], τό, 11 al. prepon. 


ἡμῶν, 12.13 g], ἀπταίστως. 16 al. inser. ὑμῖν. !5 Εὐνομουμένη πόλις. Παρ᾽ ἀνθρώποις τοῖς εὐνομουμένοις, 
Ireneo lib. iv, cap. 72, pro quo vetus interpres Martyris legebat εὐνοουμένοις, Apud ^omines, inquit, sen-' 


- satos. Cor. 


581 L.DMDNTINA.— EPUPOWRE DE GESTUS AQSOMETPDO set 


XX: ELI EFLLIIXESLZT.. τς TUN natu lo Lou 


LI (gm AIT ΕἾ TT-eivehb. & STi "mnvihpi Mum nant 


-:ῖξ - τ Στ τοῖν aree innlrITIBe. δοὺς ὃ —— DbTLEb:u ÜUDÍRXÉ: Di&2Pnh& WeTl.o δ ἘΠ Jnüavs 
xz. "-ziz.:.: xz τ Coo. xz τῆ LEO BI opere Qenlbihns. el nmgnilur DBIDD4& τώδε, Ὡς δὶς 


vivDarenls τ πτῶς WTucTxDan coUa 9.5 wilLma, κε EMO DILDBE DDITÓaceteD ας Cntiuac of DUPABDIBTl 
Ξῷ τ: ττῦ c——rIO xm Ξυνῦτσι τῷ τ στῆτς δὲ ΘῈΣ CelgnüD. DOIDDADUNTWMMD Vu ΦΉΣΟΙΣ τοῖς ΤΩΣ 
Ὅπως ἔξ τὐ κῶν grwr ὑπχως £a o buxy τὸ VIÓBRDIDT PDABEDIMÓR IRLGLID RUSDHM UL. δὲ ὭΣ DRDRBE 
TR22vcx. κΞ τας m—XD ilt2umÍ|s UEo,TS un τος inemonso Eibnacie erGIL Ἰδὲ WwpbnheThDD.o DEL AD 
Ld cL c ueamvul ὅν, xm Uia αὐτθ wrem γον ip PDIDDeriem lierier]] DiBDOBSDhATG: QDORIATA 
Exi^w τ oi τ ξυςτουξνη: SOTUI. τὸς ETDTTDOE- 


, 


DDr Pat PAPvGBGE ÍinAADIRDR.S RADO νον πε: φρὰ 
φίπενς, Eas aM ETLQUUDGHIVUL χα UECTOLODMO— (UAR CTRI(GDOID TCeXÓRDS, ^ LnO(vgkh tÓSUIBOLG& DX 
—£echL τεῖτ dE τῶ ml αὐτοῖς Eo5s ga τὸ  BATDIL ÜlGUs £I τῶν DIS AOZDObRR. DURTE DlDhÓRhat, 
X3. -2324^. Ξξξισι:  TXDun. UH^ c: τ. LTO myTü^ —— LDOf δὲ pTOÓDSADTO Cis &h 


^S DELRTAMT d Ἢ δὺς δὰ uid 
vza Tamen. δε: ὥσωτπξ. χα D-L. ττξινυπε. RE [DAL |pDsseriun CDE CCSRORRPTSR QD ΚΡ ἜΘΟΣ XB 


--- ——— 9A Ἐπ zl τ τι ἊΨ» hr. TL rz. Ἐπ [Tu DI. LiQct *s- Pr er d V «ἈΥΤΣ MATT 


S ἜΘΟΣ Qende$ ΣΦ 
cL. Roca mh, ὡς κατεττσεισι. FOR xs ὡς LLx ἔπὶ- BH αὶ Tien cfIOTDDRRIS δ 


PAADIIPTIDGe WORTS ἃ ΤῊΝ 

'B OILDIITBAIGS SA'DÍB (x 6 losa DoRéd &j ve. malum ijKUR 
1 viüeneD Ted τὸς ΟΣ ἃ pTiDA γον δος s? παρὰ 
εἴ σΞ ule ξπιτεστώπντας Ὅν. καὶ τῆς πρτιτισας recedente. veniam cpsss dainTumc hzroaróen δὲ New 


Z—w2:3:. xz CTI ÉTAT ξευξχύμενους. xx. τας | nich sn&wn 


TXT. RO ΑΣΑ ΠΤ σ ποτ δαλὸν 
“νὐτετα. αὐπτ ς τοὺπνδτιωπιως, xr: πρυξυνὼς ὕπὸ- TDID. borijs;me ἀδπαιπτοτο jneÜahihus. 


τν "- 
Σέξετα: καὶ $a υὐῦσνῶὼν ἔτ κατε xi. Rvzluev 
T. LI 

οὐ. δ. «ἡ 


CL. 1:22a vl ξε παλιν ξντεῦβεν EDIxz yazoliTha Gc CL. Jjadsis τανεοτο ἴηλὸ gratum fsosw videba- 
-z 23 222 - ell “τ ) κα £x: νεῶν ἜΧΣ-Ξ ἃς ὡπξεςξινξ οἷ iar. q-o31 DhAaiT6^s ΔΟΡῚ De Τὰ HER Sa^ ostendes 
xi. - τὸν τας zl vla. uml. τὸ πῶς ττὸ καὶ Tel φῆ ον lez^z etu sACTAIA (885 JoceNM Ae 


br. XX. ὐπὸ αὐτὶν TujUv cota. 2T: τῦν TL: — divinam: nee eam ἀλλα τατον ns C030 populum 


arczcbrzizbzi 3421 αὐήξον αὐτοῖς ἔξετθα: τὴν transaizm ini aed Palest:zam fom ἴτε perpetuam 


Πα» 5:ττντν ξίγνεκῦ, εἰ “τ τὸν €i; χαὶ αὐτοὶ — brgreditatom. δὲ talem legea servant : esse Abhra- 
νίαν TiyiTTv02:.^ duc τενέτθα: αὐτῶν xcii τοῦ  baTbum paimmn tef posterocum, nf conum multitu 
eiu Exccvus. ὡς πα: Ξυῦτθχ: τὸ cmi αὐτῶν — do siellarum multitudinem ade quet ; et in ejus δὸ- 
TL τῦνϑε: τῶν GTILU. X1] ἕν τῷ 5: : 


» c τὸῦ . Tine omnes gentes hereditatem accipete δὺς um 
χη νυ τυξοτεῖτο: παντὶ τὰ ἔθνη" x3! L ποὺς τὸν AzUE C susque quod ad Davidem dictum cest : De wet iw 
εἶπεν zi Ἔκ xil τὶς χυ! λας z52 δγϑι πὶ — iris fui pomam super sedem niam QC: et itemm qued 

- ' i Ἢπ51:». “2 


πάλιν, Cc Ἢ per ᾿βδίδτῃ : Virgo dm aero comet δὲ pariet ἢ" 
τ νεται, o xil chia: gU. — hum. δὲ aca uad some ejus Kwmanued (d^. Si ergo 


x1. νυ 22 124252 Ἔμμανου. E: hsec nen rmejicerent, sed tide comprobament, non 

πυίνων aT, 30:£7222:€, 3).)1 πίστε: πλοῦ ξέχοντα: ταῦτα, — eos pristina Dei ρρουνϊἀδηϊὶα caritutos ; verum δὰ - 

τῆς πιοτένας αὐτοὺς τοῦ É:92 προνοίας ud, ἐχπετξεῖν, — lestinam apudillosstabilem manazuram aftirmabat, 

3^? dvazil2tov αξνεῖν πο αὐτοῖς τὴν Παλιιστίνγν — Grecos quidem hoc modo, et Judsos valde aolertec 

Σιεδεξαϊου Ἔλλενας ub. ἜΜ οὕτω χαὶ Ἰουξχίους — et accom;edate subjiciebat ; eos simul et demerena, 
; 


νεξιῶς Σ’χν XX] οἰχείως Lrlyizo (ἰθὺ, χαρ: τὐὑμενὸς et s. nsim ad veram religienem adducens, 
y y t 


τε αὑτοῖς ὁμοῦ, καὶ ἐπὲμι πρὸς τὴν εὐτέδειαν ἐπανό- 
"λὲνώς. 

CL!. Xz:z-:rv9i δὲ πολλὰ 53 x3! ἄλλα τῆς τοῦ ἂν- CLI. Christiani vero multa et alia cure viri illius 
$25 zizi αὐτοὺς χη ξειλονίας δείγματα εἶχον. Μάλιστα — erga ipsos documenta habebant, Preaertim vero in 
δὲ Th. εὐποιΐχν οἷος ἐχεῖνος, πένησι θη ταυξίχων ἀεὶ beneficentia quantus ille fuit ! Qui pauperibus κοι" 


ν ἀπαθύήχαις, xai τῶν ἐπιδουλευόντων ἢ per thesauros asservaret in tutis repositoriia que 

izgpulvizrp! Τούς τε γὰρ ἐν ἑχάστῳ μέρει τῆς πό- — que erant insidiatoribua fortiora. Eienos enim ain» 

Ato ἐνξεεῖς ἀπογρᾶν μενος, τῶν ἀναγχαίΐων αὐτοῖς — gularum urbis partium in. tabulas referens, quoti- 

x28' ixiz-r,v Luizxv ἐποιεῖτο τὴν χορηγίαν" χαὶ ὅσοι die illia suppeditabat que eraut nocessaria : iterum» 

παρ᾿ αὑτῷ πάλιν τοῦ θείου χατηξιοῦντο βαπτίσματος, 406 quotquot ab eo fuerant divino baptismate do- 

ὃν μοτίων αὐτοὺς ἀπέλυε gópuv, xal παντελῆ παρεῖχεν nati, eos a publicis liberabat tributis, οἱ integram 
(a) I Cor. 1x. (b) Gen. xxi, 17, 18. (c) Psal. cxxxi, 14, (d) Isa νι", 14. 


VARLE LECTIONES. 
3.22 4], οὗτος. 36 al. ἀπέφαινε. Ἶ al. πρὸς 'A6padp. *9-3! al. inser. οὖν. 32 al. insor. μέν. 
VARIORUM NOT.E. 


( 9) Ὑπήέρχ exero. Significat ὑπέρχεσθαί τινα, in alicujus mentem subire, eumque obsequio oapero &o albl 
devincire. 


LITÜRGICA. 


eto 


et tanquam fasciculos zizaniorum, in ignem nos À nostra, t corpus ipsius Domini Dei et salvatoris 


projicient. Non increpes ministros regni tui propter 
sordes vestimentorum,nequetanquam contemptores 
majestatis tua» nos in tenebras exteriores ejiciant. 
Ne exstinguatur lumen lampadum nostrarum,ita ut 
exira fores thalami nuptialis tui remaneamus. Ne 
justitia tua nobis adversetur, neque in tenebras ex- 
teriores et stridorem dentium projecti cruciemur. 
Exhibe auxilium gratise tuserga malitiam nostram: 
effunde pelagus miserationis tuse super nequitiam 
nostram, et ablue nostra crimina. Emitte abundan- 
tiam clementiae tue et amoris tui erga hornines, et 
dele qua in nobis odio digna sunt: contine,Domine, 
fortitudinem tuam, et blando erga nos aspectu mu- 
tetur indignatio tua, vultusque tui serenitatem de- 
monstra nobis, ut victores in causa peccatorum 
nostrorum coram sede majestatis tue appareamus: 
numeremur etiam inter vocatos ad regnum tuum, 
et inter invitatos discumbentes apud te collocemur, 
et splendore lucis tue eximie cum voluptate per- 
fruamur. Propterea Ecclesia tua orat, et grex tuus 
deprecatur, et vocibus triumphalibus te interpellat, 
misericordiamque, et clementiam ἃ te flagitat, et 
obsecrat te dicens. 

Populus. Miserere. 

Diaconus. Qnam timenda est hac hora. 

Sacerdos. Nos quoque. 

Sacerdos inclinatus dicit orationem  Invocationis 
Spiritu sancti. 

Obsecramus te, sanctissime Deus,mitte ad nos ex 
habitaculo regni tui eterni, et ex regione presen- 
tie tuse excelse, Spiritum tuum sanctum, consub- 
stantialem tibi, et operatione equalem (27), qui a te 
absque initlo procedit, perunigenitum Filium tuum, 
et qui quocunque tempore datur iis qui tibi accepti 
sunt, eosque qui te vident et intelligunt perficit et 
consummat : ut illabens, requiescensque, habitet 
super oblationes istas : quibus sanctificatis per vir- 
tutem gratis tue perficiat hec mysteria, atque illa 
suscepturos. 

Sacerdos. Exaudi me, Domine. 

Populus. Kyrie eleison, Kyrie eleison, Kyrie 
eleison. 

Sacerdos elevans vocem. Et panem quidem istum, 
efficiat, corpus vivificum, 1 corpus coeleste et salu- 
tare, 1 corpus salvans animas nostras, et corpora 


7) Invocatio ejusdem sententiae est, ac omnes 
ique Syre, quarum nulla eam lectionem repre- 
sentat, quam editores Missalis Chaldaici elegerunt: 
et si aliquos codices vidimus, quos ex commemora- 
tione sancti Maronis et aliis indiciis, Maronitarum 
orthodoxorum esse constabat, qui veterem et com- 
munem omnibus Liturgiis formam continebant. In- 
vocatur Spiritus sanctus ut illabatur coelitus : ut 
requiescat,ut habitet super dona proposita, et illis 
verbis exprimitur oratio, quorum vim jam superius 
exposuimus, cum ad significandum illapsum et 
oburrbrationem Spiritus sancti in Maria Virgine ad- 
hibeantur.Effectum exprimit Liturgia per verba duo 
43D'"3 perficiat : et "Tay3 faciat: que respondent 
Greois teÀc et ποιήσῃ. Illud is observatione 
dignum, quod in illa ipsa in χα 


nostri jesu Christi, ad propitiationem deliotorum, 
remissionem peccatorum, et vitam eternam susci- 
pientium. 

Populus. Amen. 

Sacerdos elevans vocem. Similiter οἱ mistum quod 
in hoc calice est, efliciat t sanguinem purificantem 
et sanctificantem,t sanguinem viviticum et saluta. 
rem, 1 sanguinem salvantem animas et corpora 
nostra, sanguinem ipsius Dei magni et salvatoris 
nostri Jesu Christi, ad propitiationem delictorum, 
remissionem peccatorum, et vitam eternam illum 
guscipientium. 

Populus. Amen. 

Sacerdos elevans vocem. Ut per communionem 
horum sacramentorum vivificantium, ad delicias 
vite ccelestis aditum habeamus, mereamurque eva- 
dere mortem secundam : neque tanquam rei ad ju- 
dicium subeundum preparemur coram throno glo- 
rie tue : et beatitudinem illam ab angelis annun- 
tiatam pastoribus, spiritualem scilicet, in terra 
colesti suscipiamus, ea in regione ubi tabernacula 
lucis fira sunt: in domo nuptiali exornata, et in 
convivio vite spiritualis, cum illis victoribus, qui 
festum illico peragunt, feliciter celebremus te, et 
inter agmina eorum, canamus tibi gloriam et lau- 
dem. 

Populus. Amen. 

Sacerdos inclinatus. Memento, Domine, Ecclesie 
tue sancte, confirma fundamenta ejus in flde recta, 
el conserva eam in tranquillitate perpetua, et in 
pace abundanti. Pastores et doctores orthodoxos, 
qui presunt, in ea,castimonia morum exorna : pree- 
cipue vero dominum N. patriarcham : et dominum 
N. episcopum nostrum, et da illis ut cum decore 
pascant eam. Memento etiam, Domine, sacerdotum 
Ecclesie tue, et diaconorum templi tui, et omnium 
ordinum, qui ad ministerium tuum segregati sunt. 
Memento etiam, Domine, mei pastoris insipientis, 
et pauperis servi tui, mei inquam peocatoris servi 
tui, quem nubes obscure delictorum circumdant. 
Per aspersionem hyssopi tui munda me, et tanquam 
nivem dealba me, purgatum a maculis et nevis 
peccati. Memento, etiam, Domine, omnium fidelium 
qui in exsiliissunt, et eorumqui pro fide orthodoxa 
agonem sustinent. 


sancto dicitur qui a te absque initio procedit per 
unigenitum Filium tuum : quod non in aliis Litur- 
giis, imo nec precibus diversi generis, facile repe- 
riatur. In Jacobi Syra et in quibusdam aliis dicitur 
qui a te procedit, et qui a Filio tuo, que ad , 
spectant, aut τὰ οὐσιώδη accipi: qum rectam de 
processione sanoti Spiritus doétrinam ita expri- 
munt, uta Grecis schismaticis rejiciantur. Non 
spernendum sane testimonium istud est, qualisoun- 
que tandem sit ista Liturgia : nam ab interpolato- 
ribus nihil passamillam esse certissimum est. Atque 
ita constat non apud Latinos natam opinionem eese 
de processione Spiritus sanoti a Patre et Filio, seu 
er Filium, quod idem esse Greci agnoscunt, cum 
m media Syria, inter eos qui alieni sunt a Romane 
Ecclesie communione, testes illius reperiantur, 


613 


LITURGICA. 


614 


evangelicis fortitudinis tum,paverunt oves tuas ra- À piorum anime primitias vite absque labore exspe- 


tionales, et super aquas quietis deduxerunt agnos 
gregis tui : qui coram regibus et tyrannis predica- 
verunt Evangelium tuum, et coram judicibus iniquis 
confirmaverunt religionem tuam: qui gentes in 
tenebris constitutas direxeruntatque illustraverunt, 
docuerunt que illas quod inumbra erroris sederent, 
illisque derronstraverunt lumen scientie tuc». Qui 
semina bona fidei seminaveruntin terris animurum, 
et purgaverunt agros sylva spinarum et zizaniorum 
peccati : qui propriispassionibus reduxerunt capti- 
vitatem populi tui a potestate duri et maligni, et 
sanguine cervicum suarum liberaverunt eam ab 
oppressione rebellis illius: Ut per deprecationes 
eorum propitiatorias, et per obsecrationes eorum 
acceptabiles coram te, concedas nobis mores ca- 
stos, et inculpabiles, fidem rectam, et incorruptam, 
vitam castam, neque perturbationi obnoxiam, dona 
sublimia et sancta, liberationem a tentationibus 
asperis : exitus paratos et insuperabiles, finem bo- 
num et immutabilem, bona amplissima et pro- 
missa, delicias permanentes, haereditatem cum 
sanctis, fiduciam staddi coram solio tuo terribili, 
quia tu misericors es, largus in muneribus, tibi- 
que gloriam et laudem referemus, etc. 

Populus. Amen. 

Sacerdos inclinatus. Ed ad altare tuum spirituale 
et sanctum, Domine, presta quietem, memoriam 
bonam et felicitatem omnibus animabus, corporibus 
et spiritibus, patrum, fratrum et magistorum no- 
strorum omnium, corporalium aut spiritualium, qui 


in regionibus quibuscunque, civitatibus, aut parti- C 


bus defuncti sunt, aut suffocati in mari, vel flumi- 
nibus, aut in itinere obierunt, et quorum memoria 
facta non est in Ecclesiis super terram constitutis. 
Tu, Domine, presta illis memoriam bonam, qui 
defuncti sunt et ad te migraverunt, in fide ortho- 
doxa, simul cum illis, quorum nomina in librotuo 
vite consignata sunt. 

Elevans vocem. llis omnibus qui stadium vite 
decurrentes, perfecti et preclari coram te appa- 
ruerunt et ex delictorum pelago liberati ad te per- 
venerunt, patribus et fratribus nostris secundum 
carnem et spiritum : fratribus inquam nostris se- 
cundum corpus et secundum animam, quietem 
presta,Domine, ia sinu illo spirituali et magno. Da 


ctant (29), et spiritus justorum ad fidem promissam 
mercedis pariter attendunt : in ea regione ubi ope- 
rarii et fatigati paradisum aspiciunt, et invitati ad 
nuptias sponsum colestem desiderant : ubi vocati 
δὰ convivium, ut ascendant prestolantur, et ut 
stolam illam novam glorie» acccipiant, ardenter con- 
cupiscunt: unde absunt moestiludines, et ubi gau- 
dia reperiuntur: unus enim omnino et solus visus 
est non irretitus passionibus peccati, ex illis qui hu- 
mano corpore induti fuerunt, scilicet Jesus Christus 
Dominus noster unigenitus Filius tuus per quem 
nos etiam speramus misericordiam consequi, eto. 

Populus. Quietem presta. 

Sacerdos elevans vocem. Aufer, ignosce, et 
dele peccata nostra, Deus que commisimus per 
remissas cogitationes, et que a pueritia nostra 
ad senectutem usque, aperta et nota sunt, Deus 
noster: voluntaria sive involuntaria, ea pre- 
sertim quibus in seculo sine fine, condemnatio 
preparata est. Da nobis ut quando justi in horrea 
trictici deferentur, et impii quasi palea comburentur, 
ut inter agmina sanctorum tuorum laudemus te, 
et cum angelis tuis canamus dicentes: Benedictus 
ille qui venit ad salutem nostram, et nunc venit ad 
innovationem nostram, ut in hoc sicut et in omni- 
bus, abomnibus glorificeturet laudetur nomentuum 
honorandum et benedictum, et simul Domini nostri 
Jesu Christi, et Spiritus tui sancti nunc, etc. 

Populus. Sicut. 

Sacerdos. Pax. 

Populus. Et cum spiritu tuo. 

Sacerdos. Misericordie Dei sint, etc. 

Populus. Et cum spiritu tuo. 

Diaconus. Angelus, etc. 

Sacerdos frangit oblatam. Diaconus dicit Catho- 
licam. 

Sacerdos dicit Orationem ante Pater noster. 

Deus qui perspiritum tuum locutus es in prophe- 
tis, et predicasti per apostolos doctrinam sufficien- 
tem ad inspirandam mentibus nostris sapientiam, 
et per eos commendasti illud quod sensus spiritua- 
les anime purgaret, et quod ostia aperta capitis cor- 
poris nostri mundaret : obsecramus et deprecamur 
amorem erga homines tuum, et charitatem tuam 
eximiam, ut aperias aures cordium nostrorum ad 


illis spiritum gaudii in habitaculis lucis et letitie, ἢ audiendam Orationem Dominicam, quae ipsa est 


in tabernacul;s umbre et quietis, et thesauris vo- 
luptum, unde longe abest omnis moestitia, ubi 


(29-) Ubi piorum animz primitias vitz absque la- 
bore expectant.Locus iste,et quesequuntur ad com- 
munem Grecorum opinionem videntur referenda, 
qui animas piorum usque ad ultimi judicii diem 
celesti beatitudine non perfrui existimant ; qua de 
re, maxima Ferrarie et Florentie contentio fuit, 
ut de Purgatorio : quia duz ille questiones mazi- 
mnam inter se habent affinitatem. De hoc argumento 
fuse dictum est alibi (a). Sane Grecorum de ani- 
marum post mortem conditione, absurdas opina- 


(a) Perv. t, V, l, vim, c, 9, 


quam Dominus et Deus noster unigenitus Filius 
tuus, initiatis mysterio suo et familiaribus suis 


tiones. Orientalibus ignotas esse certissimum vide- 
tur. Quod vero beatorum anime celestem gloriam 
plenam atque perfectam ad ultimum usque judi- 
cium exspectent, scripsit Moses Barcepha in Tra- 
ctatu de Paradiso, atque ita fleri potuit, ut. auctor 
hujus Liturgie in eadem sententia fuerit,cum magna 
sit Mosisillius apud Jacobitas suos auctoritas. Nihil 
tamen obstat quin figurata hsec oratio, de plena 
consummataque beatitudine possit intelligi. 


615 


8. GLEMENTIS 1 ROM; PONT. OPERA DUBÍA. — LITURGICA. 


61e 


traditit, in qua consignata sunt precepta e£ norma À et sanguinis sancti qu: in eis gunt, mereremur 


dirigends vite nostre; et cum fiducia, qualis di- 
lectos filios decet, invocemus te Deum Patrem cce- 
lestem, oremusget dicamus : Pater noster, qui es in 
colis. 

Populus. Sanclificetur, etc. 

Sacerdos elevans vocem. Pater gratie, a quo pro- 
oedit et oritur sanctitas sanclis, adveniat regnum 
tuum, quod superat omnia regna, ad salvationem 
nostram : et ne inducas nos in tentationem, aut in 
confusionem et afflictionem : sed libera nos a vio- 
lentia diaboli et spirituum malignorum, et potentia 
deceptoris : quia tuum est imperium, gloria et po- 
testas, et unigeniti Filii tui, et Spiritus tui sancti. 

Populus. Amen. 

Sacerdos. Pex. 

Populus. Et cum spiritu tuo. 

Diaconus. Ante, elc. 

Populus. Coram te, Domine. 

Sacerdos. Tibi soli inclinantur colla omnium in 
quibus anima vite est, et a te postulant remissio- 
nem omnium prevaricationum, que per negligen- 
tiam commisse sunt. Τὰ autem per constantem 
misericordiam tuam dele et aufer omnes iniquitates 
nostres, et parce nobis per amorem tuum erga ho- 
mines. Etiam presta nobis, ut cum anime cauta 
preparatione, et cordis munditie, sanctis tuis com- 
municemus, et sint nobis in pignus voluptatis in 
eternum permansure, per gratiam et misericor- 
diam et amorem erga homines unigeniti Filii tui, 
per quem, etc. 

Populus. Amen. 

Sacerdos. Pax. 

Populus. Et cum spiritu tuo. 

Sacerdos. Sit. 

Diaconus. Cum timore, etc. 

Sacerdos. Sancta sanctis. 

Populus. Unus Pater sanctus. 

Diaconus. Stemus decenter. 

Populus. Gratias agimus. 

Sacerdos. Nunc, Domine, quando quidem invita- 
tos ad regnum tuum fecisti nos, per susceptionem 
sacramentorum tuorum sanctorum et vivificantium, 
quibus dignos prestitisti nos, ita ut partem corporis 


accipere, atque communicare ipsis : fecistique ut 
essemus heredes sanctorum tuorum, oramus, ob- 
secramus et deprecamur te, o clemens, ut non ex- 
quiras 8 nobis exactamjillam observationem et casti- 
moniam, circa illa mysteria, ne condemnemur cum 
iis qui te non noverunt, ad cruciatus ignis inexstin- 
guibilis: sed per gratiam tuam, cum filiis nuptia- 
rum tuarum quiescere nos jube, et cum agnis mun- 
dis in paradiso fac nos discumbere, ut cum illis et 
inter eos offeramus tibi gloriam et gratiarum actio- 
nem. 


Populus. Amen. 

Sacerdos. Pax. 

Populus. Kt cum spiritu tuo. 
Diaconus. Post. 

Populus. Coram te, Domine. 


Sacerdos. Coram te, Domine Deus noster, incli- 
namuscollaanimarum et corporum nostrorum, quia 
non sumus sufficientes, sd referendam gratiarum 
actionem majestati tue, quales deberemus retri- 
buere ad grates agendas tibi, sed has tantummodo, 
qui omnia dona quecunque habemus, ex te sunt. 
Da nobis, Domine, voces sermonis dignitate ani- 
matas, ut sufficiant ad condignam convenientemque 
tui laudationem. O Clemens qui nobis licet etiam 
terra indigni simus, claves thesauri tui commen- 
dasti, et super regnum tuum nos cum auctoritate 
preposuisti, presta nobis utin toto decursu vitse 
nostre, puri coram te appareamus, eta vanitate 
mundana, a cogitationibus terrenis, ἃ motibus pas- 
sionum, et remissis cogitationibus, sensus nostros 
occultos et manifestos remove : atque per fortitudi- 
nem potentiam tue extende super nos dexteram tuam 
omnia complectentem, benedicque servis et adora- 
toribus tuis, qui salutem adepti sunt per nomen- 
tuum sanctum, et fac nos templahabitationis tue, 
et locum habitationis glorie tuc» : ut in die illo novo 
et eterno, in regno tuo letemur, et per te salve- 
mur, et referamus tibi gloriam et gratiarum actio- 
nem, et Patri tuo et Spiritui sancto, nunc, etc. 

Populus. Amen. 

Diaconus. benedic, Domine, etc. 


649 


S. BARNABAS APOSTOLUS. — PROLEGOMENA. 


Il. 


OniczENzs. lib. 1, contra Celsum, num. 03, tom. I. pag. 378, elit. Paris. 1733. 


Γέγραπτα: δὴ ἐν τῇ Βαρνάδα χαθολιχῇ Ἑπιστολὴ 
S^. δή! ἐξελέξατο τοὺς Ἰδίους ἀποστόλους Ιγσοῦς, 
ὄντας ὑπὲρ πᾶσαν ἀνομίαν dvoutozipooz: Philocalix, 


cap. 17. 


Scriptum porro est in Barnabe catholica Epi- 
stola:... Apostolos a Jesu luisse electoa, qui im- 
probi erant ut nulli magis. Cap. 5. 


IDEM, Il:2: ἀργῶν, lib, ut, cap. 2, num. 4, tom. I, pag. 10. 


Eadem quoque Barnabas in Epistola sua declarat, cum duas vias esse dicit, unam lucis, alteram tene- 
brarum, quibus et preesse certos quosque angelos dicit: vie quidem lucis, angelos Dei ; tenebrarum 
autem vie, angelos Satar.:»i. Cap. 48. 


Lege sis ejusdem Origenis lib. 1 Explanat. in Epist. ad Rom. i, 21. 


Rufino interprete. 


Post hec jam scriptura est, que 
dicitur Actus poli ; sed et libel- 
]u3 qui appellatur Pastoris , et Re- 
velatio Petri, de quibus quam 
maxime dubitatur. Fertur etiam 
Barnab2 epistola. 


Rufino Znterprete. 


In libris [nformationum, ut 
breviter dica.n, universam pari- 
ter Scripturam divinam compen- 
diosis dissertationibusexplanavit: 
in quibus ne ea quidem quz apo- 
crypha a quibusdam habentur 
preteriit ; ut est Petri IRevelatio. 


III. 


EusEBiUS, Hist. ecel., lib. ni, cap. 25. 


Ἔν τοῖς νόθοις χατατεταγθω xai 
τῶν ΠὌΟαύλου Πράξεων f, γὙραφῖ: ᾧ 
τε λεγόμενος llora», xai 1, Ἄπο- 
κάλυψις Πέτρου, xal πρὸς τούτοις 
ἡ φερομένη, Ββαρνάδχ ἐπιστολή. 
Lege Nicephorum, lib. n, cap. 40. 


IpE«, ibid., lib. νι, cap. 14. 


*g* ^ - f4* , r 

ἕν 0€ ταῖς Ymovumu2z9!, ζυνε- 
λόντα εἰπεῖν, πάσης τῆς ἐνδιαθήχου 
ραφῖς ἐπιτετμημένας πεποίητα' 
^ S 8. M ' 
δι γέσεις" μὴ δὲ τὰς ἀναλεγομένας 
παρελθών τὴν "LDoj6x, λέγω, καὶ 
* hj * * * , 
πὰς ληιπὰς χχολιχὰς ἐπιστολάς" 
, .p 4 * , 
τη πε Da2wa0x xt τῆν Πετϑου 
λεγομένη» ἀποκάλυψιν. Lege Ni- 
cephorum, lib. iv, cap. 33. 


V'alesio interprete. 


Pro supriis habendi sunt etiam 
Actus Pauli, et liber Pastoris ti- 
tulo inacrziptus, etltevelatio Petri ; 
Barnaba? item epistolu. 


ldern (Clemens, in libris 'i'mo- 
τυπώσεων, omnium, ut uno verbo 
dicam, utriusque'l'estamenti Seri- 
pturarum coinpendiosaminstituit 
cnurrationem ; ne illis quidem 
prietermissis Scripturis, de qui- 
bus inter multos ambigitur ; Judes 
epistolum et JJar«abs, ac reli- 
quas catholicas epistolas intelligo, 
οἱ Itevelationem qua dicitur Petri. 


Alium locum EvsEBi1 ex Hist. Eccl., lib. vi, cap. 13, superius retulimus inter velerum testimonia de 


Epistolis CLEMENTIS. 


IV. 


HigRoNYMUS, lib. De viris illustribus, cap. 6, cum vetere Graco interprete. 


Barnabas Cyprius, qui et Joseph Levites, cum 
Paulo gentium apostolus ordinatus, unam ad asdifi- 
cationem Ecclesi» pertinentem Epistolum conmpo- 
euit, qua: inter apocryphas scripturas legitur. 


βαρναθας Κύπριος, ὁ xxi Ἰωτὴν Δλενίτης, μετὰ 
Παύλου τῶν ἐθνῶν ἀπόστολος κατασταθεὶς, u'34 πρὸς 
οἰκοδομὴν τῆς Ἔχχληπίας ἐπιστολήν» 344114259, LU 
εἰς τὰς ἀπυχρύτους τρχτὰς ἀνχγινι σεται. 

Lege Adonem Viennensem, in (ibro De festivitaubus, ad 11. Idus Jun.; Notlerum, Flreculfum, Honorium 
Augustod. 


]uzw, lib. xiu Corument. in Ezechiel. xcu), 19. 
Vitulum autem qui pro nobis imrolatus est, et inulta Scripturarum oca, «t precipue Barnabse ÉEpi- 
stola que habetur in scripturae apocrypLas, uotninat. Cap. &. 


Idem HikgkoNyuvs, adverceue Pelaziunos, lib. 13, cap. 1. locum 5. Burvab.» de apostolis, laudatum αὖ 
Ürigene, lib. ; contr. Celeutri, perperum citat sub wymine B. Iguata. 


NicePHORUS CP. i: fini Chronograph sux Epistolum hurnasa. posuerat. iuter. libros. Noct Testatnenti, 
quibus contradictum fuit. ut patet e& Anastasit [ibliothecaru verswne. 


PATROL. GA. 1l. 21 


653 


PROLEGOMENA. 


654 


eaturus rediit, Eusebius, in Historia ecclesiatica, A intercedat ratione auctoritatis, Clementem inter et 


de numero esse uxx discipulorum Domini Salvatoris 
arbitratur ; cum manifeste scribat B. Lucas, eum post 
ascensionem Domini, αὐ discipulatum | apostolorum 
venisse : nisi forte pulandum est cum prius ita discipu- 
latum Christi secutum, ul necdum reuuntiaveril om- 
nibus qua possidebat : quod. utrum evangelicz do- 
ctrinze. convenerit, cuivis facillime patet. Verum pace 
viri venerabilis, nec Lucas dicit Barnabam post 
ascensionem Domini cepisse credere, nec videtur 
necesse ut omnes discipuli omnia sua abjecerinl: 
quod quamvis esset, potuit Noster recens heredi 
tate adeptum agrum vendere, quo pecuniam ad 
pedes apostolorum poneret. 

Geterum de Barnaba multa narrantur in Novo 
Testamento: inter alia, Act. xi, 29, 30, quod 
Christiani Antiocheni miserint eleemosynam ad 
Hierosolymitanos per manus illius: ex quo factum 
arbitror, ut Greci in ordinatione magni aconomi 
dicerent, εὐχαῖς καὶ mossÓslatg τοῦ ἁγίου xai παν- 
εὐφήμου Βαρνάδα τοῦ ἀποστόλου χαὶ γενναιομάρ- 
τυρος, precibus el intercessionibus sancti et cele- 
bratissimi Barnaba, apostoli et generosi martyris 
quemadmodum videre est in Joan. Morini Sacris 
ordinationibus parte 11, pag. 115. Reliqua ad apo- 
stolum istum pertinentia, vera, fabulosa, et vulgo 
cognoscuntur, et ad institutum nostrum non valde 
faciunt: quare ea missa facimus. 

Epistola Barnabz. Venimus ad Epistolam nomen 
illius preferentem, veteribus laudatam sepe, desi- 
deratam superioribus seculis, nostro feliciter edi- 


Barnabam, cujus Epistola tantum fame non est 
consecuta ac illa Clementis. Ad hec argumento, 
quo utitur sanctus Augustinus, lib. 1 Contra ad- 
versarium legis el. prophetarum, cap. 20, ut apo- 
crypha sub nominibus Andrese Joannisque scripta 
exsibilet atque explodat : Sí zllorum essent, recepta 
essent ab Ecclesia ; eo, inquam, argumento in sus- 
picionem illegitime prolis venit Epistola, cum jam 
diu rejecta et ad apoeryphas scripturas amandata 
fuerit. Apocrypha, inquit Hieronymus, epist. 7, ad 
Letam, sciat non eorum esse quorum litulis przno- 
tantur. Quapropter Origenes, qui putavit opus esse 
Barnabs, credidit etiam esse canonicum. Sunt, in- 
quit ad vers. 24, cap. 1 Epistole ad Romanos, 
praterea (sicut in multis Scriptura locis invenimus) 
etiam utriusque partis, vel utriusque viz, fautores 
quidam et adjulores angeli, etc., ubi quis non videt 
alludi ad caput 18 nostra Epistole, de duabus viis, 
et de angelis utrique vie prepositis? Jam vero 
lib. 1 contra Celsum idem Adamantius vocem ἃ 
Barnaba paulo durius in apostolos prolatam, ne- 
quaquam rejicit, imo similibus Scripture dictis 
munit ac firmat, insuperque Epistolam sacram 
esse innuit, et vocat Catholicam ; quo quidem 
nomine etiam indicatur eam saltem & multis Ca- 
tholicis fuisse ad missam, atque instar catholicarum 
lectitatam: non solum autem significatur, quod 
aiunt ex Leontio lib. De seciís, actione 2, a cujus 
opinione nullatenus dissentitOEcumenius, scriptam 
esse ad omnes generaliter, non vero ad unam gen- 


tam a viris doctissimis Hugone Menardo et Isaaco C tem. Nam si id tantum declararet ea vox, cui un- 


. Vossio. Dubitatur an sit genuinus fetus, an suppo- 
situs. Existimatum quidem Clementi Alexandrino, 
Origeni ac Hieronymo, summis viris, quibus pro- 
pterea fides facile abrogari non debet, nihil hic 
fraudis delitescere. At Eusebius, quando Hist. eccl. 
lib. rr, cap. 25, Epistolam collocat inter libros 
spurios, ἐν νόθοις dolum videtur suspicatus: nisi 
si quis notum voluinen eo loci exponat, ut in 
Amphilochii Epistola iambica ad Seleucam, illud 
quod non est genuinum sacre Scripture, sive alias 
auctorem verum titulo preferat, sive ementitum. 
Certe vix credi potest, quod adeo eximius apostolus 
vir plenus Spiritu sancto et fide!, segregatus una 
cum Paulo a sancto Spiritu in opus Evangelii, et 


quam venisset in mentem, Joannis secundam, ad 
unam domum, et tertiam, ad unum hominem 
exaratas, in catholicarum censum referre ? Pruden- 
tius itaque factum ab Isidoro Hispal. lib. vi Origi- 
num, cap. 2 (nam confutari non meretur sententia 
Hebedjesu, auctoris Chaldaici, affirmantis in Cata- 
logo librorum, catholicas ideo vocari Epistolas 
Jacobi, Petri, Joannis et Jude, quod ab iis apo- 
stolis omni charactere et lingua fuerint consi- 
gnate), qui cum predictum vocabulum posteriori 
sensu usurparet, catholicas nuncupat Epistolas 
Petri, non item Jacobi, Joannis,et Jude: quanquam 
Jude et Jacobi generaliores sint prima Petri : unde 
notatum fuit ἃ quodam scholiaste ad Epistolam 


collega ejusdem apostoli in gentium apostolatu, ea ἢ Jacobi, ms. Regio 706 : Προτέταχται ἣ τοῦ ἸΙχχώδου 


scripserit que in opusculo presenti continentur: 
coactas dico allegorias, enarrationes Scripturarum 
minus verisimiles, fabulas de animalibus, aliaque 
de quibus postea agemus. Hec tamen, vix credi- 
bilia, non remorata sunt predictos Clementem, 
Origenem, Hieronymum: sicut pauci nevi qui 
honestam faciem Epistole a Clemente Homano ad 
Corinthios Romanorum nomine conscripte com- 
maculant, non impedierunt quin tanti ea fieret ; 
quamvis magna, meo quidem judicio, differentia 


Ἢ Act. x1, 24 ; xii, 2. 


Ἐπιστολὴ τῶν ἄλλων, ὅτι τε πρῶτος ἐπίσχοπος ἦν, 
xai ὅτι τῆς Πέτρου καθολιχωτέρα * ταῖς γὰρ ἀνὰ 
πᾶσαν τὴν γῆν διεσπαρμέναις ἐγράφη δώδεχα φυ- 
λαῖς. Hoc est: Posita est ante alias catholicas 
Epistola Jacobi ; tum quia is primus erat. episcopus, 
tum quia illa universalior est epistola Pelri (prima 
scilicet) ; duodecim quippe tribubus per universum 
orbem dispersis scripta est Denique S. Hierony- 
mus, in libro quem Je interpretatione nominum 
Hebraicorum, imitatus Philonem ac Origenem, 


651 


PROLEGOMENA. 


mur ab Origene ad Joannis tv, 22; Eusebio, Hist. A ab Hieronymo apocrypha, seu extra canonem, ad 


lib. m, cap. 3, 25, 31, et alibi; Athanasio in Epi- 
stola Festali, et in Synopsi divine Scriptur: ; Am- 
philochio in lambico carmine ad Seleucum, Hiero- 
nymo in prafationibus ad Judith, et ad tria Salo- 
monis volumina ; Rufino in Symboli expositione, et 
Nicephoro Constantinopolitano in Canone Scriptu- 
rarum. Porro utriusque hujus divisionis membra 
subdividuntur. ln prima, canonice Scripture, 
juxta sententiam sancti Augustini, loco citato ex 
Doctrina Christiana, vel ah omnibus accipiuntur 
Ecclesiis catholicis, vel a pluribus et gravioribus, 
vel a paucioribus minorisque auctoritatis, vel forte 
& pluribus at non gravioribus, aut denique forsan 
8 gravioribus sed non pluribus ; sicque aut omni- 
mode, aut majoris, aut «equalis auctoritatis cen- 
seri debent. Quam inequalitatem auctoritatis Ju- 
dais non fuisse inauditam colligo ex Philono,lib. De 
vtta contemplativa ;Josepho, libro 1contra Appionem, 
atque Hieronymo,in prefationibus ad Reges,ad To- 
biam,ad Juditham,ad Opera Salomonis et ad Da- 
nielem. Áb eodem Augustino, lib. xvin De civitate 
Dei, cap. 36, duplex canon Scripturarum Veteris 
Testamenti statui videtur; earum quas Judei pro 
canonicis habent, et earum quas Ecclesia : qua de 
re consulende Isidori Origines, lib. vi, cap. 1. In 
eadem prima divisionelibri apocryphi gradus simi- 
liter obtinent, prout ad veritatem ac pietatern, fal- 
sitatem et impietatem magis aut minus vergunt. In 
secunda pariter divisione, dubie Scripture, apud 
Eusebium lib. 11, cap. 23; lib. ΠῚ, cap. 3 et 25, di- 


versitatem accipiunt ex proximitate ad canonicas C 


vel ad apocryphas ;cum a pluribus Ecclesiis publice 
lectitantur,cum ab antiquis doctoribus reperiuntur 
allegate, cumque spurie videntur ac de quibus 
quam maxime dubitatur. 

His ita positis, evanescit omnis difficultas. Epi- 
stola Barnabe ab Origene ct quibusdam Ecclesiis 
canonica reputata fuit ; a Clemente Alexandrino in- 
terdum canonica, interdum dubia, interdum non 
canonica, seu apocrypha in bono sensu prime divi- 
sionis ab Eusebio dubia, spuria, citata quidem ab 
antiquis, at melioris notze apocryphis propinquior : 


Versus Scripturarum sacrarum. 


Genesis. . Versus MMMMDL. 
Exodus. MMMDCC. 
Leviticum. MMDCCC. 
Numeri. . MMMDCL. 
Deuteronomium. . « . — MMMCCC 
Jesu Nave. . . . . . . . . MM. 
Judicum. . . . . . . . . MM. 
Ruth . 2. . CCL. 
Regnorum. Primus liber. MMD. 

— Secundus liber. . . MM. 


(1) Hujusce Patrologiz t. 1, col. 467. 


D Regnorum Tertius liber. . 


Ecclesi:€ dificationem pertinens : ἃ Nicephoro 
Constantinopolitano non canonica, non apocrypha, 
sed cui contradicitur : a nullo apocrypha deterioris 
note, noxa scilicet, haeretica, impia; cujus generis 
videtur fuisse Evangelium inscriptum nomine Bar- 
Δα ; quod in concilio Romano opera Gelasii dam- 
natum est. Vide supra initio notarum in Constitu- 
tiones apostolicas (1), Indiculum Scripturarum, 6 
bibliotheca Regia depromptum. 

Titulus Epistolz. Restat aliud nihil, nisi de tulo 
Epistole inquirere, ad quos scripta fuerit. Res non 
magni est momenti. Ut enim preclare Tertullianus: 
Nihil de titulis interest, cum αὐ omnes. scripserint 
apostoli, tum ad quosdam. Ac forte ἀνεπίγραφος 
semper exstitit ; qualem cernimus Joannis apostoli 
primam. Quod si aliter se res habeat, conjiciam ex 
tota orationis serie, ad Christianos Hebreos mis- 
sam, tenaces nimium antiquate legis, ad Hebreosg 
inscriptam fuisse. llincque potuit fieri ut, accepto 
rumore de Epistola quadam Barnabow ad Hebreos 
a se non visa, Tertullianus cap. 20,lib. De pudici- 
lia, Epistolam Pauli canonicam ad Hebreos, de cu- 
jus auctore ac auctoritate ambigebatur, putaverit a 
Barnaba fuisse destinatam. Atque hactenus de Epi- 
stola. 

Antiqua versio. Vetus autem interpretatio barba- 
riem ubique, ubique negligentiam ostendit, estque 
imperfecta et mutila, tum passim, tum precipue ad 
finem, ubi posteriora capita resecantur, forte quia 
minus docta videbantur interpreti,atque ad mores 
magis pertinentia : igitur omissis iis,paucisque vo- 
cibus insertis, colophonem per doxologiam impo- 
nit. Suura tamen illi versioni pretium : cui debe- 
mus priora capita, cum non paucis emendationibus 
Greci contextus,ut nihil dicam de antiquitate illius 
ac simplicitate. 

Stichomelria. Ceterum ineditam Stichometriam, 
cujus inemini, placuit hic apponere,tametsi muti- 
lam et corruptam ; quia non mediocrem fructum 
afferet legentibus, atque conferentibus cum illa Ni- 
cephori Constantinopolitani, cum mss. Bibliorum 
codicibus, cumque laterculis Scripturarum. 


MMDC. 
— Quartus liber. . MMCCQC. 
(Excidisse videntur libri Paralipomenon.) 
Psalmi Davidici. e] 5 
Proverbia. . . . . . . ων. 
Ecclesiastes. . . . . . . . . DC 
Cantica canticorum. . . . . . . 
Sapientia. . . . . . . . . . M. 


Sapientia Jesu . MWD. 
Duodecim Prophete . MMNCX". 
Osee. . . DXXI. 


* Numerusgeneralíscum particularibus non concordat. 


661 


PROLEGOMENA. 


Illius sepe meminit Alexandrinus, multosque ex À Christo est, in quam beati omnes qui. intrarunt. Ex 


ea profert locos, quemadmodum et Origenes, quos 
omnes in nostris observationibus notivimus : eam- 
que citat sanctus Gregorius Nazianzenus in Philoca- 
lía.Sanctus Hieronymus ia libro De interpretatione 
nominum Hebraicorum, post explicationem eorum 
qu:e reperiuntur in Apocalypsi,interpretatur ea qua 
exstant in sancti Barnabe Epistola, hoc modo: 
De Epistola Barnabae. Abraham, pater videns popu- 
lum, etc. 

Hi sunt veteres auctores qui de hac epistola scri- 
pserunt aut meminerunt. Que quidem jure inter 
scripturas apocrypbas a citatis auctoribus connu- 
meratur, tum quia, an Barnabe sit incertum est, 
tum quia in eaquedam reperiunfur que difficultate 
minime carent. Siquidem nonnulle sunt in ea sa- 
lebre, ad quas minus cauti offendere possint, quas 
tamen pro modulo explanavi ; non eo quidem ani- 
mo,quasi velim eam ab omni nevo pertinacius ex: 
cusare ; quemadmodum hodie video nonnullos,qu! 
vetera quedam monumenta a se edita, continentia 
meras nutricularum nenias, seu potius egroti ve- 
teris somnia,que ad primum intuitum viris doctis 
nauseam moveant,tanta animi contentione (quam- 
vis sine ratione) defendere conantur, ut velint ea 
scriptorum omnium veterum ac recentiorum aucto- 
ritati preferri. Nec id movere quemquam debet, 
quod Clemens Alexandrinus, et Origenes, cum 
hunc citant epistolam, nunquam eam apocrypham 
esse dixerint. Siquidem ejusmodi auctores sepe 
utuntur apoeryphis : ut libro Enoch, Pastoris, 


Matthie Traditionum libro, Petri Apocalypsi, Evan- C 


gelio /Egyptiorum, et similibus. Unum tamen cer- 
tum est, hanc epistolam, que modo a nobis exit, 
eam esse quam sanctus Hieronymus, Clemens 
Alexandrinus, et Origenes olim pre manibus ha- 
buerunt ; cum omnes locos ab illis ex ea citatos, 
in hac quam edimus,epistola, reperire liceat. Et ex 
nostris observationibus manifestum erit : uno ex- 
cepto, qui profertur a Clemente Alexandrino, lib. 


vi Siromatum, cum exponens hunc Psalmiste lo- 


cum : Hec porta Domini, :usti. intrabunt per eam, 
sic et : Ἐξηγούμενος τὸ ῥητὸν τοῦ ΠΙροφήτηυ, Βαρνά- 
θας ἐπιφέρει" Πολλῶν πυλῶν ἀνεῳγυιῶν, fy δικαιοσύνη, 
αὕτη͵ ἐστὶν ἡ ἐν Χριστῷ, ἐν 7, οἱ μαχάριοι πάντες ol 
εἰσελθόντες. Id est : Enarrans dictum  Prophetz, 


quo loco legendum est apud Clementem Alexan- 
drinum jj ἐν διχα!οσύνῃ, et exponendum, ea que 
in justitia esl. Id etiam patet ex ipso Clemente 
Alexandrino, lib. 1 Stromatum, ubi idem locus, sed 
longior, citatur ex eadem epistola sancti Clementis 
ad Corinthios, nominato tantum sancto Clemente 
circa finem contextus, paucis verbis mutatis ; hoo 
modo : « Hzc est poria Domini, justi intrabunt in 
eam : » Cum ergo multe aperlz sint porta in justitia, 
haec fuit in Christo,in quam beati omnes qui intraruat, 
et iter suum direxerunt in sanctitate cognoscendi po- 
testate predita. Αὐτίχα ὁ Κλήμης ἐν τῇ πρὸς Kopw- 
θίους ἐπιστολὴ κατὰ λέξιν φησὶ τὰς διαφορὰς ixte- 
θέμενος τῶν xazà τὴν Ἐχχλησίαν δοχίμων᾽ « Ἔτω 
τὶς πιστὸς, ἤτω δυνατός τις γνῶσιν ἐξειπεῖν, ἤτω 
σοφὸς ἐν διαχρίσε! λόγων, ἤτω γοργὸς ἐν ἔργοις. » 
Id est: Jam Clemens in Epistola ad Corinthios his 
verbis inquit, exponens differentiam eorum qui sunt 
probat: τη Ecclesia : « Sit aliquis fidelis,sit potens in 
explicanda cognitione, sil sapiens in discretione ser- 
monum, sil stupendus in operibus. » Tandem notan- 
dum est quosdam existimasse hec verba Clemen- 
tis Alexandrini lib. τι Stromatum, ὁ νόμος ἀπαγο- 
pros: ἀδελφῷ δανείζειν, id est, lez prohibet fratri 
fenerari, etc., citari ex Epistola Barnabes, quod non 
ita est : sed paulo ante citantur haec verba ex Bar- 
naba, que in hac Epistola habentur sub finem il- 
lius, ᾿Αμέλε! μυστικῶς ὁ BapváOac: Ὁ δὲ Θεὸς ὁ 
τοῦ παντὸς χόσμου χυριεύων, φησὶ, δῴη καὶ ὑμῖν 
γνῶσιν, etc., usque ad illa verba, ἀγάπης τέχνα 
xxi εἰρήνης., elc., quo sunt ex textu Clementis 
Alexandrini, qui tandem subjungit, sufficit hoc di- 
cere, quod lex prohibet fratri fenerari, que quidem 
verba non exstant in hac epistola, que sancto Bar- 
nabe ascribitur. Tenuis quadam diffloultas restat 
circa nomina Hebraica, que sanctus Hieronymus 
profert ex Epistola sancti Barnabe in libro De πο- 
minibus Hebraicis. Siquidem unum eorum, nempe 
Nahum, in epistola desideratur : sic enim ait san- 
ctus llieronymus, Manasses, oblitus, Nahum, ger- 
men. Sed error obrepsit, et. Jegendum est, Nave, 
ut habetur in hac Epistola, qui fuit pater Josue, 
juxta Septuaginta ; vel Nun, quod idem est secun- 
dum textum Hebraicum. Et ratio est, quia Nahum 
non significat germen, sed consolatorem, teste eo- 


Barnabas infer : Cum multa porte sint aperl», qu£ ἢ dem Hieronymo, libri citati capite de Jona, et Na- 


est justitia, ea est in Ghristo, in quam beati sunt om- 
nes, qui sunt. ingressi. Sed puto, aut lapsum essc 
memoria Clementem Alexandrinum,aut certe locum 
depravatum, et legendum esse Κλχήμης non Bap- 
νάδας. Nam hice locus habetur in epistola sancti. 
Clementis ad Corinthios, ubi idem locus Psalmiste 
exponitur : « Αὕτη ἡ πύλη τοῦ Κυρίου, δίχαιοι εἰσ- 
ελεύσονται ἐν αὐτῇ. » Πολλῶν οὖν πυλῶν ἀνεῳγυιῶν, 
ἡ ἐν δικαιοσύνῃ αὕτη ἐστὶν ἡ ἕν Χριστῷ ἐν 7, μαχά- 
ρίοι πάντες οἱ εἰσελθόντες. ld est : « Hsc porta Do- 
mini,justi intrabunt in eam. » Cum igitur multz por- 
te aperte sint, quae in. justitia. est, eadem et in- 


hum. Nahum, inquit consolator, a radice ὉΠ), id 
est consolari. At Nave, seu Nun est germen, Juxta 
eumdem Hieronymum,ejusdem lib : cap. 1 : Nave, 
semem, germen pulchritulo, a verbo conjugationis 


- Niphal ss, id est germinabit. 


Cum autem hec unica feratur sanctí. Barnabe 
Epistola, notandum tamen es8e putavi, Epistolam 
sancti Pauli ad Hebrzos a Tertulliano, libro De pu- 
dicitia, 8&&ncto Barnabe attribui, ut clarum est ex 
ejus verbis : Exstat enim et Barnabz titulus ad He- 
bros ; adeo satis. auctoritatis viro, ut quem Paulus 
juxta se constituerit (n abstinentiz tenore : « Aut ego 


PROLEGOMENA. 


est, qui inflciaes iverit. Plus tamen m.ruisset, 8i A in hoc reprehendere quod in altero excueant. No- 


contigisset illi plura videre exemplaria. Cum enim 
tota illa editio ex uno promanarit codice, fieri aliter 
non potuit quin inemendatissima prodiret. Mihi, 
licet non usque adeo fortuna faverit, ut quisquam 
invidere debeat, ea tamen contigit felicitas, ut tri- 
bus in hoc corrigendo usus sim mss. Primum mihi 
Florentie suppeditavit bibliotheca Medicea, altera 
duo bibliotheca Vaticana et Theatinorum, qui Ro- 
me agunt. Illorum usum acceptum fero Luce Hol- 
stenio, viro summo et nunquam non infra merita 
sua laudando. Quid itaque ope istorum trium co- 
dicum prestitum sit, videbit is, qui opere pretium 
duxerit, editionem hanc cum altera, quam dixi, 
committere. 

Nescio autem cur quidem opinati sint hanc Epi- 
stolam non esse Barnabs, cum tamen et Clemens, 
et Origenes, et alii, illam ei tribuant. Offensi sunt, 
credo, viri docti, quod hic loca quedam S. Scri- 
pture aliter explicentur, quam explicari debebant. 
Persuaderi nequeunt, sic potuisse ea capi a viro 
tante auctoritatis, cujus toties sacri libri memine- 
rint, quippe semper Pauli apostoli comes fuerit 
individuus, et ipse quoque unus e minoribus apo- 
stolis. Sed quis ἃ primis illis Christianis omnige- 
nam scientiam et doctrinam expostulet ; qvis illos 
non eque hallucinatos existimet, atque eorum ne- 
potes ; presertim in rebus nihil ad fidem pertinen- 
tibus ? Nunquid et in epistola Clementis, quam no- 
bis dedit vir maximus Patricius Junius, bibliothe- 
carius regius (cui ego tantum debeo, ul plura ei 


tum est cuilibet, quam nimium mystice et super- 
stitiose (pene etiam inepte) primi illi Christiani 
Scripturas sacras sint interpretati. Si itaque et in 
hoc auctore quedam occurrant que eruditis dis- 
pliceant, dandum id potius moribus veterum Chri- 
atianorum quam ut putetur scriptum esse supposi- 
titium. Sed neque hoc quemquam movere debet, 
quod Eusebius et Greci posteriores inter ἀπόχρυφα 
reposuerint Epistolam Barnabw. Non enim hoc 80 
factum qucd dubitarent de auctore, sed quod non 
probarent mysticas istas interpretationes multorum 
S. Scripture locorum. Eadem ratione et Clementis 
Alexandrini, et multa Originis opera, inter apo- 
crypha relata sunt. Neque tamen unquam dubita- 
tum fuit quin genuina essent illa opera. Et certe : 
si omnia que aliquando inter apocrypha habita 
sint rejicere velimus, rejicienda quoque esset D. 
Pauli ad Hebr:eos Epistola, item Jude apostoli Epi- 
Stola, et illa Clementis δὰ Corinthios. Quod quam 
absurdum sit, quis est qui non videat. 

Alii ex stylo et scriptionis genere dixerunt, sege 
deprehendereepistolam hanc esse spuriam. De Igna- 
tii epistolis idem affirmabant. Sed nimium saneacuti 
volunt videri, qui talia jactant. Non ita facile est 
Bpuria scripta a genuinis distinguere, quam sit na- 
tivas gemmas dignoscere ab adulterinis. Cum enim 
veri lapilli cum flctitiis committuntur et comparan- 
tur, tum ut plurimum fucus apparet : ita purpura 
ad purpuram dijudicatur, ita et in aliis mercibus 
fit. Sed quid est, unde isti, qui negant epistolas . 


debere non possim), similia occurrunt? Quis C has esse Barnabe, et Ignatii, isthoc colligere po- 


enim bono animo concoquere, possit fabellam illam, 
quam de phenice narrat, deque pluribus ultra 
Oceanum mundis ? Non puto etiam quemquam velle 
admittereexpositionem istam, ut linteum coccineum 
Raab meretricis, signum fuerit sanguinis Christi, 
et alia quaedam id genus, qu: non est hujus loci 
referre. Atqui tamen iste Clemens, pari jure atque 
Barnabas, dictus est apostolus. Non debent itaque 


tuerint ? Nunquid alia eorum scripta viderunt ? Non 
certe. Unde ergo iis innotuit, quo stylo usi sínt 
Barnabas et Ignatius? At inquiunt isti sese nihi- 
lominus scire vera essc, que sentiant. Si ita est, 
jam verbum non addam. Pergamus, et videamus, 
ecquid opere pretium fuerit ad hanc Epistolam ad- 
notasse. 


IV. 
(Ex prefatione Editionis Oxoniensis anni 1680.) 





Cum in editione Scriptorum veterum ecclesiastico- ἢ theol.doctor, οἱ astronomisg professor Savilianus red- 


rum versarer, pratterire non licuit S. Barnaba Epi- 
stolam, primwvz antiquilatis, argumenti sacri, ct 
auctoris (quod prafert) nomine pariter. sacri, com- 
mendalissimam. Hac posiquam per. plurima svcula 
ἐπ bibliothecarum pluteis deliluisset, revendissimi 
Usserii, Armachani primalis, studio οἱ auspiciis 
prelo hoc in loco subjiciebatur an. 16413. Sed urbis 
Üxoniz parle magna gravi iucendio correpta, typo- 
grapheum, cum tota supellectile, schedis impressis, 
et exemplari ipso, conflagravit, ita ut ex clade ista 
nihil superesset, praeler pagínas nonnullas, qu: pe- 
nes correctorem, quantum conjicere datur, fuerant ; 
quasque vir eruditissimus Eduardus Bernadus S8. 


emit, mihique benigne communicavit. Paulo post, 
nempe anno 1645, opus αν Hugone Menardo, mona- 
cho congregationis S. Mauri, adnotationibus eruditis 
illustratum, cura confratris Luc; Dacherii, Menardo 
morte. prerepto, in. Lucem Parisiis prodiit. Porro 
an. 46406 illustrissimus D. Isaacus Vossius, luculen- 
tissima ejus. Epistolarum S. Ignatii editioni episto- 
lam hanc adjunxit ; et nolas, breves quidem, sed eru- 
ditas addidit. Demum an. 1072 Joan. Dapt. Coteleríus, 
Societatis Sorbonice theologus, Bibliothece sug SS. 
Patrum qui temporibus apostolwis floruerunt, Epi- 
stolum hanc inseruit, versionemque novam adornavit, 
notasque laudatissimas apposuit. 


669 PROLEGOMENA. et 


vetus Latinus interpres suo loco motam huc trans- Α τούτων ἐπιδούλους. ᾿Αγάπεης τέχνα. χαὶ εἰσένῃης 
tulit, totius Epistole epilogum hunc salis incon- ὑνωστιχῶς προσγνόξευσε, Ubi posicema illa, ex 
cinnurs statuens. Hac autem sic sunt. Habetis ἴη- Barnabee oostri contextu, ita eunt restituenda : ἵνα 
rim de majestate. Christi, quomodo omnia τὴ illum, σωθῆτε ἐν ἡμέρᾳ χρίσεως, Τούτων ἐπιδούλους 
et per illum facla sunt. Cui sit. honor, virtus, gloria, — (vel ἐπιδόλους. αὶ emendat. Sylhurgins,! νάπης 
nunc et in secula szculorum. Secunda Bpistole τέχνα xx! εἰτὐνγς veesuxex προσηόδευσε, idem 
parte penitus pretermissa: quam idcirco, Latina — sc. Barnabas; aub ipsius Epistolae clausnlam, paulo 
eruditissimi Gerardi Langbaini versione, in hac — post, eos ad. quos scrihit, ita salutana : emot, 
editione locupletandam curavimus. ἀγάπνς τέχνα xal eizrvrc. Ut tum ex principio, tum 
« Àb hac vero duarum viarum distinctione pars ex (ine manifeste deprehengum appareat, po. 
ista ducit exordium : Οδοὶ 22» εἰσὶ διδαγῆς xx!  sterius membrum hoc (utcunque a Latino interprete 
ἐξουσίας" T, τε τοῦ φωτὸς, xxi ἡ τοῦ σχότους. Atx- — silentio preterimiasum!, ejusdem corporia partem 
φορὰ δὲ πολλὴ τῶν δύο ὁδῶν" ἐφ᾽ ἐς μὲν vado εἶσι τετα-. ὅδ, cujus οἱ primum. 
Ὑμένοι φωταγωγοὶ ἄγγελο: τοῦ Θεοῦ, ἐφ᾽ ἐς ὃὲ ἀγγε- « Ad totius vero Epistolam anetorem οἱ auctorita- 
λοι τοῦ Σατανᾶ. Ad que verba respexisse Origenem — tem quod attinet, idem ille Clemens (ut de dincipulo 
non est dubium, in libro im Περὶ ἀρχῶν, cap. 2, n ipsius Origene nihil dicam! et auctoria llarnahe, el. 
ita scribentem : Eadem quoque Barnabas in. Epistola ^ auctoritatis apostolici, eam fuisae credidit. In libro 
ὅμα declarat, cum duas vias esse dicit, unam lucis, — enim illo i1 Sfromatum, alin pontea testimonia ex en 
alteram tenebrarum : quibus δὲ pracsse. certos quos-— produconsg, hao. utitur. prmfationo : "rnm δ᾽ ἡμεῖς 
que angelos dicit : viz quidem lucis, amgelos lucis, τοῦ διαρόλου τὰς ἐνεργείσς γαὶ τὸ πνεύμστα τὰ 
tenebrarum autem viz angelos Satan. Etsi enim — axaüapra εἰς τὴν τοῦ ἀμαρτιλη" ψυ γὴν ἐπισπείρειν 
in priore quoque Epistole parte (uti etiam in φαμὲν, οὐ pnt δεῖ πλειόνων λήγων, παραξεμένιμ piaptouv 
pseudo-Clementinis Constitutionibus*, quarum au- τὸν ἀποστολικὸν Παρνάβθαν (b 9& τῶν ἐδδομήνωντα ἦν, 
ctorem, ut ex Romano Clemente, Ignatio, et aliis — xai συνεργὺς τον Maolous) γατὰὴ ib (5i mug 
alia, ila que de duabus vite mortisque viis fusius λέγοντα,  (Juomodo autem nos. dinholi nperalínnes, 
enarrat, ex hac ipsa Barnaba epistola interverlisso, — et spiritus immunios in percaloris animam semínare 
vel prima facie legenti constabit) duarum víarum — dicamus, uon miht pluribus. verhis npus est, sí ad- 
facta sit mentio, hoc tamen tantum in loco, ange- . duxero testem Hlarnubam apostolirum. (στα! utem is 
lorum lucis et Satana, iisdem prefectorum, occur- — ez Septuaginta, οἱ Pauli. adjutor. '^j hífs. verbis sic 
rit commemoratio. Adde quod et Sataneipsum no- dicentem. Et in. v; βαρνάδας, ^h vui αὐτὴς Trprt- 
men ab Hieronymo, in fine libelli De nominibus — 252a; τῷ ᾿Λποστόλῳ γατὰ τὴν Bundles con) ἐθνῶν 
Hebraicis, inter ea recensetur, qua ex Epistola C τὸν λόγον, Barnahas, qui ipse quoque. ín. genlium 
Barnabe sunt selecta, nec in priore tamen hujus . ministerio pr:edicanit verbum una cum apostolo Paulo. 
Epistolae parte uspiam exstat, in qua reliqua ornnia — Neque apostolici solum, sed etiam apostoli nrnale 
sunt reperta: si modo .Vare /quo nomine Jesu, — nomine, in τί Stromatum libro, eamdem opistolarn 
sive Josue patrem Greci indigitanty pro Nahum — laudat : ejusdemque, non minus quar reliquarum 
reposueris : quem librarii temeritate hic fuisse in- — Scripturarmmm canonicarurn, in libris Ilypofyposeon 
fultum, germinis adjuncta interpretatio satis evin- — contractas explicationes exhibuit !!. 


cit. Cum Nahum ait consolator, Nave vero, semen, « Barnabas. Cyprius, qui et Joseph. Leviles, eum 
germen, vel pulchritulo: uti jam prius in eodem — Paulo gentium aposlolus vrlinalus, unam nd rdifi 
libro exposuerat ipse Hieronymus *. ralionem | Ecclesise — pertinentem. Epislolam. eompo- 


« Longiorem quoque hanc fuisse Epistolam, — suit, que ?nter aporruphas. seripluras. legitur, ait in 
E£--f2uz-2/2 ila satis indicat, quam Latinis nam Ecclesiasticorum. seriptorum | Galalogo ΒΡ. Hiero- 
Greca editio hic est mutila ex Nicephori patmar- — nymus, et libro. «ur Gommenlariorum | in Exerhiel, 
che Constantinopolitani Chromographia. tradidit — cap. V3. Vitulum inquit, qui pro nohis immolatus 
Anastasius, Roman: Ecclesie bibliothecarius. [n — est, et multa. Scripturarum lora, et. pr.reipue Bar- 
qua, ut septem Catholice qus vocantur Jacobi, ἢ nah» Fpisitela, qu-e habetur inter. Scripturas apo- 
Petri, Joannis ^t Jud:e Epistolae, 1200 versibus, ita — eryphas, nominat. Utrum vero ex propria rpente ab 
et hac Barnabz. 1306 comprehensa fu;sse dicitur. — anostalo ad. aedificationem Fecleeie compositam hano 
In posteriore denique Epistole parte reperta ista fnisse Epistolam ille dixerit, ex iorum autem 
sunt, a Clemente Alexandrino. in libro τι Stro- — sensu in apoeryphorum classem conjecerit, exqui- 
matum, ex Barnaba citata: Ὁ ὃς Θεὸς 5 τοῦ zr. — rant alii :in eam eerte sententiam propendisse illum 
τὸς xócuon 4uc'zómw, δον, Adi LUI) τηφίαν χαὶ τὸνε- — aliquando, ex .Vomimum Hebraicorum libello colligi 
gio, (tsm Á xm. suéagra τῶν δ'χατωμάτων αὐτηῦς Yz50- — posse videatur: in quo. cum reliquia Novi Testa- 
μανήν. l'vcsfig 59v conidmazo:. ταζητοῦνπες τὶ 7572] À — menti Seripturia, etiam Barnabm ietam Epistolam 
Κύσιας Xo! λῶν. Ἴνα loev7z ἢ buzza 4zíSuec τοὺς — Cconjunctam ab eo fuisse cernimus. 

3 Constitut. — apostóhe — db πὶ, eap. ἡ. 2, »t deinceps. ? Hieron. ui nominih, Hehrmie., im Exodo. 


! [dem etiam affirmat 7n ihro — vn Pee t apud Euseh., lib. Hist, 42» xy;  RwcetuY- 
μξνας xri Dee ?Urt “- “5. “ Anne. .]h. vt st 


«e .."’ 


613 


PROLEGOMENA. 


614 


rarum vocibus fuissent deducta. Hinc factum est, À fueril, invidiam facere ; ne iniquum pelendo, 60 quod 


quod Dominus mosler et ejus apostoli, fere passim 
adversus Judzos exinde argumenta deprompserint ; 
et si forte aliqua apud auctorem nostrum occurrant 
qua longius petita videntur, illa épsa, aut. eorum 
saltem vestigia in Epistolis Paulinis quis poterit re- 
perire. 

Sed nolumus pertinaci nimis patrocinio. S. Bar- 
nabs, aut quicunque Epistola hujus auctor demum 


aquum est excidamus. Modica sunt que in ejus 
graliam poscimus, nec, ut puto, facile recusanda : 
ut nimirum si non ipsi, sallem annis ejus honos ha- 
beatur : si non. apostolum agnoscamus, eum tamen 
ceu Patrem revereamur : el demum, si non in Cano- 
nem illum recipiendum ducamus, saltem in. classicis 
scriptoribus, pro diguilale quam olim obtinuit apud 
Ecclesie scriplores antiquissimos, numeremus. 





(D. LE NOURRY, Apparatus ad Bibliothecam maximam vet. Patr., Paris. 1103, 
in-fol., p. 38.) 





ARTICULUS PRIMUS. 
Analysis Epistole S. Barnaba. 
" Auctor hujus Epistole, premissa eorum ad quos 
scribit brevi salutatione, laudat illorum fidem, 
charitatem, aliaque, quibus repleti erant, Spiritus 
sancti dona. Nulla vero alia ratione animum se ad 
scribendum appulisse profitetur, nisi ut fidem illo- 
rum perfectiorem redderet, ostenderetque Deum 
ideo prophetas suo Spiritu afflasse, ut foedus no- 
vum, Incarnatione Filii sui ineundum, omnibus 
prenunliarent. Hinc ille argumentum suum ag- 
gressus, ex eorumdem prophetarum oraculis Chri- 
stum Dominum jure merito legis Mosaic» ab- 
rogasse sacrificia, nullaque alia, quam spiritus et 
cordis postulare demonstrat. Quamobrem illos sol- 
licite admonet, ab iis caveant, qui legem Moysis et 
Christi simul observandam esse docerent. Ideo vero 
illam rescissam esse probat: u£ dilectio Jesu con- 
signetur in cordibus vestris in spem [idei illius ; his- 
que tribus virtutibus, meditemur timorem Dei, et 
custodiamus mandata illius. Subinde aliis prophe- 
tarum locis planum utique facit Christum ideo 
carnem induisse, mortemque obiisse, ut, mortis 
imperio destructo, mundum sanguine suo redime- 
ret. Quod Judiei cum credere noluerint, voluit ille 
Evangelium suum omnibus gentibus ab apostolis 
predicari. Addit Christum et six ex Patris precepto, 
sicuti predictum fuerat, lubens mortuus sit, ipsum 
tamen verum esse Dei Filium. Explicat deinde quo- 
modo prophetae et verbis et figuris significarint 
Christum in passione aceto et felle potandum, pur- 


pura induendum, spinis coronandum ; sed ἢδο ἢ 


omnia surdis Judeorum auribus decantata. Inde 
autem colligit aures cordis cireumcidendas, docet - 
que circumcisionem Judaeorum antiquatam, Mosai- 
casque leges, quibus cibi nonnulli prohibebantur, 
spirituali sensu intelligendas. Post hiec ostendit ab 
iisdem prophetis insuper prenuntiatum fore ut 
Judzi nec Christi baptismo abluerentur, nec cru- 
cem ojus agnoscerent, atque ob ejusdem Christi ab 
illis ejuratam divinitatem exhieredes facti, in co- 


16 Paria sacra. 


B rum locum adoptati Christiani subrogarentur. De- 


nique postquam de Sabbati celebratione, Dominice 
diei institutione, templi Hierosolymitani destru- 
ctione, Deique in cordibus nostris habitatione dis- 
seruit, primam claudit Epistole partein. 

In secunda, qua brevior est, stytum ad infor- 
mandos Christianorum mores convertit ; duasque 
eapropter demonstrat esse hominum vias. Et 
priorem quidem, cui angeli presunt, queque via 
lucis dicitur, cum explicat, ibi quid Christianus 
agere, quid fugere debeat, omnium oculis subjicit. 
Posteriorem vero, que subest angelis Satana, et 
vía tenebrarum cognominatur, explanando palam 
ille facit que sint vitia, et mala opera, quibus in- 
quinata anima ponis inferni addicitur. Postremo 
ut imperatis divinis morem gerant, adhortatur, 
comprecaturque ut sui meminerint apud Deum, 
cujus in gracia ut semper maneant, expetendo, 
Epistole coronidem imponit. 

ARTICULUS II. 


lianc epistolam eamdem esse, quae ab antiquissimis 
Ecclesie Patribus laudatur. 


Constat Epistolam hanc eamdem esse, quam ab 
antiquissimorum Ecclesie» temporum Patribus Bar- 
nabe nomine citatam fuisse ex eorumdem testimo- 
niis planum fit. Id autem vel ex sola Clementis 
Alexandrini auctoritate invictissime demonstratur. 
Quos enim ex ea locos protulit, ii ex Epistolae ini- 
tio, ubi Greca verba deleta, atque ex medio, ac 
tandein ex fine, ubi Latina interpretatio deficit, ex- 
cerptos esse manifestissimum est. Erravit igitur 
Moynius 16, Calvinianse secte olim Rothomagi mi- 
nister, qui posteriorem hujus Epistola partem nec 
ejusdem scriptoris, nec ejusdem styli ac. priorem 
videri arbitratus est. I[anc quippe ipsam partem, 
preter memoratum Clementem ab Origine Grego- 
rioque Nazianzeno eodem Barnabe nomine citatam 
legimus. 

ARTICULUS III. 
De auctore hujus epistole antiquorum scriptorum 
opiniones. 

Tota igitur de hac Epistola difficultas in eo ver- 


671 


PROLEGOMENA. 


618 


usque ad nos audoritas veracium Scripturarum cer- À contrarie sententis propugnatores ac patroni re- 


tissima el nolissima successione pervenit. Ex hac au- 
tem libri apocryphi deflnitione recte adversario 
suo,libros Andres et Joannis objicienti.respondet, 
eos plane esse apocryphos ; quia si ab iis quorum 
tanta erat apud Ecclesiam auctoritas, vere pro- 
diissent, id et Patribus perspectum, et ab Ecclesia 
fuisset receptum. Quapropter cum e contrario 
origo epistole Barnabe Patribus, nimirum Cle- 
menti, Origeni atque aliis claruerit, ex allata Au- 
gustini definitione inter apocryphas scripturas an- 
numerari non debet. 
ARTICULUS VI. 
Secundum argumentum expenditur. 
Secundum argumentum, quo hec Epistola Bar- 


nabe abjudicetur,inde desumptum est,quod videa- B 


tur incredibile apostolum eas scripsisse, quas ibi 
legimus, coactas nimirum allegorias, enarrationes 
Scripturarum minus verisimiles,anilesquedeanima- 
libus fabulas. Respondet Hamondus, Gnosticos, Scri- 
pturg sacrae mystice interpretand» facultatem sibi 
arrogantes,multa Veteris Testamenti testimonia ad im- 
puros usus accommodasse..... Hinc Barnabas hac fere 
universa Epistola sua Veteris insirumenti loca quam- 
plurima mystice, etiam cabalistice exposita, Gnosti- 
corum doctrinis opponit. 

Respondent alii Clementem Alexandrinum, Ori- 
genem, aliosque qui hane Epistolam Barnaba ad- 
judicant, nihil coactum in ejus allegoriis,nihil non 
verisimile in enarrationibus, nihil denique fabulo- 
sum in ea reperisse ; imo nihil quod non aposto- 
licum virum, nibil quod ἃ Barnabae ipsius stylo 
alienum aliquid, aut illo indignum pr» se ferat, 
Quapropter quosdam nostre etatis viros temeritatis 
audacter incusant,qui de stylo apostolicorum scri- 
ptorum melius quam eorumdem discipuli, aliique 
suppares, aut ejusdem etatis homines, se judicare 
posse confidunt. His adjiciunt illud fuisse Judeo- 
rum ad Christianam fidem, sicut ipse Barnabas, 
noviter conversorum ingenium ; ut Scripturas sa- 
oras allegoriis ac mysticis enarrationibus interpre- 
tarentur, multaque in animalium proprietates ob- 
servarent. 

Addemus, nos paulo post demonstraturos hanc 
Epistolam si Barnabe non sit, auctoris esse ejus- 
dem cum illo, aut certe proxime etatis. Nemini 
autem vero videbitur simile scriptorem pium et 
doctum, viris apostolicis coevum,quippe quomodo 
apostoli Scripturas exponerent, apprime noverat, 
&b eorum stylo, et scribendi interpretandique me- 
thodo hac in Epístola penitus descivisse. 


ARTICULUS VII. 
Tertium argumenlum examinatur. 


Tertium argumentum est, Barnabam modo tam 
hyperbolico non vocaturum apostolos iniquissimos 
hominum, et super omne peccatum peccatores. At 


Y Lib. cont. Celsum. 38 Lib. cit. 


spondent, hzc verba non omnino ad litteram, sed 
benignius accipienda, nihilque aliud sonare quam 
apostolos, quod quidem verum est,ante conversio- 
nem suam multa magnaque peccasse. 

Nos vero boc idem argumentum ab Origene jam 
olim fuisse dilutum respondemus ?'.Cumenim for- 
tasse Celsus ex iisdem auctoris nostri verbis occa- 
sionem, ipso teste Origene, arripuisset, ut. apostolos 
infames et nequissimos diceret, Jesum ad. apostolicam 
[unctionem elegisse homines omni iniquilate iniquio- 
res ; sic illum, et quidem apposite ad rem nostram 
confutat : Quid igitur absurdi, si Jesus ostendere vo- 
lens humano generi quantum ejus medicina contra 
pestes animarum polleat, infames el nequissimos ele- 
gil, uL morum purissimorum exemplum fierent am- 
plectentibus ejus Evangelium. Nihil ergo absurdi, 
nihil Barnaba indigni,nec nimium hyperbolici in 
his verbis esse vir summe eruditionis Origenes ar- 
bitratus est : Hieronymus autem hanc sententiam 
viro apostolico ita dignam credidit,ut in libro con- 
tra Pelagianos scripto, eamdem Ignatii martyris 
nomine laudare non dubitaverit. 

ARTICULUS VIII. 
Moynii conjecture discutiuntur. 

Moynius aliis quibusdam contra eamdem episto- 
lam pugnat conjecturis : que quidem quamvis sint 
levissime, tamen cum nullus hactenus iis respon- 
disse legatur, pro more nostro, ne quid relinqua- 
mus intactum, illas singillatim examipnabimus. Ait 
itaque : « Hec epistola si esset Barnabes,illam non 
secus ac Evangelium Matthei tumulo 2uo condi 
jussieset.» Verum quis Moynio Barnabam Epistole 
sue exemplar semper, aut saltem, cum mortem 
obiit, secum asservaese patefecit ? Num moris est 
apud homines epistolarum suarum sic apud se ser- 
vare exemplaria ? Demus tamen Moynio penes mo- 
rientem Barnabam fuisse Epistole sue exemplar: 
nunquid ergo lucubrationem suam vir modestissi- 
mus eodem in pretio ac Matthei Evangelium habe- 
bat ? Si id contendat Moynius, dicemus eum ideo 
cum hoc Evangelio, non autem cum sua Epistola, 
sepeliri voluisse ; quia illud historiam vite,mortis 
ac miraculorum Christi, quam semper pra oculis 
habuerat, complectebatur. 

Instat tamen Moynius apocryphos libros ab auc- 


D tore nostrocitari. Quid inde ? Nonne et doctissimi 


viri Paulum et Judam libros itidem apocryphos lau- 
davisse fatentur ? Nonne et Paulus ipse ethni- 
corum, quos apocrypbhis ab auctore nostro citatis 
prestare nemo dixerit, attulit auctoritatem ? 
Urget adhuc 33 Barnabam Epistole ad Hebreos, 
noinine Pauli prenotate, fuisse auctorem. Atqui, 
inquit ille, non video quare secundis curis argumen- 
tum istud iterum pertractasset cum. quadam prime 
delibatione, quasi in. Epistola ad Hebreos materiam 
islam nimis perfunctorie, minusque feliciter esset 


619 


S. BARNABAS8 APOSTOLUS. 


prosecutus. Neque hoc argumentum priore validius A verunt diligentius hi ingenue fatentur apud anti- 


est. Primo quippe falsum est Barnabam hanc ad 
Hebreos scripsisse Epistolam. Deinde, esto, scri- 
pserit. Nunquid non potuit idem auctor duabus ad 
diversos diverse regionis homines, quos iisdem 
doctrinis et preceptia imbuere volebat, datis epi- 
Btolis,idem tractare argumentum ἢ Denique nonne 
idem auctor plures de re eadem litteras scribere, 
eademque in illis repetere et inculcare quandoque 
cogitur ? 

Urget iterum Moynius hanc epistolam a primi 
et secundi szculi scriptoribus, puta Clemente lto- 
mano, Polycarpo, Ignatio etiam in suis adversus 
Jn»deos disputationibus nullibi laudatam. Verum 
quas alias iidem scriptores aliorum epistolas et 


scripta citaverint, in medium proferre debuerat. B 


Quid vero, si hec Epistola in eorum manus non 
venerit ? Sed conjecturis non est opus ; certum 
quippe est hanc Epistolam a Clemente Alexandrino 
seculi secundi auctore, ut supra vidimus, citari ; 
quod ad vanam objectionem plane diluendaui satis 
superque dictum sit. 

Instat denique hanc Epistolam a Barnaba,qui sub 
Nerone martyrium passus est, scribi non potuisse ; 
quippe qua post eversam a Tito Hierosolymam data 
fuerit.Atqueh oc illud est quod in notis et observa- 
tionibus suis argumentum invictissimum οἱ eviden- 
tissimum appellat. Id itaque paulo prolixiori res- 
ponsione solvendum 2st. 

ARTICULUS IX. 
Quandonam hzc epistola scripta sit. 

Jam enim quo tempore bec Epistola scripta sit, 
indagandum. Qui eam Barnabe tribuunt, hi ante 
ejus obitum datam esse indubie pronuntiant. Qui- 
bus vero res in ambiguo est, ii tamen illius aucto- 
rem temporibus apostolorum floruisse vero putunt 
similius. Denique qui a Barnaba profectam negant 
eam post excidium Hierosolymitanum, sed arte fi- 
nem secundi seculi scriptam esseopinantur. Moy- 
nius his addit illam post necem Justini, qui anno 
1602 aut 163 martyr occubuit, et ante Tertulliani 
mortem, que circa annum 215 contigit, obsigna- 
tam fuisse.Neque tainen ille alia ratione opinionem 
suam confirmat,quam quod nonnulla de emissario 
Judeorum hirco ceremonia in hac Epistola meimo- 
rentur, quas sicut apud Justinum, licet de iis dis- 
serat,frustra quesieris,ita apud Tertullianum tan- 
tummodo invenias. Verum a quo didicit Moynius 
hanc Epistolam penes Justinum unquam fuisse, 
ipsumque eam legisse ? Fac tamen et habuerit et le- 
gerit, nunquid ideo omnes birciemissarii ceeremo- 
nias, ne iis quidem, qui: in Epistola Barnaba oc- 
currunt,pretertnissis,debuit commemorare ? Nihil 
igitur hac negativa conjectura magis frivolum, mi- 
nusque ad rem aliquam asserendam idoneum. 

Quo porro tempore Barnabas obierit, incertum 
est. Unde nescio quid sibi velit Moynius, cum ex 
communiori opinione asseverat illum sub imperio 
Nironis martyrio uflectum. Qui enim id investiga- 


quos scriptores nihil succurrere, unde quandonam 
Barnabas ab Cypro insgula redierit, vitamque mar- 
tyrio posuerit, certo definiatur. Constat autem il- 
lum post Hierosolymam anno 72, aut juxta doctio- 
res chronologos 70 a Tito destructam, vitam po- 
tuisse producere. Petrus siquidem et Paulus anno 
tantum 66,id est uno aut tribus post excidium Hie- 
rosolymitanum annis,martyrii palmam adepti sunt. 
Nihil ergo vetat quominus Barnabas in Epistola 
sua hujusce excidii fecerit mentionem. 

Certo autem certius est hanc eamdem Epistolam 
non solum ab Origene citari, sed etiam a Clemente 
Alexandrino, qui, ut ait Eusebius,primis apostolo- 
rum temporibus proximum se fuisse testatur.Unde 
conficitur Clementem, qui Epistolam hanc, sicuti 
ex frequentioribus ejus citationibus liquet, magni 
vstimare videbatur,ab apostolicis viris, quis verus 
iius auctor exstiterit, curiosius indagasse, nec dif- 
ficiliter didicisse. Deinde idem Clemens circa an- 
num 200 fato functus est, proindeque libros suos, 
ubi hanc Epistolam laudavit, in lucem prius emi- 
serat. Atqui illam non ut recens aliquod, sed anti- 
qua auctoritatis scriptum laudat, ideoque quam 
putabat martyrio Ignatii antiquiorem. Quin imo 
ubique pro certo ponit illam a Barnaba apostolo 
scriptam, nullumque, quem nosset, huic opinioni 
refragari. Tanti viri lanteque eruditionis, ac tem- 
poribus apostolicis adeo vicini auctoritas, maximi 
cerle apud omnes debet esse ponderis ; cum in pri- 
inis nulla firma rationum argumenta, nihilque illi, 
nisi conjectura quadam, parum valida opponatur. 
Caxterum quantumvis Clemens in Epislole auctoris 
nomine errasse diceretur,ex ejus tamen auctoritate 
invictissime demonstratur illam vel ab uno exapo- 
stolis, vel saltem ab aliquo ex proximis eorum suc- 
cessoribus fuisse exaratam. 

Id quidem ex manuscriptis codicibus Grecis et 
Latinis confirmari potuisset, si qui omnino incor- 
rupti, ac verum Epistole titulum praferentes ad 
nos pervenissent.At in Grecis codicibus caput ejus 
amputatum est, et tilulus qui in Greca Menardi 
editione legitur,ex Eusebio videtur desumptus.La- 
linus vero bibliothece nostre codex, qui omnium 
procul dubio est antiquissimus, hac tantum epi- 
graphe inscribitur : Incipit epistola Barnaba felici- 


[) ter, atque demum in fine sic concluditur : Ezplicit 


epistola Barnaba. 
ARTICULUS X. 
Ad quos hic. epistola scripta sit. 

Integri autem si exstarent manuscripti illi codi- 
ces,nobis utique non modo Epistolz hujus titulum 
indicassent, sed cos etiam ad quos illa directa est. 
Id eniin sua non caret diflicultate.Putant siquidem 
nonnulli ex tota orationis serie conjici posse eam 
ad Christianos missam Hebroos, tenaces nimirum 
antiqua legis, et ad Hlebraos esse inscriptam. Ve- 
rum vel ex ipsa totius Epistole, ἃ nobis superius 
factu Synopsi,exploratuin tit, ideo precipue ad eam 


184 EPISTOLA CATHOLICA. 799 


ἀγαθῆς λαμάνετε συμθουλίαν - ἔχετε, εἷς οὺς εὐερ- A bons voluntatis mee consilium : habetis vobiscum, 
yísacÓe , μεθ᾽ ἑαυτῶν μὴ ἐγχεταλίπητε. Ἐγὺς — quibus bene fecistis; ne eos derelinquatis. Prope 
γὰρ ἡμέρα, ἐν FD συναπολεῖται πάντα τῷ πονηρῷ. enim est dies, in qua omnia cam malo peribunt. 
EvyX ὁ Κύριος καὶ ὁ μισθὸς αὐτοῦ. "Ex: xxi ἕξι Prope est Dominus et merces ejus. Etiam atque 
ἐρωτῶ ὁμᾶς- ἑαυτῶν γίνεσθε νομοθέται ἀγαθοὶ. lxo- — etiam rogo vos: estote vobis boni legislatores, vobis 
τῶν μένετε σύμδουλοι πιστοὶ, Xozx-: ἐξ ὑμῶν πᾶσαν — manete consiliarii fideles, tollite ex vobis omnem 
ὑπόχρισιν. (85) Ὁ δὲ Θεὸς, ὁ παντὸς τοῦ κόσμου xo-  hypocrisim. Deus autem, qui universo mundo do- 
ριεύων, δῴη ὑμῖν συφίαν, ἐπιστήμην, σύνεσιν, γνῶ- — minatur, det vobis sapientiam, scientiam, iatelli- 
σιν τῶν δικαιωμότων αὐτοῦ, ἐν ὑπομονᾷξ. Γίνεσθε δὲ gentiam oognitionem mandatorum suoram, cum 
θεοδίδακτοι, ἐκζητοῦντες, τί ζητεῖ Κύριος ἀφ᾽ ὑμῶν — perseverantia. Efficiamini autem docti a Deo, ex- 
καὶ ποιεῖτε, ἕνα σωθῆτε ἐν ἡμέρᾳ χρίσεως. Εἰ δὲ τίς  quirentes, quid ἃ vobis requirat Dominus ; et effi- 
ἐστιν ἀγαθοῦ μνεία, μνημονεύετε poo, μελεδῶντες cile, ut salvi sitis in die judicii. Si qua vero est [in 
ταῦτα, ἕνα καὶ 3 ἐκιθυμια xxi d, ἀγρυξνία εἴς τι vobis) boni recordatio, mementote mei, hic [verbe 
ἀγαθὸν χωρήσῃ. Ἐρωτῶ ὁμᾶς͵, χάριν αἰτούμενος. — mem] mediantes, ut et desiderium et vigilantia 
Ὡς ἔτι τὸ καλὸν (86) σχεῦός ἐστι μεθ᾽ ὑμῶν, νἡή ix- — [mea] in aliquod bonum evadat. Rogo vos gretiam 
λείπητε μηδενὶ αὐτῶν, ἀλλὰ συνεχῶς ἐχζητεῖτε ταῦτα, Β postulans. Cum adhac in vase estis,in nullo horum 
καὶ ἀνακληροῦτε πᾶσαν ἐντολήν. ἔστι γὰρ ταῦτα  [(π|8.52δῖςτο; deficite,sed indesinenter hac exqui- 
ἄξια. Διὸ μᾶλλον ἐσεούδασα γράψαι, ἀφ᾽ ὧν ἐδυνή- rite, et adimplete omne mandatum : hec namque 
θην, tl; τὸ εὐφρᾶναι bpac. Σώζεσθε, ἀγάπης τέκνα — Oigna sunt. Quare potissimum id operam dedi, 
καὶ εἰρήνης. Ὁ Κύριος τῆς δόξης xal πάσης χάριτος — quantum in me fuit, ut scriberem vobis, quo erhi- 


μετὰ τοῦ πνεύματος ὑμῶν. ᾿Αμήν. lararem vos. Salvete, filii dilectionis et pacis. Do- 
minus glorism et omnis gretie sit cum spiritu ves- 
tro. Amen. 
VARIORUM NOTE. 
(85) Hsec recitat Clem. Alex. Strom. n, c. 18, p. 472. (86) Id est corpus, ut sepius. 





DICTUM S. BARNAB/E APOSTOLI. 
Quod in ejus Catholica Epistola non reperitur. 
(Ganzawp., Vet. Patr. Biblioth., 1, 140, ex codice Baroc. XXXIX.) 
Βαρνάδας ὁ ἀπόστολος ἔφη" "Ev ἁμίλλαις πονηραῖς — Barnabas spostolus ait: In malis certaminibus 


ἀθλιώτερος ὃ νικήσας, διότι ἀπέρχεται πλέον ἔχων infelicior est, qui vincit : abit enim, plus habens 
τῆς ἁμαρτίας. peocati. 





5. BARTHOLOM.EUS APOSTOLUS. 


SENTENTIA BREVIS 


quam 
SUB NOMINE SARTHOLOM ἘΣ APOSTOLI AFFERT S. DIONYSIUS AREOPAGITA. 


(De snysticn thsslegia. cup. 1, Opp. tem. L, ed. Carderü, Venetia, 1755, in-folio, peg. 514.) 


Οὕτω γοῦν ὁ θεῖος BAPÓOSOMANOT cxx « καὶ Hac utique retiene dives BARTHOLOMEUS ait 
πολλὴν τὴν θαολογξεν £vx- πεὶ ἔλυχίστην xx: τὸ « et copiosam esse theologiam εἰ minimam, eique 
Εὐαγγέλιον πλατὺ xx: μὲτε, xrX: zl seges - — Ewengelium amplum οἱ magnum, et rerwes conci- 
μένον. » sum. » 


CORDERII COMMENTARIUM 


Ha ulique ratione D. Bartholomzus. Unde colligitur, sanctum Bartholomeum aliqua etiam theologica 
scripsisse, uti et alios apostolos jyerosimile est,de rebus ac questionibus divinis per epistolam pro ooca- 
sione interrogalos, de iisdem verbe saltem scripto respondisse, et sablimissima, que ex ipso Deo hause- 
rant oracula, tradidisse, que aliquandiu, uti solent epistole, asservabantur, et Catholicis commonioce- 
bantur,sed postmodum temporum injuriis interciderint. Ait ef copissam esse theolegéam, id eat fusam,qua 
parte videlicet ex creaturis ut effectis, tanquam a posteriore, ut aiunt philosophi, in creatoris ac cense 
prime notitiam deveaitur, quz» quidem pars est theologia demonstrantis, vel certe qua parte symbolica 
est, qui teste Dionysio cap. seq longe fusissima ersistit ef minimam, id est est brevissimam, qua parte 
nimirum mystica est, ot ibidem Dionysius erplicat ; vel certe quia Deus a priori indemonstrebilis est, ot 
carens. Aíque Evangelium emplum εἰ magnum, scilicet propter rerum quas continet amplitadinem et 
granditatem, εἰ rursus concisum seu contractum,id est (ut ego quidem interpretor) mole quidem exiguum, 
sensu autem et perfectione maximum. Unde Apostolus (Rom. τσ, 28) appellet verbum abbreviatum, 
utpote continens brevissimum fidei et dilectionis preceptum, quod pro cunctis sinuosa legis cieremoniis 
successit. Ita Apselmus et (OEcumenius. Vel quia continet Verbum incarnatam,ad hominis usque naturem 
abbreviatum et exinanitum, quod salvas fecit reliquias Israel. 


193 


fundere. aut fidem. ant ioc7zzi7 ςς 
variis maculare doetrnis, aec ὑταῖτοϑ cYv3atare C 
* Si autem omnia in hoc seeu.o vindicata essent 
locum divina judicia non haberent. 9. Supervacuts 
enim ad benelicia laborat impendiis, qui solem 
eertat facivus adjuvare. [deo si aliquis putat, se 
Deo in hoc placere, quod servos suos accusat , et 
ut meliores tiant, dicit se hoc agere; in vanum 
iaborat, et plus invidie stimulis agitatur, quain 
charitatis : quoniam gratie plenitudo udjeatiunn 
non indiget, nec ulla requirit commendationis au- 
gmenta. ** Erigit ergo doctores conscientiu suu, «t 
si quando incertis temporum flatibus opponuntur 
sustinent mala,qua seculis magis sunt ascribunda 
quam meritis. 5: Datam enim scimus Satanie pote- 
msatem, ut servos Christi cribraret : ut quod de 
tritico inveniri posset, horreis ingereretur : et quud 
de paleis,ad ignium alimentatransiret.Ad vos ap«- 
caliter dictum est : YVoiude timere pusillus — 4rex 
quia compiacui Pari vestro. dart coms reqniun 7. 
Venit igter vos ziadius per:dorim, 1 c"rareda 
Eeclemig mempra resecaret.et ad "E ester gtoram 
sana perduceret. Quosz2apes: ΟΞ ΠΈΞΩΣ molt. Uer- 
tamen aeiendii : TIL l7 u— 7T Cmereatl.r. 2er 
bela cog3o0scum:lr 7. ze zB .zLetL (L2vue n5 .0 
iniesta7e dorlores. Z- τῶν DerluInl. τὸ 2f556€ .2- 
Ipnars 2iBf-:a BClLLIDieRTlI. "oc ποοῦνεπο nec 
doez- ^2 DRILL τε enlD0elznt 
MISUnEe -. 2ULE IILTILDon€ ceCenete lenenoot noe. 
JA "ELI TR ΡΤ. Culludlank η΄ τὰ’ caSll- 
amm. 3 ΝΙΝ; ΒΏΛΟΙΣ 20 cx 
EIL :IuDOT"ZI «ΠΏΣ l.otului 
"Ole. ΒΕ di -lZ.- 4Lu^  ac.cL2" — -l2U5 lang 


Σ. Ἢ du. 


dc τ΄ πὰ Σ 


pace .np; 2. I£TLL ur -—— 4.5 o! atit 


EPISTOL. E. 


εν ἀν ἐμ} νυ εἰσι 2 


διε: “““Πἰμὼ 


"C oadepeislules aene la aee 


αἰαῖ! asas 12 ἰοὲν pel ΝΥ ΒῚ soo sol 1a 


à qua βαλε,  saübaa ode ques *ero rli à 
apeatoli σαὶ τ} suqueeedbs pem ce IRR; 
raliqui palica /— isl τ aquae tuse ἀπὸ rent rn 
auti cqnan:s cegbaplbess «ἱ albis obe; e 
Ghristo, 5b. cuin prlsllonad — de. deco iol hide n 


Green puitenusaas; a lieesiquz ν eileslalsssbem o su 
patianiur,— oL 
qui 141 
Ipsum, eb Iillul Futuna / 
et reliqua ! 
benetlu. fuiliuli adde cra tendei coe 
iBBtimianiain pula nua seals EO ce Mele 
ΟΝ nme 
(UII. olet iud, "" 
lanes priiis vile cXJ1 duae ie (ας, eese 
Dunt) einen ἀμ jue Lisajo Uu emo ὩΣ e 
μι o n2 cZot'ambh o... 
ἔμη, rs dee Τὴ: ay, πὰς uie EXP lu 
JH. Δ, — quud 


ba lali T ὶ bates »e ' 6&«9»6o»-.c 6 


(4l «ub ptiad ena cle οὐ sn 
€n iwl: aec 

M ΣΤΥ ii. οὗ 1 »2o0ídd4óé224255 “πα. 
4. 9246 
JB «οὐ « do. disi. »^e d; » eedé 2. o2 m 


Dr 


260610611 


do. 770 ἔπ £4. 2] 


“με. .nduil ὼς /— 6 alg mL μας 
“ρος Vunguilaicin. μεγάλ — utin Pe) test 


τη, μά εἴ ψιμ τω AoteHestlad don PIRE κα 
edo Aust. 1n IRMU UL auue “ει. 7 aut «ἡ. roi 
WU τυ CUM LUIS n EA Am omn 
Aniere Vau Iura dada ne n ao. cr pl la “ἢ 
WAGUAGOE (ut, ue catur |a MA ru ol adl 
Vut est cn sd OFE ποσσὶ FILME 7 pA ul 6 HK «αἴ 
OD ὦ pulse aad ia ud nt 


“ες Cub tas at Aa aru 


Ep a 7 adf acd H4] t1. 
aU A^ Gu 
pln thes n aad ao Fu Ir 

PTT TP ^ Adi £A 
ula Ua Molan 


4. ὅδ, “ὦ... He UU ML με ALI, adl 
petu mah quami 
Wb “Ὁ sophia n ἤν ai 4: γε γεν 


pt gk ute ὦ’ aaa Ana ga 


&HL-ZL ALGOY:E CLUIOTaL Lem 6e IP: rab deli . UAR EMT aan QS bte oca C 
penus. mLDU 4T ZT τὸ i22. atn fh 444.21.) AL nal MEA SH δ ΩΣ; των. aUa n 
LLL ΜΙ oDELGILZ.L. ... ert G8 a stat... sm nis alu 41, At utut. IE uiclat PU" ΡΥ , 
negiigen-.n. Ni..d- paper ὦ δον « αι “᾽. "T «4. κ᾿ “ elass'asiAl ᾶ “ει s; Lb. »Lléee—-e 5 6o. 2'»4 FUR 
Meus ΄οῦε a eT -—— ^4- j -L 3 PM FEREUN 
dirzir i- ài nzc—2 Daat s. Ci xal 
ΣΕΙ͂Σ. Ca. Ia »* ἜΝ m ^*Zas 9 si! . "r5. "a e. » δι... . 
agus Lu T7 " T Jte , »,4 πο lt to Dd e ez*, a, μἕ. νει And v A a4. UT. 4,9) Jed he 

GudEI L8RIL 2 «ἃ. ...5:.. 2h... 4 ient 
dime M -—-Manvv7. LÉL' 2 t. "EM £ - PLPL -* P odia E] 2t ἂν Pp . ^ a- a . PII E ΝΕ - ua... s'4 καὶ . - 

- Ll Ul - E - - - ^a fo 0 » DA A. dd. Au « - Pl “4 44. ", aes 34 P4. 4). ^s - 
c: S omm AE MEN ZZ ÉL LLLA eI os. Sa un - al. 
NHHDOBSUMt-- LA. Lm ge PL -." EU PEE eal. 749 ,- . 26) Su «αὐ .οὐ 4 "T. : "PE “ "E z ΄ ΒΡῈ "t 
35. Rn- : . - TED EE f. ll.- 222a: 2. 20 1c 
A. ΟΣ, dans 77 ? -- PTS. - € PN - - “ : AZ nibo z hd 
αὶ Ἐππ' ΗΝ" - - sz"  £*^.5É82 ,.. -- ^ . - «" - J ΗΝ .-" -- 

IZ . - - - - - P - “οὐδ... - T (agb... S. .:22.7 

**€ 1 :;r - mm πων TE" - Lol τ: RS δι: 
CU'7:- l7... ele. - 2.9...  .2.f. - 2-2. 7 "no eu σ P: 
τ ““ “ «- - e ano Va -— - . 4-5 .«» - - ^ - ww  $ » ry - 

rF "OD. (ee d^ - » ᾿ ^ ^ ta . - τοῦ 
IDE. "1... -,. - - : DT» τον c.l 
«R41. — s:.- - - τς. D.2f...47- : 
Ind. 1L LN de.-2 9t ^ - - 224 


IMEILD- tT lla. a£. ... e Del LÀ 


SU XPONTWL E. 
bes, suca£ am 3x uedbus φειθδεῖι. 4a 3mm πα 0m o3 
διὲς, w panibus mut DuuMuES GI/&Iiim GMECOCEIAL [WR 
iumderi: εἴ S3XDIMGE MENTEUONM. I£34 (  GEGPFHAE WD 
phe. a£ manm cevuitemeem. “5 Gua. TUwTUn. 
prosumdus mmi — τὸ Gem qcmuRMNS Grm χε. 
duri, cenpim L »umum avcmiR Duci cox 
greha αἴ anpuiaes ἴσαις. wert Gua. ὥπτεῖς 4 * Huünamuee: apioepucenr ἘΠῚ anetpnisle 
Sebemwrus ἢ. απ uaEEE, IRMFEESEIHG. CUNCHMEUS USE — apumEDulem ad gormulwns qui ur eeiwur seit mw 
serieram. mur praeire dGamé£ am amwamim σα. — XINDAA ipnscugpnus uf cnaremiw "hui amu quir. 
mesps lexus (hrexr amr εἰεσεαενε τα  DUGNMAUM. 3X. CaSNanOmS Cruamunr Binpeouro amant apu utitur 
meedmumG 2pupurr xNGGENC ilxicsvM. am-ambasm. πα τισι nsnminpe iesücent gürwéNBS ἐς uianupk qui 
derüs sum ἀππὐπίσπεδα 3X πεν JE cac παι Ὁ. — cmmcls ξυστοῖς, quer aceNDHuuHurt Gunn. λῶν» 
Ves anüpm. τσ" τανε. xxt RD MRIDMIS wSEMEIRRGS — lincOme πεσεῖν acephwOaDwnE ἐς Coupe, qup 
smacimemcm mcum dann. x danrcinn xnmcO  s"znéBm ἸαΓ Τὶ πα ipesnáücwnr ac Minenus unge quiis 
ipsss ves ze ἄϊαααε BR NSOMUA. CINMENMON HU. p LAEDDS ua wmRibtagir 2emiCME Um Spur aui cujus 
“ἴεν δε Busrnr cumb- dmm Lr τὸ ruusm — rum mrenuluihr samru) dloworemh quà petunhüa, ek 
züicremm El rm munem inpuir cexhcuum iux καὶ luv τῖρι Ἰοῦππηνσα D&bücena emHuranwasgs * Quad 
smireér, ἂν aper umumüex Nis πὰ. müDCUERGEE τὸ 3E GINDUL IOIDES IUpusCIDe JrijEIDb DeQecu ase Qr 
ἔσαν. auDRÉCS sU ΠΣ ποτὶ DCO CeiCu4RÉÜESR — GUII IXIDDST ἘΠῚ QCecWns jewwenü, wk ai une (eb 


T 


J6 -rubmadnhasii mei Sudjupert*gs 340 QuaMieMe 
"ἢ 


imm——umus τὶ ἐεπαίποινε πῆς Dew Sataluyr- τθ- puD ἔπεσι ἐπενδιδο ἐς ϑοαιξηλῆσης certes Doaanet 
stre vex Jexwm Cursümm bmmümum πὐπο πα μῦσες DGIDDGOecE: el ὅσαρνε, a Peces δυκοδι ἐξ Jose 
e mapudopwas ἔπαισπακ ἐς 3U&nxnns amor (wann GONSABUIS (S6 4cdmenms  speeeerüMp:  viliet 
SGCMR, εἰ "RI εἰ τὰ DWXDUD RQUCOGE ἐτῶν απ — Sancii: decurace CucunA, €À me Tas (UNA 
Ames *. TuS egiseugus, celbaee eee quaa bet GONNA 


458- - BR 
spp um spar κισν ἀπππ τς ἐγ πὰς -rümr-spar ἘΞ εἰ 3i sererdoürs assemiucs prebeant, et jje- 
U nascss ardimalecena culebeent: mier e dial 


heet Ecciesmr.:2 «qua samptrs: zpostoins residen: 
docuit, cusdam-modo τον gabermaerala teneamus, 


tamen proGtemur nos honcre et sanctitate minores τ Accosatio quoque eorem, super qua. δ ΔΆ. 


esse, et propterea σε τῶν festinamus, ut ad οἷο- 
riam ejus beatitcd;nrs pervenire possimus ; igitur 
eoesulia::onibus vesir:s plenis respondisse-rus, 
si licu:sset ; sed infirmitatis ac rel quarum oppres- 
siommIn onere pressi, breviter prout Dominus 


sulere voluistis, non nisi ab idloneis, et * probatia- 
simis viris, et qui snspicionibus et sceleribus ca- 
reent.üeri debet ; quia Dominus sacra δαὶ corporis 
trectatores, a vilibus et reprobis ae nen idoneia 
personis infamari noluit, nec calumnian permisit, 


tribuit, et ut a beato Petro principe apostolorem D sed ipee proprio flagello peccentes sacerdotes ἃ 


sumus instructi, a quo et preslvter sum ordina- 
tus; scribere vobis /sicot petüstis! non denega- 
vimus. 


templo ejecit.Unde liquet,.quod summi sacerdotes, 
id est episcopi "δ. ἃ Deo suot judicandi, non ab 
humanis aut preve vite hominibus lacerendi, sed 


^ ΠῚ Petr. i, 14-18. 9 Jud.. 17-25. *! Damasi ep. ad Orientales Trip. Hüstertw e. 15, lib. ix, 
ex Theodoreti Hist. v, 10. ** Dist. 61, Ordinat. episcoporum. | **. Concil. Nie, iv, diat. T3, Ordinat. epi- 
scoporum : et in Decr. Ivon. lib. m. ΜΝ Dist. 64, Ordinat. episcoporum. 9 1n. Decr. lon. lib. ut, dist. 


66, Porro, etc. "ὁ Dist. 67, Reliqui sacerdotes. 


*' qt, quest. 7, Accusatio quoque. Rt in. Decr. lvow. lib. 


Iv. 9 Ep. Constantini M. ad Ablavium. ** Isid. sent. ui, 39. 


(42) Ordinationes episcoporum. De episcoporum ordinatione, vide que diximus aupre in nolis ed 


canon. apost. 1. Bev. BiNiUs., 


809 


ἘΡΙΒΤΟΙΒΕ. 


810 


Dominus dederit) providere debemus. ** Sane per- A destrueret, et eos, quos in tenebris et umbra mor- 


cussor ille doctor dicitur, qui sermone inutili con- 
scientiam percutit infirmorum **.Ideo terere voset 
omnes fideles oportet eum, qui secundam dociri- 
nam est, fidelem sermonem ; ut polens sil. comsolari 
in. doctrina sana, et contradiventes redarguere 5, et 
recte viventes, atque rectam fidem tenentes conso- 
lidare. Illis ergo qui dicunt,quod Filius in eo minor 
est, quia propheta inquit : Verbum faciet Dominus 
breviatum universo orbi *! : ita respondendum est 
divinis testimoniis : ** Verbum breviatum quod Do- 
minus faciet super terram.non minutionem deitatis 
in Filio Dei significat,sed dispensationem suscepti 
carnis annuntiat ; in quali dispensatione non solum 
Patre hominis Filium, sed etiam angelis legimus 
minoratum,Paulo attestante apostolo : Eum auem, 
inquit, modice minus ab angelis minoratum vidimus 
Jesum, propter passionem mortis, gloria et honore 
coronatum ; et infra : Propler quam causam non con- 
funditur fratres eos vocare, dicens : 4nnunhiabo no- 
men tuum fratribus meis, in medio ecclesiz laudabo 
te **. Et Propheta inquit : Mtinorasti eum paulo mi- 
nus ab angelis, gloria et honore coronasti eum δ᾽ 
Et ut verbum Dei Patris breviatum in Filio non 
esse doceamus, hanc Isaie prophete» volumine ap- 
probamus sententiam. Nunquid ** abbreviatus fa- 
clus est sermo meus,aut ifa parvus ἐπί, μὲ ita non pos- 
sim redimere, aut non est in me vírtus ad liberandum 
dicit Dominus omnipotens δ; et iterum : Hz« dicit 
Dominus omnipotens : Nunquid abreviala est ma- 
nus mea, ul salvare non possit ?* 4ul non potest vivi- 
ficare cor humilium et spiritum contritorum ** ? Et 
ut brachium Patris,que manus est,Filium esse do- 
ceret, intulit, dicens : Paravit Dominus brachium 
sancitum suum in oculis omnium gentium, et vide- 
bunt omnes fines terrz salutare ejus **. Nam et in 
novissimo tempore hic sensus non inaniter poterit 
coaptari ; in quo tempore Dominus ** ex coelesti 
aula ac empyreo domicilio pessimi daemonis jam 
ferre dedignans tyrannidem, in creaturas suas cru- 
delissime szvientem, plasmati condolens, ac suse 
immense oharitatis thesaurum reserare volens, in 
castissime Virginis purissimum uterum, omnis 
tori virilis nescium, inenarrabili mysterio, pro re- 
demptione nostra carnem suscipiens 19, advenit, ut 


tis captivos subegerat,virtutis sue potentia in ipso 
parvo et exigui temporis spatio liberaret. De hoo 
etiam exiguo tempore discipulos instruebat, dum 
eos in lucem, cum adhuc tempus haberent, ince- 
dere premonebat : Adhuc modicum,inquit, in vobís 
lumen est. Dum lucem habetis, ambulate in luce, no 
vos Lenebrae comprehendanit "!.Et in '* canonicis apo- 
stolorum legitur Epistolis : Filioli, novissima hora 
quia multi pseudoprophelae exierunt in hunc. mun- 
dum 9. Et Paulus apostolus : Tempus enim breve 
esi. Et iterum : Prz»ierit enim figura "^^ hujus 
mundi τὸ Et iterum ! Omnia Àzc ad. correctionem 18 
nostram facla sunt, in quos ΤΊ fines s:culorum obve- 
serunt ^. Nam Dominus in ipsa oratione Domi- 
nica ?* breviavit nobis sermonem, dum nos a mul- 
tiloquio prohibens, pauca loqui docuerit, que per- 
tinent * ad salutem. Cum oralis, inquit, nolite 
mulium loqui *!. Et infra : Vos autem cum orahs, 
dicite : Pater noster,qui es in colis **,etc. Non enim 
propheta Filium Dei in hoc capitulo minoratum de- 
signavit in verbo, quoniam ipse in prophetis retro 
tempore loquebatur, qui etiam nunc per apostolos 
et apostolicos viros novissimo tempore loquitur : 
Ego, inquit, qui loquebar, in servos meos prophe- 
tas, ecce adsum **. Et alius propheta : Sicut est ab 
initio usque in szculum, neque adjectum est ei,neque 
minuelur illi, quoniam ipse est. Dominus crealurze 
sue Ecce quale verbum breviatum fecit Dominus 
in orbe terrarum. Non quia, ut illi putant, inferio- 
rem Patre **. intimaret hominibus Filium, sed quia 
novissimum ejus annuntiaret adventum. ** Si ergo 
(ut predictum est) Aaron filii **, presbyterorum 
figuram gestabant, et Aaron summi sacerdotis, id 
est episcopi, Moyses indubitanter Christi tenebat 
formam ; quoniam fuit similitudo mediatioris Dei, 
qui est inter Deum et hominem Jesus Christus, 
qui est verus dux populorum,et verus princeps sa- 
cerdotum, et Dominus pontificum, cui est honor et 
gloria in secula seculorum. Amen. 
EPISTOLA III (15). 

patriarchis et primatibus, ac. reliquis episcopis : 

uU quod Romana. Ecclesia cardo sit et. capu! omnium 
Ecclesiaruw. 


ANACLETUS servus Christi Jesu,in apostolica sede 


et illum qui habebat mortis imperium, sua morte D a Domino constitutus, et ἃ sancto Petro apostolo- 


5 Distin. 45, Rane Cussor. 


9 S. Hier., ibidem. 


€ Tit. r, 9. *! Rom. ix, 28. 53 Ithacius Clarus 


quisquis tandem fuerit lib. 4dv. Wari. c. 43. ** Hebr. 11,9, 41, 12. ** Psal. vir, 6. 55 ms. adbreviatus. 
Isa. 1, 2. ' [sa. Lix, 1. ** [sa. Li, 40. 9? heec absunt in ms.c. Justelli. 79 ms. suscipiendo. 11 Joan. 


xri, 35. 


7? verba [thacii notanda qua imposturam arguunt Mercatoris. ?*I Joan. vni, 1. 


7$ [n Cor. 


vin, 29. τ Ibid. 31. 16 correptionem. '" ms. fines saeculorum obvenit. 181 Cor. x, 41. 79 in ms. abest 
ea vox Dominica. *" ms. pertineant. *! Matth. vi, 7. ** ]bid., 9. ** Isa. Lr 6; Eccli. xxxvi, 17. 


88.) Eccli. xti, 21, 22.  ** ms. Patri. 


fere capita descripsit pseudo—Isidorus. ** 
filii, etc. 


(45) Epistola. Hec epistola, quod trium patriar- 
cbalium sedium ordinem,ipsumque patriarcharum 
nomen ἃ Judeis et a gentibus usurpatum, et ab iis 
cum multis aliis in Iscclesiam feliciter translatum 


PATROL. GA. ll. 


δὲ [sid. n, De off. 5, succedit Ithacio, cujus sspe integra 
In ms. 


ec verba quinque non untur, Aaron 


contineat, novatoribus disciplet. Vide Baron. anno 
112, num. 2. Tres Ecclesie, Romana, Alexandrina 
et Antiochena, eo quod & Petro apostolorum prin 
oipe fundatm sint, sole ao semper paliriarchales 


26 


811 


EPISTOLJE. 


necesse est ea vitia ferro abscindere que aliis me- Á nini noceatis, quatenus et ab bominibus bonam 


dicaminibus non sanantur. Parcat unusquisque & 
laceratione vel  detractione lingu» sue, caveatque 
ne aut linguam aut aures habeat prurientes, id est, 
ne aut aliis deroget, detrahatque quibuscunque, 
aut alios audiat derogantes vel detrahentes : custo- 
diatque quisque sermones suos, et sciat, qui& qui- 
cunque de aliis loquitur, sua sententia judicabitur. 
Caveat etiam omnis fidelis, ne derogando quod in 
domo cujusquam agitur, alia domus per eum co- 
gnoscat, sed omnium Christianorum domos quasi 
proprias amet. Nemo enim invito auditori libenter 
refert. Sitque uniuecujusque studium, non solum 
oculos castos servare, sed et linguam. Vos autem, 
oharissimi, qui estis sub Domini disciplina consti- 
tuti,sic vos exhibete, ut veri ministri et 43 dispen- 
sotores mysteriorum ejus ", ut non vituperetur 
ministerium vestrum, ne flat in nobis, sicuti scri- 
ptum est : δέ erit sicuti popülus, sic sacerdos 9*. Sic 
enim vos, vestrosque, et cunotos corripite, ut ne- 


acquiratis famam, et a Deo mercedis premium in 
eterna beatitudine percipere mereamini. Et si quid 
adversi de unitate Ecclesie acciderit, radicitus am- 
putetur, ut Dei Ecclesia, fructusque servorum ejus 
maneant inconcussa. Propter quod, charissimi, ez- 
spectantes satagite, immaculati ei inveniri in pace, 
εἰ Domini nosiri Jesu Christi longanimitatem salu- 
tem arbitramini V. Estote ergo prudentes, et vigi- 
late in orationibus: ante omnia autem mutuam in 
volismetipsis charitatem continuam habentes ; quia 
charitas operit multitudinem peccatorum. Hospitales 
invicem sine murmuratitone. Unusquisque, sicut ac- 
cepit gratiam, in. alterutrum illam administrantes, 
sicul boni dispensatores multiformis grati Dei. Si 


, quis loquitur, sicut sermones Dei : si quis ministrat, 


tanquam 6x virtute, quar administrat Deus, ut in 
omnibus honorifcetur Deus per Jesun Ghristum, 
cui est. gloria δὲ imperium in smeula sxculorum. 
Amen "3. 





DUO DECRETA ANACLETI PAPE 
EX GRATIANO. 


Quare laici in accusatione episcoporum non at- — ( omnes episcopi, qui hujus apostolice sedis ordine 


diuntur. 


δ Laici in accusatione episcoporum audiendi non 
sunt, quia oppido eis quidam infesti sunt. Et imdi- 
gnum est ut ab eis accusentur, qui eorum gravita- 
tem nolunt imitari. 

Sengulis annis apostolorum: [imina visitent episcopi, 
qui ordinationibus apostolicis subjacent. 

& Juxta sanctorum Patrum et canonum instituta, 


tioni subjacent, et qul propinqui sunt, annue circa 
Idus Maii sanctorum principum Petri et Pauli limi- 
nibus presententur, omni occasione seposita. Qi 
vero de longinquo sunt, juxta chirographum suum 
impleant. Qui autem hujusmodi constitutionis 
contemptor exstiterit, preterquam si egritudi- 
ne fuerit detentus, sciat se canonicis subjacere 
sententiis. 


*5 [n ep. 2 D. Hieron. ad Nepotianum, cujus verba mire deformata mangonio nostri Mercatoris. 


* Zach. cap. 3, pro more interpo 
ir rv, 7, Ἢ ὁ H, T 


ata. '"*I Cor. iv, 1. 
quest. ", Laici episcoporum. Eadem fere verba habentur in epistola Eusebii pape. 


.9* [sa. xxiv, 2. *! II Petr. in, 14, 45. ** I Pe- 


** 93, dist. 1. Juxta sanctorum Patrum, et in D&cr. Zacharia pape. 


821 


PASTOR. — PRO/EMIA. 


IngM, ibid paulo., post. 
Φοδητέον οὖν τὸν Κύριον, λέγει, εἰς οἰχοδομὴν, A — Dicit itaque, timendum esse Dominum ad eedifi- 


ἀλλ᾽ οὐ τὸν διάδολον εἰς χαταστροφήν. Ἔμπαλιν δὲ, 
τὰ μὲν ἔργα τοῦ Κυρίου, τουτέστι τὰς ἐντολὰς, ἀγα- 
πητέον xal ποιητέον" τὰ δὲ ἔργα τοῦ διαδόλου, φοδη- 
τέον χαὶ οὐ ποιητέον. 


cationem, sed non diabolum ad eversionem. Et 
rursus : Opera quidem Domini, hoc est precepta, 
esse diligenda et facienda ; opera vero diaboli ti- 
menda esse, et non facienda Lib. 1 , mand. vi. 


InEM, ibid., paucis interjectis. 


Ὃ ὃὲ αὐτὸς xai τὴν μετάνοιαν σύνεσιν εἶναί φησι 
μεγάλην. Μετανοῶν γὰρ ἐφ᾽ οἷς ἔδρασεν, οὐχ ἔτι 
᾿ ποιεῖ ἢ λέγει. Βασανίζων δὲ ἐφ᾽ οἷς ἥμαρτε τὴν ἕαυ- 
τοῦ ψυχὴν, ἀγαθοεργεῖ. Ἄλφεσις τοίνυν ἁμαρτιῶν με- 
τανοίας διαφέρει" ἄμφω δὲ δείκνυσι τὰ ἐφ᾽ ἡμῖν. Τὸν 
οὖν εἰληφότα τὴν ἄφεσιν τῶν ἁμαρτιῶν, οὐχ ἔτι 


Idem autem et dicit, poenitentiam esse sensum 
magnum. Qui enim poenitentiam agit eorum quie 
fecit, non amplius facit vel dicit. Torquens vero 
animam suam propter ea qua peccavit, operatur 
bene. Remissio ergo peccatorum differt a poniten- 
lia : ambo autem oatendunt ea esse in nostra po- 


ἁμαρτάνειν χρή" ἐπὶ γὰρ τῇ πρώτῃ xai μόνῃ μετα- B testate. Eum igitur qui accepit remissionem peoca- 


voiq τῶν ἁμαρτιῶν (αὕτη ἂν εἴη τῶν προὔπαρξάν- 
των χατὰ τὸν ἐθνιχὸν xai πρῶτον βίον" τὸν ἐν ἀγνοίᾳ 
λέγω) αὐτίχα τοῖς χληθεῖσι πρόχειται μετάνοια, ἣ χα- 
θαίρουσα τὸν τόπον τῆς ψυχῆς ἀπὸ τῶν πλημμελη- 
μάτων, ἵνα ἡ πίστις θεμελιωθῇ. Καρδιογνώστης δὲ 
ὧν ὁ Κύριος, καὶ τὰ μέλλοντα προγινώσχων, τό τε 
εὐμετάδολον τοῦ ἀνθρώπου, καὶ τὸ παλίμθολον xal 
πανοῦργον τοῦ 9126600, ἄνωθεν ἀρχῆθεν προεῖδεν, 
ὡς, ζηλώσας ἐπὶ τῇ ἀφέσει τῶν ἁμαρτιῶν τὸν ἄνθρω- 
πον, προστρίψεταί τινας αἰτίας τῶν ἁμαρτημάτων 
τοῖς δούλοις τοῦ Θεοῦ, φρονίμως πονηρευόμενος, 
ὅπως δὴ xal αὐτοὶ συνϑθχπέσοιεν αὐτῷ. Ἔδωχεν οὖν 
ἄλλην ἐπὶ τοῖς x&v τῇ πίστει περιπίπτουσί τινι πλημ- 
μελήματι, πολυέλεος ὧν, μετάνοιαν δευτέραν" ἣν, 
εἴ τις ἐχπειρασθείη μετὰ τὴν χλῆσιν, βιασθεὶς δὲ xal 
κατασοφισθεὶς, μίαν ἔτι μετάνοιαν ἀμετανόητον 


λάδῃ. 


torum, non oportet amplius peocare ; nam in prima 
et sola peccatorum poenitentia (ea autem fuerit eo- 
rum, que prius exstiterunt in gentili et priori vita ; 
ea, inquam, que fuitin ignorantia) iis etiam qui 
vocati sunt, proponitur penitentia, expurgans lo- 
cum anime a delictis, ut fides fundetur. Cum vero 
Dominus cogitationes precordiorum norit, et futura . 
presciat, facilem hominis mutationem, et multipli- 
cem nequitatem diaboli, jam inde a principio pre- 
vidit quod homini invidens propter remissionem 
peccatorum, aliquas causas delictorum suggeret ser- 
vis Dei, astute et maligne moliens, ut ipsi quoque 
cum eo cadant. Dedit ergo, cum sit multe miseri- 
cordie, iis qui etiam in fide incidunt in aliquod 
peccatum, aliam et secundam poenitentiam : quam, 
gi qui8 tentatus fuerit post vocationem, et coactus, 
et callide circumventus, unam adhuc ad poniten- 
dum accipiat ponnitentiam. Lib, 11, mand. 1v, capp. 
2 εἰ 3. 


InEM, ibid., lib. 1v, cap. 9, pagg. 596, 597. 


Αὐτίχα ὁ Ποιμήν φησιν’ Ἐχφεύξεσθε τὴν ἐνέρ- 
γεῖαν τοῦ ἀγρίου, ἐὰν ἡ καρδία ὁμῶν γένηται χα- 
θαρὰ καὶ ἄμωμος. 


Jam vero Pastor dicit : Efjugietis vim fera bestue 
si cor vestrum fuerit purum ac sine macula. Lib. 1, 
vis. 1v, cap. 2. 


Inew, ibid., lib. vi. cap. 15, pag. 806. 


Ἢ γὰρ οὐχὶ xal ἐν τῇ ὁράσει τῷ Ἑρμᾷ ἡ Δύνα- 


pte ἐν τῷ τύπῳ τῆς Ἐχχλησίας φανεῖσα, ἔδωχεν τὸ 


βιόλίον εἰς μεταγραφὴν, ὃ τοῖς ἐχλεχτοῖς ἀναγγελῆναι 


Annon enim et Virtus, que in visione apparuit 
Herme in figura Ecclesie, dedit librum ut desori- 
beret, quem electis annuntiari volebat ἢ Eum autem, 


ἐδούλετο ; τοῦτο δὲ μετεγράψατο πρὸς γράμμα, φησὶ, ἢ inquit, transcripsit ad litteram ; non inveniens quo 
μὴ εὑρίσκων τὰς συλλαθὰς τελέσαι. modo syllabas perficeret. Lib. 1, vis. 11, cap. 4. 


| ΠῚ. 
TERTULLIANUS Catholicus, lib. De oratione, cap. 12. 


Quod assignata oratione assidendi mos est quibusdam, non perspicio rationem, nisi si Hermas ille 
cujus scriptura fere Pastor inscribitur, transacta oratione, non super lectum assedisset, verum aliu 
quid fecisset, id quoque ad observationem vindicaremus. Utique non. Simpliciter enim et nuno posi- 
tum est : Cum adorassem et assedissem super lectum : ad ordinem narrationis, non ad instar discipline. 
Alioquin nusquam erit adorandum, nisi ubi fuerit lectus: imo contra Scripturam fecerit, si quis 1n ca- 
thedra, aut subsellio sederit. Lib. n, iu Procm. 


InEgM TERTULLIANUS (hareticus), lib, De pudicitia, cap. 40. 


Deus bonus est : suis, non ethnicis sinum subjicit : secunda te penitentia excipiet: eris iterum de mc 
cho Christianus. Hec tu mihi, benignissime Dei interpres! Sed cederem tibi, si scriptura Pastoris que 
sola mochos amat, divino instrumento meruisset incidi ; si non ab omniconcillio Ecclesiarum, etiam ve- 
sStrarum, inter apocrypha et falsa judicaretur ; adultera et ipsa, et inde patrona sociorum ; a qua et alias 
initiaris: cui ille si forte patrocinabitur Pastor quem in calice depingis, prostitutorem et ipsum Chri- 


PASTOR. — PROCEMIA. 


ἴρεμ, tract. xxxi, Cominont. in Matth. xxiv, 42. ibíd., pag. 871, col. 2, B. 


Nam, sicut legimus apud Pastorem, vasa plena non cito quis gustat, nec enim mutantur facile : semi- 
plena autem quia facile creduntur mutari, frequenter gustantur. Lib. rt, mand. xit, cap. 5. 


InEM, Homil. xxxv, in Lucam cap. xii, 58, ibid., pag. 973, B. C. 


Legimus (si tamen cui placet hujusmodi scripturam recipere) justitie et iniquitatis angelos super 
Abrahe salute et interitu disceptantes, dum utreque turme suo eum volunt cotui vindicare. Quod si 
cui displicet, transeat ad volumen quod titulo Pastoris scribitur, et inveniet cunctis hominibus duos 
adesse angelos : malum qui ad perversa exhortatur, et bonum qui ad optima queque persuadet. Lib.rt, 


mand. vi, cap. 2. 


IneM, tom. I Comment. in Joan. 1, 1. Opp. tom. II, pag. 47, E, edit. Huetit. 


᾿Αλλ’ οὐ map! ἡμῖν τοῖς πειθομένοις ὅτι ἐξ οὐκ- 
ὄντων τὰ ὄντα ἐποίησεν ὁ Θεὸς, ὡς ἡ μήτηρ τῶν ἑπτὰ 
μαρτύρων ἐν Μαχχαθαϊκοῖς, καὶ ὁ τῆς μετανοίας" 
ἄγγελος ἐν τῷ Ποιμένι ἐδιδαξε. Vid. inf. lib. 11, Περὶ 


ἀρχῶν cap. 1, num. 5. 


lib. 11, mand. 1. 


Secus vero apud nos est qui credimus, ex non 
entibus Deum entia fecisse, ut mater illa septem 
martyrum in Machabeorum gestis, et penitentie 
Angelus in Pastore docuit. Lib. 1, vis. 1, cap. 1, et 


InEM, lib. 1, Περὶ ἀρχῶν cap. 3, num. 3,edit. París. nov. tom. I, pag. 61, C. 


Nam et in eo libello qui Pastoris dicitur angeli peenitentis, quem Hermas conscripsit, ita refertur : 
Primo omnium crede quia unus est Deus qui omnia creavit atque composuit : qui, cum nihil. esset. prius, esse 
fecit omnia : qui est omnia capiens, ipse vero a nemine capitur. Lib. 11, mand. 1. 


InEM, Jbid., lib, τι, cap. 1, num. 5, l. c. pag. 79, col. 1, B. 


Ut autem etiam ex Scripturarum auctoritate h»c ita se habere credamus, audi quomodo in Macha- 
beorum libris, ubi mater septem martyrum unum ex filiis cohortatur ad toleranda tormenta, de hoo 
dogmate confirmatur : Rogo te, fili, respíce celum et terram, δὲ ad omnia qu in eis sunt ; εἰ videns. hxc 
Primo omnium crede, quia unus est Deus qui omnia creavit atque composuit, et fecit ex eo quod nihil erat, ut 


essent universa. Lib. 11, mand. r. 


IneM, ibid., lib. ππι, cap. 2, num. 4, I. c., pag. 140, col. 2, D. 


Sed et Pastoris liber heec eadem declarat dicens,quod bini angeli singulos quosque hominum comiten- 
tur : et si ando bone cogitationes cor nostrum ascenderint, a bono angelo suggeri dicit : si vero con- 


trarie, m 


1 angeli dicit esse instinctum. Lib. 11, mand. 1v, cap. 2. 


ΙΡΕΜ, tbid. lib. 1v, cap. 2, num. 8, l. c., pag. 108, ex Philocalie cap. 1. 


Ex interpretat. Rufini. 


Quod nos etiam in libello Pa- 
storis, qui ἃ nonnullis contemni 
videtur, designatum videmus, 
cum jubetur Hermas duos libellos 
scribere, et postea denuntiare 
presbyteris Ecclesie quz a Spi- 
ritu didicit. Quod his verbis scri- 
ptum est : Et scribes, inquit, duos 
libellos, et dabis unum Clementi et 
unum Grapt». Εἰ Grapte quidem 
commoneal viduas δὲ orphanos ; 
Clemens vero. miütat per omnes ci- 
vitales quz [oris sunt ; tu vero an- 
nuntiabis presbyteris Ecclesizv. 


Διὰ τοῦτο ἡμεῖς xal τὸ ἐν τῷ 
ὑπό τινων καταφρονουμένῳ βιδλίῳ 
τῷ Ποιμένι, περὶ τοῦ προστάσσεσ- 
θαι τὸν Ἑρμᾶν δύο γράψαι βιόλία, 
χαὶ μετὰ ταῦτα αὐτὸν ἀναγγέλλειν 
τοῖς πρεσδυτέροις τῆς Ἐχχλησίας 
ἃ μεμάθηχεν ὁπὸ τοῦ Πνεύματος, 
οὕτω διηγούμεθα. Ἐστὶ δὲ ἣ λέξις 
αὕτη Γράψεις δύο βιδλία, καὶ 
δώσεις ἕν Κλήμεντι, καὶ ἕν Γρα- 
πτῇ. Καὶ Γραπτὴ μὲν νουθετήσει 
τὰς χήρας xai τοὺς ὀρφανούς" 
Κλήμης δὲ πεμψει εἰς τὰς ἔξω 
πόλεις: σὺ δὲ ἀναγγελεῖς τοῖς 
πρεσθυτέροις τῆς Ἐχχλησίας. 
Lib. 1, vis. 11, cap. ἵν. 


Ez interpretat. Delarue : 

Proinde nos, quod dicitur in 
libro qui inscribitur Pastor et ἃ. 
nonnulis contemnitur, Herma 
imperatum esse ut duos libros 
scriberet ac postea presbyteris Ec- 
clesie annuntiaret quie didicerat 
ἃ Spiritu, ad hunc modum expo- 
nimus.Sio autem ad verbum legi- 
tur : Duos libros soribes, dabisque 
unum Clementi et alterum Graptze. 
Et Grapte quidem. commonebit vi- 
dwas et pupillos : Glemens au- 
tem mittet ad. externas urbes : tu 
vero anuntiabis presbyteris Eccle- 
sig. 


ΙΌΕΜ, lib.. x Explanationum in Epist. Rom. xvi, 14. 
Salutate Asyncritum, Phlegontem, Hermen, Patroban, Herman, et qui cum eis sunt. fratres. De istis 


simplex est 8 


utatio, nec aliquid eis insigne laudis adjungitur.Puto autem quod Hermas iste sit scriptor 


libelli illius qui Pastor appellatar : qui scriptura valde mihi utilis videtur, et ut puto, divinitus inspi- 


rata. Quod vero nihil ei 


ost multa peccata ad penitentiam fuisse conversus : 


audis ascripsit, illa, opinor,est causa, quia videtur sicut scriptura illa declarat, 
et ideo neo opprobrium ei aliquod ascripsit ; 


didicerat enim scripturam non improperare homini convertentise 8 peooato : neque laudis aliquid 


tribuit, quia adhuc positus erat sub angelo penitentie, ἃ quo, tempore opportuno, Christo rursus 
deberet. offerri. Lege Sedulium ἐπ Gollectaneis ad eumdem  Aposloli locum, sec nom Anselmo tributa com- 
mentaria. 


PASTOR. — PROCEMIA. 


InzM. in Epist. ad Afros episcopos,fnum. 5, tom. II, pag, 805, B. 


Ἐλογίζοντο δὲ xai τὸ ἐν τῷ Ποιμένι γραφέν. Πρῶ- 
τον πάντων πίστευσον, ὅτι εἴς ἐστὶν ὁ Θεὸς, ὁ 
τὰ πάντα χτίσας xai χαταρτίσας, xal ποιήσας ix 
τοῦ μὴ ὄντος εἰς τὸ εἶναι. 


Cogitabant quoque illud in Pastore scriptum : 
Ante omnia crede, unum esse. Deum qui creavit et 
adornavit omnia, et fecit ea, ex non existentibus exis- 
tere. Lib. n, mand. 1. 


InEM :n Epistola Festali sub finem, tom. 11, pag. 963, A. 


Ἔστι xai ἕτερα βιόλία τούτων ἔξωθεν, οὐ χανονι- 
ζόμενα μὲν, τετυπωμένα δὲ παρὰ τῶν Πατέρων ἀνα- 
γινώσχεσθαι τοῖς ἄρτι προσερχομένοις καὶ βουλομένοις 
χατηχεῖσθαι τὸν τῆς εὐσεδείας λόγον: Σοφία Σολο- 
μῶντος... xal ὁ Ποιμήν. 


Sunt nimirum alii libri preter istos, non in Ca- 
nomen quidem redactos, sed quos a Patris decre- 
tum est, legendos ab iis esse qui nuper ediscendi 
pietatis verbi gratia accesserint : Sapientia Salomo- 
nis... et Pastor. 


VIII. 
DipvMus in Catena adWobi vri, 17,3 18,8 pag. 202, edit. Lond., 1637. 


Ὁ ἀσεδὴς οὖν ἅπασαν τὴν διαγωγὴν ἐν οἴκῳ xa- 
χίας ἔχει, διαλελυμένος, κατὰ τοὺς ἔξω τῆς οἰχοδο- 
μῆς λίθους, οἱ οὐχ ἁρμόζουσι τῇ οἰκοδομῇ τοῦ πύργου, 
κατὰ τὸν Ποιμένα. 


Omnis igitur dissoluti impii conversatio in domo 
pravitatis est non aliter quam lapides extra edifi- 
cium, qui edificande turri plane inepti sunt, juxta 
Pastorem. Lib. 1, vis. 1, capp. 2, 6 et 7, et lib. i1, 
simil. 1x, capp. 6, 7, 31. 


IX. 
HrEgRoNYvMUuS lib. De viris illustr. cap. x, cum vetere Graco interprete. 


Ἑρμᾶς οὗ ὁ ἀπόστολος πρὸς Ῥωμαίους γράφων 
μέμνηται " ᾿Ασπάσασθε ᾿Ασύγχριτον, Φλέγοντα, 
Ἑρμᾶν, Πατρόθαν, Ἑρμῆν λέγεται αὐθέντης γε- 
γενῆσθαι βίόλου ἐπιγραφείσης Ποιιλὴν, ἥτις ἔν τισιν 
᾿Ανατολιχαῖς ἐχχλησίαις δημοσίᾳ ἀναγινώσχεται. 
Καὶ ἀληθῶς χρήσιμος ὁ λόγος, ἀφ᾽ οὗ πολλοὶ τῶν 
παλαιῶν συγγραφέων ὑπέχλεψαν μαρτυρίας: ἀλλὰ 


MJ - € » ^ - 
παρὰ τοῖς Ῥωμαίοις ἄγνωστος εἶναι δοκεῖ, 


[lerman cujus apostolus Paulus ad Romanos (xvi, 

14) scribens meminit : Salutate Asyncritum,PAle- 
gontem, Herman, Patrobam, Hermen et qui cum eis 
fratres sunt : asserunt auctorem esse libri qui ap- 
pellatur Pastor, et apud quasdam Grecie ecclesias 
jam publice legitur. Revera utilis liber, multique 
de eo scriptorum veterum usurpavere testimonia : 
sed apud Latinos pene ignotus est Lege Adonem 


Viennensem lib. De festivitatibus, etc. Freculfum tom. 1I, lib. τι, cap. 4. Honorium Augustodunensem 
cap. 40, De luminaribus Ecclesias. 


IpEM in Prologo galeato. 


Igitur Sapientia que vulgo Salomonis inscribitur, et Jesu, fllii Sirach liber, et Judith et Tobias, et 
Pastor non sunt in Canone. 


IpEgM, lib. τι Comment. in Osee ad cap. vri, 9. 


Unde et in libro Pastoris, 8) cui tamen placet illius recipere lectionem, Hermes primum videtur Eccle- 
sia cano capite ; deinde adolescentula et sponsa crinibus adornata. Lib. 1, vis. 1. cap. 2. ; τι, Capp. 1, 4; 
vis. n1, éapp. 1, 10. et vis, 1v, cap. 2. 

X. 


RuriNus, Comment, in Symbol. apostol. num. 38, pag. 110, edit. Veron., 1745 


Alii libri sunt qui, non canonici, sed ecclesiastici a majoribus appellati sunt. — In Novo Testamento 
libellus qui dicitur Pastoris sive Hermes, qui appellatur Duz viz, vel Judicium Petri. 


X. 


Aucron Operis imperfecti in Matth. xix ; Homil. xxxvin., pag. 142, A. Append. ad tom. VI, Opp. S, Joan. 
Chrysost., noviss. edit. París., 1724. 


Adhuc autem audeo et subtiliorem introducere sensum, et sententiam alterius sapientis cujusdam viri 
referre. Exponit enim sic : Quoniam sicut Judeorum populus in duodecim tribus fuit divisus ; sic et uni- 
versus populus Christianus divisus est in duodecim tribus, secundum quasdam proprietates animorum et 
diversitates cordium, quas solus Deus discernere et cognoscere potest ; ut quedam anime sint quasi de 
tribu Ruben, quedam autem de tribu Simeon, vel Levi, vel Judu. Puto enim,quia omnes gancti quinque 
virgines prudentes esse dicuntur (Matth. xxv, 2), quamvis sint innumerabiles, proptet quinque sensus 
spirituales ; et omnes peccatores, quinque virgines fatue, quamvis innumerabiles gint, propter quinque 
sensus carnales. Et sicut omnes Ecclesie Christi septem Ecclesie dicuntur (Apoc. 1, 4) propter Septem 
spiritus, quamvis sint multe. Omnes enim in quibus pre coteris virtutibus abundantior est sapientie 
virtus, una habetur Ecclesia. ltem in quibus pre ceteris virtutibus abundantior est intellectus,altera di- 
citur Ecclesia : et sic per singulos spiritus tractans, invenies septem Ecclesias. Similiter et propter gra- 
tias duodecim quas in persona duodecim virginum exponit Angelus in Pastore, si tamen placet illa scri- 
ptura omnibus Christianis,inveniuntur duodecim esse tribus : ut puta omnes anime in quibus pre cete. 


841 


cium Petri ; nisi per τὸ Judicium Petri tertius for- 
tasse liber designetur, cujua llieronymus his ver- 
bis meminit 1: Quzntus Judicium Petri infer apo- 
cryphas scripturas, de quo alibi nobis erit dicendi 
locus. 

Usitatior hujusce operis epigraphe, quaeque apud 
antiquos scriptores et frequentius et potiori jure 
occurrit, est Pastor vel Liber Pastoris. Hermam 
enimvero in secundo et tertio libro Pastor alloqui- 
tur et informat, illique visiones libri primi, in pri- 
mis vero tertiam enucleat et aperit. 

Denique idem opus nomine auctoris aliquando 
appellatur Hermas, aut Hermes, unius littere mu- 
tatione a librariis facta ; vel, ut observat Labbeus, 
Ἑρμᾶς, mutata duntaxat dialecte, dictus est Ἑρμῆς. 
Vero tamen similius est Hermam, cum proprium 
nomen eperi suo prefigere nollet, illud inscribi 
voluisse hac epigraphe Pastor vel Liber Pastoris. 
Tertulliano nihilominus hac inscriptio àon omnino 
probari videtur. Ait quippe 15 : Hermas cujus scrí- 
ptum fere Pastor inscribitur. Verum credibile est 
illum hane particulam fere, id est fere semper, 
ideo addidisse, quia apud nonnullos alios scripto- 
res hoo opus alio quodam titulo, quod quidem non 
negamus, aliquando prenotabatur. 


ARTICULUS IX. 
De hujus operis divtsione, capitibus el capitum 
argumentis. 

In manusoriptis codicibus S. Germani a Pratis, 
Colbertino et aliis, nec non in prioribus editis lu- 
cubratio ista inscribitur : Liber Pastoris, nuntii 
penitentiz, sed nullibi unquam in tres libros dis- 
tribuitur, In editione Henrici Stephani, anno 1513, 
idem 80 in manuscriptis est titulus : at libri secundi 
initio continenter et absque ulla divisione legitur : 
De mandatis a Pastore, angelo panitentiz. Visio 
quinta, etc. Neque etiam antiquissimi Patres ullam 
hujusce operis in tres libros divisionem agnovere. 
Ab Origene siquidem, Tertulliano, Athanasio, Ru- 
fino, Cassiano vocatur Liber, vel Libellus Pastoris, 
Scriptura, vel Scriptum. 

Praeterea in iisdem manuscriptis libris et anti- 
quioribus editionibus, nulla sunt argumenta seu 
summaria capitum, sed simpliciter legitur : Visio 
prima, Visio secunda, etc. Mandatum primum, οἷο. 
Similitudo prima, etc. 

Quapropter divisio operis in tres libros, quem- 
admodum omnia illius argumenta, non ab Herma, 
sed ab eis duntaxat qui postremas editiones ador- 
naverant, haud dubie profecta sunt. Hinc nulli 
mirum videri debet si ex iisdem argumentis aliqua 
auctoris sensum ac consilium minus bene repre- 
sentent. 


1! De scriptor. eccles. cap. 2. 


[. xxxvi. 
in Histor., oap. 25. ** in 


PATM 


PASTOR. — PRO/EMIA. 


bellus, inquam, qui appellantur Due Vis, vel Judi- A 


!* lib. De orat. cap. 12. 

8. *! lib. 1 Strom. 33 Comment. in cap. xvi Epist. ad. Rom. 

* lib, De decret. synod. Nicgen. post med. * 
Decret. 9 lib. τ Histor., e 


ARTICULUS X. 
Quid de his libris antiqui Patres senserint. 

Quante antiquitatis sint hi libri jam vidimus : 
quid vero de illis senserint antiqui Patres, quod- 
que de iisdem judicium ferri debeat, nunc dili- 
gentius inquirendum. Irenaeus itaque 19 videtur illos 
ut sacres divine Scripture codices laudare : Bene, 
inquit, pronuntiavit. Seriptura, quz dicil : Primo 
omnium crede, etc. Unde Eusebius de eodem Ire- 
n&o scribit Ὁ : Léber Pastoris non solum ab eo co- 
gnitus, sed etiam magnopere approbatus est his ver- 
bis: Bene Scriplura, etc. Nec alia sane fuit Cle- 
mentis Alexandrini sententia *!, qui simili modo 
ait: Divine ergo virtus illa que Hermz loguttur ín 
revelatione, Θείως τοίνυν ἣ δυνάμις ἡ τῷ Ἑρμᾷ κατὰ 
ἀποχάλυψιν λαλοῦσα. Origenes autem de eo libro 
Bic pronuntiat *! : Quz scriptura mihi valde utilis 
videtur, et ut puto, divinitus inspirata. At ille ideo 
addidit, ut pulo, quo id omnino sibi persuasum non 
fuisse signiflcaret. Et vero in quibusdam homiliis 
unicuique integrum ille facit in aliam, si libuerit, 
ire sententiam. Sic enim in homilia una loquitur 3*: 
$i cui tamen Scriptura illa recipienda videtur. In altera 
vero 3* ; Si cui tamen libellus ille recipiendus videtur. 

Eapropter nobilissimi quidam scriptores huno 
eumdem librum extra Canonem sacre Scripture 
ablegarunt. Prin:us inter eos annumerandus est 
Athanasius, qui de hoc libro ?* : Efs:, inquit, in 
Canone non sit. Hunc sequitur Hieronymus 38 : Non 
sunt, inquit, ἐπ Canone. Rufinus quoque 3" : Non 
sunt canonici, sed ecclesiastici. Unde ille postea as- 


C. serit veteres Patres noluisse ex his, sicut ex uno 


divine Scripture libro, testimonia proferri. Eodem 
certe sensu Eusebius ** eos in superiorum et adulte- 
rinorum numero ponit : Pro spuriis, inquit ἐν τοῖς 
νόθοις, habendi sunt Actus Pauli οἱ liber Pastoris. 
A Gelasio autem papa 39 et ab auctore Stichometriz, 
in calce Chronographiz? Nicephori Constantinopo- 
litani edite, apocryphi vocantur. Non alia denique 
mens eorum omnium, quorum Eusebius sententiam 
in huno modum refert δ : Sciendum est eum li- 
brum a nonnullis quidem in dubium revocatum, ob 
quos, δι᾽ οὖς, inter recepte auctoritatis libros censeri 
non potest. 


ARTICULUS XI. 
Quantz sint utilitatis. 


Communis Patrum, que veritati magis consona 
videtur, opinio ea est,qua illi huno librum utilissi- 
mum, atque ad hominis recens ad Christianam fl- 
dem conversi mores informandos aptissimum esse 
existimant. Id quidem Eusebius loco jam sepius 
citato sic aperte docet : Ab aliis maxime necessarius 
judicatur, iis praesertim qui primis religionis nostrae 
elementis instituendi sunt. Unde etiam in. Ecclesiis 


1? Jib, rv, Adv. haeres., c. 37. *? lib. v Hist. cap. 
39 homil. 8, ἐπ Numeros. ** homil. 1. 
a, 51 ἴῃ exposit. symb. 38 lib, 


qa 


845 


PASTOR. — PROOEMIA. 


848 


firmare huno librum ab Ecclesia, ut apocryphum et À oppleri : quod quidem nobis fusius probandum est. 


falsum,id est erroneum,supposititium et fabulosum 
rejici, quin continuo ipse falsi ab iis omnibus ar- 
gueretur, quorum testimonia ad ejusdem libri ve- 
ritatem utilitatemque probandam supra retulimus. 

Quantum vero ad Hieronymuirn, ipse eamdem li- 
bri hujus utilitatem in aliís lucubrationibus suis 
ante et post suum in Habacuc Commentarium di- 
vulgatis, predicat. Non poterat igitur omnem hunc 
librum stultitie insimulare. Et re quidem vera uni 
tantum illius loco, ubi de angelo reptilibus presi- 
dente, sermonem fieri putabat, censoris severitatis 
notam inussit. Verum ex infra dicendis non ob- 
scure demonstratur sanctum doctorem incorru- 
ptum quemdam codicem, ex quo auctoris mentem 
assequi non potuerit, fortuito incidisse. 

Ad Prosperi auctoritatem responsum est, hunc 
librum qui, teste Hieronymo, apud Latinos, pene 
ignotus erat, ipsi quoque fuisse incognitum. Nec 
absurde etiam responderi potest, Prosperum dixisse 
testimonium, non vero librum Hermae, nullius esse 
auctoritatis. Quo quidem verbo data opera ille for- 
tasse usus est, ut testimonium ex aliquo hujusce 
libri loco ἃ Collatore prolatum, nihil ad asserendam 
ejus opinionem conducere ostenderet. 


ARTICULUS XIII. 


Quam temere hi libri a quibusdam recentioribus 
contemnaatur ? 


Cum ergo tot Ecclesie Patres, et antiquissimi et 
doctissimi, utilitatem librorum Herma aperte pre- 
dicent laudibusque maximis extollant, quis recen- 


tiorum quorumdam scriptorum temeritatem casti- C 


gandam non censeat, a quibus hic liber non summo 
tantum contemptui habetur, verum etiam audacter 
repudiatur, tanquam supposilitius, el, ut. verisimile 
esi, ab haereticis depravatus, atqae haeresibus et. fa- 
bulis oppletus ? Verum enimvero argumentis neuti- 
quam spernendis jam probavimus illum Herme 
verum genuinumque esse fetum, proindeque suppo- 
sitionis temere accusari. 

Faleum autem est illum fabulis oppletum esse, 
quippe qui visiones tantum contineat, quas etiam 
non immerito plane jure ab auctore usurpatas paulo 
ante *! ostendimus. Falsum est quoque hunc librum 
ab hereticis depravatum fuisse, ut aperte colligitur 
ex variis Patrum testimoniis, ex omnibus illius par- 
tibus desumptis, que ibi prout ab eis prolata sunt, 
totidem verbis reperiuntur. Neque tamen iidem Pa- 
tres de hereticorum corruptionibus unquam con- 
questi sunt ; nec ullus poterit aliquando locus assi- 
gnari, qui ab haereticis sit depravatus. 


ARTICULUS XIV. 


Hos libros plenos non esse hxresibus, el. primo qui- 
dem circa angelum bonum εἰ malum singulis ho- 
minibus tributum. 


Faleum est denique eumdem librum heresibus 


"* De scriptor. eccles. 
9 ]ib. n Sent. 


48 lib. 1r, mandat. 6. 
41 in eumdem Sent. lib. 11. 


Bellarminus etenim et alii quidam Hermam idcirco 
erroris insimulant, quod ibi disserat 43, de duobus 
geniis, sive duobus angelis, uno bono et altero malo, 
singulis hominibus a Deo tributis... Quem errorem ex 
hoc auctore accepit Cassianus 9, et ante eum Orige- 
nes "ἢ, De hac tamen opinione sic loquitur Cassia- 
nus *5, ac 51 eam non Hermes, sed Scripture sacre 
auctoritate firmatam esse credidisset. Deinde Basi- 
lius et. Gregorius Nyssenus in eadem de duobus 
angelis, non secus atque Hermas et Origenes, sunt 
opinione. Magister vero sententiarum *5 de illa tan- 
quam nullomodo improbabili disputat. Estius *', 
porro id incertum esse asserit. Heo igitur opinio 
immerito ab aliis nonnullis tanquam noxius error 


B rejicitur. Qui plura de hac queestione scire voluerit, 


adeat, si lubet, Gazeum in citatum Cassiani locum, 
et in ejusdem Collat. 13, cap. 12; Maldonat. in cap. 
18; Matt. Huet, lib. i1 Origenian., quest. 5, S 30 et 
sequent. 

Nec pretermittendum est quosdam autumasse 
hanc opinionem, magis ad fabulas falsarum reli- 
gionum perlinere, quam solidum ín doctrina Christia- 
na habere fundamentum. Sed cui credibile flet Her- 
mam a paganis potius quam ab apostolicis viris, 
sibi cosvis, illam accepisse? Si ex Ambrosii alio- 
rumque, de quibus alibi disputandi locus dabitur, 
quorumdam doctissimorum Patrum principiis argu- 
mentemur, dicendum est e contrario paganos ab 
auctorum nostrorum fontibus omnia hausisse 
hujuscemodi doctrine dogmata. 

ARTICULUS XV. 
Hos libros non favere Novatianis. 

Secundus error cujus Hermas arguitur majoris 
profecto est momenti. Aiunt enim eum disseruisse 
de unica panilentia secundum errores Novatianorum, 
quibus hic liber omnino favere videtur. Sed hio mi- 
rari subit quam diversum quandoque docti homines 
de re una atque eadem, nec plane obscura, judi- 
cium ferant. Tertullianus enim Berme opinionem 
Novatianis e diametro oppositam attribuit. Is quippe 
cum Montanistarum,eadem cum Novatianis de unica 
penitentia sentientium,errorem amplexatus fuisset, 
nihil aliud Catholicis Herme auctoritatem ipsi obji- 
cientibus respondet, quam illum ejusdem cum eis 
indulgentioris esse sententie et opinionis : Cederem, 


D inquit *, tibi, si scriptura Pastoris, que sola, mz- 


chos amat, meruissel... adultera et ipsa, et inde pa- 
trona sociorum. Verumtamen utrique a veritate ex 
equo aberrant. Et Tertullianus quidem qui tradit 
Hermam, eo quod nec Montanista neo Novatianus 
esset, lenioris remissiorisque fuisse opinionis ; alii 
vero qui illum in severiorem et durissimam Nova- 
tianorum haresim pedibus ivisse asserunt. Hos et- 
enim plane falsos esse inde profecto evincitur, quod 
Hermas suis in libris eo precipue collineet ut pec- 


^ Qollat. vi, c. 27. In μα. m, 12, 
48 Jib. De pudicit., cap. 10. | 


PASTOR. — PROCEMIA. 


sensu non intelligatur,cujus saltem quaedam partes À ventur: figuram esse declarat. Quamobrem cum 


alio sensu explicari non possunt? An vero genuinus 
hic sit verborum Herme sensus, sicut asserere om- 
nino non audemus, ita nec illius profecto repugna- 
bimus explicationi, qui ea litterali sensu, ab omni 
errore alieno, poterit interpretari. 


ARTICULUS XX. 
Utrum Hegrin sit nomen angeli. 

Alius auctoris nostri locus obscurus et difficilis 
ibi occurrit, ubi ille narrat se, cum in belluam 
immanem incidisset, ab una virgine, que figura 
Ecclesie erat, audivisse : Misit Dominus angelum 
suum super beslias, cui nomen est Hegrin, et. obtu- 
ravit os ejus, ne dilaniaret te. Autumant enim non- 
nulli Hieronymum sibi in animum induxisse ?* ITe- 


illic adjecit, angelum esse super bestiam, id est 
super fressuram superventuram, nihil aliud sibl vo- 
luit ?*, nisi eumdem angelum a Deo esso preposi- 
tum, ut Christianos adversus imminentem tyran- 
norum persecutionem defenderet ac tueretur. 


ARTICULUS XXI. 
Num angeli omnia creaverint. 

Tertius Herme loous qui enodatione aliqua indi- 
get, ad omnes angelos spectat. Cum enim ille dixis- 
set angelos inter creaturas primos esse quos Deus 
creaverit, tum subjungit 19: Hi sunt angeli qui 
primo constituti. sunt, quibus tradidit Dominus uni- 
versam creaturam suam struendi, aedificandi et do- 
minandi creatura illius. Pro verbo autem síruendi, 


grin nomen esse angeli, quod quidem ipsi adeo p in codice Sancti Germani a Pratis, ab annis 800 


ridiculum fatuumque visum est, ut hoc elogio au- 
ctoris nostri librum notaverit : Liber ille apocryphus 
stultittie  condemnandus est, in quo scriptum est 
quemdam angelum nomine Tyri przesse replilibus. 
Alii tamen illud ab Hieronymi mente ita abhorrere 
putaverunt, ut illum de quodam libro apocrypho 
ἃς deperdito ista scripsisse tradiderint. Et re qui- 
dem ipsa quid in his verbis deprehenditur quod 
δἰ {τῶ argui possit? Num ideo quia eo loquendi 
modo angelum reptilibus preesse affirmatur ? Ve- 
rum id docent cum antiqui Patres, inprimisque 
Origenes pluribus in locis "5, tum doctores scho- 
lastici post divum Thomam *5, qui ait: Unaquzque 
res visibilis in hoc mundo habet potestatem angeli- 
cam sibi przpositam. Num autem ideo quia ange- 
lum nomine Tyri appellaverit ? Si res ita se habeat, 
vel erratum est in operum Hieronymi editionibus, 
vel ipse manuscripto codice corrupto usus est : in 
aliis siquidem omnibus ac in editis legimus Hegrin. 
Cotelerius itaque omnes animi nervos in eo con- 
tendit, αἱ investiget et perscrutetur cur angelus 
Hegrin vocetur. Sed postquam diu multumque la- 
boravit, tandem ingenue fatetur, absque melioribus 
codicibus viz aliquid certi posse proferri. Ditissima 
vero illustrissimi Colberti bibliotheca unum non 
vetuste quidem manus, quippe qui 300 annos non 
superet, suppeditavit nobis codicem, qui veram 
quam Cotelerius frustra quesierat lectionem, unius 
litterule immutatione exhibere videtur. Sic enim in 
eo legimus : Misit Dominus angelum suum super 


descripto, nec non in Colbertino supra citato voz 
creandi exhibetur. Que quidem lectio, si vera sit, 
videtur Hermas in eum impingere errorem, quem 
antiquissimi heretici & Platone atque Philone Ju- 
deo hauserunt, angelos primos omnium a Deo crea. 
ios, ab eoque accepisse cmtera omnia deinceps 
creandi potestatem. Verum Hermas ab hoc errore 
non difficulter quidem eximitur. Primo enim codi- ἢ 
ces qui verbum creandi representant, aliud, scilicet 
potestatem, vel aliquod simile omiserunt. Qua& ergo 
oscitantia amanuenses illud verbum pretermíise- 
runt, eadem etiam aliud potuerunt immutare. 
Deinde vero etiamsi Hermas voce creandi usus sit, 
eam tamen non strictiori acceptione pro creatures, 
ut loquuntur scholastici, ex nihilo productione, sed 
latiori atque Latinis auctoribus magis usitata, pro 
simplici productione et institutione, &b illo usur- 
patam fuisse dicendum est. Nec ulli hoo mirum 
videri debet, cum eodem sensu Ambrosius dixe- 
rit *? : Quod autem et factum est, idem est et crea- 
tum. Quod sane multis aliis exemplis facile posset 
probari. 
ARTICULUS XXII. 

Qui doctores et presides ministeriorum dicantur. 

Non deerunt fortasse quibus salebrosa videbuntur 
de sacris Ecclesie ministris hec scriptoris nostri 
verba *! : J;píscopi, et doctores, et ministri... episco- 
patum gesserunt, docuerunt οἱ ministraverunt. Libro 
autem tertio ** : Tales sunt qui crediderunt quidam 
episcopi, id est. prgsides Ecciesiarum... Et deínde 


bestiam, cujus nomen est. Hegrín. Hinc enim Hegrín [) qui prasides sunt mínisteriorum, quí inopes et víduas 


non angeli, sed bestie nomen esse colligimus. Cur 
autem Hermas illam ita vocaverit, recte forsitan 
conjicies, si attendas vocem Hegrin idem esse ac 
Grece ἄγριος, id. est immitis, ferox, vel fera, et 
bestia ; ac probabile proinde videri Hermam allu- 
sisse ad hec Psalmiste verba : Singularis ferus 
(μονιὸς ἄγρ'ος) depastus est eam "', scilicet vineam. 
Ile quippe ibidem banc bestiam pressurz super- 


16 lib. 1 Comment in Habac. 
Jerem. cap. xu. 7611 part., q. 120, art. 1 a4 
vision. 3. *9* lib. πὶ De fid. cap. 21, 8 82, 5: 


75 homil. 14 ἱπ Nur-— 


prolexerunt, et castam perpetuo conversationem ha- 
buerunt. Qui enim sínt illi doctores et. prassídes míi- 
nisleriorum, non cuivis statim occurret. Verum htec 
planiora flent, si id quod a nemine vocatur in du- 
bium, observetur, diaconos a sanctís Patribus solo 
ministrorum norníne passim appellari. Hinc quippe 
colligitur doctores, qui episcopos inter et ministros 
medii collocantur, non ullos procul dubio esse 


xin ; hom. Z3 ín Josue, cap. xvin ; homil, 6 ἐπ 
xxix, 14, 7* lib. gi, vision. 3. "* lib. eod., 
" Jib, i1, simil, 9. 


861 


PASTOR. — PROOEMIA. 


nuper, quicunque Hermes Pastorem judicavere cóv- A Certe multo plura apud Barnabam et in Constitu 


ταγμὰ non quidem canonicum, sed ecclesiasticum, 
ac optima note, et propugnaculum fidei catholicae 
&dversus Montani duritiam ; ad hec fetum Hermae, 
apostolici illius viri (nulla quippe ratio contrarium 
evincit,) quem Paulus in fine Epistole ad Romanos 
salutari jubet. Nam qui Hermetem seu Hermem in 
illus locum substituunt, aut utrumque confun- 
dunt, decepti videntur a fabula Libri pontificalis, 
ubi ad similitudinem Herma fingitur quidam Her- 
mes, Pii pape primi frater, scriptor libri quo 
continebatur Mandatum angeli, visi in habitu pa- 
storis, de Paschate die Dominica celebrando. Quod 
commentum multi amplexi sunt, precipueque ne- 
scio quis poeta sub honesto Tertulliani nomine 
latens I. 11 adversus Marcionem, in fine ; item epi- 
stolarum pape Pii fabricator, epist. 1: Beda, Ado, 
alii, in Chronicis, in Martyrologiis ; nec non auctor 
Catalogi pontificum romanorum, ab Egidio Buche- 
rio in Commentario ad Victorii Canonem Paschalem 
editus,qui forsan ex pseudo-Damaso debet emendari. 
Sed et facile fuit librariis, Hermam mutare in Her- 
mem,et Hermem vice versa in Hermam.Sicque fortas- 
gis apud Magistrum Sententiarum, lib. iv, dist, 35, 
n. 5, ex Herma factus fuerit Hermes : similiterque 
in Rufiniana Origenis interpretatione, lib. 1 De 
principiis, cap. 3, et lib. iv, cap. 2. Postremo sane 
loco caput primum Philocaliz Hermam ostendit. 
Et contra forte predictus poeta Hermes scripserat, 
non [fermas ; nisi 81, quem errorem errasse videtur 
pseudo-Pius, Hermem et Hermam pro uno eodem- 


que habuerit. Nec dissimili, quamvis alia depra- C 


vatione editiones S. Hieronymi libro De nominibus 
Hebraicis, capite de Epistola ad Romanos, exhi- 
bent, Ermon, anathematizantes marorem ; cum et 
res ipsa, et capita de Numeris, de Actis apostolo- 
rum, Ermen reponendum persuadeant ; tametsi Er- 
mon quoque eodem sensu exponatur in capitibus 
de Deuteronomio, de Jesu Nave (ubi perperam 
Emon apparet) et de Psalterio. 


Jam vero ex Rufini ad Symbolum verbis obscurio- 
ribus nascitur questio. Que si ita distinguantur, 
Libellus qui dicutur Pastoris sive Hermatis, qui ap- 
pel'atur Duz Viz vel Judicium Petri ; unus no- 
Bter liber quatuor geret nomina, Pastor, Hermas, 
Due Vie, Judicium Petri. Sin autem ubi virgula 


tionibus apostolorum, hoo denominationis iis scri- 
ptis non dedere. 4. Aperte B. Hieronymus in cata- 
logo Judicium Petri distinguit ab Herme Pastore : 
de primo enim disserit in Petro, de secundo in 
Herma. Atque hac ad Rufinum. 

Ex Origenis autem verbis, lib. 1v De principiis, 
cap. 2, in Philocal cap. 1, p. 22: Διὰ τοῦτο 
ἡμεῖς xal τὸ ἐν τῷ ὑπό τινων καταφρονουμένῳ βι- 
ὀλίῳ τῷ Ποιμένι, περὶ τοῦ προστάσσεσθαι τὸν 'Ep- 
μᾶν δύο γράψαι βιδλία, καὶ μετὰ ταῦτα αὐτὸν ἀναγ- 
γέλλειν τοῖς πρεσδυτέροις τῆς "ExxAncíac ἃ μεμάθη- 
xtv ὑπὸ τοῦ Πνεύματος, οὕτω διηγούμεθα. Hoc est, 
Ideo nos et illud in. Pastore, libro qui a quibusdam 
contemnitur, cum jubetur Hermas duos libros scri- 


p bere, ipseque postea annuntiare senioribus Ecclesise 


ea qu a Spiritu didicerat, sic exponimus. Ex hoo, 
inquam, sermone conjecerunt viri docti Pastorem 
commentariis ab Origene fuisse illustratum. Quan- 
quam loquitur duntaxat de presenti expositione, 
quam nempe eodem loci post Hermes testimonium 
statim subjungit. Est et alius error nonnullorum 
adeo crassus, ut nec refutationis indigeat. Dicunt 
ab Hieronymo, in Prologo galeato, per Pastorem 
non intelligi librum Herme, sed tertium Macha- 
baorum, contorta et longe petita utentes dedu- 
ctione ἀπὸ τῆς παστάδος Sive παστίδος. Cum ex 
aliis Hieronymi ceterorumque locis res manife- 
stissime pateat. 


Denique, cujus habemus animadversiones multas 
ad nostrum auctorem, Barthius, cum passim labi- 
tur, tum contra antiquam eam versionem quatuor 
committit. Prius, appellando rusticam, semibarba- 
ram, semiveterem : quod neutiquam est. Alterum, 
temere et absque ulla ratione, imo contra omnem 
rationem, affirmando, epitomen magis esse quam 
interpretationem. At aliter rem se habere liquet 
ex convenientia textuum & veteribus prolatorum. 
Equidem videntur ista citari ex Pastore a Clemente 
Strom. ui, pag. 384: Προηγεῖται μὲν πίστις, φόδος 
δὲ οἰχοδομεῖ, τελειοῖ δὲ dj ἀγάπη. Praecedit quidem 
fides timor vero «οαϊβοαί, perficit autem. charitas ; 
qua ibi non inveniuntur; verum Clementis sunt, 
sua Hermaicis interserentis. Tertium commissum, 
quando futilibus conjecturis hariolatur, scriptam 
fuisse post Hieronymi tempora, et ab Anastasio 


conspicitur, major distinctio ponatur, duo puncta D Bibliothecario. Esto, concedamus barbariem ubi- 


vel punctum cum virgula, duo constituentur libri 
binomines, alter Pastoris, sive Hermatis, alter Due 
Vie vel Judicium Petri. Equidem nullus dubito, 
quin diversa volumina exstiterint : suspicor magis 
ἃ Ruffino scriptum, Libellus qui dicitur Pastoris sive 
Hermatis ; quique appellatur Due Viz vel Judicium 
Petri. Rationes, cur opera non confundam, hec 
gunt: 1. De uno libello sic locutus fuisset : Qui di- 
citur Pastoris, sive Hermatis, sive Dus Viz, vel Ju- 
dicium Petri. 2. In toto Pastore ne verbum quidem 
de Petro. 3. Pauciora de duabus viis profert initio 
mandati sexti, quam ut inde nomen 


que redolere: num eadem de causa antiquissimam 
]renei interpretationem — Anastasio ascribemus? 
Sed Hieronymus testatur plerisque sui temporis ' 
Latinis Herme volumen Ignorari ! Quid inde? At 
multo antea plebi Africane notissimum exstitit ; 
utpote ex cujus lectione mos invaluerat assignata 
oratione assidendi, ut verbis utar Tertulliani. At 
a Latinis catholicis, tempore Zephyrini ac ejusdem 
Tertulliani, δὰ jugulandam Montani impietatem ad 
hibebatur. Sane ante Anastasium ab Hieronymo, 
Rufino, Cassiano, Gelasio, Beda et Walfrido Strabo, 

tinis scriptoribus, memoratur. Án naeasaa aet. 


869 


PASTOR. — PROOEMIA. 


810 


simum eos scriptores insuper habuisse; adeoque A sisse perhibetur Hermas sub Clementis pontifica- 


haud nominatim laudasse, quod vel illos nullius 
esse auctoritatis censuerit, vel immerito nulloque 
rationum pondere ab iisdem fuisse rejectum eccle- 
siasticum librum agnoverit. Nisi malis conjicere, 
hujusmodi scriptores Origeni memoratos eapropter 
Pastorem contemptui habuisse, quod contra non- 
nullos disceptarent, qui ex eo velut in canonem 
Scripturarum recepto testimonia depromerent,qui- 
bus fides fuerit omnino adhibenda. 

Quo etiam sensu fortasse accipiendus Prosper, 
Collatori Hermae auctoritatem  objicienti, ejus te- 
slimonium nullius esse. auctoritatis respondens 33. 
Vel potius dicendum cum aliis, Prosperum propte- 
rea Pastoris auctoritatem  detrectasse, quod illum 
penitus ignorarit : siquidem, Hieronymo teste "Ὁ, 
liber Herme apud Latinos pene ignotus erat. Neque 
vero 80 re conjecerint qui putarint. Prosperum 
considerate dixisse nullius esse auctoritatis testimo- 
nium quod disputationi suz de libello Pastoris Colla- 
tor inseruit; non quod S. Pater Hermae librum 
prorsus rejecerit, sed quod testimonium ex eodem 
libro a Collatore in medium prolatum, nihil ad ejus 
opinionem astruendam conferre perspexerit. Virum 
doctissimum consule *!. 

Ceterum cum Eusebius, Hieronymus, Gelasius 
in Decreto, auctor Stichometriz, Nicephoro CP. at- 
tribute, aliique Ecclesi: scriptores,apocryphos in- 
ter et nothos libros Pastorem recensent, eorum 
sententia non ita est accipienda, perinde ac si es- 
set noxie doctrine vel falsi nominis opus; sed 


quod ab Ecclesia extra Canonem positum agnosce- C 


retur, ut viri docti jamdudum monuerunt,nosque 

superius attigimus. At de his hactenus : nunc alio 

excurrat oratio. 

Cap. IV. Quo tempore scripserit Hermas, disquiri- 
ur. 

Jam vero, ut ad tempus inquirendum quo scerip- 
serit Hermas animum convertamus, illud quidem 
non adeo exploratum habemus, ut certam ejus no- 
tam figere sit in promptu. Verumtamen si . quis 
ejus Pastorem rimetur attentius, nonnulla fortasse 
haud spernenda indicia deprehendet,unde opuscu- 
lum istud litteris consignatum ante Hierosolymo- 
rum excidium, sive circa Chrisli annum 70 merito 
existimet. Hanc sane sententiam sunt secuti com- 
plures viri eruditi,Dod wellus ** in primis,Millius 55, 
Caveus ὁ", Baraterius 5, atque ut alios preterea- 
mus, V. C. Fontaninus *5; qui tamen, sui oblitus, 
deinceps Hermam ecclesiasticum saculi i1 scripto- 
rem appellat. Quod quidem judicium hisce ratio- 
num momentis innititur: Primum neuipe scrip- 


tu*'; quem, stante adhuc templo, suam misisse 
priorem ad Corinthios Epistolam superius osten- 
dimus **. Deinde persecutionem Neronianam res- 
picere videtur auctor, dum eorum meminit *? qui 
jam meruerunt. Deum, et passi sunt. causa nominis 
ejus feras bestias, flagella, carceres, cruces. Eam- 
demque persecutionem iterum memorat, dum se 
illam effugisse paulo post profitetur his verhis 99, 
Occurrit mihi talis bestia, que possit. populum con- 
sumere; sed,virtute Dei et singulari ejus misericordia, 
evasi illam. Et rursus : Magnam, inquit, tribulatio- 
nem e[fugisli propler fidem tuam, et qui talem bes- 
liam non dubitasti. Neronem scilicet bestiam vocat, 
ab Apostolo edoctus, cui leo dicitur idem tyran- 


p Pus. ubi ait 5! : Dominus autem mihi astitit, et con- 


[ortaviL me : et. liberatus sum de ore leunis. Ita Pa- 
ires et interpretes passim. De hac autem persecu- 
tione fuisse locutum Hermam tum hic, tum etiam 
alibi 9, vix ea dubitare sinunt que superius in 
eamdem sententiam edieseruimus 9. Denique pres- 
sur? superventurz mentionem injicit vir apostoli- 
cus *: qua phrasi θλίψιν illam μεγάλην et ὀργὴν 
μέλλουσαν, toties in Novo Testamento predictas, 
excidium nimirum Hierosolymorum, respezxerit. 
Qua de re pluribus loco modo citato satis erudite 
Dodwellus. 

Cap. V. Quid opere in ejus Pastorem nunc denuo 

evulgatum impensum. 

Permulte quidem circumferuntur Pastoris edi- 
tiones, ex quo primum opus illud anno 1513 Pari- 
siis evulgavit Jacobus Faber. Nos vero ex illis po- 
tissimum que prodierunt ab anno 1072 subsidia 
nobis comparavimus, quibus exactior nitidiorque, 
ut par erat, nostra prodiret. Et primum quidem 
Greca quantacunque supersunt, in eam compor- 
tanda existimavimus, licet secus senserit editor 
Oxoniensis. Que vero Greci textus lacinie longe 
prolixiores ad libros Hermee τὶ et 111 pertinent, eas 
demum ex Doctrina ad Anliochum ducem prestantis 
Athanasianorum editionis Montfauconiane mu- 
tuati sumus, haud rati cum Clerico et Russelio 
Fabricium sequi : ea namque inde primus ipse de- 
ecribens, ita duxit alicubi conformanda, ut veteri 
interpreti magis cohererent; quod suis locis ad- 
notandum curavimus. Aliquot insuper Pastoris fra- 


] gmenta in eodem pseudo-Athanasii opere detexi- 


mus, que tum cl. editorem, tum alios etiam ip- 
sum secutos, fugerunt, ut in notis subjectis mo- 
nuimus. 

Haud minori studio antiquam versionem recen- 
suimus, sedulo collatis variis lectionibus,quas Co- 


39 Prosp., :ib. contr. Collat., cap. 30. 40 Hieron., lib. De vir. illustr., cap. 10. *! Farlat., Illyric. sacr. 
tom. I, pag. 400 ** Dodw. in Dissert. singul., cap. 11, ὃ 5, ad Pears. postum. pag. 158, et in addend. 


ad Dissert. Iren., pag. 


158. 45 Mill. Prolegum, ad Nov. Test., n. 143. 


Cav. Hist. litter., torc. 1, p. 31. 


45 Barat. Disquis. chron., cap. 3, à PPS: 39. 6 Fontan. Hist. litter. Aquil., lib. 11, cap. 1, pag. 64, 93. 
. id 


41 Herm. Past. lib. 1, vis. 11, cap. 
t. I. ** Herm. Past., lib. r, vis. im, cap. 1 et 2. 9 


Past.,lib. iu, simil. vi, cap. 3. 9. Prolegom. cap. 1, sect. 1, $89, ** 


e Prole 


g: ad S. Clementem Romanum, hujusce Patrologia 


ibid., vis. tv, ap 2, δι Ir Tim. iv, 17. * Herm, 
erm. ibid. lib. 1, vis. 1v, cap. 2, 


811 


PASTOR. — PROJEMIA. 


818 


et magis distinctam solutionem continent.Nimirum A peccata expianda pertulit. Ipse enim viam vitz, 


distinguit rursus Pastor inter Spiritum sanotum seu 
τὴν θείαν in Christo φύσιν et Christi corpus seu 
naturam humanam ; ac servilem conditionem, in 
qua Filium Dei in similitudine posuerat,ad carnem, 
seu naturam istam humanam duntaxat referendam 
esse, disertis verbis docet. Postquam enim de Spi- 
ritu isto locutus fuerat, qui infusus est omnium pri- 
mus in corpore, in quo inhabitaret. Deus, mox hec 
subjungit : Hoc ergo corpus in quo inductus est. Spi- 
rilus sanctus, servivit 1lli Spiritui, recte in modestia 
ambulas et caste, neque omnino maculavit Spiritum 
illum. Cum igitur corpusillud paruisset omni tempore 
Spiritui sancto recte atque caste,ac laborassel cum eo, 
nec succubuisset in. ommi tempore, fatigatum corpus 
illud serviliter conversatum est, sed fortiter cum Spiritu 
sancto comprobatum, Deo receptum est (alludere vi- 
detur ad verba Pauli I Timoth. cap. ii, ν. 16, ἐδι- 
καιώθη ἐν πνεύματι, καὶ ἀνελήφθη ἐν 9óEn),in quibus 
verbis liquido apparet, Pastorem loqui de corpore 
seu natura Christi humana,deque eo tantum corpore 
affirmare, quod serviliter conversatum fuerit ; quod- 
que post, ac propter peractam in terris servitutem 
istam cum Spiritu sancto seu τῷ Λόγῳ in quo sub- 
sisteret, comprobatum Deo, fuerit receptum, hoc est, 
ad dextram divine majestatis evectum £n eacel- 
sissimis. Hinc Pastor Christi hominis exaltationem 
adumbraverat in similitudine per servum, quem 
Dominus fundi, hoc est Deus Pater, propter opus 
bonum quod prestiterat, Filio suo coharedem vo- 
luit facere.Nempe per servum intelligit corpus,seu 


humanam Christi naturam ; per Filium vero τὴν C 


θείαν in Christo φύσιν divinam naturam, ut lecto- 
rem jam plus semel monuimus. Tunc igitur servus 
Filio coheres factus est, cum corpus seu humana 
natura Jesu Christi post resurrectionem ad dex- 
tram Dei collocata, ejusdem glorie atque honoris, 
pro captu suo socia fuerit, particepsque facta,quem 
honorem Filius Dei seu ó Aóyoc, etiam ante hunc 
mundum conditum, apud Patrem suum possi- 
deret. 

Genuinam hic me Pastoris sententiam exhibuisse, 
facile perspiciet,quisquis similitudinem illam quin- 
tam Herme cum cura aliqua legerit. Ex his vero 
omnibus tandem manifestissimum est,docuisse Pa- 
storem Filium Dei, qua Dei Filius et Deus est,servi 


rationem etiam respectu Dei Patris neutiquam ha- ἢ 


bere,neque habuisse unquam ; neque aliter servum 
Dei aliquando fuisse, quam propter incarnationis 
dispensationem, quam ultro suscepit. Hactenus de 
Jesu Christi natura divina. Sed humanam insuper 
Pastor in Christo tradidit naturam,secundum quam 
servo comparatus (25) Filius Dei et. erumnis mul- 
tis obnoxius fuit, malaque plurima ad hominum 


25) Hermas, lib. i1, simil. v, c. 5 et 6. 

26) Idem, eodem libro similitud. 1x, cap. 12. 

27) Idem, ibid., cap. 16. 

28) Agnoscit simul hic Pastor peccatum origi- 
nale. Nonnulla tamen difficilia et obsoura tum hio 


data lege, quam a Patre acceperat, nobis ostendit ; 
atque ideo in redemptos omnes regnat,potestate in eos 
a Patre sibi concessa. 

Validius nihil tradi potest iis, qux Pastor in eo- 
dem Similitudinum libro docet quoad absolutam 
necessitatem, in qua versamur, mediationis Jesu 
Christi ad eternam salutem consequendam.Perspi- 
cue declarat, neminem intrare posse in regnum 
Dei, nisi acceperit nomen Filii Dei (26). Explicat 
gravissimam hanc veritatem paritate alicujus urbis 
muro cincte, que unica donatur porta, per quem 
necessario ille transeat oportet, qui velit urbem 
ingredi. Porta vero addit Pastor post quatuor vel 
quinque lineas, Filius Dei est, qui solus est accessus 
ad Deum, Aliter ergo nemo intrabit ad Deum, nisi per 
Filium ejus. JEterna igitur salus obtineri nequit 
absque fide in Jesum Christum. 

SIII. De Baptismo, penitentia, ordine ac matrimonio. 

Ex absoluta necessitate mediationis Salvatoris 
ad eternam salutem consequendam,aliam fidei ve- 
ritatem deducit Pastor,que ab illa naturaliter fluit, 
scilicet necessitatem baptismi, ejusque miram effi- 
cacitatem. Antequam enim ait ille (27), accipiat 
homo nomen filii Dei, morti destinatus | est : at ubi 
accepit illud sigillum, liberatur α morte,et. traditur 
vitz. Illua autem sigillum aqua est, in quam descen- 
dunt homines morti obligati, ascendunt vero vit as- 
signati (28). Pulchrior fortasse non adinvenitur : 
textus ad necessitatem baptismi,ejusque miram ef- 
ficaciam comprobandam. Pastor tam vehementer 
88 sententie insistit, ut contendat justos etiam 
qui ante incarnationem decesserunt, non potuisse 
in regnum Dei intrare, nisi divino hoc sacramento 
signati essent. Necesse esi, ait ille, loquens de pa- 
triarchis, prophetis ac justis ante Salvatoris adven- 
tum viventibus, ut per aquam habeant ascendere, ut 
requiescant : non. polerant. enim aliter in regnum 
Dei intrare, quam ut deponerent mortalitatem prioris 
vitz. Addit insuper, veteres istos sigillo Filii Dei 
signatos fuisse, et ita intrasse regnum Dei : ilii igi- 
tur defuncti sigillo Filii Dei signati sunt, et intrave- 
runt in regnum Dei ; deinde, apostolos et doctores 
Ecclesie,post eorum mortem his predicasse Evan- 
gelium Jesu Christi, et dedisse eis baptismum,qui 
solus deerat, ut essent beati : Quoniam hi apostoli 
.. . .C€um defuncti essent, przdicaverunt. his qui 
ante obierant, et ipsi dederunt eis signum illud. . . . 
tantummodo hoc sigillum defuerat eis. Singularis 
sane hec esset opinio, si Pastor vellet hic intelligi 
de baptismo aque puto autem ego cum Cl. Fleu- 
rio (29), sermonem hic 6üeri de gratia baptismi, 
imo potius sicuti optime advertit. Cl. Cotolerius (30) 
de baptismo metaphorico, et omnino spiritali, pro- 


tum alibi inspergit,que benignam interpretationem 
postulant, ut ab errore vindicentur. 

(29) Hist. eccles., tom. I, lib. II, $ 46, 

(30) Tom. I. Operum SS. PP. apostol., p. 117. 


est, quemadmodum ipse alio loco fatetur (54). An- A quarum prima est, apostoio8 post mortem Jesu 


gelum quoque Hermas noster commemorat, qui 
terribili cuidam bellue preerat,quam per somnium 
viderat, atque Hegrin appellat (55). En ipsius Pa- 
Sloris verba : Misit Dominus angelum suum, qui est 
super bestias : cui nomen est Hegrin, et obturavit os 
ejus, ne te dilaniaret, etc. Viri docti circa vexatum 
hunc locum diversa sunt commenti. Celeberrimus 
Nourrius eum restituendum putat ex codice Colber- 
tino,qui sic habet : « Misit Dominus angelum suum 
super bestiam, cujus nomen est Hegrin (56).» Suspi- 
catus jam fuerat doctissimus Cotelerius, llermam 
Grece hoc fere modo scripsisse : Ἔπεμψε Κύριος 
ἄγγελον αὐτοῦ, ὃς ἐστιν ἐπὶ θηρίον, ᾧ ὄνομα Αγριον. 
Quam in sententiam recitat illud psalmi Lxxix, 
v. 14 : Ἐλυμήνατο αὐτὴν σῦς ἐχ δρυμοῦ, xai μο- 
νιὸς ἄγριος χατενελήσατο αὐτήν. Devasiavit eam aper 
de silva, et singularis ferus depastus est eam 9!*, 
cui quidem conjecture contextus favere videtur(57). 
Siquidem hanc bestiam prassura supeventurz figu- 
ram esse mox ibidem stylo apocalyptico declarat 
Hermas. Ut proinde cum paulo ante scripserit, a 
Domino super bestiam angelum missum fuisse, 
ipsius sententia de angelo a Deo in auxilium Chri- 
stianorum misso sit accipienda, qui eos in pres- 
gura superventura, seu imminente persecutione 80- 
laretur atque foveret. Cl. Cotelerius inde enatam 
conjicit vocem Hegrin, quod in Herme textu com- 
pendiosa scriptura exstaret £ypv,y, cujus postrema 
littere. inferiore parte exese, putarit vetus inter- 
pres legendum ἔγρην; hujus lectionis vim haud qua- 


quam assecutus, litteris Latinis vocem Grecam C 


reddiderit Hegrim : cum tamen legendum fuisset 
ἐγρήγορος, ac vertendum vigil, ex Danielis capite 
quarto ubi ἐγρηγόρου, seu vigélis ministerio Baby- 
lonie rex ad bestias amandatus legitur : quo forte 
apostolicus scriptor respexerit. liactenus cl. Gal- 
landius ex Nourrio atque Cotelerio. Ad hunc vexa- 
tum Herme locum respexisse Hieronymum 1. 1 ἐπ 
Habacuc 1, 14, nonnullis visum. Licet alii viri docti 
aliter senserint. 

Hisce addimus alias insuper Herme opiniones : 

561" Pgal, rxxix, 14. 5? I Petr. ri, 19. 


(54) Idem. 1. 11, mand. vir, c. 1 Incusant nonnulli 
hanc de bono et malo cujusvis hominis angelo sen- 
tentiam ; eam tamen non solum Origenes hom. 23, 
super Josue, et homil. 1 super Ezechiel. ; S. Basilius 
Sup. cap. n1 lsaíg; S. Maximus centur. 1 charit., 
c. 91; P Joan. Chryeostom., hom. ri, sup. Ep. ad 
Coloss. ; Sed etiam 8. Gregor. Nys. in dogmatibus 
versatissimus lib. De vita Moysis tenet, ubi ait : 
« Est sermo ex majorum traditione fidem sibi vin- 
dicans, qui dicit,posteaquam natura nostra in pec- 
catum decidit, Deum hunc casum nostrum sua pro- 
videntia minime destituisse,sed angelum ex iis qui 
naturam corporis expertem sortiti sunt, adhibuisse 
ad unuscujusque tutelam vite. Ex adverso autem 
nature corruptorem pari machinatione contra niti, 
et pravo quodam ac malefico demone adjuncto hu- 
jus vite perniciem afferre. Porro hominem in am- 

orum medio constitatum,alterius propositum, al- 
terius proposito contrarium suopte momento va- 
lentius reddere. — Sapienter if vertit 


Christi doctrinam sanctis, qui ante obierant, pre- 
dicavisse, iisque baptismum contulisse, sine quo 
bona illorum opera inutilia erant (58). Hoc tamen, 
judice viro perspicacissimo (59), non de aqua, sed 
de baptismi gratia est accipiendum ; fuit enim ve- 
terum complurium opinio, apostolos mortuis pre- 
dicavisse (60), quod S. Petrus 5? de Jesu Christo 
affirmat. 

Ait preterea revelationes et visiones pro dubitan- 
tibus, et veritatem sibi traditorum disquirentibus 
esse ad infirmiorem eorum fidem confirmandam 
(61) ; mundum vero per ignem et sanguinem esse 
delendum (62). 

Postremus Pastoris locus memoratu dignus re- 
spicit modum secernendi prophetas veros a falsis. 
Hoc ut obtineatur, utrorumque vita et mores in 
examen sunt revocandi (63). Verus propheta ille est 
qui spiritu sancto repletus est; αἱ divinus iste Spiri- 
tus quietus est, humilis, recedit ab omni nequitia et 
desiderio vano hujus szculi, nemini respondet, *nler- 
rogatus, nec singulis respondet ; neque cum vult ho- 
mini loquitur Spiritus Dei, sed tunc loquitur, cum 
vult Deus. Cum ergo (loquitur semper Pastor) vene- 
rit homo, qui habet Spiritum Dei in. Ecclesiam ju- 
siorum habentium fidem Dei, et oratio fit ad Deum, 
tunc nuntius. sanclus Divinitatis implet. hominem 
illum Spiritu sancto, et loquitur in turba, sicut 
vult Deus. Λά pseudoprophelam quod, spectat, a spíi- 
ritu movelur  lrerrestri, vacuo, virtutem non habente. 
Exaltat se el vult primam cathedram habere:improbus 
est, verbosus,in deliciis conversatur,et in voluptatibus 
multis,et mercedem accipit divinationis sua (64).Hisce 
characteribus veri a pseudoprophetis discernuntur. 

ARTICULUS II. 
J9BSERVATIONES MORALES ET DISCIPLINABES. 
8 I. De penitentia, oratione, jejunio ac eleemosyna. 

Postquam Pastor Hermam de tribulationibus quas 
in domo sua patiebatur, conquerentem erudisset, 
hasce omnes temporales calamitates consectaria 
esse cum propriorum,tum alienorum peccatorum ; 
eidem ideam vere ponitentie proponit, et quinam 


cl. Ceillier, quod sine causa damnaretur Hermas, 
ac si introduxisset errorem periculi plenum, assi- 
gnando cuilibet homini et bonum angelum,et ma- 
lum.Estius quoque superMagistrum sententiarum 
qui eque huic opinioni astipulatur, asserit, quod 
&d minus hac sententia ut probabilis admittit possit, 

(55) Herme Past., l. 1, vis. 1v, c, 2. 

(56) In apparatu ad Bibl. PP. t. ], p. 65. 

(57) Quod tamen Fello doctissimo minus videtur 
admittendum. 

En Herm. Past., lib. i1, simil. 1x, num 15, 

99) Fleury tom. I, pag. 341, editionis Augu- 
stanza. 

(60) Clemens Alexand., l. 11 Strom., p. 679, et I. 
vi, pag. 638. 

(61) Herm. Past., vis. 11, c. 4. 

(62) Vision. 1v, c. 3 : Oportet sxculum hoc per 
ignem et sanguinem deperire. 

(03) Mandat. xr. 

(65) Mandat. xir, cap. 1 et 2. . 


893 PASTOR. — LIB. 1. VISIO I. 894 


Dei (86), cogitans quam magnifica et pulchra sit. Et dum ambulassem, obdormivi. Et spiritus me rapuit 
et tulit me per quemdam locum ad dexteram, per quem non poterat homo iter facere. Erat autem locus 
ille in rupibus, et abruptus (87), et invius 80 aquis. Cumque transissem locum illum, veni ad planitiem, 
et genibus positis cepi orare Dominum, et confiteri peccata mea. Et orante me, apertum est colum ; et 
video mulierem quam concupiveram, salutantem me de colo, et dicentem : Herma, ave. Et ego prospi- 
ciens illam, dico ei (88) : Domina, quid tu hic facis ? At illa respondit mihi : Recepta sum (89) huc (90) 
ut peccata tua arguam apud Dominum. Domina, inquam, num tu me argues ? Non, inquit. Sed audi 
verba, qua tibi dictura sum (91). Deus qui in colis habitat, et condidit ex nihilo ea que sunt (92), et 
multiplicavit propter sanctam Ecclesiam suam, irascitur tibi quoniam peccasti in me. Respondens dico 
ei : Domina, 8i in (e ego peccavi, ubi, aut quo in loco, aut quando tibi turpe verbum aliquod locutus 
sum ? Nonne semper te quasi dominam arbitratus sum (93) ? Nonne semper te reveritus sum velut 80- 
rorem ? Quid in me comminisceris (94) hec tam nefanda ? Tunc illa arridens mihi, ait : In corde tuo 
ascendit concupiscentia nequitia. Annon (95) videtur tibi, viro justo remn iniquam (96) esse, si ascen- 
derit in corde (97) mala concupiscentia ? Peccatum est ei, et quidem grande. Justus enim vir justa 
cogitat. Cogitante ergo illo quejusta sunt, et recte eo incedente, in calis propitium habebit Dominum 
in omni negotio suo. Qui autem nefanda cogitant in cordibus suis,mortem et captivitatem assumunt (08); 
maxime ii qui seculum hoc diligunt, et gloriantur in divitiis suis ; et qui non exspectant futura bona, 
vacuantur (09) animse eorum. Hac autem faciunt dubii (100), qui non habent spem in Domino (1), et 
contemnunt et negligunt vitam suam. Sed tu, ora ad Dominum ; et ganabit peccata tua, totiusque domus 
iue et omnium sanctorum. 


CAPUT II. 


Postquam autem locuta est verba hec, clausi sunt coli. Et ego totus eram in morore et metu, et 
dicebam intra me : Si hoc mihi peccatum ascribitur, quomodo potero salvus esse ? Aut quomodo 
exorabo Dominum pro peccatis meis abundantissimis ? Quibus (2) verbis rogabo Dominum, ut mibi 
propitius sit ἢ Heec me recogitante et discernente in corde meo ; video contra me cathedram de lanis 
candidis, sicut nix, factam magnam. Et venit mulier anus (3) in veste splendida (4), habens librum in 
manu ; et sedit sola, et salutavit me ; Herma, ave. Et ego m«astus et plorans. dixi : Domina, ave. Et 
illa dixit mihi : Quid messtus es. Herma, qui eras patiens, et modestus, et semper hilaris ? Respon- 
dens dico ei : Domina, contumelia (5) mihi objecta est a muliere optima dicente, quod peccavi in eam. 
At illa dixit mihi : Absit a servo Dei res ista. Sed forte in corde tuo ascendit illius concupiscentia (0). 
Est quidem in servis Dei talis cogitatio, peccatum inferens. Non enim debet hec cogitatio abhorrenda, 
esse in servo Dei ; neque spiritus (7) probatus, concupiscere malum opus ; et precipue Hermas qui est 
continens ab omni concupiscentia (8) scelesta, et est omni simplicitate plenus, et innocentia magna. 


CAPUT III. 


Verumtamen non causa tui irascitur Dominus ; sed propter domum tuam, que nefas admisit in Do- 
minum et in parentes suos. Et tu cum sis amator filiorum, non commonuisti domum tuam, sed dimi- 
sisti illos conversari violenter (0); propter hoc enim irascitur tibi Dominus: sed sanabit omnia (10) 


VARLE LECTIONES ET NOT/E. 


87) Hec item desunt in utroque cod. 

88) Sic ms. Lamb.: Domina mea,quid heic ἢ Prz- 
cepta sum a Domino, ut peccata tua, arguam. Domina 
nunc tu me arguis ? 

ἘΝ Ms. Carm. Praecepta, sicut modo Lamb. 

90) Deest huc in codd. S. Germ. et S. Vict. 

(91) Lamb. et Carm. incipio dicere. 

(92) Vide infra lib. 11, mand. 1. Laudat huno lo- 
cum Origenes tom. I Comment. in Joan.1, 1. Greca 
Origeniana protulimus supra inter Veterum testi- 
monia, ex edit. Cl. Huetii a precedentibus editori- 
bus Pastoris omissa. 

(93) Lamb. Num semper te ac si deam.Mox autem 
pro reveritas, Fellus exhibet veritus in sua edit. 

xon. 

94) Lamb. Quid mei commemoraris. 

95) Lamb. Aut non. 

96) Mss. Carm. et Lamb. szvam. 

. (97) Lamb. addit illius. Sic et Fellus. Et mox 
idem ms. ei equidem magnum. , 
(98) Lamb. sibi assumunt. ' 


ia Desunt ista in mss. S. Germ. et S. Vict. 


(09) Mss. Angl. vagantur. s. 

(100) Δίψυχοι. Hanc. vocem auctorem soripsi8se 
ex Clem. Alex. discimus. Vid. S. Jac. 1, 8. FELLUS. 
— Locus Alex. exstat Στρωμ. lib. 1, cap.29, pus. 
sed respicit vis. ij, cap. 4. Videsis etiam lib. r1, 
mand. ix. Eadem. quoque vox usurpatur a Cle- 
mente Romano, Epist. 1 ad Cor.. cap. 23, et Epist 
Il, cap. 11. Ceterum hunc Hermae locum illustrat 
Dod wellus in dissert. De Rom. pontif. succes., cap. 
11, S 6, pag. 160. 

1) Lamb. Deo. 

2) Lamb. pessimis ? quantis. 

3 Hieron. ín Osee vii, 9.Hermz primum videtur 
Ecclesia cano capite. 

(4) Lamb. candida. Et mox, singularis pro sola. 

(5) Mss. Angl. lascivia. : 

6) Ms. 8. Germ. ílla,0missa voce concupiscentia. 
1 M Carm. spiritu. 
8) Lamb. pollulione. 

. e&t Carm. conviolari szve. 

10) Lamh. «angvit omnia qua ante gesta. sunt in 





901 PASTOR. — LIB. 1. VISIO. Ilf. 909 


peceatis in huno diem. Et cum hiec dixisset, volebat abire. Et prooidens illi ab pedes, rogavi illam per 
Dominum, ut mihi demonstraret quod repromiserat visum. At illa rursus apprehendit manum meam, et 
erexit me,et fecit sedere super subselium ad sinistram ; et elevata virga quadam splendida, dixit mihi : 
Vides rem magnam ? Dico ei : Domina, nihil video. Ecce (75) non vides contra te turrim magnam, que 
edificatur super aquas, lapidibus quadris (76) splendidis? In quadrato enim edificabatur turris ab illis 
sex juvenibus, qui venerant cum illa. Alia autem multa millia virorum apportabant lapides, Quidam autem 
de profundo trahebant lapides; alii de terra transferebant, et porrigebant illis &ex juvenibus. Porro illi 
accipiebant, et ediflcabant. Eos autem qui de profundo extrahebantur lapides,omnes sic ponebantur (71) 
in structuram : politi enim erant, et convenientes commissure cum illis (78) lapidibus ; sicque conjunge- 
bantur alius ad alium, ita ut commissure eorum non paterent (79). Et in hunc modum apparebat (80) 
structura turris, tanquam ex uno lapide edificata. Ceteros autem lapides qui afferebantur de terra,quos- 
dam quidem rejiciebant quosdam vero adaptabant (81) in structuram. Alios excidebant, et projiciebant 
longe ἃ turri. Alii autem lapides multi circa turrim positi erant (82); et non utebantur illis ad structuram. 
Erant enim quidam ex illis scabrosi, alii autem scissuras habebant, alii vero candidi et rotundi, non 
convenientes in structuram turris. Videbam autem alios lapides projici longe a turri, et incidentes in 
viam (83),et non manentes in via, sed volvi de via in locum desertum ; alios autem in ignem incidentes, 
et ardentes ; alios cadentes secus aquam, neo posae volvi in aquam, volentibus quidem eis intrare in 
aquam. 
CAPUT ΠῚ. 

Et cum hec mihi demonstraret, volebat recedere (84). Dico ei : Domina, quid mihi prodest heo vi- 
disse, et non scire que sint hz res ἢ Respondens dixit mihi: Versutus es homo, volens scire ea que circa 
turrim sunt. Ita, inquam ,domina, aut fratribus annuntiem,et hilariores flant ; et hec audientes honorifi- 
cent Dominum cum multa gloria. Et illa ait : Audient quidem multi ; et cum audierint, quidam ex eis 
gaudebunt, quidam autem flebunt. Sed et isti (85) audientes, si poenitentiam egerint, et ipsi gaudebunt. 
Audi nunc de similitudine turris omnia heo, et hactenus mihi de revelatione molestior esse noli. Revela- 
tiones enim ist» finem habent : implete sunt enim. Sed tu non desinis in petendo revelationes,improbus 
(86) enim es. Turris quidem quam vides edificari, ego sum Ecclesia, que tibi apparui et modo et prius. 
Quodcunque igitur volueris, interroga de turri ; et revelabo tibi, ut gaudeas cum sanctis. Dico οἱ : Domina, 
quoniam me semel dignum arbitrata es ut omnia mihi reveles, revela. Ait mihi : Quodcunque oportuerit 
tibi revelari, revelabitur ; tantum ut cor tuum apud Dominum sit,et ne dubites, quodcunque videris. [n- 
terrogavi (87) illam : Quare turris sediflcata est super aquas, domina? Respondit : Dixeram tibi et prius, 
versutum te esse circa structuras diligenter inquirentem ; igitur invenies veritatem.Quare ergo super (88) 
aquas aedificatur turris, audi : Quoniam vita vestra per aquam salva facta est, et fiet 51, Fundata est 
enim verbo omnipotentis et honoriflci nominis : continetur autem (89) ab invisibili virtute Dei. 


CAPUT IV. 
Respondens dico ei. Magnifice habent se res ha. Illi autem juvenes sex qui edificant,qui sunt,domina? 
Hi (90) sunt angeli (91) Dei qui primo constituti sunt, quibus tradidit Dominus universam creaturam 
suam, struendi (92), edificandi et dominandi creature illius. Per hos enim (03) consummabitur structu- 


r& turris. Ceteri autem qui apportant (94) lapides qui sunt? Et ipsi sancti (95) angeli Domini : sed illi 
611 Petr. i1, 20, 21. 


VARLE LECTIONES ET NOTAE. 


75) Bodl. add. Ait mihi : Ecce, etc. 

76) Mss. S. Germ., Carm. et Lamb. quadratis. 
Sic et Fellus. 

wu Mss. Carm. et Lamb. ímponebant. Bodl. po- 
nebant. 

(78) Ita quatuor mss. S. Germ., Vict., Bodl. et 
Lamb. Editi, aliis. 

(79) Lamb,. Carm. et 8. Germ. parerent. Sic et 
Fellus, qui tamen legendum conjicit, paterent.Hunc 
locum describit Orig nes Philocalíss cap. vir. 

(80) Bodl. et Lamb. Et sic parebat. Ita et Fellus, 
e guo tamen ms. lectionem minus recte reddunt 
editi. 

(81) Lamb. porebant. 

(82) Sic Bodl. et Lamb. ex Fello. Editi jacebant. 
Apud Russelium invertitur lectio. Monet cl. Cote- 
lerius huc respexisse Didymum in Catena ad Job. 
viri, 17 18, p. 202. Ejus verba inter Veterum te- 
stimonia superius relata.His afflinia mox infra capp. 
6 et 7, et lib. 11, simil. 1x, capp. 6, 7, 31. 

(83) Lamb. venientes in vta. 


(84) Ms. S. Germ., Carm. et Lamb. recurrere. 
(85) Ita mss. S. Germ. Carm.et Lamb. Editi, illi. 
(86) Sic Bodl. et Lamb. Editi importunus. 

. (87) Ms.Lamb.: Revela mihi quodcunque oportuerit 
tibi revelare. Revelabitur a te, tantum ut cor tuum 
apud Dominum sit, et ne dubites quod eum videris. 
Interrogavi, etc. Laudat hunc locum Clemens Alex. 
Στρωμ, lib. 11, cap. 1, pag. 430. 

(88) Bodl , Lamb. et Carm. circa scripturas. Dils- 
genter inquierens igitur. Sic Fellus. Addit Clericus id 
ms. Lamb. ita legi : scripturas, et inquirentem. Igi- 
tur inveniens veritatem quare super, etc. 

89) Sic ms. Carm. Editi, enim. 

90) Bodl. add. Ait mthi : Hi, etc. Sic et Fellus. 

91) Addit Fellus ex Lamb. sancti. 

(92) Ms. S. Germ., Carm. et Lamb. creandi. Fel- 


lus autem : μέ struerent, edificarent et dominaren- 
tur. 


(93) bodl. et Lamb. ergo. 
te Bodl. apportabant. Fellus, deportant. 
95) Ms. 8. Germ. et Viot. et ípsi sunt sancti, 


913 PASTOR. — LIB. II, MANDATUM I. 914 





LIBER SECUNDUS 


QUI INSCRIBITUR 


MANDATA. 


PROOEMIUM. 


Cum orassem domi, et coasedissem (100) supra lectum, intravit vir quidam reverenda facie, habitu 
pastorali, pallio albo amictus (1), peram in humeris (2) et virgam in manu gestans, et salutavit me. Et 
ego resalutavi eum. Protinusque consedit juxtu me, etait mihi: Missus sum ab eo venerabili nuntio, ut 
habitem tecum reliquos dies vite tue. Et ego putabam, ipsum ad tentandum me venisse. Et dico ei: Tu 
enim quis es? Ego enim novi cui traditus sum. Ait mihi : Non cognoscis me? Non, inquam (3). Ego, in- 
quit, sum pastor ille cui traditus es. Adhuc loquente eo, figura ejus mutata est. Cumque cognovissem, 
esse eum cui traditus fueram, confusus sum, protinusque metus me subiit (4), et totua moerore confectus 
sum, quia sic ei responderam insipienter (5). Ait mihi: Noli confundi, sed virtutem concipe animo in 
mandatis meis, que daturus sum tibi. Missus sum enim, inquit, ut que vidisti superius, omnia tibi 
rursus ostendam ; precipue que ex eis utilia sunt vobis. Primum omnium, mandata (6) mea et spe- 
cies similitudinum scribe. Reliqua autem, sicut ostendero tibi, sic ea scribes. Ideo autem precipio tibi, 
primum mandata mea et similitudines scribere, ut subinde legendo facilius ea custodire possis. Soripsi 
igitur mandata et similitudines, ta ut praecepit mihi. Qua audita si custodieritis, atque in his ambula- 
veritis, et excrcueritis ea mente pura, recipietis a Domino que (7) pollicitus est vobis. Sin autem, iis 
auditis, non egeritis penitentiam, sed adhuc adjeceritis ad delicta vestra a Domino adversa recipietis. 
Hec omnia precepit mihi scribere pastor ille, nuntius poenitentia. 


MANDATUM 1. 
De fide in unum Deum. 


CAPUT UNICUM. 


(8) Πρῶτον πάντων πίστευσον, ὅτι εἴς ἐστιν ὁ 
Θεὸς, ὁ τὰ πάντα χτίσας χαὶ χαταρτίσας, χαὶ ποιή- 
σας ἐχ τοῦ μὴ ὄντος εἷς τὸ εἶναι τὰ πάντα. 


Primum omnium, crede quod unus est Deus qui 
omnia creavit et consummavit, et ex, nihilo omnia 
fecit. 


(9) Ipse capax universorum, solus immensus est. Qui nec verbo definiri, nec mente concipi potest. 
Crede igitur in eum, et time eum, et timens habe abstinentiam. Hzc custodi, et abjice abs te omnem 


VARIZE LECTIONES ET NOT &. 


(400) Mss. Carm. cum sedissem. Notat hunc lo- 
cum Tertullianus lib. De orat., cap. 12. 

1) Lamb. dignitosam faciem.... pallium album. 

2) Lamb. Àumerum. 

3) Lamb. Nequaquam Fellus: Non, inquam. 
Ait : Ego, etc. 

(4) Bodl. confusus sum protimus, melusque in me 
intravit. 

9) Bodl. et Lamb. nequiter et insipienter. 

6) Lamb. omnia Mandata. 

7) Bodl. et Lamb. quacunque. 

(8) Greca ista desumpta sunt ex S. Athanasii 
lib. De decret. Nic. syn., num. 4, tom. 1, pag. 211, 
edit,BB, qui et illa exhibet lib. De incarn. num. 3, 
tom. I, p^. 49, et in Epist. ad episc. Afric?) num. 
5 tom. Ii, pag. 895. Eadem recitat Eusebius Hist. 
Eccl. lib. v, cap. 8, demptis ultimis verbis, xai 
ποιήσας. Nonulla his similia scripserat Iermas 
lib. I, vis. 1, cap. 1: Deus qui in calis habitat, et 
condidit ex nihilo ea quis sunl. Ho^ »utem illustre 
Mandatum, preter Athenaei un, cele- 


brant vetustiores Patres: Ireneus lib. tv, cap. 20, 
num. 2; Origines tom. τ Comment. in Joann. 1, 4, 
item De principiis lib. 1, cap. 3, num. 8, et lib. r1, 
cap. 1, num. 5. Quibus adde Nicetam ad Nanzianz. 
orat. 4. Neque hic omitterem Philastrium, qui be- 
resi 122 heec habet : Cum anima facta sit a Domino, 
ex nihilo scilicet, ul scriplum est: Qui fecit ex ni- 
hilo omnia, ut. essent que non erant, anima ita- 
que, etc. Id sane visum Fabricio, qui hunc Phila- 
strii locum inter Veterum testimonia de Herma de- 
scripsit. At quominus Fabricio adheream prohibet 
ipsemet Philastrius, qui eadem verba reocitatheer. 80, 
velut e Salomone desumpta, nimirum Sap. t, 14, 
ubi sic : Ἔχτισε γὰρ εἰς τὸ εἶναι τὰ πάντα : quo forte 
respexit noster liermas. 

(9) Auctor Doctrina; αὐ Antiochum ducem, a. Cl. 
Montfauc. edit:e tom. III Opp. S. Athanasii ; plurima 
exhibet Grwvea Heime fragmenta, identidem infra 
notanda. Ad hune ite loegm quod attinet, sic ille 


. 202, n" τος ὃ πάντα χωρῶν 
ne B solus qui omnia 


911 


PASTOR. — LIB. II, MANDATUM IV. 


918 


MANDATUM III. 
De fugiendo mendacio, et. Herma pamitentia ob simulationem. 
CAPUT UNICUM. 


(19) ᾿Αλήθειαν ἀγάπα, καὶ πᾶσα ἀλήθεια ἐκ τοῦ 
στόματός σου ἐχπορευέσθω, ἵνα τὸ πνεῦμα τοῦ Θεοῦ 
χατοιχῇ σοι. --- ΟἹ γὰρ ψευδόμενοι ἀθετοῦσι τὸν Θεόν. 
- Ἔλαδον γὰρ πνεῦμα ἀληθείας, καὶ ἐγένοντο olxm- 
τήρια τοῦ ἀληθινοῦ πνεύματος. 


Iterum mihi dixit: Veritatem dilige, et omnis 
sermo verus (20) ex ore tuo procedat; ut spiritus 
quem Dominus constituit in carne tua, verax inve- 
niatur apud cunctos homines ; et Dominus magni- 
ficetur, qui dedit spiritum in te (21) ; quia Deus 


verax est in omni verbo, et non est mendacium in ipso. Qui ergo mentiuntur, abnegant Dominum, non 
reddentes Deo depositum quod acceperunt (22). Acceperunt enim spiritum sine mendacio. Hunc si men- 
dacem reddunt, coinquinant mandatum Domini, et fraudatores fiunt. 


ANTIOCHUS, homilia 66. 


Χρὴ οὖν πᾶσαν ἀλήθειαν ἐκ τοῦ στόματος τοῦ &v- 
θρώπου ἐχπορεύεσθαι, ἵνα τὸ πνεῦμα, ὁ ὁ Θεὸς κατῴ- 
χησεν ἐν τῇ σαρχὶ ταύτῃ, ἀληθὲς εὑρεθῇ παρὰ πᾶσιν 
ἀνθρώποις, καὶ οὕτως δοξασθῇ ὁ Κύριος, ὁ ἐν τῷ ἀν- 
θρώπῳ κατοιχῶν᾽ ὅτι ὁ Κύριος ἀληθινὸς ἐν παντὶ ῥή- 
ματι, καὶ οὐδὲν παρ᾽ αὐτῷ ψεῦδος. ΟἹ οὖν ψευδόμενοι 
ἀθετοῦσι τὸν Κύριον, χαὶ γίνονται ἀποστερηταὶ τοῦ 
Κυρίου, μὴ ἀποδιδόντες αὐτῷ τὴν παραθήχην ἣν 
ἔλαθον. Ἔλαδον γὰρ πνεῦμα ἄψευστον᾽ τοῦτο ἐὰν 
ψευδὲς ἀποδώσωσιν, ἐμίαναν τὴν τοῦ Θεοῦ παραθή- 
χὴν, xal ἐγένοντο ἀποστερηταί. 


Oportet ergo, ut omnis veritas ex ore hominis pro- 
cedat : ut spiritus quem Deus conslituil in carne hae, 
verax invenialur apud cunctos homines; el sic Do- 
minus magnificelur, qui in homine habitat: quia 
Dominus veraz est in omni verbo, et non est. men- 
dacium in ipso. Qui ergo mentiuntur, abnegant  Do- 
minum, eL tiunt fraudatores Domini, non reddentes 
ei depositum quod acceperunt. Acceperunt. enim spi- 
ritum sine mendacio : hunc. si. mendacem reddunt, 
coinquinant mandatum seu depositum Dei, et frauda- 
tores fiunt. 


His auditis, ego vebementer (23) flevi. Qui cum flentem me videret, dixit mihi : Quid ploras? Et dixi: 
Quoniam, domine, nescio an possim salvus esse. Quare, inquit ? Et dixi : Quia nunquam, domine, verum 
locutus sum verbum in vita mea, sed semper in (24) simulatione vixi, e& mendacium pro veritate affir- 
mavi (25) omnibus ; et non mihi quisquam contradixit, sed fides habita est verbo meo. Quo modo ergo 
potero vivere, cum sic egerim ? Et dixit mihi: Tu quidem bene et vere sentis. Oportebat enim te, 
sicut Dei servum, in veritate ambulare, et malam conscientiam cum spiritu veritatis non conjungere, 
nec tristitiam Spiritui Dei sancto et vero facere 18, Et dixi illi: Numquam, domine, heo verba tam 
diligenter audivi. Et dixit mihi: Nunc audis. Cura deinceps (26), ut οἱ illa qua prius locutus es falga 
pro negotiis tuis, his verbis et illa fidem recipiant (27). Possunt enim et illa fidem recipere, si vera locutus 

Ἐὰν οὖν τὴν ἀλήθειαν φυλάξῃς, δυνήσῃ σεαυτῷ — fueris deinceps : et si veritatem servaveris, poteris 
ζωὴν περιποιήσασθαι. vitam consequi. Et quicunque audierit hoo man- 
datum, et fecerit, et recesserit a mendacio, vivet Deo. 


MANDATUM IV. 
De dimittenda adultera. 
CAPUT I. 


(28) Φύλασσε τὴν ἀγνείαν, καὶ μὴ ἀναμενέτω ἐπὶ 
τὴν καρδίαν σου περὶ γυναιχὸς ἀλλοτρίας, ἢ περὶ πορ- 
νείας τινὸς, ἢ περὶ τοιούτων ὀνομάτων’ τοῦτο γὰρ 
ποιῶν ἁμαρτίαν μεγάλην ἐργάζῃ. Βλέπε οὖν" ἀπέχου 


Mando, ait, tibi, ut castitatem custodias, et non 
ascendat tibi cogitatio cordis de alieno matrimonio, 
aut de fornicatione ; hec enim parit (20) peccatum 
magnum. Tu autem semper memor esto Domini, 


ἀπὸ τῆς ἐνθυμήσεως ταύτης. omnibus horis ;et nunquam peccabis. Si enim hec 
cogitatio in cor tuum ascenderit tam mala, magnum peccatum facis: et qui heo faciunt, viam mortis 
sequuntur, Vide ergo tu ; abstinete ab hac cogitatione. Ubi enim castitas, manet in corde hominis justi, 
nunquam (30) ibi ascendere debet cogitatio mala. Et dixi illi: Domine, permitte me pauca verba tecum 


18 Ephes. iv, 30. 


VARLIJE LECTIONES ET NOTE. | 
(19) Doctr. ad. Antioch. num. 3, ex hoc Herme (26) Lamb. Custodi amodo. Sic et mox, amodo 
mandato, sed hinc inde petita. pro deinceps. uu 
(20) Bodl. et Lamb. verax. Heclaudat Anliochus, 27) Bodl. et Lamb. percipiant ; e& mox percipere. 
homil. 66. 98) Docir. ad Autioch. num. 4, Φύλασσε... 


(24) Lamb. spiritum vitz. 
2) Vide infra lib. ri, simil rx, cap. 32. 
23) Bodl. Ergo auditis, vehementer. 
2A) Lamb. cum. 
(25) Lamb. firmavi. 


ἀναμενέτω. Sic legit Cl. Montfauconus, vertitque: 
maneat. Al. ἀνχθαινέτω : ut. Greca versioni anti- 
que cohereant. 
(29) Lamb. quia hoc facit. 
*0n pro nunquam. 


921 PASTOR. — LIB. II, MANDATUM VY. 922 


non proderit homini talia agenti; difficile emim vivet Deo. Et ego dixi : Domine, revixi, ubi tam diligenter 
audivi hec mandata. Scio enim, si postea nihil (52) adjecero peccatis meis, salvus ero. Et dixit: Salvus 
eris, inquam ; et omnes quicunque fecerint hec mandata, salvi erunt. 


CAPUT IV. 


Et iterum dixi illi: Domine, quoniam patienter me audis, etiam hoc mihi demonstra. Dic, inquit. 
Et dixi : Si vir vel mulier alicujus decesserit (53), et nupserit aliquis illorum ; nunquid peccat ? Qui 
nubit, non peccat, inquit; sed si per se manserit, magnum sibi conquirit (54) honorem apud Dominum. 
Serva ergo castitatem οἱ pudicitiam ; et vives Deo. Hec quse tecum loquor et mando tibi, custodi 
deinceps, ex quo tibi traditus sum (55), et in domo tua habito; et prioribus peccatis tuis erit re- 
missio, δὶ hec mandata mea custodieris. Sed et omnibus erit remissio, qui (50) mandata mea 
custodierint. 


MANDATUM V. 
De tristitia cordis, et patientia. 
CAPUT I. 


Φύλασσε τὴν ἄνειαν, xal μαχροθυμίαν, xal γίνου 
συνετὸς, xal πάντων τῶν πονηρῶν ἔργων χαταχυ- 
ριεύσεις, χαὶ ἐργάσῃ πᾶσαν δικαιοσύνην. ᾿Εὰν γὰρ 
μαχρόθυμος ἔσῃ, τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον χατοιχοῦν ἐν 
σοὶ χαθαρὸν ἔσται, μὴ σχοτούμενον ὑπὸ πονηροῦ 
πνεύματος, μὴ" μιούμενον ὑπὸ τῆς ὀξυχολίας. Ἐν 
γὰρ τῇ μαχροθυμίᾳ ὁ Κύριος χατοιχεῖ, ἐν δὲ τῇ 
ὀξυχολίᾳ ὁ διάθολος. 


᾿Αμφότερα οὖν τὰ πνεύματα ἀσύμφορόν ἐστιν ἐν 
ταὐτῷ χατοιχεῖν. Ἐὰν γὰρ λαδὼν ἀψινθίου μιχρὸν, 
εἰς χεράμιον μέλιτος ἐπιχέῃς, οὐχὶ ὅλον τὸ μέλι 
ἀφανίζεται ; xai τοσοῦτον μέλι ὑπὸ τοῦ ἐλαχίστου 


ἀψινθίου ἀπόλλυται ; 


'Exv δὲ εἷς τὸ μέλι οὐ βληθῇ τὸ ἀψίνθιον, γλυχὺ 
εὑρίσκεται τὸ μέλι, xal εὔχρηστον πάντως γίνεται 
τῷ δεσπότῃ. Βλεπε οὖν, ὅτι dj μαχροθυμία γλυχυ- 
τάτη ἐστὶν ὑπὲρ τὸ μέλι, xal εὔχρηστός ἐστι τῷ 
Κυρίῳ, xai ἐν αὐτῇ κατοικεῖ; ἡ δὲ ὀξυχολία τὴν 
μαχροθυμίαν μιαίνει. 


JEquanimis (57), inquit, esto, et patiens; et 
omnium operum nequissimorum dominaberis, et 
operaberis omnem justitiam. Quod si patiens fue- 
ris, Spiritus sanctus qui habitat in te, mundus 
erit, οἱ non obscurabitur ab aliquo nequissimo 
Spiritu ; sed gaudens dilatabitur (58) et epulabitur 
in vase in quo inhabitat (59), et apparebit Domino 
hilaris in pace magna. Quod si iracundia aliqua 
supervenerit, continuo Spiritus sanctus qui in te 
est angustiabitur, et queret discedere. Suffocatur 
enim a spiritu (60) nequissimo, et non habet locum 
apparendi (64), sicut vult : tribulatur enim ab ira- 
cundia. Utrique ergo spiritus cum pariter inha- 
bitant, perniciosum est homini. Si quis enim 
essumat absinthii pusillum, et mittat in amphoram 
mellis, nonne totum mel exterminabitur? et tantum 
mellis & modico absiothio disperit, et perdit dul- 
cedinem mellis; et jam non (62) habet gratiam 
&pud dominum suum, quoniam totum mel (03) 
&marum factum est et usum perdidit. Sed siin 
mel non mittatur absinthium, dulce erit, et in 
usu (64) domino suo. Vide enim, quam sit sequa- 
nimitas (65) dulcior melle; et utilis erit Domino 
qui in ipsa commoratur; nam iracundia inutilis 
est. Si ergo mista fuerit iracundia equanimitati, 
eontribulatur aminus (06), et non est utilis Deo 
oratio illius. 


VARLE LECTIONES ET NOTE. 


(52) Carm. si fecero ea, et nihil. Mox Fellus 
omitt. inquam. 

53) Bodl. uxor aut vir decesserit alicui. 

54) Bodl. acquirit. Lamb. facit. 

55) Lamb. mihi traditus es, et. 

56) Lamb. add. hzc. Sic et Fellus. 

57) Lamb. Animzaquus. Greca desumpta ex 
Doctr. ad Antioch. num. δ. Ubi vero ex edit. Mont- 
fauc. occurrit * μιούμενον, forte I: pnoó ον, 
vel μιαινόμενον. Paulo post sane: ἡ δὲ ὀξυχολία... 


(60) Sic τὸ. Cartn. e : 


ΑΙ. u. 
61) Fellus add. Domino. 
62) Ms. Carm. mel, et non. 

63) Deest mel mss. Carm. et Lamb. Mox Fellus, 
usum suum. 

64) Lamb. usum. 

65) Bodl. et Lamb. animzquitas, αἱ et infra. 
Vict. animaquitas dulcissina est. plus quam mel. 
Quis sane lectio Greco pressius inheret. Huno 
autem locum describit οἱ illustrat Clemens Alex, 
suppresso Hermes nomine, in Eclog. ez script. 





prophet. cap. 45, . 4000, ubi sic: 'H μαχροθυ- 
μία γλυκύτης ἐστὶν. δαὶ τὸ μέλι" οὐχ ὅτι ἐπὶ. 
μίᾳ, ἀλλὰ κατὰ χαρπὸν τῆς μαχροθυμίας, 


e me detexisse profiteor, preeunte Cl. Fabricio 
ΘΓ, vol. V, pee. 108. 
(06) Lamb. 


929 PASTOR. — LIB. 1l, MANDATUM VII. 930 


quia doctrina illius bona est. Licet enim sit felicissimus homo, et cogitatio alterius genii agcendat in cor 
illius ; oportet illum virum aut mulierem peccare. Si autem etiam nequissimus vir fuerit aut mulicr, et 
ascenderint in cor illius opera genii equitatis, necesse est, il'um aut illam aliquid boni facere. Vides 
ergo, quod bonum est, genium equitatis sequi. Si ergo illum secutus fueris, et credideris operibus illius 
vives Deo : et qui crediderint operibus illius, vivent Deo 


ANTIOCHUS, homilia 61. 

Δύο γάρ εἶσιν ἄγγελοι μετὰ τοῦ ἀνθρώπου’ εἷς τῆς A Duo enim sunt angeli cum homine : unus xquita- 
διχαιοσύνης, εἷς τῆς πονηρίας. Καὶ ὁ μὲν τῆς Óuxato- — lis; unus iniquitatis. Εἰ zquitatis quidem angelus, 
σύνης ἄγγελος, αἰσχυντηρὸς, καὶ πραὺς, xxi ἡσύχιός — verecundus est, mansuelus οἱ quietus. Cum ergo hic 
ἐστιν. Ὅταν οὖν οὗτος ἐπὶ τὴν καρδίαν τοῦ ἀνθρώπου — incor hominis ascenderit, continuo loquitur cum eo 
&va67, εὐθέως λαλεῖ μετ᾽ αὐτοῦ περὶ δικαιοσύνης, — de justitia, de pudicitia, de castitate, de [frugalitcte, 
περὶ ἀγνείας, περὶ σεμνότητος, περὶ αὐταρχείας, πε- — de omni opere justo, de omni virtute honorifica. Hzc 
pi παντὸς, ἔργου διχαίου, περὶ πάσης ἀρετῆς ἐνδό- — ergo omnia cum ascenderint in cor hominis, manife- 
ξου. Ὅταν οὖν ταῦτα πάντα ἐπὶ τὴν καρδίαν τοῦ dv- sium est, quod angelus cequilalis cum eo est. Angeli 
θρώπου ἀναδῷῇ, ἀρίδηλόν ἐστιν, ὅτι ὁ ἄγγελος τῆς δι- autem iniquitatis opera sunt: primo omnium, ira- 
χαιοσύνης μετ᾽ αὐτοῦ ἐστι. Τοῦ δὲ ἀγγέλου τῆς — cundus est, el. amarus, el slolidus ; οἱ opera illius 
πονηρίας τὰ ἔργα' Πρῶτον πάντων ὀξύχολός ἐστι, xal — perniciosa sunt, et everlunt servos Dei. Cum ergo hic 
πιχρὸς, xal ἄφρων, xal τὰ ἔργα αὐτοῦ πονηρὰ, χα- — in cor hominis ascenderit, oportet intelligere eum ab 
ταστρέφοντα τοὺς δούλους τοῦ Θεοῦ. “Ὅταν οὖν οὗτος Operibus ejus. Cum enim quaedam iracundia cuilam 
ἐπὶ χαρδίαν ἀνθρώπου ἀναδῇ, δεῖ γνῶναι αὐτὸν ἀπὸ — accesserit, aut amaritudo ; intellige. eum in homine 
τῶν ἔργων αὐτοῦ. Ὅταν γὰρ ὀξυχολία τίς τινι mpoc- — esse: deinde cupidilas multorum operum. et profu- 
ἔλθῃ, ἢ πιχρία, φανερῶς ὁ τοιοῦτος ἐν τῷ ἀνθρώπῳ Β δῖο multorum el optimorum ciborum ac variarum de- 
ἐστίν" εἶτα ἐπιθυμία πράξεων πολλῶν, καὶ πολυτέλεια ^ liciarum, el appetentia mulierumac rerum alienarum, 
ἐδεσμάτων πολλῶν, xai ποικίλων τρυφῶν, καὶ émigu- — el superbia, et ambitio, el quecunque iis paria. sunt 
μία γυναιχῶν xal πλεονεξιῶν, xal ὑπερηφάνεια, xal — ac similia. Sed δὲ malz cogitationes ipsius sunt 
ἀλαζονεία, xai ὅσα τούτοις ἐστὲ παραπλήσια χαὶ — omnes. Nobis ergo diligenter attendamus, et angelo 
ὅμοια, ᾿Αλλὰ καὶ αἱ πονηραὶ ἐνθυμήσεις αὐτοῦ εἶσι iniquo renuntiemus ; angelum vero justitiz sequa- 
πᾶσαι. Προσχῶμεν οὖν ἀχριδῶς ἑαυτοῖς, xal τῷ dy- — mur. 

Ὑέλῳ τῷ πονηρῷ ἀποταξώμεθα, τῷ ἀγγέλῳ τῆς δι- 
χαιοσύνης ἀκολουθήσωμεν. 
. MANDATUM VII. 
De timendo Deo, et demone non metuendo. 
CAPUT UNICUM. 

(4) Φοδοῦ τὸν Κύριον, xal φύλασσε τὰς ἐντολὰς Time, inquit, Dominum. et mandata ejus custodi 389 
αὐτοῦ" xxi ἔσῃ δυνατὸς ἐν πράξει, xal $ πρᾶξίς cou — Servans enim precepta Dei, eris potens in omni 
ἀσύγκριτος ἔσται. Φοδούμενος τὸν Κύριον, πάντα xaÀà — actu, et omne negotium (5) erit incomparabile. Ti- 
ἐργάσῃ. Οὗτός ἐστιν ὁ φόδος ὃν δεῖ σε φοδηθῆναι. Τὸ — mens enim Dominum, omnia bona operaberis (6). 
διάδολον μὴ φοδηθῇς, ὅτι δύναμις ἐν αὐτῷ οὐχ ἔστιν, Hic est timor quo timere oportet (7), ut salvus osse 
οὐδὲ φόδος. Ἐν ᾧ δὲ ἡ δύναμις 7j ἔνδοξος, xai φόδος ἐν possis. Diabolum autem ne timeas; timens enim 
αὐτῷ. llàc γὰρ ὁ δύναμιν. ἔχων, xxi φόδον ἔχει" ὁ δὲ (; Dominum, dominaberis illius (8); quia virtus in 
μὴ ἔχων δύναμιν, ὑπὸ πάντων χαταφρονεῖται.. ὁ δοῦ- — illo nulla est. In qu» autem virtus non est, is ne 
λος οὖν τοῦ Κυρίου ἰσχυρός ἐστι καὶ [ἔνδοξος]. o6X- — timendus quidem est. In quo vero virtus gloriosa 
θὴτι οὖν τὸν Κύριον, xai ζήσῃ αὐτῷ, φυλάσσων τὰς — est, is eliam timendus est. Omnis enim virtutem 
ἐντολὰς αὐτοῦ, εἰς τοὺς αἰῶνας. habens, etiam timendus est (θ) ; nam qui virtutem 
non habet, ab omnibus contemnitur. Time plane facta diaboli, quoniam maligna sunt: metuens enim 
Dominum, timebis, et opera diaboli non facies, sed (10) abstinebis te 80 eis. Duplex enim timor est. Si 
enim malum operari volueris (44), timens Dominum, ne id quidem facies (12). 3i autem bonum operare 
volueris, timor utique (13) Domini validus, et ingens, et gloriosus est. Time igitur Deum, et vives. Et - 

80 Eccle. xit, 13. 

VARLE LECTIONES ET NOT. 


(4) Ex Doctr. ad Antioch. num. 7, pag. 255. Ista (10) Lamb. timebis et opera diaboli. Nec facies 
etiam Greca desunt in editis Pastoris. Exhibet et δα, sed. 


Antiochus homil. 127. Huc autem respexit Clemens (41) Fellus mallet, nolueris. Sic et Antiochus. At 

Alex. Στρωμ.,, lib. 11, cap. 12, pag. 458. Cotelerius censet corrigenda potius Greca quam 
9) Sic Bodl. At Felli edit. Oxon. consilium. Latina, scribendo : Εἰ οὖν θέλῃς τὸ πονηρὸν ἐργα- 
j| Lamb. operabitur. ζεσθαι. Veteres libri : Ἐὰν θέλῃς τὸ πονηρὸν ἐργά- 
7) Bodl. et Lamb. quem Sic Fellus. Hic men- σασθαι. 

dum apud Fabricium et Clericum. 12) Bodl. et Lamb. non id facies. 
(oj id eli. Fellum consule. 13) Mss. Lamb. et Viot. itaque. Videsis Anmtio- 
(9) Lamb. est, nec timor tn ipso. chi Greeca. 


933 


PASTOR. — L!B. Il, MANDATUM VIII. 


934 


ψευδομαρτυρία, πλεονεξία, ἀλαζονεία καὶ ὅσα τούτοις Α testimonio, a cupiditate, & superbia, et quecunque 


ὅμοια, El οὖν δοχεῖ σοι πονηρὰ εἶναι ταῦτα (20) ; Kai 
λίαν πονηρὰ τοῖς δούλοις τοῦ Θεοῦ. Ἐγχράτευσαι οὖν 
ἀπὸ πάντων, ἵνα ζήσῃς τῷ Ot, καὶ ἐγγραφήσῃ μετὰ 
τῶν ἐγχρατευομένων. “Δ μὲν οὖν δεῖ ἐγχρατεύεσθαι, 
ταῦτά ἐστιν. "A δὲ δεῖ σε μὴ ἐγχρατεύεσθαι, ἀλλὰ 
ποιεῖν, ἄκουε" πάντων πρῶτον πίστις, φόδος Κυρίου, 
ὁμόνοια, ἀγάπη, ῥήματα διχαιοσύνης, ἀλήθεια, 
ὑπομονή. Τούτων ἀγαθώτερον οὐδέν ἐστιν ἐν τῇ ζωῇ 
τῶν ἀνθρώπων’ ταῦτα ἐάν τις φυλάσσει, xal μὴ 
ἐγχρατεύεται ἀπ᾽ αὐτῶν, μαχάριός ἐστιν ἐν τῇ ζωῇ 
αὐτοῦ. Εἶτα τούτων τὰ ἀκόλουθα ἄχουε" χήρας ὑπη- 
ρετεῖν, χαὶ ὀρφανοὺς ὑστερουμένους ἐπισχέπτεσθαι, 
ἐξ ἀνάγκης λυτρώσασθαι τοὺς δούλους τοῦ Θεοῦ, φι- 
λόξενον εἶναι, ἐν γὰρ τῇ φιλοξενίᾳ εὑρίσκεται ἀγά- 
θοποίησις. ἡσύχιον εἶναι, ἐνδεέστερον 
πάντα ἄνθρωπον πρεσθύτην σέθεσθαι, ἀσχεῖν δικαιο- 
σύνην, ἀδελφότητα συντηρεῖν, ὕόριν ὑποφέρειν, μα- 
χρόθυμον εἶναι, ἀμνησίκαχον, χαμνοντας τῇ ψυχῇ 
παραχαλεῖν, ἐσχανδαλισμένους ἀπὸ τῆς πίστεως μὴ 
ἀποδαλέσθαι, ἀλλ᾽ ἐπιστρέφειν καὶ ἐνθύμους ποιεῖν, 
ἀμαρτάνοντας νουθετεῖν, χρεώστας μὴ θλίόειν, ἐν- 
δεεῖς μὴ λυπεῖν, xal ὅσα τούτοις ὅμοιά ἐστιν. Δοχεῖ 
σοι ταῦτα ἀγαθὰ εἶναι ; Τί γὰρ δύναται τούτων ἀγα- 
θώτερον εἶναι ; Γύμναζε σεαυτὸν ἐν τούτοις, χαὶ μὴ 
ἐγχρατεύου πάντων, xal ζήσῃ τῷ θεῷ. 


γενέσθαι, Β 


iis similia sunt. Videntur ergo tibi hec mala esse, 
&n non? Equidem valde mala sunt servis Dei. Ab 
bis ergo omnibus (?7) debet abstinere servus Dei. 
Abstine ergo ab omnibus his, ut vivas Deo, et (28) 
scribaris cum abstinentibus. A quibus ergo debeas 
abstinere, illa sunt. A quibus autem non debeas 
abstinere, audi. Ab omnibus bonis operibus noli 
abstinere, sed fac illa. Audi, inquit, virtutem bo- 
norum operum 4189 debeas operari, ut salvus esse 
possis. Primum omnium est fides, timor Domini, 
charitas, concordia, aequitas (29), veritas, patientia, 
castitas. lis nihil est melius in vita hominum, qui 
heec custodierint et fecerint in vita sua (30). Deinde 
horum sequentia audi. Viduis administrare, orpha- 
nos et pauperes non despicere, etservos Dei ex neces- 
sitate redimere, hospitalem esse ; hospitalitate (31) 
enim invenitur aliquando fructus bonus: non con- 
tradicere, quietum esse, humillimum (32) fleri om- 
nium hominum, majores natu colere, studere ju- 
Stitia, fraternitatem conservare, contumelias suf- 
ferre, equanimem esse; lapsos a fide non projice- 
re, Sed &quanimes facere; peccantes admonere, 
debitores non premere; et si qua iis similia. Vi- 
dentur tibi haoc esse bona, an non? Quid enim me- 
lius est, inquam, verbis istis (33)? Vive ergo; inquit, 


in his mandatis, et noli ab eis recedere. Si enim custodieris hec omnia mandata, vives Deo; et omnes 


qui custodierint heo mandata, vivent Deo. 


ANTIOCHUS, homilia “9. 


Ἢ οὖν ἐγχράτεια διπλῇ ἐστιν ἐπί τινων γὰρ δεῖ (1 


ἐγχρατεύεσθα;, ἐπί τινων δὲ οὐ δεῖ, Τὸ πονηρὸν γὰρ 
δεῖ ἐγκρατεύεσθαι, καὶ μὴ ποιεῖν αὐτό; τὸ δὲ ἀγαθὸν 
pà ἐγχρατεύεσθαι, ἀλλὰ ποιεῖν. ᾿Εγχράτευσαι οὖν 
ἀπὸ πάσης πονηρίας, ἐργαζόμενος τὸ ἀγαθόν" ἐγχρά- 
τευσαι ἀπὸ μοιχείας, πορνείας, μεθύσματος, ἀνομίας, 
ἀπὸ τρυφῆς, ἀπὸ πονηρίας, ἀπό τε ἐδεσμάτων πολλῶν 
xai πολυτελείας, πλούτου, καὶ καυχήσεως, ὑψηλοφρο- 
σύνης, xal ὑπερηφανίας, xai ἀπὸ ψεύσματος, καὶ κατα- 
λαλιᾶς, xxl ὑποχρίσεως, xai μνησιχαχίας, xal πάσης 
βλασφημίας, κλέμματος, ἀποστερήσεως, ψευδομαρ- 
τυρίας, πλεονεξίας, ἐπιθυμίας πονηρᾶς, ἀπάτης, 
χενοδοξίας, ἀλαζονείας, καὶ ὅσα τούτοις ὅμοιά ἐστι. 
Τούτων δὴ τῶν ἔργων δεῖ ἐγχρατεύεσθαι τὸν ἀγωνι- 
στὴν xai δοῦλον τοῦ Θεοῦ. Εἰσὶ xai ἔργα ἀγαθὰ, ἃ 


Igitur abstinentia duplex est: a. quibusdam enim 
abstinere oportet ; a quibusdam vero non oportet. A 
malo enim abstinere oportet, et id non facere: a bono 
aulem non abstinere, sed facere. Abstine igitur ab 
omni malo, faciens quod bonum est : abstine ab adut- 
terio, fornicalione, ebrietate, malitia scu inhonestaule, 
a deliciis, αὖ esca nimia el. lautitia, divitiis el glo- 
riatione, et elatione animi et superbia, et a mendacio 
ac detractione, ct nequitia ficta, el recordatione in- 
jurie, et omni blasphemia [seu fama pessima,] furto, 
fraude seu abnegatione, falso testimonio, avaritia, 
cupiditate mala, dolo, inaui gloria, superbia, et 
quacunque iis similia sunt. Ab his ergo operibus 
oportet abstinere pugilem ac servum Dei. Sunt autem 
et opera bona, quz? oportet facere, et a quibus non 


VARLE LECTIONES ET NOTA. 


Lestimonio, a cupiditate, a jactantia, et quzcun- 
que, etc. Sic autem ille, licet agnoscat edilt. et mss. 
exhibere abnegalione, et statim superbia : « Sed, in- 
quit, voces ἰδίῳ paulo superius habentur, neo ab 
auctore repetite per ταυτολογίαν credi debent. Voces 
ergo alias ex Greco Antiochi repetendas duxi. » 
25) In editis Greca sic: εἶναι ταῦτα ; ᾿Απεχρίθη 
Καὶ λίαν, x. τ. 4. Ubi vult Clericus leg. ἀπεχρίθην. 
Αἱ pseudo-Athanasius unde ista desumpta, habet 
ἀπεχρίθη ; et quidem recte; ejus enim oratio ita 
postulat,Herme non item.Ex eo igitur illa tantum 
petenda qui ex Herma descripsit: cetera omit- 
tenda, ut sepe alias. Neque enim conformanda vi- 
dentnr pseudo-Athanasiana, ut veteri interpreti 
respondeant : quod tamen passim a Fabricio factum 
video,atque 8 Clerico et Russelio Fabricium secutis. 
(27) Conjicit Cotelerius hio sddendum ^ 


quod in Greco legatur ἔργων. Neque fallitur vir Cl. 
contra ac scribit Clericus, qui putavit ipsum locu- 
tum de his Grecis pseudo-Athanasii, ubi sane deest 
ἔργων. Verum Cotelerius Antiochi Greca respexit, 
et hic quidem homil. 79, ut mox infra, Neque enim 
in ista pseudo-Athanasii Greca digitum intendere 
oterat, que nondum edita fuerant, cum ille suam 
atrumapostolicorum editionem in vulgus emisit. 

(28) Lamb. desunt, vivas Deo et. 

291 Lamb. pietas, zquitas. 

30) Lamb. et Carm. ἐπ vita hominum. Qui hvc 
custodierit eL fecerit in vila sua, vivel Deo. 

(31) 1 amb. In hospitio. . 

(32) Bodl. et Lamb. humiliorem. Vetus interpres 
forte leg. ἐνδεέστερον γενέσθαι πάντων ἀνθρώπων, 
Sio et Antiochus. Aliter pseudo-Athanasius. 

443) Bodl, et Lamb. horum verborum. 


PASTOR. — LIB. H, MANDATUM IX. 


vóc ποτε παρὰ τοῦ Kuplou αἴτημά —, «ai [μὴ &mo- A ignoras, tardius accipies petitionem tuam. Sed tu 


λήέψῃ,] μὴ διψυχήσεις, ὅτι τάχιον οὐχ ἔλαδες τὸ ai- 
τημὰ τῆς ψυχῆς σου" πάντως γὰρ διὰ πειρασμόν 
τινα, ἢ παράπτωμάτι ὃ σὺ ἀγνοεῖς, οὐχ ἔλαδες. Σὺ 


noli desinere (50) petendo petitionem anime tue; 
ct accipies. Si autem cesBaveris petendo, de te que- 
raris, non de Deo, quod non dederit tibi. 


οὖν μὴ διαλίπῃς εὐχόμενος τὸ αἴτημα τῆς ψυχῆς σου, ἕως o9 ἀπολήψῃ αὐτό. Ἐὰν δὲ ἐχκαχήσῃς xal διψυχήσῃς 


αἰτούμενος, ἑαυτὸν αἰτιῶ, xal μὴ τὸν διδόντα σοι. 


Βλέπε οὖν τὴν διψυχίαν" πονηρὰ γὰρ ἐστι καὶ ἀσύν- 
ετος, xai πολλοὺς ἐκριζοῖ ἀπὸ τῆς πίστεως, καί γε 
λίαν πιστοὺς καὶ ἰσχυρούς. 


Καταφρόνησον οὖν αὐτῆς ἐν παντὶ πράγματι, ἐνδυ- 
σάμενος τὴν πίστιν τὴν ἰσχυρὰν xai δυνατήν. 'H 
γὰρ πίστις πάντα ἐπαγγέλλεται, πάντα τελειοῖ" ἡ δὲ 
διψυχία, μὴ καταπιστεύουσα ἑαυτὴν, πάντων ἀπο- 
τυγχάνει ἔργων αὐτῆς, ὧν πράσσει. 


Σὺ οὖν δούλευε τῇ εὐχῇ σου, τῇ δυνάμει τῆς πίστεως, 
xai ζήσῃ τῷ Θεῷ" xai πάντες οἱ κχαταφρονήσαν- 
τες (55). 


Vide ergo dubitationem hanc, quam perniciosa 
git et sva, et multos radicitus evellat a fide, etiam 
valde fideles et firmos. Etenim (51) hac dubitatio 
flia est diaboli, et valde nequiter agit cum ser- 
vis (52) Dei. Contemne ergo dubitationem : οἱ do- 
minaberis illius in omni re. Indue firmam fidem et 
potentem. Fides enim omnia repromittit, et omnia 
consummati ; dubitatio autem non credit 8e aliquid 
impetraturam omnibus operibus suis qua agit (53). 
Vides ergo, inquit, quod fides desursum est a Deo, . 


B et habet virtutem magnam ; dubitatio autem terre- 


nus spiritus est, et ἃ diabolo, virtutem non habens. 
Tu igitur serva virtutem fidei (54) : ἃ dubitatione 
&utem recede, que non habet virtutem ; οἱ vives 
Deo. Et omnes vivent Deo, quicunque hec egerint. 


ANTIOCHUS, homilia 85. 


Ἅρωμεν οὖν ἀφ᾽ ἡμῶν τὴν διψυχίαν xal ὀλιγοψυ- 
χίαν, καὶ μηδ᾽ ὅλως διψυχήσωμεν αἰτήσασθαί τι παρὰ 
τοῦ Θεοῦ, λέγοντες ἐν ἑαυτοῖς: Ὅτι πῶς δύναμαι 
αἰτήσασθαι παρὰ Κυρίου, καὶ λαθεῖν, ἡμαρτηκὼς τοσ- 
aca slc αὐτόν ; ἀλλ᾽ ἐξ ὅλης τῆς καρδίας σου ἐπίστρε- 
ψον ἐπὶ τὸν Κύριον xal αἰτοῦ παρ᾽ αὐτοῦ ἀδιστάκτως, 
xai γνώσεις τὴν πολλὴν αὐτοῦ εὐσπλαγχνίαν, ὅτι οὐ 


Tollamus ergo α nobis dubitationem et. pusillani- 
mitatem, el nihil omnino dubitemus petere aliquid: a 
Deo, dícentes intra nos : (Quomodo possum aliquid: 
petere a Domino et obtinere, cum sim. péccator.táns 
torum malorum in eum? Sed ez tóiis priecordiis 
converlere αὐ Dominum, et pele ab eo sine dubitd- 
tione ; δὲ scies magnam ejus misericordiam, quod. 


μή σε ἐγκαταλίπῃ, ἀλλὰ τὸ αἴτημα τῆς ψυχῆς cou (v fon te relinquet, sed. petitionem anims tue adim- 


πληροφορήσει. Οὐχ ἔστι γὰρ ὁ Θεὸς, ὡς ol ἄνθρωποι, 
μνησιχαχοῦντες, ἀλλ᾽ αὐτὸς ἀμνησίκαχός ἔστι, xal 
σπλαγχνίζεται ἐπὶ τὴν ποίησιν αὐτοῦ, Σὺ οὖν καθάρι- 
σον τὴν καρδίαν σου ἀπὸ τοῦ διστάζειν, xal αἰτοῦ παρ᾽ 
αὐτῷ, xxi λέψῃ τὸ αἴτημά σου. Ἐπὰν δὲ διστάζεις, 
οὐ λήψη. Οἱ γὰρ διστάζοντες εἰς τὸν Θεὸν, οὗτοί 
εἶσιν οἱ δίψυχοι, καὶ οὐδὲν ὅλως ἐπιτυγχάνουσι τῶν 
αἴτημάτων αὐτῶν. Οἱ δὲ ὁλοτελεῖς ὄντες ἐν τῇ πίστει, 
πάντα αἰτοῦνται, πεποιθότες ἐπὶ τὸν Κύριον, xal 
λαμόάνουσιν, ὅτι ἀδιστάχτως αἰτοῦνται, Ἐὰν δὲ xal 
βραδύτερον λαμδάνεις, μὴ διψυχήσῃς, ὅτι οὐχ ἔλαδες 
ταχὺ τὸ αἴτημα τῆς ψυχῆς σου. Πάντως γὰρ διὰ πει- 
ρασμόν τινα, Tj παράπτωμά τι, ὃ σὺ ἀγνοεῖς, βραδύ- 
τερον λαμὔάνεις. Σὺ οὖν μὴ διαλίπῃς αἰτούμενος τὸ 
αἴτημα τῆς ψυχῆς σου, xal λήψῃ αὐτό. Ἐὰν δὲ ix 
χαχήσεις αἰτούμενος, σεαυτὸν αἰτιῶ, χαὶ μὴ τὸν δι- 
δόντα σοί. Ἢ γὰρ διψυχία θυγάτηρ ἐστὶ τοῦ διαύό- 
λου, καὶ λίαν πονηρεύεται εἰς τοὺς δούλους τοῦ Θεοῦ. 
Σὺ οὖν ἔνδυσαι τὴν πίστιν τὴν ἰσχυράν. 


plebit. Non est enim Deus, sicut homines, memores in- 
juriuram ; sed est immemor injuriarum, et miseretur 
figmenti sui. Ergo 'purifica cor tuum a. dubitatione, 
et pete ab eo, et accipies petitionem tuam. Cum &utem 
dubitaveris, non accipies. Qui enim dubilant de Deo, 
hi sunt dubii, et omnino nihil impetrant. eorum quse 
pelunt. Nam qui pleni suni fide, omma petunt fiden- 
tes Domino, et. accipiunt, quia sine dubitatione po- 
tunt. Sed si Lardius accipías, noli dubitare, quia non 
cito acceperis pelitionem anima tux. Omnino enim 
propter tentationem, aut pro peccato, quod tu ignoras, 
tardéus-accipis. Sed tu nol. desinere petendo petitio- 
nem anithz Luz, et accipwes. δὲ autem cessaveris pe» 
Lendo,.de te queraris, non de eo qui non deuerit tibi. 
Etenim dubitatio filia est: diaboli, et valde nequiter 


D agit cum servis Dei. Tu ergo. indue firmam fidem et 


polentem. 


VARUE LECTIONES ET NOTE. 


n Lamb. deserere. 
51) Laudat hunc locum Athanasius lib. De de- 
cretis Nic. syn. num, 4, tom. I, pag. 211, edit. B.B. 
C Lamb. ad servos. 
(53) Lamb. sibi omnium impetrare operum suorum 


quz agit. 
(64) Ms. Vict. servi virtulem ! fidei. Sod 
ms. Carm. serva dom. he "Lamb. 


PATROL. GR. 


autem, serva vtrtutem habite fidei. . 
(55) Vetus interpres videtur legisse ol ταῦτα qoo» 
νήσαντες" Si vera est lectio καταφρονήσαντες, in- 
lige τῆς διψυχίας, de qua paulo ante : Kazagpó- 
νῆσον οὖν αὐτῆς [tnc 9uyuxlac]. Ita Fabricius Bibl. 
Gr. vol. V, pag. 18. Quam in sententiam preiverat 
Cl. Montfauconus * «^ ^ wertit : Εἰ Deo vives, 


atque omnes qui impaerint. 
90 


941 


PASTOR. — LIB. Il, MANDATUM X. 


942 


ἐχεῖ xal σύνεσις πολλή. Κολλήθητι οὖν τοῦ Κυρίου, A tat, ibi et sensus multus adjungitur. Adjunge ergo 


xai πάντων (76) νοήσεις. 


te Domino ; et omnia intelliges 80 senties (76*). 


CAPUT Ilf. 


"Axout οὖν πῶς dj λύπη ἐχτρίδει τὸ Πνεῦμα, καὶ 
πάλιν σώζει. Ὅταν ὁ δίψυχος ἐπιδαληται πρᾶξαί τι, 
xal ἀποτύχῃ διὰ τὴν διψυχίαν αὐτοῦ, dj λύπη ἐχπο- 
ρεύεται εἰς τὸν ἄναρωπον, xxi λυπεῖ τὸ liveopa τὸ 
ἄγιον, xai στενοχωρεῖ αὐτό. Εἴτα πάλιν ὀξυχολία 
ὅταν χολληθῇ τῷ ἀναρώπῳ περὶ πράγματός τινος. 
xal λίαν πιχρανθὴ xal ποιήσῃ τι χαχὸν, πάλιν ἣ 
λύπη εἰσπορεύνναι εἰς τὴν καρδίαν τοῦ ἀνθρώπου 
τοῦ ὀξυχολήσαντυς, xal λυπεῖται ἐπὶ τῇ πράξει αὐ- 
τοῦ, 7j ἔπραξεν, xal μετανοεῖ ὅτι πονηρὸν εἰργάσατο" 
αὕτη οὖν ἣ λύπη δοχεῖ σωτηρίαν ἔχειν, ὅτι τὸ πονη- 
ρὸν πράξας μετενόησεν. [᾿Αμφότεραι δὲ τῶν] πρά- 
ἕξεων λυποῦσι τὸν ἄνθρωπον’ [ἡ μὲν λύπη, ὅτι] ἀπέ- 
τυχε τῆς πράξεως, ἡ δὲ ὀξυχολία, ὅτι ἔπραξε τὸ 
πονηρόν. ᾿Αμφότερα οὖν λυπηρά ἐστι τῷ Πνεύματι 
τῷ ἀγίῳ (78). ρον οὖν ἀπὸ σοῦ τὴν λύπην καί μὴ 
6216 τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, τὸ ἐν σοὶ χατοιχοῦν, μή- 
ποτε ἐντεύξηται τῷ Θεῷ, καὶ ἀποστῇ ἀπὸ σοῦ. Τὸ 
γὰρ πνεῦμα τοῦ Θεοῦ τὸ δοθὲνεῖς τὴν σάρχα ταύτην, 
λύπην σαρχικὴν οὐχ ὑποφέρει, οὐδὲ στενοχωρίαν... 
Ἔνδυσαι οὖν τὴν ἱλαρότητα, τὴν πάντοτε ἔχουσαν 
χάρι παρὰ τῷ Θεῷ, καὶ εὐπρόσδεκτον οὖσαν αὐτῷ, 
χαὶ ἐντρύφησον ἐν αὐτῇ. Πᾶς γὰρ ἱλαρὸς ἀνὴρ ἀγαθὰ 
ἐργάζεται, χαὶ ἀγαθὰ φρονεῖ, καὶ καταφρονεῖ τῆς 
ματαίας λύπης. Ὁ δὲ λυπηρὸς ἀνὴρ πάντοτε ὀργί- 


ζεται xxt ἀνομίαν ἐργάζεται, μὴ ἐντυγχάνων μηδὲ ( 


ἐξομολογούμενος τῷ Θεῷ. Πάντοτε γὰρ λυπηροῦ ἀν- 
δρὸς d ἔντευξις οὐχ ἔχει δύναμιν τοῦ ἀναδῆναι ἐπὶ 
«à θυσιαστήριον τοῦ Θεοῦ. . * . .« «τ. X 
Ὅτι d λύπη ἐγχάθηται εἰς τὴν καρδίαν »ὐτοῦ, Μεμι- 
μένη οὖν d λύπη 4 χοσμικὴ μετὰ τῆς ἐντεύξεως, 
οὐχ ἀφιησι τὴν ἔντευξιν ἀναδῆναι χαθαρὰν εἰς τὸ θυ - 
σιαστήρίον. Ὥσπερ γὰρ ὄξος οἴνῳ μεμιγμένον τὴν 
αὐτὴν ἡδονὴν οὐχ ἔχουσιν. οὕτως xal λύπη μεμι- 
Ὑμένη μετὰ τοῦ ἁγίου Πνεύματος, τὴν αὐτὴν ἔντευ- 
ξιν [οὐχ ἔχει.) Καθάρισον οὖν ἑαυτὸν ἀπὸ τῆς λύπης 
πονηρᾶς ταύτης, καὶ ζήσῃ τῷ Θεῷ. 


Audi nunc, insipiens, quemadmodum tristitia 
cruciat Spiritum sanctum, et quo modo salvum fa- 
cit. Cum dubius inciderit in negotium aliquod, et 
non provenit (77) illi propter dubitationem, tristi- 
tia hec intrat in hominem, et tristem facit Spiri- 
tum sanctum, et vexat eum. Deinde iterum iracun- 
dia cum accesserit homini pro negotio aliquo, ve- 
hementer irascitur ; et hec ira intrat in precordia 
irascentis, et vexatur in negotiosuo quod agit, et 
postea ponitet, quod male fecerit. Utreque ergo 
res ledunt Spiritum sanctum ; dubitatio, et tristi- 
tia : dubitatio, quia non successit actus ejus; et 
tristitia, quia fecit iracundiam Spiritui (78). Aufer 
ergo tristitiam ἃ te, et noli offendere Spiritum san- 
ctum qui in te habitat ; ne roget Dominum, et disg- 
cedat a te. Spiritus enim Dei qui datus est in car- 
nem (79), tristitiam non sustinet. Indue te ergo hi- 
laritate, que semper habet gratiam apud Domi- 
num; etletaberis in ea. Omnis enim hilaris vir 
bene operatur, et bona sapit, et contemnit injusti- 
tiam (80). Vir autem tristis male facit; quia tri- 
stem facit Spiritum sanctum, qui datus est homini 
hilari (81). Bt iterum male facit, quod tristis orat 
Dominum, et non ante facit, exomologesin, et non 
impetrai 8 Deo quod petit. Semper enim oratio tri- 
stis hominis non habet virtutem, ut accedat (82) 
ad altare Dei. Et dixi illi : Domine, quare non ha- 
bet virtutem oratio tristis hominis, ut ascendat ad 
altare Domini? Quoniam, inquit, tristitia sedet in 
corde ejus. Cum ergo mista fuerit oratio viri cum 
tristitia, non patietur orationem mundam ascendere 


. δὰ altare Dei. Sicut enim vinum aceto mistum 


eamdem suavilatem non habet : sic et tristitia Spi- 
ritui sancto mista eamdem orationem mundam 
non habet. Munda ergo te a tristitia mala, et vives 
Deo: et omnes vivent Deo, qui projecerint ἃ se 
tristitiam, et induerint hilaritatem. 


ANTIOCHUS, homilia 25. 
"Apov οὖν ἀπὸ σοῦ ταύτην τὴν λύπην wai μὴ Àó- [) — Aufer ergo hanc tristitiam a te, et noli offendere 


Tt. τὸ Ἠνεῦμα τὸ ἄγιον, τὸ χκατοιχοῦν ἐν aol: μή- 
ποτε ἐντεύξηται τῷ Θεῷ, καὶ ἀποστῇ ἀπὸ σοῦ. Τὸ 
γὰρ πνεῦμα τοῦ Θεοῦ, τὸ δοθὲν εἰς τὴν σάρχα ταύ- 
τὴν λύπην οὐχ ὑποφέρει, οὐδὲ στενοχωριαν. ἴἜνδυ- 
σαι οὖν τὴν ἰλαρότητα, τὴν πάντοτς ἔχουσαν χάριν 
παρὰ τῷ Θεῷ, xal ἐντρύφα ἐν αὐτῇ 'O γὰρ ἰλαρὸς 
ἀνὴρ ἀγαθὰ ἐργάζεται, καὶ καταφρονεῖ τὴς λύπης" 


Spiritum sanctum qui in te habitat, ne roget Domi- 
num, et recedat a te. Spiritus enim Dei qui datus est 
in hanc carnem, tristitiam non. sustinet, neque an- 
zietatem. Indue te ergo hilaritate, qux: semperha- 
bet gratiam apud Deum; et latare in ea. Hilarís 
enim vir bene operatur, et contemnit. tristitiam : vir 
autem tristis semper male facit. Primo quidem male 


VARLE LECTIONES ET NOTE. 


0) Sic refragante grammatica, pro τῷ Κυρίῳ, 


καὶ πάντα. Ep. PATROL. 
(765) Lamb. scies. 
(77) Lamb. evenit. 
(9) Hec item habet Antiochus homil. 25. 
( 

ταύτην, in carnem hanc : quod Spiritum datum hv 

minibus designat, αἱ recte interpretatur Fellu 


Pseudo-Athanasius et Antiochus addunt 


mox enim : Spiritum sanctum, qui datus est hominl. 

(80) Forte tristitiam. Ita Greca : quod sane con- 
textus postulare videtur. 

(81) Forte, hilaris. 

(82) Fortasse ascendat. Sane pseudo-Athanasiusg 

'us, ἀναοῆναι.. x ipse vetus 

'scendat ad Ut WeXSSS. 

altare Dei 


945 


PASTOR. — LIB. II, MANDATUM XII. 


946 


ἔνδυσαι τὴν ἐπιθομίαν τὴν ἀγαθὴν xai σεμνήν. 'Ev- A malam, et indue cupiditatem bonam et sanctam, 


δεδυμένος γὰρ τὴν ἐπιθυμίαν ταύτην, μισήσεις τὴν 
πονηρὰν ἐπιθυμίαν. ᾿Αγρία γὰρ ἐπιθυμία εἰς τάδε 
ἀνεμπεσεῖ, εἰς λύπην [... ἐὰν μὴ 31] συνετὸς, δαπα- 
νᾶται ὑπ᾽ αὐτῆς δεινῶς" δαπανᾷ δὲ τούτους μὴ ἔχον- 
τας ἔνδυμα ἐπιθυμίας ἀγαθῆς, ἀλλ᾽ ἐμπεφυρμένους 
τῷ αἰῶνι τούτῳ’ τούτους οὖν παραδίδωσιν εἰς θάνα- 
τον..... Ποῖα, χύριε, εἰσὶ τῆς ἐπιθυμίας τῆς πονηρᾶς, 
τὰ παραδιδόντα τοὺς ἀνθρώπους εἰς θάνατον ; Γνώ- 
ρισόν μοι, ἵνα φύγω ἀπ᾽’ αὐτῶν. ᾿Αχουσον' Πρῶτον 
πάντων, X. τ. À. Vide mox infra, cap. 2. 


Indutus enim cupiditatem bonam, oderis (00) ma- 
lam, et refrenabis eam sicut volueris. Horrenda est 
enim cupiditas mala, et difficile mitigatur. Horri- 
bilis est valde et fera, et feritate sua consumit ho- 
mines,maxime si inciderit in eam servus Dei(100): 
et nisi sapiens fuerit, consumetur (1) ab illa pes- 
gime. Consumit autem tales, qui non habent ve- 
Stem cupiditatis bone,et implicat illos (2) negotiis 
hujus seculi, et tradit (3) illos morti.Que sunt,in- 
quam,domine,opera cupiditatis male,que tradunt 


homines morti? Demonstra mihi,ut recedam ab iliis. 
Audi, inquit, in quibus operibus cupiditas mala morti tradit servos Dei. [Spiritus omnium (4) hominum 
lerrestris est et levis, et virtutem non habet in totum, et multa loquitur.Et dixit : Quo modo igitur scire 
potest aliquis eos ? Audi, inquit, de utrisque vasis : et sicut dico tibi, sic probabis prophetam Dei,et fal- 
sum prophetam. Primum itaque (5) proba hominem, qui habet Spiritum Dei : quia Spiritus qui desur- 
sum est (6), quietus est et humilis, et recedit ab omni nequitia et desiderio vano hujus seculi ; et omni 
homine (7) 8e facit humiliorem : et nemini respondet interrogatus (8): nec singulis respondet : neque 
cum vult, homini loquitur Spiritus Dei ; sed tunc loquitur cum vult Deus. Cum ergo venerit homo qui 
habet Spiritum Dei, in Ecclesiam justorum habentium fidem Dei, et oratio fit ad Dominum ; tunc nun- 
tius (9) sanctus divinitatis implet hominem illum Spiritu sancto (10); et loquitur in turba sicut Deus 
vult. Sic ergo dignoscitur Spiritus divinitatis, in quocunque Spiritus divinitatis loquitur (11). 

CAPUT II. 

Audi nunc et de spiritu terrestri,vacuo et fatuo, virtutem non habente.Primum autem huno homo pu- 
tatur spiritum habere ; exaltat enim se (12), et vult primam cathedram habere ; et improbus est, et ver- 
bosus ; et in deliciis conversatur, et in voluptatibus multis ; et mercedem accipit divinationis sue.Quod 
8i non acceperit, non divinat. Itane (13) Spiritus Dei potest mercedes accipere et divinare ? Non convenit 
hec facere Dei prophetam.) 

Πρῶτον πάντων ἐχιθυμία γυναιχὸς, xal πολυτέ- B. Sed cupiditas mala est, concupiscere uxorem 


λεια πλούτου, ἢ ἐστι φιλαργυρία, xal ἐδεσμάτων πολ- 
λῶν χαὶ ματαίων, καὶ μεθύσματος πολλοῦ, διαφόρων 
γεύσεως, xal ἑτέρων τρυφῶν πολλῶν, xal μωρῶν, καὶ 
δόξης ἀνθρωπίνης καὶ ματαίας. Πᾶσα τρυφὴ μωρά 
ἔστι καὶ χενὴ τοῖς δούλοις τοῦ Θεοῦ. 


alienam, vel mulierem concupiscere virum alie- 
num ; et lautitias concupiscere divitiarum, et mul- 
titudinem ciborum supervacuorum, et ebrietatem 
multam, et delicias multas. Fatue enim sunt deli- 
cie (14) multe ; et voluptates multe supervacum 
gunt servis Dei. 


Hao ergo cupiditas mala est et perniciosa,que mortiflcat (15) servos Dei.Hec enim cupiditas a diabolo 
est. Quicunque ergo recesserint a cupiditate mala, vivent Deo.Nam quicunque subjecti fuerint cupiditati 
m ale, in perpetuum morientur. Mortifera enim est hec cupiditas mala.Tu ergo indue cupiditatem justi- 
ti»; et armatus timore Domini, resiste cupiditati male. Timor enim habitat in cupiditate bona.Et cupi- 
ditas mala, cum viderit te armatum timore Domini resistente (16) sibi, fugiet ἃ te longe, et non compa- 


VARLE LECTIONES ET NOTAE. 


) In editis hic incipiunt Greca sio : Μάλιστα 

ἐμπεσεῖ εἰς αὐτὴν ὁ δοῦλος τοῦ Θεοῦ" xai ἐὰν 
μὴ fj συνετὸς, x. τ. λ., quae, si vocem ultimam de- 
mas, nullibi exstant, neque apud pseudo-Athana- 
sium neque apud Antiochum.Efficta igitur a Fabri- 
cio ex vetere Interprete, Clericus οἱ Htusselius ex- 
scripsere. Nos vero verba pseudo-Athanasii, licet 
Pastoris textum exacte non exprimant, exhibemus, 
Montfauconianam editionem secuti, supplenda ta- 
men ex iis que habet Antiochus. 

1) Lamb. consumitur. Ita sane Greca. 

í In quibusdam codicibus implicat eos,pro qui- 
bus Wakius legit implicatos. 

(3) Lamb. tradet. Sic mox tradent, et tradet. 
Hanc lectionem sequitur Fellue in eua edit. Oxon. 
In editis Clerici et Itusselii omittitur conjunctio et, 
quam al. exhibent. ] 

lil Mss. Ang. Primum omnium. Heo antem ei 
iqua hujus capitis aliaque cap.seq.,unel 


) Lamb. cupiditate bona, odies. 
100 
εἰ ἄν 


(| hinc removenda,et in mandatum precedens immit- 


tenda, ex Wakio monuimus ad mand. xr, not. 84. 
3 Sic Felli edit. Oxon. Al. ita. 

6! Lamb. Spiritus desursum, omissis, qui est. 

7) Mss. Angl. omnium hominum. 

8) Lamb. deest, interrogatus. 

9) Al. angelus. 

10) Lamb. Spiritus sanctus. 

(11) Bodl. et Lamb. quia quicunque spiritu divi- 
nitatis loquitur, loquitur sicut Dominus vult. Hanc 
lectionem retinuit Fellus in sua edit. Oxon. 

12) Lamb. Primum enim homo putatur spiritum 
habere exaltantem se. Bodl. autem 8ic: Primum 
enim homo qui putetur spiritum habere, exaltat se. 

(13) Lamb. et Carm. Jia nunc. Et mox : Sed non 
convenit. 

s An diviléz ἢ 
15) Mss. Angl. morti dat. 
(16) Bodl. resistentem. 


949 


PASTOR. — LIB. 1l, MANDATUM XII. 


900 


χείλη ἔχοντες τὸν Κύμιον, τὴν δὲ καρδίαν πεπωρω- À data hec dura sunt et difficilia. Ponite ergo vobis, 


μένην, xal μαχρὰν ὄντες ἀπὸ τοῦ Κυρίου διὰ-τὴν 
ἑαυτῶν ῥᾳθυμίαν, ἐκείνοις αἱ ἐντολαὶ αὖται σχληραί 
εἶσιν, καὶ δυσκατόρθωτοι. Θέσθε οὖν, ὑμεῖς οἱ ὀλιγό- 
ψυχοι, καὶ ἐλαφροὶ τῇ πίστει, τὸν Κύριον ἀδιαλείπτως 
εἰς τὰς χαρδίας ὑμῶν, καὶ γνώσεσθε ὅτι οὐδέν ἐστιν 
εὐχολώτερον τῶν ἐντολῶν τούτων, οὔτε γλυχύτερον, 
οὔτε ἡμερώτερον. .... (35) Βλέπε στερεῶς, καὶ ἐξ ὅλης 
τῆς χαρδίας ἐπίστρεφε πρὸς Κύριον, καὶ μὴ φοδηθῇς 
τὸν διάδολον᾽ δύναμις γὰρ ἐν αὐτῷ οὐχ ἔστιν κατὰ 
τῶν δούλων τοῦ Θεοῦ" ὁ Θεὸς γάρ ἔστιν ὁ παρέχων 
τὴν νίκην. Ὁ διάδολος μόνον φόδον ἔχει" ὁ δὲ φόδος 


qui vacui et leves estis in fide, Dominum Deum 
vestrum in corde habere (33) ; et intelligetis, quod 
nihil facilius est his mandatis, neque dulcius, ne- 
que mansuetius, neque sanctius : et convertite vos 
δα Dominum Deum, et relinquite diabolum et volu- 
ptates 34) ejus ; quia male sunt, et amare, et im- 
munde. Et nolite timere diabolum, quia in vobis 
potestatem non habet. Ego enim vobiscum sum 
nuntius pomnitentie, qui dominor illius. Diabolus 
autem timorem facit; sed timor illius vanus est. 
Nolite ergo timere eum, et fugiet ἃ vobis. 


αὐτοῦ τόνους οὐχ ἔχει. Μὴ φοδηθῇς οὖν αὐτὸν, xal 
φεύξεται ἀπὸ σοῦ. 
CAPUT V. 

Et dixi illi : Domine, audi me pauca verba dicentem (36) tibi. Dio, inquit. Homo, inquam cupit qui- 
dem mandata Dei custodire ; et nemo est qui non petat a Domino, ut possit mandata ejus servare. Sed 
diabolus durus est ; et potentia sua dominatur in Dei servos. 

(37) Οὐ δύναται γὰρ καταδυναστεύειν τῶν δούλων B Εἰ dixit: Non potest dominari in Dei servos, qui 
τοῦ Θεοῦ, τῶν ἐξ ὅλης καρδίας ἐλπιζόντων ἐπ᾽ αὐτόν. — ex totis precordiis in Dominum credunt (38). Po- 
Δύναται οὖν ὁ διάδολος παλαῖσαι, χαταπαλαῖσαχι δὲ οὐ — test autem diabolus luctari ; sed vincere non potest. 
δύναται. Ἐὰν οὖν ἀντιστῇς αὐτὸν, νικηθεὶς φεύξεται — Si enim resistitis illi, fugiet a vobis confusus 33, 
ἀπὸ σοῦ χατῃσχυμμένος. Nam quicunque fide pleninon sunt, timent diabolum, 
quasi potestatem habentem. Diabolus enim tentat servos Dei, et, si invenerit vacuos, exterminat. Sic- 
ut (39) enim homo, cum implevit amphoras bono vino, et inter illas amphoras paucas semiplenas posuit, et 
venit ut tentet et gustet amphoras ; non tentat plenas ; scit enim quod bone sunt ; semiplenas autem gu- 
Btat, ne sint acide facte : cito enim semiplene amphora acescunt, et perdunt saporem vini. Sio et dia- 
bolus venit ad homines servos Dei, ut tentet illos. Quicunque autem pleni sunt fide, resistunt ei fortiter|; 
et ille recedit ab eis, quia non habet locum intrandi. Tunc vadit ad illos qui non sunt flde pleni, et 
quoniam habet locum, inde intrat in illos ; et quecunque vult, facit illis, et fiunt famuli ejus. 


CAPUT VI. 

Sed vobis dico ego nuntius penitentie : Ne timeatis diabolum. Missus enim sum, ut vobiscum sim, 
quicunque ex totis precordiis egeritis pomnitentiam, ut confirmem vos in fide. Credite ergo (40), qui 
propter delicta vestra obliti estis Deum, et qui salutem vestram objicientes (41) peccatis vestris, gravatis 
vitam vestram, quod si conversi fueritis ad Dominum ex totis praecordiis vestris, et servieritis ei secun- 
dum voluntatem ipsius, dabit remedium animabus vestris (42), posthabitis peccatis vestris prioribus ; 
et habebitis potestatem dominandi omnibus operibus (43) diaboli. 

(44) Μὴ δὲ τὴν ἀπειλὴν αὐτοῦ δε'λιάσῃς" ἄτονος (| Minas autem illius in totum timere nolite : sine 
γὰρ ὧς νεχροῦ νεῦρα. ... Μᾶλλον φούδήθητι τὸν Kó- virtute enim sunt, sicut hominis mortui nervi. Au- 
prov. τὸν δυνάμενον σῶσαι xal ἀπολέσαι. dite ergo me; et timete Dominum omnipotentem 
qui potest vos salvos facere (45) et perdere 83; et. custodite mandata ejus, ut vivatis Deo. Et dixi illi: 
Domine, modo confirmatus sum in omnibus mandatis Domini, quandiu mecum es ; et scio quod con- 
fringes omnem virtutem diaboli (40). Sed et nos exsuperabimus illum, si possumus (47) mandata haec quee 
precepisti, Domino confirmante, custodire. Custodies, inquit, si cor tuum purificaveris ad Dominum. 
Sed et omnes custodient, qui puriflcaverint corda sua a vanis cupiditatibus hujus ssculi, et vivent Deo. 


53 Jac. rv, 7. 88 Matth. x, 28; Luc. xii, 5. 


VARLE LECTIONES ET NOTE. 


(33) Al. vestrum et ín corde habere. Felii edit. "i Ista exscripsit Antiochus homil. 77. 
Oxon. et in corde habete. (41) Mss. Angl. et salutem vestram  adjicietis. 
(34) Ms. Victor. voluntates. Et mox Lamb. que — Wackius autem ita hunc locum restituit : Obliti estis 


pro ra: 

(35) Hactenus pseudo-Athanasius num. 21, pag. 
204. Que autem sequuntur exhibet auctor num. 
12, x 298, aliquantum diversa, ut assolet. 

(36) Sic Bodl. Fellus autem, loquentem. 

37) Ex pseudo-Athanasio num. 12, pag. 258. 

38) Ms. Vict. in. Deum sperant. Exhibet sperant 
etiam Bodl. Ita et Greca. 

(39) Hunc locum laudat Origenes, tract. 31, Com- 
ment, in. Matth. xxiv, 42. 


Deum et salutem vestram ; εἰ qui adjicientes peccatis 
restris, gravatis vitam vestram. 
(42) Ita Fellus in sua edit. Oxon. ex mss. Angl. 
Al. remedium peccatis. 
"m Mss. Angl., omnium operum. 
(44) Hiec pseudo-Athanasius num. 12, sub init. 
pag. 258, quoram quidem priora δὺ aliis omissa. 
(45) Bodl. potest salvum facere. 
46) Lamb. inimici. 


47) Mss. Angl. et possumus. 


"958 PASTOR. — LIB. III, SIMIL. 1]. 954 


tua, sine injuria hilaris. Vos igitur videte qui servitis Deo, et habetis eum in' cordibus vestris : operamini 
opera Dei, memores mandatorum et promissorum ejus qua (59) promisit ; et credite ei, quod faciet vobis, 
si mandata ejus custodieritis. Pro agris ergo quos emere volueritis, redimite animas de necessitatibus, 
prout quisque potest ; et viduas **absolvite, orphanis (00) judicate, et opes ac divitias vestras in hujusmodi 
operibus(61)consumite.In hoc enim vos Dominus locupletavit,uthujusmodi ministeria expleatis.Multo me- 
liue est hec facere, quam agros aut domos emere ; quoniam hac omnia peribunt in seculo: at (02) que 
pro nomine Dei feoeris, invenies in civitate tua, et habebis gaudium sine tristitia et timore. Divitias ergo 
gentium nolite cupere, perniciose sunt enim servis Dei ; de propriis autem quas habetis, ea agite, quibus 
possitis consequi gaudium. Et nolite adulterare, neo alterius (53) uxorem tangere, neque concupiscere. 
Concupisce tuum opus, et salvus eris. 


Ez ista, similitudine hzc verba facit Axriocnus. homilia 15. 


Ei οὖν ἐπὶ ξένης χατοιχοῦμεν, xal ἣ πόλις ἡμῶν A δὲ ergo in peregrinatione moramur, οἱ civitas no- 


μαχρὰν ἀπέχει ἀπὸ τῆς πόλεως ταύτης, xal οἴδαμεν 
τὴν πόλιν ἡμῶν ἐν 3j μέλλομεν κατοιχεῖν᾽ τί εἰς τὴν 
ἀλλοτρίαν ἐτοιμάζομεν ἀγροὺ, χαὶ οἰχοδομὰς, καὶ 
οἰκήματα μάταια, καὶ παρατάξεις πολυτελεῖς ; Ταῦτα 
οὖν ἑτοιμάζων εἰς ἀλλοτρίσν πόλιν, δῆλός ἐστιν, ὅτι 
οὐ προσδοχᾷ ἐπαναχάμψαι εἰς τὴν ἰδίαν πόλιν, τουτ- 
ἐστιν, εἰς τὴν ἄνω ᾿Ιερουσαλέμ. Ὁ γὰρ λογισμὸς οὗτος 
ἀφρόνων, xal διψύχων, καὶ ταλαιπώρων ἀνθρώπων 
ἐστίν. Οὐ γὰρ συνίει, ὅτι ταῦτα πάντα ἀλλότριά εἶσι, καὶ 
ὁπὸ ἐξουσίας ἑτέρου εἰσὶ, τουτέστι τοῦ ἄσχοντος τοῦ 
ἁξῶώνος τούτου. Οὐχ οὖν ὀφείλομεν, ὡς ἐπὶ ξένης κατοι- 
χοῦντες, μηδὲν πλέον ἑτοιμάζειν ἑαυτοῖς, εἰ μὴ τὴν 
αὐτάρχειαν τὴν ἀρχετήν. ΟἹ γὰρ ἀγαπῶντες τὸν 
αυτῶν Κύριον, x&l ἔχοντες αὐτὸν ἀεὶ ἐν τῇ ἑαυτῶν 
καρδίᾳ, ἐν ταῖς ἐντολαῖς αὐτοῦ πορεύσονται, καὶ ταῖς 
ἐπαγγελίαις αὐτοῦ πιστεύουσι, xal καραδοχοῦσι, 
Καλὸν οὖν ἐστιν ἀντὶ τῶν χτισμάτων xal. χρημάτων, 
τῶν σήμερον μὲν ἡμετέρων, αὔριον δὲ ἀλλοτρίων, 
ὠνήσασθαι ψυχὰς θλιδομένας, καθώς τις δύναται" 
καὶ χήρας καὶ ὀρφανοὺς ἐπισχέπτεσθαι, χαὶ μὴ πα- 
ραθλέπειν αὐτούς: ὡσαύτως xal ἐν μοναστηρίοις, 
xal οὕτω χαλῶς διοικεῖν τὰ xa! ἑαυτούς: xai τὸν 
πλοῦτον ὃν παρὰ Θεοῦ εἰλήφαμεν ἐν τῷδε τῷ βίῳ, 
εἷς αὐτοὺς ἀναλίσχειν. Εἷς τοῦτο γὰρ καὶ παρέσχεν 
ἡμῖν αὐτὰ ὁ ἀγαθὸς ἡμῶν Δεσπότης, ἵνα εἰς τὴν δια- 
χονίαν ταύτην δαπανηθῶσι, xal ἀντ᾽ αὐτῶν χομισώ- 
μεθα θησαυρὸν ἀνέχλειπτον. Πολὺ οὖν βέλτιόν ἐστι, 
τοιούτους ἀγροὺς, χαὶ χτήματα (64) ἀγοράζειν, ἅτινα 
xal παράμονά εἶσι, xal προάγουσιν εἰς τὴν ἡμῶν 


stra longe estab hac civitate, εἰ scimus civitatem 
nostram in qua habilaturi sumus, quid in aliena 
apparamus agros, et zdificia, et. habitationes su- 
pervacuas, et lautas constructiones? Hec ergo qui . 
comparat in aliena civitate, palam est, quod non oco- 
gitat in suam civitatem redire, hoc est. in. supernam 
Hierosolymam. Est enim haec consideratio stultorum 
et dubiorum, et miserorum hominum. Non enim in- 
telligit, haec omnia aliena esse, et sub. alterius po- 
testate, hoc esl principis seculi hujus. Debemas igitur, 
sicut peregre consikentes, nihil amplius. comparure 
nobis, quam sit necessarium et. sufficiens. Qui enim 
amant Dominüm sunm, el. habent ewm semper in 
cordibus suís, in mandatis ejus iteedént, et in. pro- 
missa ejus credunt, atque exspectant. Bonum igitür 
est, pro domibus et. pecuniis, hodie 'qitidem nostris, 
cras vero alienis, redimere animas de necessitatibus, 
prout quisque potest; et viduas ac orphanos vísilare, 
nec despicere: similiter el in monasteriis, sicque 
recte sua administrare ; et. divitias, quas a Deo dc- 
cepimus in hac. vita, in. hujusmodi homines consu- 
mere. In hoc. enim et prebuit mobis ea bonus noster 
Dominus, ut in ejusmods: ministeria. insumahittr ;. et. 
pro iis reportemus thesaurum non deficientem. Multo 
itaque melius est, tales villas et domos emere, quz 
stabiles sunt et. deducunt in nostram metropolim, 
quando in eam  migrabimus. Negligamus ergo [seu 
nolimus cupere], charissimi, temporalia, ul. lerna 
possimus consequi. 


μητρόπολιν, ὅταν ἀποδημήσωμεν εἰς αὐτήν. ᾿Αμεριμνήσωμεν οὖν, ἀγαπητοὶ, τῶν προσκαίρων, ἵνα τῶν ἀϊδίων 


ἐπιτύχωμεν. 


SIMILITUDO 1]. 
Ut vitis ulmo fulcitur, sic dives oratione pauperis juvatur. 
CAPUT UNICUM. 


Cum ambulsrem in agrum et considerarem ulmum et vitem, et cogitarem (65) intra me de fructibus ea- 
rum,apparuit mihi angelus,et dixit mihi : Quid diu (66) intra te cogitas ? Et dixit illi ; De hao vite et al- 


δὲ [ga t, 17. 


VARLE LECTIONES ET NOT/E 


(59) Al. promissionum ejus, quas. 

(60) Carm. Vict. et Lamb. justificate, orphanos. 

(61) Carm. Vict. et Lamb. deest operibus. 

62) Larnb. nam. Et mox, civitatem tuam. 

63) Lamb: adulterari, et alterius aliquid At 
Mn * Carm. plierius rem. 

orte χτίσματα; ut — “πράτ xticjá- 

των. Idque insinuat vetus "-. 


(05) Mss. Angl. dispularem. disps- 


tas et disputo. Quem in locum Cler.: « Ciceroniani 
temporis est, inquit, vox disputare, pro eo quod est 
agere dere quapiam , qua legitur in codd. Anglica- 
ni8, et passim mutata est in cogitare ; quod exscri- 
ptoresnon intelligerenteam vocem alio sensu, quam 
altercandi. » 

4:90) Ita ms. Υἱοὶ. Πα ot edit. Oxon. Al. omittunt 

u. 


951 PASTOR. — — B. III, SIMIL. V. 958 


gaudentes in illo szculo restituentur. Nam ceterce (88) gentes, peccatores scilicet (89), sicut arbores quas 
vidisti aridas, tales invenientur aridi et sine fructu in illo seculo ; et sicut arida ligna, comburentur : et 
palam fiet (90), quoniam male fecerunt in omni tempore vite sue; et comburentur ideo, quia peccave- 
runt et peccatorum suorum non egerunt penitentiam 95. Sed et cetere gentes comburentur ideo, quia 
non agnoverunt Deum creatorum suum. Tu ergo fac fructum bonum, ut in estate (01) cognoscatur fruc- 
tus tuus ; et abstine te a multis negotiis, et nihil delinques. Quicunque enim multa negotia agunt, multa 
delinquunt ; quia constricti sunt circa negotia sua, et non serviunt Deo. Nam quomodo potest homo qui 
non servit Deo, aliquid petere et accipere a Deo ? Qui enim serviunt deo, petunt et accipiunt sua deside- 
ria. Quod si unum negotium tractat aliquis, posterit servire Deo ; quoniam non alienatur animus ejus 
ἃ Domino, sed pura mente servit Deo. Hoc ergo si feceris, poteris in venturo seculo habere fructnm ; sed 
et omnes qui fecerint hec, fructum ferent. 


SIMILITUDO V. 
De vtro jejunio, et ejus mercede ; tum et de corporis munditia. 


CAPUT PRIMUM. 


Cum jejunarem et sederem in monte quodam, et gratias agerem Deo pro omnibus que fecerat mecum ; 
video pastorem illum sedentem juxta me, ac (92) dicentem mihi : Quid tam mane huoc venisti ἢ Respon- 
di : Quoniam, domine, stationem habeo. Quid est, inquit, statio? Et dixi Jejunium. Et dixit : Quid est 
illud Jejunium ? Sicut solebam, inquam, sic jejuno. Nescitis, inquit, Deo jejunare; neque est jejunium 
hoc quod jejunatis, Deo nihil proficientes. Quare inquam, domine, ita dicis? Dico certe, inquit, non 
esse (93) jejunium hoc,quod putatis vos jejunare ; sed ego te docebo quod sit jejunium plenum acceptum- 
que Deo. Audi, inquit : Dominus non desiderat tale jejunium supervacuum: sic enim jéjunando nihil 
praestas equitati. Jejuna certe verum jejunium tale (94). Nihil in vita tua nequiter facias; sed mente 
pura servi Deo, custodiens mandata ejus et in precepta ejus (05) ingrediaris, neque admiseris deside- 
rium nocens in animo tuo. Crede autem Domino, si heo feceris, timoremque ejus bebueris, atque abs- 
tinueris ab omni negotio malo, Deo te victurum. Hec si feceris, jejunium magnum consummabis accep- 
tumque Domino. 


CAPUT II. 


Audi similitudinem quam dicturus sum tibi ad jejunium pertinentem. Quidam quod haberet fundum 
gervosque multos, in quadam parte fundi sui posuit vineam successoribus (906) ; deinde peregre profectus 
elegit servum quem habebat fidelissimum acsibi probatum ; eique assignavit vineam, precipiens ut viti- 
bus jungeret palos ; quod si fecisset et mandatum suum consummasset, libertatem eidem se daturum 
promisit. Nec preterea quidquam aliud precepit illi, quod in ea faceret (97), atque ita peregre profectus 
est. Postquam autem servus ille curam apprehendit (98), fecit quecunque preceperat dominus. Cumque 
depalasset vineam illam, et animadvertisset eam herbis repletan, ccpit secum ita cogitare (09), dicens : 
Peregi quod mihi preceperat dominus ; fodiam nuno vineam hanc, et erit formosior cum fuerit fossa 
(100) ; et extractis herbis, majorem dabit fructum, et non suffocabitur ab herbis. Aggressus deinde fodit, 
et omnes herbas que in ea erant, extraxit ; atque ita evasit vinea speciosissima &c leta, non suffocata 
80 herbis. Post aliquantum vero temporis venit dominus ejus, et ingressus est vineam : quam cum de- 
palatam vidisset decenter, ac circumfossam (1), et extractas herbas ab ea, et letas esse vites; ex [acto 
hoc servi sui gaudium cepit. Adhibito itaque filio quem charum et heredem habebat, et amicis quos in 
concilio advocabat, indicat ea qua» servo suo facienda madasset, que preterea ille fecisset. At illi proti- 
nus gratulati sunt servo illi, quod tam plenum testimonium domini sui assecutus fuisset. Ait deinde 
illis: Ego quidem huic servo libertatem promisi, si custodisset mandatum meum quod dederam ; et 
custodivit illud et preterea opus bonum adjecit in vineam, quod mihi quamplurimum (2) placuit. Pro 


*5 Matth. 11, 10 ; vir, 19. 
VARLE LECTIONES ET NOTE. 
88) Mss. Angl. et Carm. exterz. exhibere ín preceptis ejus. Al. in praceptis ejus in- 


89) Lamb. deest scilicet. grediens. 
90) Ita mss. Angl. Ita et Felli edit. Oxon. Al. (96) Mss. Angl. adfuturis. Sic et Vict. At Lamb. 
ul 





. uris. 
91) Lamb. £n eo stare. (97) Mss. Angl. facere deberet. Sio et edit Oxon. 
92) Bodl. addit hzc. Apud Clericum vero ms. Lamb. sic se habet : quid- 
93) Lamb. enim quia non est. Sic et Felli edil. — quam pracepit illi, ut quid in ea facere deberet. 


Oxon. que tamen habet quoniam pro guia. Hinc loo Al. Codd. addunt cepit ei. 
nonnulla excerpsit pseudo-Athanasius in Doctr. ad 99! Mss. Angl. disputare, ut modo sup. cap. !, 
Antioch. num. 16, pag. 260, quorum pars profe- notatum. 
renda mox infra cap. 3. 100) Mas. Angl. formosior fossa. 
(94) Lamb. Leve enim M etr tale est. Habet 1^ . . 
quoque enim pro certe Felli edit, (^^ — ' . (29) Mss. Angl. validissime. 
(95) Sic Fellus ex mss. Angl. ' 


9601 PASTOR. — LIB. III, SIMIL. V. 988 


Bilio adhbiuerat. Intellexi enim, esse illud similitudinem. Ait mihi: Valde audax es ad interrogandum. 
Nihil enim debes interrogare : nam si oportuerit demonstrari, demonstrabitur tibi. Dico ei : Domine, 
quecunque ostenderis mihi, nec declaraveris, frustra videro (19) illa, si non intellexero quidnam sint, 
et similitudines si quas proposueris, et non exposueris, frustra audiero (20) eas. Respondit mihi rursus, 
dicens : Quicunque Dei servus est, Dominumque (21) habet in precordiis suis, petit &b eo intellectum, 
et obtinet: et omnem similitudinem explicat (22); et intelligit verba Domini, que iaquisitione egent (23). 
Quicumque vero inertes sunt et pigri ad orandum, illi dubitant petere a Domino : cum sit Dominus tam 
profunde bonitatis, ut petentibus a se cuncta (24) sine intermissione tribuat. Tu ergo, qui confirmatus es 
&b illo venerabili nuntio (25), et accepisti orationem tam potentem, cum piger non sis, cur jam a Do- 
mino intellectum non petis, et accipis ? Dico ei :Cum te presentem habeam, necesse est ut ἃ te petam, 
et interrogem ; tu enim omnia mihi ostendis, et loqueris. cum ades. Nam (20) si sine te ea viderem, vel 
audirem, tuno Dominum rogarem, ut ostenderet (57) mihi. 
CAPUT V. 

Et respondit : Dixeram tibi paulo ante, callidum te esse et audacem, qui solutiones similitudinum in- 
terrogas. Sed quia (28) ita esse pertinax, solvam tibi hanc quam desideras similitudinem, ut omnibus no- 
tam facias eam. Audi nuno, inquit, et percipe animo. Orbem terrarum fundus ille significat, qui in simi- 
litudinem est positus. Dominus autem fundi demonstratur esse is, qui oreavit cuncta et consummavit, 
et virtutem illis dedit. Filius autem, Spiritus sanctus est ; servus vero ille, Filius Dei est ; vinea autem, 
populus est quem servat ipse ; pali vero, nuntii sunt, qui a Domino prepositi sunt ad continendum po- 
pulum ejus ; herbe autem que evulsse sunt de vinea, admissa (20) sunt servorum Dei : cibi vero quos de 
cena misit illi, mandata sunt que per Filium dedit populo suo ; amici autem illi quos in consilio advoca- 
vit, angeli (30) sunt sancti quos primo (31) creavit. Absentia vero illius patrisfamilias, tempus est quod 
in adventum ejus restat. Dico ei : Domine, magnifice et mire omnia hec se habent, atque honeste, num- . 
quid ergo, domine, inquam, hec poteram intelligere? Ne quidem quispiam preterea homo, tametsi valde 
prudens sit, poterit (32) intelligere ea. Sed nunc mihi demonstra, domine, quod quaro. Quere quod 
vis (33), inquit. Quare, inquam, Filius Dei in similitudine hac, servili loco ponitur ? 

CAPUT VI. 

Audi, inquit : in servili conditioue non ponitur Filius Dei, sed magna potestate et imperio (34). Ei 
dixi: Quomodo (35), inquam, domine ? Non intelligo. Quoniam, inquit, eis quos (36) Filio suo tradidit, 
Filius ejus nuntios preposuit, ad congervandos (37) singulos ; ipse autem plurimum laboravit, plurimum- 
que perpessus est, ut aboleret delicta eorum. Nulla enim vinea potest fodi sine labore ac dolore. De- 
letis igitur peccatis populi sui, ipse eisdem monstravit itinera vite, data eis lege quam a Patre accepe- 
rat. Vides igitur, esse Dominum populi, accepta ἃ Patre suo omni potestate. Quare autem Dominus ín. 
consilio adhibuerit Filium de hereditate,et bonos (38) angelos ? Quia nuntius audit illum (39) Spiritum sap- 
ctum, quiinfusus(40) est omnium primusin corpore, in quo habitaret Deus. Collocavit enim eum intellectus 
in corpore, ut ei videbatur(A1). Hoc ergo corpus, in quod inductus (42) est spiritus sanctus, servivit 
illi Spiritui, recte in modestia ambulans et caste, neque omnino maculavit spiritum illum. Cum igitur 
corpus illud paruieset omni tempore Spiritui sancto, recteque et caste luborasset cum eo, neo succubuis- 
get in omni tempore : fatigatum corpus illud serviliter conversatum (43) est, sed fortiter cum Spiritu 
Banoto comprobatum Deo receptum (44) est. Placuit igitur Deo hujusmodi (45) potens cursus ; quia m&- 

VARLE LECTIONES ET NOTA. 


( Ἢ Lamb. demonstraveris, frustra videbo. leret peccata. 
(20) Lamb. exposueris δὲ non. absolveris, frustra 


audiam. 
21) Lamb. Dominum quem. 
23 Lamb. ezsolvit. 
23) Mss. Angl. quastionem ferunt. 
24) Lamb. et Vict. cunctis. 
25) Sic mss. Angl. et Carm. Sic et edit. Oxon. 
Al. ab illius nunlio. 
20) Lamb. loqueris mihi. Ades. Nam eto. 
27) Bodl. demonstraret. Lamb. demonstraretur. 
28) Lamb. quamuis. 
29) Lamb. commissa. 
30) Mss. Angl. nun£ii. Sic et edit. Oxon. 
31) Lamb. primos. 
(32) Lamb. qui possit. 
33) Mss. Angl. Dic, si quid vis. 
34) Mss. Angl. magnam potestatem et. imperíum. 
3o) Lamb. Et dizi : Quemadmodum. 
36) Lamb. eum quem. Et mox: et Filíus ejus 


nuntiis. 
(37) Lamb. confirmandos. Ἐξ paulo post : «t abge 





(38) Mss. Angl. honestosque. Fell. et bonos nuntios. 
Audi: Quia. 

IN) Lamb. deest illum. 

Y Mss. Angl. et Carm. creatus. 
(41) Lamb. $n corpore quod 6 videbatur. lloc er- 
go corpus in quo habilaret Deus, collocavit íntelle- 
ctus. scilicet corpore quod οἱ videbatur. At ms. Viot. 
intellecto scilicet corpore quod et videbatur. — Hunc 
locuin valde corruptum, ex mss. et editionum colla- 
tione sio corrigit doctissimus Grabius: Quare au- 
tem Dominus in. consilio adhibueril Filium de ha- 
reditate, honestosque nuntíos, audi: Spiritum. san- 
clum qui ereatus est omnium. primul, tn. corpore ín 
quo habitaret Deus, collocavit; (n. delecto corpore, 
quod ei videbatur. WA. 

(^2) Mns. Angl. £n quo deductus. Sio et Vict. abs- 
que nm. 
| (43] Lamb. eonaervatum. 

U "ann, οἱ Viet, recepiunque. Αἰ Carm. 


hujus ene. 


965 


PASTOR. — LIB. Ill. SIMIL. VI. 


966 


CAPUT II. 
Καὶ λέγει pov βλέπεις τὸν ποιμένα τοῦτον ; βλέ- A — Ait mihiangelus: Vides autem(65)hunc pastorem? 


πω, φησὶ, κύριε. Οὗτος, φησὶν, ἄγγελος τρυφῆς xai 
ἀπάτης ἐστίν. Οὗτος ἐχτρίθει τὰς ψυχὰς τῶν δού- 
λων τοῦ Θεοῦ, καὶ χαταστρέφει ἀπὸ τῆς ἀληθείας, 
ἀπατῶν αὐτὰς ταῖς ἐπιθυμίαις ταῖς πονηραῖς, ἐν αἷς 
ἀπόλλυνται ἐπιλανθανόμενοι τῶν ἐντολῶν τοῦ ζῶντος 
τοῦ Θεοῦ, xal πορευόμενοι (ἐν) ταῖς ματαίαις τρυφαῖς 
χαὶ ἀπάταις τοῦ βίου τοότου. Διὸ χαὶ ἀπόλλυνται ὑπὸ 
τοῦ ἀγγέλου τούτου εἰς θάνατον xai καταφθοράν. Λέγω 
αὐτῷ’ Οὐ γινώσχω, κύριέ, τί ἐστιν εἰς θάνατον καὶ 
χαταφθοράν. Καὶ λέγει μοι’ "Axoot, φησίν" "A εἴς 
δὲς πρόθδατα ἰλαρὰ καὶ σχιρτῶντα, οὔτοί εἶσιν οἱ ἀπε- 
σπασμένοι ἀπὸ τσῦ Θεοῦ εἰς τέλος, καὶ παταδεδωχό- 
τες ἑαυτοὺς ταῖς ἐπιθυμίαις τοῦ αἰῶνος τούτου. Ἐν 
τοότοις μετάνοια ζωῆς οὐχ ἔστιν’ ὅτι xal τὸ ὄνομα 
τοῦ Θεοῦ δι’ αὐτοὺς βλασφημεῖται. Τῶν τοιούτων ἡ 
ςωὴ θάτανός ἐστιν. "A δὲ εἶδες μὴ σκιρτῶντν, ἀλλὰ 
καὶ ἐν τόπῳ βοσχόμενα, οὗτοί εἶσιν οἱ παραδεδωχό- 
τες μὲν τῇ τρυφῇ καὶ ἀπάτῃ ἑαυτοὺς, εἰς δὲ τὸν Κύ- 
ριον μὴ βλασφημήσαντες * οὗτοι οὖν χατεφθαρμένοι cl- 
σὶν ἀπὸ τῆς ἀχηθείας" ἐν τούτοις ἐλπίς ἐστι μετα- 
νοίας, ἐν dj δύνανται ζῆσαι. Ἢ κχαταφθορὰ οὖν ἐλ- 
πίδα ἔχει ἀναστάσεως, ἕως τινός" ὁ δὲ θάνατος ἀπώ- 
λειαν ἔχει αἰώνιον. Πάλιν προέδημεν μιχρὸν, xal 
δείκνυσί μοι ἕτερον ποιμένα μέγαν, ὡς ἄγριον τῇ 
ἰδέᾳ, περιχείμενον δέρμα αἴγιον λευχὸν, χαὶ πήραν 
τινὰ εἶχεν ἐπὶ τὸν ὦμον, xal ῥάδδον σχληρᾶν λίαν, 
καὶ ὄζους ἔχουσαν, xal τὸ βλέμμα εἶχεν πιχρὸν, ὥστε 
φοδηθῆναί με αὐτόν. Οὗτος υὖν ὁ ποιμὴν παρελάμ- 
6avs τὰ πρόδατα ἀπὸ τοῦ ποιμένος τοῦ πρώτον τοῦ 
νεανίσχου, ἐχεῖνα τὰ σπαταλῶντα, καὶ τρυφῶντα, μὴ 


Video, inquam, domine. Et dixit mihi: Hio nun- 
tius dulcedinis ac voluptatis est (66). Hic ergo cor- 
rumpit mentes servorum Dei, et avertit eos a veri- 
tate, oblectans cupiditatibus ; οἱ pereunt. Oblivi- 
scuntur enim mandata Dei vivi, et in luxuriis con- 
versantur et deliciis vanis,et corrumpuntur ab hoo 
nuntio malo (67)aliquiusquead mortem, aliqui vero 
usque ad defectionem(68). Dicoei : Domine, non in- 
telligo, quid sit ad mortem,et quid ad defectionem. 
Audi,inquit : Quecunque pecora vidisti valde l:ta 
et exsultantia, ii sunt qui in perpetuum (69) a Deo 
discesserunt,et tradiderunt se desideriis hujus se- 
culi. Iis ergo non est per penitentiam regressus ad 
vitam ; quoniam quidem adjecerunt ad reliqua de- 
licta sua,et nomen(70)Domini nefandis inseoctati(71) 
sunt verbis. Hujusmodi homines morti sunt desti- 
nati. Que vero vidisti pecora non exsultantia, sed 
uno loco vescentia ; ii sunt,qui tradiderunt se qui- 
dem deliciis ac voluptatibus, nihil vero nefandum 
in Dominumlocuti sunt.Hiigiturnon (72)defecerunt 
a veritate, ideoque repositam adhuc habent spem 
vitein penitentia. Defectio enim habetspem aliquam 
redintegrationis; mors vero perpetuo tenetur inter- 
itu. Rursum progressi sumus paululum : et osterf- 
dit mihi pastorem; magnum, et velut agrestem flgu- 
ram habentem (73), amictum pelle alba caprina, 
peram gestantem in humero,et manu virgam nodo- 
sam et valde duram,et flagellum (74)in manu;aspe- 
ctum autem trucem (75) et sevum habebat,ut pos- 
sel terrere aliquos (76): talis erat aspectus ejus. 


σκιρτῶντα δὲ, καὶ ἔδαλλεν αὐτὰ εἰς τινα τόπον χρη- C Hicergo accipiebat ab illo juvene pastore ea pecora 


μνώδη, καὶ ἀχανθώδη, xal τριδολώδη" ὥστε ἀπὸ τῶν 
ἀκανθῶν xal τριόόλων μὴ δύνασθαι ἐχπλέξαι τὰ πρό- 
ὄατα, ἀλλ᾽ ἐμπλέχεσθαι ταῖς ἀκάνθαις xal τριύόλοις, 
καὶ λίαν ἐναλαιπώρουν δερόμενα ὑπ᾽ αὐτοῦ" xai ὧδε 
x&xei περιέλαυνεν αὐτὰ xai ὅλως ἀνάπαυσιν αὐτοῖς οὐχ 


ἐδίδου, οὐδὲ ἴσταντο. 


que delicias (77) quidem agebant,sed non exeulta- 
bant: et compellebat ea in precipitem locum quem- 
dam,ac spinosum tribulisque confertum, usque ad- 
eo ut de spinis et tribulis se non possent explicare; 
sed implicita ibi pascebantur spinis et tribulis; et 
graves(73)cruciatus experiebantur ex verberibus(79) 


ejus : agebat enim ea, et nec consistendi eis locum aut tempus (80) permittebat. 
CAPUT III. 


Βλέπων οὖν αὐτὰ ἐγὼ οὕτως μαστιζόμενα xal τα- 
λαιπωροῦντα, ἐλυπούμην ἐπ᾽ αὐτοῖς, ὅτι οὕτως ἐδα- 


Cum viderem ergosio ea flagellari et miserias 
experiri, dolebam pro eis,quia valde cruciabantur, 


σανίζοντο, xal ἀνοχὴν ὅλως οὐχ εἴχον. Kal λέγω τῷ ἢ nec ulla requies eis dabatur. Dico ad pastorem il- 


ἀγγέλῳ τῷ μετ᾽ ἐμοῦ λαλοῦντι. Κύριε, τίς ἐστιν o0- 


lum qui erat mecum : Quis est, Domine, hic pastor 


VARLE LECTIONES8 ET NOT/E. . 


sione librariiincuria videntur excidisse. Apudipsum 
namque paulo post hzc leguntur: Qua vero vidisti 
pecora non exsullantia, sed uno loco vescentia ; que 
gane omissa precedentia arguunt. Cll. Pastoris edi- 
tores id fugisse miror. 

(65) Lamb. desunt angelus et autem. Sic et 


Σϑοδ. 

(66) Ita Fellus ex mss. Angl. quibus deest i/lece- 
brarum, quod addunt editi. 

67) Lamb. deest malo. 

68) Greca, ad corruptionem. 

69) Lamb. perpetuo. 

Ὁ) Camb. sua, etíam hoc quod nomen. Sic et 

Fellus. 
u Ms. Angl. insecuti. 

) Mss. Angl. deest non : neque illud agnoscit 


edit. Oxon. Greca : Hi quidem corrupti et a. veritate 

seducti sunt. 

73) Lamb. deest habentem. 

14 Lamb. et vehementer durum flagellum. 

(75) Lamb. amarum. Sic et edit. Oxon. que 

etiam severum pro s2vum habet. 
(76) Lamb. 


| orrere aliquis. Al. exhorrere alí- 
quis. 


ul Lamb. cum edit. Oxon. deliciis. 
78) Lamb. pascerentur, Spinas ei tribulos et. gra ' 


ves. 

(79) Sic mss. Angl. et Carm. Sic οἱ edit. Oxon 
Al. verbis. 

(80) Ita Fellus ex mss. Bodl. et Lamb. Al. ante 
tempus 


"ER - 


969 PASTOR. — LIB. III. SIMIL. VIT. 


CAPUT V. 

Dixi ei: Domine, quoniam non intelligo omnia (05) tempora hzc dulcedinis voluptatis ac pene, luci- 
dius mibi de his expone. Respondit mihi, dicens : Insipientia (90) tua tibi perseveranter inhaeret. Nonne 
vis potius mentem tuam purificare, et Deo servire? Vide, ne forte (97) tempore exacto,tu insipiens repe- 
riaris. Audi nunc, quemadmodum vis, quo facilius intelligas. 


970 


(98) Ὁ τρυφῶν xal ἀπατώμενος, xal πράσσων ἃ 
βούλεται, πολλὴν ἀφροσύνην ἐνδέδυται᾽ ἀντὶ γὰρ 
τῆς τρυφῆς xai ἀπάτνς ἔχάστης ἡμέρας, ἀποτίσει 
βάσανον μεγάλην, ἐνιαυτὸν τῇ ἡμέρᾳ. 


Qui uno die commiserit se voluptatibus,et fecerit 
quidquid appetit animus ejus, plurima repletur 
stultitia,nec intelligit quid admittat ; ac die postero 
obliviscitur,quid fecerit(99) pridie ; dulcedo enim 


et voluptas mundana (100) nullam memoriam habent,propter stultitiam qua insita est illis. Cum vero 
uno die accesserit homini cruciatus ac poena, toto anno torquetur ; magnam enim memoriam possidet 


sentit propterea se ponas pati. Quicunque igitur se dulcedini et voluptati tradiderint, sio puniun- 


tur (2) ; quoniam vitam habentes, ipsi se reddunt obnoxios morti. 


Καὶ λέγω τῷ ἀγγέλῳ Ποῖα! τρυφαί cio: βλαε- 
pal; λέγε μοι. Πᾶσχ πρᾶξις capxux?) τρυφή ἐστιν, 
νῦν (3) ἡδέως ποιεῖ αὐτήν. [Ὁ γὰρ] ὀξύχολος τῷ 
tautoU πάθει τὸ ἱχανὸν ποιῶν τρυφᾷ᾽ ὁμοίως xat ὁ 
μοιχός, καὶ ὁ μέθυτος, xxi $ κατάλαλος, xai ὁ ψεύ- 
στης, χαὶ ὁ πλεονέχτης, xai ὁ ἀποστεοητὴς, xxi ὅσα 
τοιαῦτα τρυφῶσι γὰρ ἐν τῇ αὐτῶν πράξει. Αὗται 
δὲ αἱ πράξεις βλαδεραί εἶσι τοῖς δούλοις τοῦ Θεοῦ. 
Εἰσὶ δὲ καὶ τρυφαὶ σώζουσαι τοὺς ἀνθρώπους. Πολλοὶ 
γὰρ ἀγαθὰ ἐργαζόμενοι τρυφῶσιν. Αὕτη οὖν fj τρυφὴ 


Dixi ei: Que sunt, domine, voluptates ποχίῳ ὃ 
Omni, inquit, homini voluptas est quodcunque 
libenter facit. Etenim iracundus satisfaciens mori- 
bus suis percipit voluptatem suam ; et adulter, et 
ebriosus (4), et detractor, et mendax et cupidus, et 
fraudator, et quicunque iis simile aliquid admittit, 
morbo suo parens,percipit ex ea re voluptatem.H» 
omnes dulcedines ac voluptates noxie sunt servis 
Dei. Propter has itaque cruciantur et patiuntur 
ponas. Sunt etiam voluptates, salutem hominibus 


τοῖς δούλοις τοῦ Θεοῦ περιποιεῖται Cuv: al δὲὲ afferentes. Multi enim opera bonitatis facientes, 
προείρη μέναι τρυφαὶ βάσανον. percipiunt voluptatem, dulcedine sua tracti. Heo 
ergo voluptas utilis est servis Dei, et vitam parat hujusmodi hominibus.Ille vero noxie qu: supra dicte 
sunt, tormenta et penas pariunt. Quicunque vero permanserint in illis,nec admissorum suorum egerint 
penitentiam, mortem sibi acquirent. 
SIMILITUDO VII. 
Panilentibus faciendos esse ponilentize dignos fructus. 
2 CAPUT UNICUM. 

Post dies paucos video illum in eo campo, in quo pastores illos ante videram (5). Et ait mihi: Quid 
inquiris ? Veni, inquam, rogare te, domine, ut pastorem illum prepositum pense jubeas de mea domo 
exire, quia vehementer me affligit. Et respondens: Necesse est, inquit, patiaris incommoda et vexatio- 
nes (6) ; sic enim precepit de te ille nuntius bonus (7): quia tentare te vult. Quod, inquam, domine, 
tam grave peccatum admisi,ut huic nuntio traderer ? Adverte, inquit. Cumplur& quidem habes peccata ; 
sed non tam multa, ut huic nuntio debeas tradi (8): sed multa delicta et scelera domus tua commisit, 
ideoque factis eorum ille bonus nuntius exarcerbatus, jussit te aliquantum temporis vexationem experiri; 
ut et illi admissorum suorum agant poenitentiam, et abluant se abomni cupiditate hujus seculi. Cum 
itaque egerint penitentiam ut purificati fuerint, tunc discedet a te nuntius ille qui prepositus est pone. 
Dico ei : Domine, si ita illi se gesserunt, ut exasperarint nuntium bonum ; ego quid feci ? Respondens: 
Aliter, inquit, non possunt illi vexationem pati, nisi tu qui caput es totius domus, labores. Quidquid 
enim tu passus fueris, necesse est ut et illi sentiant ; quandiu vero tu bene stabilitus fueris, illi nullam 
vexationem possunt experiri. Et dixi : Sed ecce jam nunc, domine, agunt penitentiam totis precordiis 
suis. Et ego &cio, inquit, totis preecordiis eos agere penitentiam. Nunquid ergo, ait, protinus putas abo- 
Jeri delicta eorum quiagunt poenitentiam? Non proinde continuo ; sed oportet eum qui agit penitentiam 


VARLE LECTIONES ET NOTE. 


(95) Lamb. deest. omnia. Mox fellus : d. ac vo- 
luptatis, et. 

96) Mss. Angl. stultitia. Et paulo post, stultus. 

97) Lamb. quando. Sic et edit. Oxon. 

08) Post verba βασάνου πολύς, modo relata, hec 
statim subdit pseudo-Athanasius, paululum variata. 
ceteris interim omissis. Sic et mox infra, post. τῇ 
ἡμέρᾳ, continuo sequitur : Ka: λέγω τῷ ἀγγέλῳ. 

(99) Lamb. fuerit. 
(100) Sic Fellus in edit. Oxon. ex mss. Angl. Al. 
omittunt mundana. 

1) Mas. Angl. deest, vane. 

2) Lamb. patiuntur . 


PATROL. Gh. ll. 


(3) Ita Greca edits ἃ cl. Montfaucono. Fabricius 
tamen pro νῦν legit ὅτι, veteri interpreti inherens. 
Clericus autem omisit vov, nec recepit ὅτι. Sio et 
Russelius ipsum secutus. 

(4) Lamb. ebrius. Et mox cum Bodl. énfamator 
pro detractor. 

T Lamb. pastorem illum videram. Editio autem 
Felli Oxon. omittit illos. 

6) Lamb. u£ incommoda et vezattones sint. 
7 Bodl. honestus. Sic et infra. 
8) Lam* 


) "^d ad (radi. Videntur librario 
exoidl/ . 


4 


993 PASTOR. — LIB. III. SIMIL, IX. 994 


inquit, lapides vidisti in structura remansisse per manus harum traditos, earum potestate vestiti sunt. 
Ideoque totam turrim concordem (86) vides cum petra, et velut ex uno lapide factam. Sic quoque ii qui 
crediderunt Deo per Filium ejus, induti sunt Spiritum hunc (87). Ecce unus erit spiritus, et unum cor- 
pus, et unus color vestium eorum (88) ; sed et illi assequentur ista, qui portaverint (89) nomina virgi- 
num harum. Et dixi : Quare ergo, domine, abjecti sunt lapides qui reprobati fuerunt, cum ipsi per por- 
tam (90) translati fuerint, et traditi per manus virginum harum in structuram turris hujus? Quoniam, 
inquit, cura tibi est omnia diligenter inquirere, audi de iis lapidibus qui abjecti sunt. Hi omnes nomen 
Filii Dei acceperunt, sed est potestatem virginum harum, His ergo spiritibus acceptis, consummati fue- 
runt, et in numerum servorum Dei redacti, οἱ unum corpus eorum esse cepit atque una vestis ; eamdem 
(91) enim sentiebant equitatem, quam pariter exercebant. At vero postquam viderunt mulieres illas, 
quas advertisti nigra veste vestitas, exertis humeris et solutis (02) crinibus, concupiverunt sollicitare 
illas ob pulchritudinem (93) earum, et induti sunt potestate earum ; virginum vero projecerunt amictum 
(94). Hi igitur abjecti sunt a domo Dei, et traditi mulieribus illis. At hi qui non sunt corrupti pulchri- 
tudine earum, in domo Dei remanserunt. Habes, inquit, horum lapidum qui abjecti sunt, explicatio- 
nem (95). 
CAPUT XIV. 

Et dixi : Si qui ergo, domine, hominum qui hujusmodi sunt, egerint penitentiam, et abjecerint cupi- 
ditatem mulierum illarum, et conversi redierint ad virgines, et earum potestatem induerint; nonne in- 
trabunt in demum Dei? Intrabunt, inquit si abjecerint omnia opera mulierum illarum, et harum virgi- 
num resumpserint potestatem, et in operibus earum ambulaverint. Et ideo intermissio facta est struendi, 
ut si hi egerint penitentiam, adjiciantur in structuram turris : si autem (96) non egerint ponitentiam, 
alii struentur loco eorum ; et ilii tunc abjiciantur in toto (07). Ad hec omnia (98) gratias egi Domino, 
quod in omnes in quibus invocatum est nomen ejus, motus clementia miserit presidem nuntium pani- 
tentie ad nos, qui deliquimus ei; et quod renovaverit spiritus nostros jam certe defloientes, neque 
habentes spem salutis; nunc vero recreatos (09) ad redintegrationem vite. Et dixi : Nunc, domine, 
derm.onstra mihi, quare non in terra edizicatur hec turris, sed supra petram et portam ? Quoniam, inquit, 
insipiens et sine intellectu es, ideo interrogas. Et dixi : Necesse habeo, domine, omnia te interrogare ; 
quoniam nihil omnino intelligo : responsa enim omnia (100) magna et preclara sunt, et que homines 
vix intelligere possunt. Audi, inquit : Nomen Filii Dei magnum οἱ immensum est, et totus ab eo susten- 
tatur orbis 5*5. Si ergo, inquam, omnis (1) Dei creatura per Filium ejus sustentatur ; cur non et eos sus- 
tinet qui invitati sunt ab eo, et nomen ejus ferunt, et in preceptis ejus ambulant? Nonne etiam vides, 
inquit, quod sustinet (2) eos, qui ex totis precordiis portant nomen ejus? Ipse igitur fundamentum est 
eorum, et libenter portat eos qui (3) non negant nomen ejus, sed libenter sustinent illum (4). 


CAPUT XV. 

Et dixi : Demonstra mihi, domine, nomina virginum harum et mulierum illarum, que nigra veste 
sunt induta (5). Audi, inquit : Nomina virginum que potentiores sunt, que obtinuerunt angulos porte, 
hec sunt (6): Prima vocatur Fides, secunda Abstinentia, tertia Potestas, quarta Patientia ; catere 
autem que infra has consistunt (7), his nominibus vocantur : Simplicitas, Innocentia, Castitas, Hilaritas, 
Veritas, Intelligentia, Concordia, Charitas. Quicunque itaque portant hec nomina et nomen Filii Dei 
in regnum Dei poterunt intrare. Audi nuno mulierum nomina, que nigra veste vestit sunt. Ex his (8) 
quatuor potentiores sunt : quarum prima Perfldia, secunda Intemperantia, tertia Incredulitas, quarta 
Voluptas (9) nominatur. Sequentes vero harum sic nominentur: Tristitia, Malitia, Libido, Iracundia, 
Mendacium, Stultitia, Inflatio, Odium. Hos spiritus qui portat Dei servus, regnum Dei videbit quidem, 

86 Hob. 1, 3. 


VARLE LECTIONES ET NOT./E. 


(86) Bodl. consimilem. Fellus in sua edit. Oxon. 
concolorem. Vide Origenis Philocal. cap. 8. 

(87) Lamb. Dominum per Filium ejus, hoc spiritu 
induti sunt. 

88) Lamb. odor vestium earum. 

89) Mss. Angl. tulerint. 

90) Lamb. desunt, per portam. 

91) Lamb. ad eamdem. 

Av Lamb. dissolutis. Vide supra cap. 2 hujus 

simil. 

(93) Mss. Angl. concupierunt enim. eas, sollicitati 
pulchritudine. 

94) Lamb. amicitiam. 


95) Lamb. ezsolutionem. Sic et Felli edit. Oxon. 


90) Lamb. desunt, egerint. . . . si aut 
Lamib. totum 


98) Lamb. singula. Et mox deest, 


(99) Ita mss. Angl. et Vict. Ita et edit. Felli Oxon. 
A]. recreat. 

100) Lamb. responsis. Omnia enim. 

1) Lamb. Sic ergo omnis. 

2) Lamb. 44tque etiam vides eos quos sustinet. 

3) Lamb. quoniam. ! 
(4) Lamb. iliud. Felli edit. Oxon. sed sustinent 
ipsum libenter. 

5) Mss. Angl. vestite, ut infra. . 

6) Mss. Lamb. Vict. et Carm. Hà sunt nomina 
earum. Sic et Felli edit. Oxon. Laudant hunc locum 
Origenes homil. 13, in Ezech. Auctor Operis tmp.tn 
Matih. xix, 28, et scriptor Vite S. Genovefa cap. 4. 

(7) Lamb. inter has constiterunt. . 

3) Ita ms. Vict. ita quoque Felli et Russel. editt. 


st his. 
! Mas. Angl. Dulcedo. 


1005 PASTOR. — LIB. III. SIMIL. IX. 


CAPUT XXX. 

Audi nunc, inquit, de lapidibus. Qui allati (16) de campo in structuram turris positi sunt eorum loco 
qui (17) reprobati erant, radices sunt illius candidi montis. Cum igitur hi qui de illo monte crediderunt, 
facti sunt innocentes ; jussit Dominus ejus turris, eos qui de radicibus montis essent, in structuram col- 
locari. Intellexit (18) enim, si ad edificationem iissent (19), splendidos illos permansuros, nec ullum de 
his, amplius denigrandum (20). Quod si ita (21) de cseteris montibus adjecisset, non necesse habuisset 
rursus visitare eam turrim aique purgare. Hi autem omnes candidi, juvenes (22) sunt qui crediderunt, et 
qui credituri sunt ; ex eodem enim genere sunt. Felix hoc genus, quia innocuum est, Audinunc et de il- 
lis rotundis lapidibus et splendidis. Hi omnes de hoc candido monte sunt. Quare (23) autem rotundisunt 
reperti, causa est quia diviti» sue illos pusillum a veritate obscuraverunt atque obfuscaverunt; sed & 
Deo nunquam recesserunt, nec ullum verbum malum processit de ore eorum; sed omnis «quitas, virtus 
et veritas (24). Horum ergo mentem cum vidisset Dominus, et posse eos veritati favere; jussit bonos 
quoque permanere, et opes eorum circumcidi ; non enim voluit in totum illas tolli (25), ut possent boni 
aliquid facere (26) de eo quod eis relictum est ; et vivent (27) Deo, quoniam et ipsi de genere bono sunt. 
Ideo ergo pusillum circumcisi sunt, et positi in structuram turris hujus. 


CAPUT XXXI. 

Ceteri vero qui adhuc rotundi permanserunt, neque apti reperti (28) sunt in eam structuram, quia 
nondum acceperunt sigillum, repositi sunt in loco suo ; valde enim rotundi reperti sunt. Oportet autem 
circumcidi hoc seculum ab illis, et vanitates opum suarum ; et tunc convenient in regno Dei. Necesse 
est enim eos intrare in regnum Dei ; bocenim genus innocuum benedixit Dominus. Ex hoo ergo genere 
non intercidet quisquam ; etenim licet quis eorum tentatus a nequissimo diabolo, aliquid deliquerit, cito 
recurret ad Dominum Deum suum. Felices vos (29)judico ego nuntius penitentie, quicunque innocentes 
estis sicut infantes, quoniam pars vestra bona est et honorata apud Dominum. Dico autem omnibus vo- 
bis, quicunque sigillum hoc accepistis : simplicitatem habete, neque offensarum memores estote, neque 
in malitia permanete ( 30 ) ; neque in memoria offensarum amaritudines in uniuscujusque spiritu flant(31); 
sed his malis scissuris (32) remedia Procurate, atque tollite illasavobis : ut dominus pecorum gaudeat 
de vobis (33); gaudebit autem, si omnia invenerit sana. Si autem pecus aliquod ex talibus invenerit 
dissipatum ; ve erit pastoribus. Quod siipsi pastores dissipati fuerint, quid respondebunt etiam ei (34) 
pro pecoribus ? Nunquid dicent, ἃ pecore se vexatos ὃ (35) Non oredetur illis. Incredibilis enim res esf, 
pastorem pati posse ἃ pecore ; et magis punitur (36) propter mendacium suum. Et egosum pastor ; et va- 
lidissime oportet me de vobis rationem reddere. ' 


1006 


ANrIocHUS homilia, 94. 


Καλόν ἐστι χρατεῖν τὴν ἁπλότητα χαὶ τὴν &xaxlav, 
χαὶ εἶναι ὡς τὰ νήπια τὰ μὴ γινώσχοντα τὴν πονη- 
ρίαν, τὴν ἀπολλύουσαν τὴν ζωὴν τῶν ἀνθρώπων" 
xxi μὴ εἶναι μνησιχάχους, μήτε παρανόμους (37) τῇ 
χαχίᾳ ἀλλ᾽ ἀποθέσθαι τὰς χαχίας xal τὰς πονηρίας, 
καὶ τὰς πιχρίας τὰς παρανόμους, xai γενέσθαι tv 


πνεῦμα, καὶ τὰ σχήματα (38) τὰ πονηρὰ ἀνατρέψαι. 


Bonum est habere simplicitatem et innocentiam, et 
esse sicul infantes, qui nesciunt malitiam, quz vitam 
hominum perdit ; neque esse o[fensarum memores, ne- 
que in malitia permanere ; sed removere malitias σὲ 
malignttates, δὲ amaritudines permanentes ; εἰ fieri 
unumspiritum ; et malas scissuras tollere ac ever- 
tere. 


ANTIOCHUS, homilia 122. 


Ἵνα ὅταν ἔλθῃ ὁ χύριος τῶν προδάτων, χαρῇ 


Ut cum venerit. dominus pecorum , gaudeat de 


VARLE LECTIONES ET NOTE. 


(16) Mss. Angl. ejecti. Editio Felli Oxon. hunc 
locum ita exhibet : Dehis lapidibus qui allati de 
campo 1n structuram turris positi sunt eorum loco qui 
reprobati erant, eto. 

17) Lamb. de his qui. 

18) Lamb. intellezt. 

19) Fellus ita in sua edit. Oxon. sí in illa xfidi- 
catione missi essent ; testaturque mss. Angl. deesse, 
missi. 

(9) Lamb. de his nigricaturum. 


21) Lamb. omisso ila, post adjecisset add. tan- 





tum. 

(22) Sic Lamb. Sic et edit. Oxon. Al. candidi sunt 
omiss0 juvenes. 

(23) Lamb. audi autem quare. Et mox. omittit, 
causa esl quia. 

24) Mss. Angl. et virtus veritatis. 

29) Lamb. non enim in. totum eorum tolli. 

) Fellus in edit. Oxon operari, Al. facere. 


(27) Ita mss. Lamb., Victor. et Carm. Editi, vt- 
vere. 
(28) Lamb. deest. reperiri. . 
(29) Sic mss. Vict., arm. et. Lamb. Sic et Felli 
edit. Oxon. Al. vero. pro vos Leg.supra, cap. 29. 
(30) Mss. Angl. habere, neque offensarum memores 
esse, neque in. malitia vestra permanere. 
(31) Mes. Anvl. fieri, et has malas scissuras per- 
medicare, et tollere a vobis. : 
(32) Scissuris, Gr. σχήματα. In. uno cod. Regis 
menbranaceo, σχίσματα. Cor. 
(33) Ms. Carm. de his. 
34) Lamb. desunt, etiam ei. u 
35) Hunc locum laudat auctor homilie De alea- 
toribus, ad calcem opp. Cypriani. 
(36) Mss. Carm. et Lamb. punietur. 
(31) Leg. τ ^io et mox infra. 
(38) Le 


1029 


ARTICELUS ΠῚ. 
De antiqpeiliie ka ws δεῖ, ed uirum a quwodam Chri- 
sinzao w«Tiptore profe-tus si. 

Constat aque cpus illud adulterinum esse, et 
ab ignoto parente, qui nomen suum edere ausus 
non est, in vulgus emissum.Porro autem illud an- 
tiquissircum censeri debet, si ab Origine, ut qui- 
dam arbitrantur, his verbis laudatur 3 : ἐπ libello 
qui appellatur Teslamenlum duodecim  patriarcha- 
rum,quamris non habeatur in canone. talem quemdam 
sensum inrenimus,quod per peccantes singuli Satan.e 
intelligi debeant. Et rursus circa initium szculi 
sexti a Procopio Gazeo citatur? : Testamento,aiunt, 
altestatur ei Deus, quod diu eam, cum adhuc. esset 
virgo, Judas habuerit, lureritque iniquitatem ejus. 
At porro opus tante antiquitatis nothum esse et 
spurium nulli certe mirum videbitur ; quandoqui- 
dem ab antiquissimis temporibus,ut paulo ante ex 
Augustino * vidimus, exstiterunt male feriati scri- 
ptorum librorümque corruptores et adulteratores. 

lllud autem a Christiano quodam compositum 
esse ea plane evincunt,que singuli fere omnes pa- 
triarchz deChristo venturo,humana carne induendo, 
et pro hominum salute cruci affigendo predicant. 
Ceterum scriptor ille librum hunc non ea solum 
mente composuit, ut Christum celebraret : sed in 
primis ut lectores suos ab iis peccatis in que pa- 
triarchas lapsos esse dicit,omnino deterreret,atque 
eos ad omnem eorumdem patriarcharum comme- 
moratis a se virtitutibus dandam operam adhorta- 
retur. 


PROUOBMIA. 


1030 
ARTICULUS IV. 


De Ἀπ übri, Grave primae seriphi, codicibus, 
versttone eb editionibus. 


Hie liber Gre«e primum scriptus est, atque in 
bibliotheca Hexia duo illius. codices Greca manu 
exarati asservantur. Horum alter peryamineusa eat 
ab annis 300 vel 600 descriptus ; alter papyteoeus 
priore longv recentior. 


Robertus vero a σα Testa, vulgari lingua 
Grokede, episcopus Lincolnienais, hun» librum cirea 
annum 1212 Latine reddidit. Hujus autem versionis 
codicem manuscriptum invenimus in bibliotheca 
Colbertina,sed recenti manu exaratum.Alium quo- 
que ibidom offendimus, in quo fragmenta ejuadem 
libri sub hoc titulu exhibentur : Hwe sun. testa- 
menta XII. patriarcharum, ἵν quibus sunt. apertit- 
simae alque pulcherrime propheti;e de Christo, quas 
transtulit magister Robertus, diclus Grossa Testa, vel 
Grossum capul, Lincolniensis episcopus, de Gra«o 
in. Latmum.Post heo autem Latina illa versio typis 
excuaa eat anno 154,01 ruraus Pariasila apud Mar- 
tinum Juvenem anno 1540, atque iterum ibldem 
anno 1575, 1580 et 1010. Basilee vero, anno 1550, 
ac tandem in omnibus Patrum Bibliothecis. Utrum 
autem liber ille ox typographia Grece prodierit, 
nobis incomportum. Et certe id scire parum aut 
nihil interest, cum hujuscemodi libri figmentis fa 
bulisque anilibus, ao Soripture aaore oontrariia 
oppleti, in lucem nunquam omitti debuerint, vel 
perpetuis tenebris sint damnandi (4). 





GALLANDII 
DE EODEM LIBRO DISSERTATIO PROUEMIALIS. 
(Vel. Patr. Biblioth., I. Proleg., p. L1.) 


I. Horum Testamentorum auctor Christianus fuisse, (; tur, utipsum tantum non digito monstrare nosog- 


illaque Grace scripsisse demonstratur. 

Haud mihi profecto incompertum nonnullos exi- 
stimasse Judeum, non Christianum fuisse horum 
Testamentorum auctorem ; neque illa Grece, sed 
Hebraice primitus esse perscripta; nullum denique 
istiusmodi opusculo pretium statuendum : que ita- 
que omnia si constent, immerito enim vero illud 
inter vetusta Ecclesie monumenta locaretur. In 
aliam tamen sententiam alii complures eruditi viri 
jure abiisse perhibentur. Et primum quidem,Chri- 
stianum fuisse auctorem multa palam produnt, 
Warthono (1*) potissimum et Nourrio (2) notata : 
adeo namque aperte ac perspicue de Christo loquií- 


tur; eaque de saoris Novi Testamenti litteris passim 
profert, que scriptorem Christianorum myateriig 
initistum luculenter evincunt. Hinc itaque minug 
recte conjecisse videnturestylo aliisque de causis, 
Grabius (3) et Sgambatus (4), Hebraico primum 
idiomate scriptum fuisse opusculum; deinde (race 
redditum atque & Christiana manu interpolatum, 
« Quamvis enim, ut apposite Wolflus (5),ueribendi 
ratio que in Greco contextu observatur, multog 
referat Hebraismos ; inde tumen non magis effecq» 
ris, Hebraice primum exaratum ewe libellum,quam 
idem de codice Novi "l'estamenti ad Hebraismurg 
proxime accedente,ternere ufíirinariu.» Cui quidem 


3 Homil. 15, in Josue. ? Comment. ín cap. xxxvi Genes, — * Loco cit. 


(4) De hoc aspero nimis D. Nourrii judicio vide 
qua adnotat Gallandius, infra, col. 1034. EviT. 
(1 Warth. Auctar. list. dogmat. Jac. " 


cap. 2. pag. 321 seq. 
G2) Nouts Appar. od bibl. PP., tom. I, ' 


(3) Grub. Spicil. S5, PP., tom, 1, pag. 134. 
(41 Bygum | Archiv. Pet, Tes, Vb. n, Gt. vi, pag, 


"Aq. 
Wolf, Bibl, Hebr,, tom. 1, p. 259. 


10317 


V. De editione Grabiana hic typis expressa. 


Hanc autem Roberti antiquam versionem Lati- 
nam subinde typis fuisse consignatam norunt eru- 
diti ; dignamque in primis existimarunt viri docti 
que in veterum Patrum Bibliothecis locum obtine- 
ret. Verum in omnibus editionibus qus ab ann. 
1483 usque ad annum 1677 in vulgus prodierunt, 
tot tantisque mendis fedata est antiqua isthaec ver- 
sio, ut sepe vix sensum extundere valeas. Quod 
secum reputans Joannes Ernestus Grabius, colla- 
tis editis cum duobus bibliothece Bodleiane mess. 
codicibus, plurimos sustulit errores, correctis quo- 
que aliis pene innumeris ab interprete ipso com- 
missis. Hano itaque versionem sic emaculatam, 
cum textu Greco ad duos codices exacto, alterum 


TESTAMENTUM RUBEN. 


1038 


À tabrigiensis.Latinam quoque Roberti Linoolniensis 


versionem perpetuis emendationibus limavit ; aliis 
quidem quas e duobus mss. bibliothecae Bodleia- 
ne hauserat et priug ad oras paginarum posuerat, 
in textum assumptis ; aliis vero a ge ipso adjunctis : 
ut ex prefatione ad secundam Sptcilegii Oxonien- 
sem editionem anni 1714 colligitur. 


Priorem Grabianam secutus est Fabricius in Co- 
dice pseudepigrapho Üeteris Testamenti, vol. I, se- 
mel iterumque typis excuso Hamburgi ann. 1733- 
1722, quanquam memoria lapsus aliter alicubi (48) 
asserat: quod utique, ut cetera omittamus, com- 
pertum flet, secunde Grabiane notam p. 224 cum 
secunda item Fabriciana p. 687 conferenti. Nos 
vero posteriorem Oxoniensem, uti par erat, sele 


Academisw Cantabrigiensis, bibliotheczs Bodleian: p gimus : editoris adnotationes que textui emendando 


alterum,publici juris fecit Oxonii 1698 in volumineI 


inserviunt, retinuimus : alias longiores contraxi- 


Spicilegit SS. Patrum. Exinde vero editionem suam — mus, paucis interim additis quae auctoris mentem 


recensens idem vir eruditus,textum Grecum iterum 
contulit cum duobus mss. collegii Trinitatis Can- 


ILALALAXAZALALALAXAXLLMEL—R————Á—Á—— 


in primis respiciunt. 


AI AIAOGHKAI 
TON IB. IIATPIAPXON 


TON ΥἹΩΝ ΙΑΚΩΒ 


ΠΡΟΣ ΤΟΥ͂Σ ΥἹΟΥ͂Σ ΑΥ̓ΤΩ͂Ν. 


TESTAMENTA 
DUODECIM PATRIARCHARUM 


FILIORUM JACOB 
AD FILIOS SUOS 


INTERPRETE ROBERTO LINCOLNIENSI EPISCOPO. 


(Gavzawp., Vet. Patr. Biblioth., T, 195.) 


, 


KES?AAAION A 
Διαθήχη 'Ρουδὴμ περὶ ἐννοιῶν. 


A'. ᾿Αντίγραφον διαθήκης Ῥουδὴμ, ὅσα ἐνετείλατο 
τοῖς υἱοῖς αὐτοῦ, πρὶν ἀποθανεῖν αὐτὸν, b ἑκατοστῷ 
εἰχοστῷ πέμπῳ ἕτει τῆς ζωῆς αὐτοῦ. Μετὰ ἔτη δύο 
τῆς τελευτῆς Ἰωσὴφ, ἀῤῥωστοῦντι συνήχθησαν ἐπι- 
σχέψασθαι αὐτὸν οἱ υἱοὶ xal υἱοὶ τῶν υἱῶν αὐτοῦ. Καὶ el- 
πεν αὑτοῖς" « Τεχνία μου, ἐγὼ ἀποθνήσχω, xal πορεύο- 


(8) Fabric. Cod. pseud. P. Testam. tom. II, p. 
"(9) In. mente. In. mente spirilu pregnostico di- 


C 


CAPUT I. | 

Testamentum Buben, de iis que mcriturus in. 9 

sente (49) habuit. * 
I. Transcriptum testamenti Roben, quecunque 
mandavit filiis suis, priusquam moreretur, in 4188 
auno vitz ipsius.Post annos duos mortis Joseph,ad 
egrotentem congregati sunt, ut visitarent eum, filli 
et filii filiorum ejus. Et dixit eis : » Filioli mei,ego 
morior, et vado viam patrum meorum.» Et videns 


clante, habet Robertus episcopus Lincolnensis, 
GRAB. 


1043 


TESTAMENTUM SIMEONIS. 


1046 


volg. Αἱ γὰρ συνεχεῖς συντυχίαι, κἂν μὴ πραγθῇ τὸ Α Continua enim consortia, et si non peracta fuerit 


ἀσξόημα, αὐταῖς μὲν εἶσι νόσος ἀνίατος, ὑμῖν δὲ 
ὄνειδος τοῦ Βελιὰρ αἰώνιον ὅτι ἡ πορνεία οὔτε σύν- 
ἐσιν οὔτε εὐσέδειαν ἔγχει ἐν ἑαυτῇ, καὶ πᾶς ζῆλος χατ- 
οἰκεῖ ἐν τῇ ἐπιθυμίᾳ αὐτῆς, Διὰ τοῦτο ζηλώσετε 
τοὺς υἱοὺς Λευὶ (79), καὶ ζητήσετε ὑψωθῆναι ὑπὲρ 
αὐτοὺς, ἀλλ᾽ οὐ δυνήσεσθε. Ὁ γὰρ Θεὸς ποιήσει τὴν 
ἐχδίχησιν αὐτῶν, καὶ ἀποθανεῖσθε θανάτῳ πονηρῷ. 
Τῷ γὰρ Λευὶ ἔδωχε Κύριος τὴν ἀρχὴν, καὶ τῷ 
Ἰούδᾳ, μετ᾽ αὐτῶν χἀμοὶ, xal Δὰν, xal Ἰωσὴφ, τοῦ 
εἶναι ἐπὶ ἄρχοντας. Διὰ τοῦτο ἐντέλλομαι ὁμῖν ἀκούειν 
τῷ Λευὶ, ὅτι αὐτὸς γνώσεται νόμον Κυρίου, xai 
διαστελεῖ εἰς χρίσιν xai θυσίας (80) ὑπὲρ παντὸς 
Ἰσραὴλ, μέχρι τελειώσεως χρόνων ἀρχιερέως Χρι- 
στοῦ, ὃν εἶπε Κύριος. Ὁρχῶ ὑμᾶς τὸν Θεὸν τοῦ οὐ- 
ρανοῦ ποιῆσαι ἀλήθειαν ἕχαστον πρὸς τὸν πλησίον 
αὐτοῦ, καὶ πρὸς τὸν (82) Λευὶ ἐγγίσατε ἐν ταπεινώσει 
καρδίας, ἵνα δέξησθε εὐλογίαν ἐκ τοῦ στόματος αὖ- 
τοῦ. Αὐτὸς γὰρ εὑλογήσει τὸν Ἰσραὴλ xal τὸν Ἰού- 
δαν’ ὅτι ἐν αὐτῷ ἐξελέξατο Κύριος βασιλεῦσαι 
πάντων τῶν λαῶν. Καὶ προσχυνήσετε τῷ σπέρματι 
αὐτοῦ, ὅτι ὑπὲρ ὑμῶν ἀποθανεῖται ἐν πολέμοις Ópa- 
τοῖς xal ἀοράτοις, xai ἔσται ἐν ὑμῖν βασιλεὺς 
αἰώνων. » 

Z'. Καὶ ἀπέθανε ουδὴμ, ἐντειλάμενος ταῦτα τοῖς 
υἱοῖς αὐτοῦ" xai ἔθεντο αὐτὸν ἐν σορῷ, ἕως ὅτε ἀνε- 
νέγχαντες αὐτὸν ἐξ Αἰγύπτου, ἔθαψαν ἐν Χεύδρὼν, ἐν 
τῷ σπηλαίῳ τῷ διπλῷ, ὅπου οἱ πατέρες αὐτοῦ. 


ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Β΄. 
Διαθήχη Συμεὼν, περὶ φθόνου. 

Α΄. ᾿Αντίγραφον λόγων Συμεὼν, ἃ ἐλάλησε τοῖς 
υἱοῖς αὐτοῦ, πρὸ τοῦ θανεῖν αὐτὸν ἐν ρχ' ἔτει τῆς 
ζωῆς αὐτοῦ, ἐν ᾧ ἔτει ἀπέθανεν Ἰωσήφ. Ἦλθον 
γὰρ ἐπισχέψασθαι αὐτὸν ἀῤῥωστοῦντα᾽ χαὶ ἐν- 
ἰσχύσας ἐχάθισε, καὶ χατεφίλησεν αὐτοὺς, xal εἶπεν 
αὐτοῖς" 

Β΄. « ᾿Ακούσατε, τέχνα, ἀχούσατε Συμεὼν τοὺ πα- 
τρὸς ὑμῶν, ὅσα ἔχω ἐν τῇ καρδίᾳ μου, ᾿Εγὼ ἐγενή- 
θην ἐξ Ἰαχὼδ τοῦ πατρός μου υἱὸς δεύτερος, xal Λία 
ἣ μὐτὴρ poo ἐκάλεσέ με Συμεῶνα, ὅτι ἤχουσε Κύ- 
ριος τῆς δεήσεως αὐτῆς. Δυνχτὸς ἐγενόμην σφόδρα, 
οὐχ ἐδειλίασα πρᾶξιν, οὐδὲ ἐφούήθην ἀπὸ παντὸς 
πράγματος. Ἢ γὰρ χκαρδία μου ἦν σχληρὰ, καὶ τὰ 
ἥπατά uoo ἀχίνητα, xal τὰ σπλάγχνα μου ἀσυμπαθῆ᾽ 
ὅτι χαὶ ἡ ἀνδρεία ἀπὸ Ὑψίστου δέδοται τοῖς ἀνθρώ- 


impietas,tamen ipsis sunt wgritudo insanabilis,vo- 
bis vero opprobrium Beliar sempiternum; quoniam 
fornicatio neque intellectum neque pietatem habet 
in seipsa, et omnis zelus habitat in desiderio ejus. 
Propter hoc invidebitis filiis Levi, et quaretis 
exaltari super eos, sed non poteritis. Deus enim 
faciet vindictam eorum, et moriemini morte per- 
niciosa. Levi enim dedit Dominus principatum et 
Jude,cum his et mihi et Dan et Joseph,ut essemus 
principes. Propter hoc mando vobis audire Levi, 
quoniam ipse noscet legem Domini, et dividet ju- 
dicia (81) et sacriflcia pro omni Israel, usque ad 
consummationem temporum principis sacerdotum 
Christi,quem dixit Dominus. Adjuro vos per Deum 
coli, ut faciatis veritatem unusquisque proximo 
Buo,et ad Levi appropinquate in humilitate cordis, 
ut recipiatis benedictionem ex ore ipsius.Ipse enim 
benedicet Israeli et Jude ; quoniam eum elegit 
Deus regem (83) super omnes populos. Et adora- 
bitis semen ipsius (84), quoniam pro vobis morie- 
tur in bellis visibilibus et invisibilibus, et erit in 
vobis rex seculorum. » 


VII. Et mortuus est Ruben, cum precepisset 
hec filiis suis; et posuerunt eum in theca, usque- 
quo referentes eum ex /Egypto, sepelierunt in 
Hebron in spelunca duplici, ubi patres ejus (dor- 
mierunt). 

CAPUT II. 
Testamentum Simeonis, de invidia. 


I. Transcriptum verborum Simeon, que locutus 
est filis suis, antequam moreretur centesimo 
vicesimo anno vite gue,in quo mortuus est Jo- 
seph. Venerunt enim visitare ipsum egrotantem : 
et enixus sedit in lecto,et osculatus est eos,et dixit 
eis : 

II. « Audite, filii, audite Simeonem patrem ve- 
strum, quecunque habeo in corde meo. Ego geni- 
tus sum ex Jacob patre meo filius secundus; et . 
Lia mater mea vocavit me Simeonem, quoniam au- 
divit Dominus orationem ipsius. Potens effectus 
gum valde ; non formidavi operationem, neque ti- 
mui ab omni re. Cor enim meum erat durum, et 
hepata mea immobilia, et viscera mea non compas 
tientia ; quoniam et fortitudo ab Altissimo daturho- 


ποις ἐν ψυχαῖς xai ἐν σώμασι. Καὶ ἐν τῷ καιρῷ veó- D minibus in animabus et corporibus. Et in tempore 


τητος ἐζήλωσα τὸν Ἰωσὴφ, ὅτι ἠγάπα αὐτὸν ὁ πατὴρ 
ἡμῶν" xxl ἐστήρισα ἐπ᾽ αὐτὸν τὰ mati poo τοῦ 
ἀνελεῖν αὐτὸν, ὅτι ὁ ἄρχων τῆς πλάνης, ἀποστείλας τὸ 
πνεῦμα τοῦ ζήλου, ἐτύφλωσέ μου τὸν νοῦν, μὴ προσ- 
ἔχειν αὐτῷ ὡς ἀδελφῷ, καὶ μὴ φείσασθαι Ἰακὼῤ τοῦ 
πατρός μου. ᾿Αλλ’ ὁ Θεὸς αὐτοῦ, xal ὁ Θεὸς τῶν πα- 
τέρων αὐτοῦ, ἀποστείλας τὸν ἄγγελον αὐτοῦ, αὐτὸν 


(70) Ζηλώσετε τοὺς υἱοὺς Λευΐ, etc. Respicit 
&d rebellionem Dathan, Abiron οἱ Hon, atque po- 
nam iis inflictam, de qua Num. xvi, seqq. GRAB. 

80) θυσίας. Θυμιάσει Ip. 
Tet) Dividet judicia. Discernet in judicium. Ip. 


juventutis invidi Joseph,quoniam dilexit eum patae 
noster ; et firmavi super eum hepata mea ad ocol- 
dendum eum, quoniam princeps erroris, mittens 
spiritum zeli, exceecavit mentem meam, ut non at- 
tenderem ei sicut fratri, nec parcerem Jacob patri 
meo. Sed Deus ejus et Deus patrum ejus, mit- 
tens angelum suum, eruit eum ex manibus 


(82) Kal πρὸς τόν. Kal ἀγάπην ἕχαστον πρὸς τὸν 
ἀδελφὸν αὐτοῦ. Ip. 

(83) Elegit eum Deus regem. In 60 elegit Dominus 
regnare. Ip. 

84) Semen ipstus. Ipsum. Ip. 


1085 


TESTAMENTUM ISACBRAR. 


4086 


λίαν μου, ὅτι ταῦτα μέλλουσι ποιεῖν οἱ βασιλεύοντες. A rescindat, quoniam hec facturi sunt regnantes. Et 


Καὶ ἀναγάγετέ με εἰς Χεῤρὼν μεθ’ ὑμῶν. » Καὶ 
ταῦτα εἰπὼν, ἐχοιμήθη Ἰούδας" χαὶ ἐποίησαν οἷ 
υἱοὶ αὐτοῦ κατὰ πάντα, ὅσα ἐντείλατο αὐτοῖς, xal 
ἔθαψαν αὐτὸν ἐν Χεδρὼν μετὰ τῶν πατέρων αὑτοῦ. 


ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ E'. 
Λιαθήχη ᾿Ισαχὰρ, περὶ ἁπλότητος. 

Α΄. ᾿Αντίγραφον λόγων ᾿Ισαχάρ. Καλέσας τοὺς 
υἱοὺς αὐτοῦ, εἶπεν αὐτοῖς" « ᾿Αχούσατε, τέχνα, Ἰσα- 
χὰρ τοῦ πατρὸς ὑμῶν, ἐνωτίσασθε ῥήματα ἠγαπη- 
μένοι (10) ὑπὸ Κυρίου. Ἐγὼ ἐτέχθην πέμπτος υἱὸς 
τῷ ᾿Ιαγὼδ, ἐν μισθῷ τῶν μανδραγόρων. Ἰαχὼδ (44) 
γὰρ ἤνεγκε μανδραγόρους (12) ἐκ τοῦ ἀγροῦ, καὶ 
προαπαντήσασα Ῥαχὴλ ἔλαδεν αὐτούς (13). Ἔχλαιε 
δὲ Ρουδὴμ, καὶ ἐπὶ τῇ φωνῇ αὐτοῦ ἐξῆλθε Ala ἡ 
μήτηρ μου. Ταῦτα δὲ ἦσαν μῆλα εὐώδημα (44), ἃ 
ἐποίει ἡ γῆ ᾿Αρὰμ ἐν ὕψει ὑποκάτω φάραγγος ὁδά- 
των. Εἶπε δὲ ἹΡαχήλ' « Οὐ δώσω σοι αὐτὰ, ὅτι ἔσον- 
ταί μοι ἀντὶ τέχνων. » Ἤσαν δὲ μῆλα δύο. Καὶ εἶπε 
Ala: « Ἱκανούσθω σοι, ὅτι ἔλαδες τὸν ἄνδρα παρθε- 
νείας μου’ μὴ xal ταῦτα λήψῃ; » 'H δὲ εἶπεν" 
« Ἰδοὺ, ἔστω σοι Ἰαχὼδ τὴν νύχτα ταύτην ἀντὶ τῶν 
μανδραγόρων τοῦ υἱοῦ cou, » Εἴπε δὲ Ala πρὸς αὐ- 
τήν’ « Μὴ καυχῶ, xal μὴ δοξάζου: ἐμὸς γάρ ἐστὶν 
ὁ Ἰαχὼδ, κἀγὼ γυνὴ νεότητος αὐτοῦ. » Ἧ δὲ Ῥα- 
χὴλ sims « Τί οὖν ; ὅτι ἐμοὶ πρῶτον (15) ἥρμοσται, 
καὶ OU ἐμὲ ἐδούλευσε τῷ πατρὶ ἡμῶν ἔτη ιδ΄. Τί σοι 
ποιήσω, ὅτι ἐπλήθυνεν ὁ δόλος καὶ dj πανουργία τῶν 
ἀνθρώπων, καὶ ὁ δόλος προχωρεῖ ἐπὶ τῆς γῆς ; Εἰ δὲ 
μὴ, οὐχ ἂν ἧς σὺ ὁρῶσα πρόσωπον ᾿Ιακὠδ- οὐ γὰρ 


γυνὴ αὐτοῦ εἴ σὺ, ἀλλ᾽ ἐν δόλῳ ἀντ᾽’ ἐμοῦ εἰσήχθης. C 


Kal ἐπλάνησέ με ὁ πατήρ μου, xal μεταστήσας με 
τῇ νυχτὶ ἐχείνῃ, οὐχ εἴασέ με ἰδεῖν" ὅτι εἰ ἔμην ἐκεῖ, 
οὐχ ἐγίνετο τοῦτο. » Καὶ εἶπε "Pay: « Ad6s ἕνα (46) 
μανδραγόραν, καὶ ἀντὶ τοῦ ἑνὸς ἐκμισθῶ (47) σοι αὐτὸν 
ἐν μιᾷ νυχτί, » Καὶ ἔγνω Ἰαχὼδ τὴν Λίαν, καὶ συλλα- 
δοῦσά με ἔτεχε" xal διὰ τὸν μισθὸν ἐχλήθην Ἰσαχάρ. 

Β΄. « Τότε ὥφθη τῷ Ἰακὼ ἄγγελος Κυρίου, λέγων, 
ὅτι δύο τέχνα Ῥαχὴλ τέξεται, ὅτι διέπτυσε συνουσίαν 
ἀνδρὸς, καὶ ἐξελέξατο ἐγχράτειαν. Καὶ εἰ μὴ Ala d 
μήτηρ μου ἀπέδω ἀντὶ συνουσίας τὰ δύο μῆλα, ὀχτὼ 
υἱοὺς εἶχε τεχεῖν᾽ διὰ τοῦτο 8E ἔτεκε, τοὺς δὲ δύο 
Ῥαχὴλ, ὅτι ἐν μανδραγόραις ἐπεσχέψατο αὐτὴν ὁ 
Κύριος. Εἶδε γὰρ, ὅτι διὰ τέχνα ἤθελε συνεῖναι τῷ 
Ἰαχὼδ, καὶ οὐ διὰ φιληδονίαν. Προσθεῖσα γὰρ καὶ 
τῇ ἐπαύριον ἀπέδοτο τὸν Ἰαχὼδ, ἵνα λάδῃ καὶ τὸν 
ἄλλον μανδραγόραν (18). Διὰ τοῦτο ἐν τοῖς μανδρα- 
γόραις (19). ἐπήχουσε Κύριος τῆς Ῥαχήλ᾽ ὅτι, καίγε 
ποθήσασα αὐτοὺς (20), οὐχ ἔφαγεν, ἀλλ᾽ ἀνέθηχεν 


10) Ἠγαπημένοι. ᾿Ηγαπημένου. GRAB. 
d Ἰαχώδ, Ῥουδήμ : et quidem reote, unde et 
Latinam versionem correxi. Ip. 
(12) Μανδραγόρους. Μανδραγόραν. In. — Mav- 
ὄραγ βὼν et μανδραγόρους, nominum instar sim- 
plicium in os desinentium ;sed paulo inferius leges 
μανδραγόραν et μανδραγόραις. In Vet "Test. et 
apud profanos scriptores solummodo ὁ μανδραγό - 
ας xai μανδραγόρης vel ἧ μανδραγόρα invenitur. 
n4e hoc in loco corrigendum puto : μανδραγορῶν 
οἱ μανδραγόρας. DRACB. 2E 


reducite me in Hebron vobiscum. » Et cum heo 
dixisset, obdormivit Judas; et fecerunt filii ejus 
secundum omnia que mandavit eis, οἱ sepelierunt 
eum in Hebron cum patribus suis. 


CAPUT V. 
Testamentum Isachar, de simplicitate. 


I. Transcriptum verborum Isachar.Cum vocasset 
inios suos, dixit eis : « Audite filii Isachar patrem 
vestrum, auribus percipite verba dilecti a Domino. 
Ego sum natus quintus fllius Jacob, in mercede 
mandragorarum. Ruben enim attulit mandragoras 
ex agro, et preobvians Rachel accepit eas. Flevit 
autem Ruben, etin voce ipsius exivit Lia mater 
mea.Mandragore autem erant mala odorifera, que 


B producit terra Aram in excelso sub velle aquarum. 


Dixit autem Rachel :« Non dabo hec tibi,quoniam 
erunt mihi pro filiis. » Erant autem mala duo. Et 
dixit Lia : « Sufflciat tibi, quoniam accepisti virum 
virginitatis mee ; num et hec accipies ? » Illa vero 
dixit : « Ecce, sit Jacob tibi nocte hac pro man- 
dragoris fllii tui.» Dixit autem ei Lia: « Ne jacteg, 
et ne glorieris; meus enim est Jacob, et ego uxor 
juventutis ejus.» Rachel vero dixit : «Quid igitur? 
quoniam mihi primo copulatus est, et propter me 
servivit patri nostro annis quatuordecim. Quid tibi 
faciam, quoniam multiplicatus est dolus et astutia 
hominum, et dolus procedit in terra? 81 autem 
secus esset, non utique tu videres faciem Jacob; 
non enim uxor ipsius tu es, sed in dolo pro me 
inducta es. Et seduxit me pater meus, οἱ transfe- 
rens me nocte illa, non permisit me videre ; quo- 
niam si fuissem illic, non factum fuisset hoc. » Et 
dixit Rachel : Aocipe unam mandragoram, et pro 
una in mercedem do tibi eum in una nocte. » Et 
cognovit Jacob Liam, et concipiens me peperit ; et 
propter mercedem vocatus sum Isachar. 

II. « Tunc apparuit Jacob angelus Domini, di- 
cens, quod duos filios Rachel pariet, quoniam re- 
spuit coitum viri, et elegit continentiam. Et nisi 
Lia mater mea pro coilu reddidisset duo mala,octo 
fllios paritura fuisset ; propter hoc sex peperit,duos 
vero Rachel, quoniam in mandragoris visitavit 
eam Dominus. Scivit enim, quod propter filios 
voluit coire cum Jacob, et non propter desiderium 
voluptatis. Apponens enim et in crastino reddidit 
Jacob, ut acciperet et aliam mandragoram. Pro- 
pter hoc in mandragoris exaudivit Dominus. Ra- 
chel ; quoniam et desiderans eas,non comedit, sed 


Ταῦτα δὲ ἦσαν μῆλα εδώδημα. Αὕτη δὲ ἦν 
μῆλα εὔοσμα. Ip. 
(15 Πρῶτον. Πρότερόν cou Ip. 
(16) "Eva. Μίαν. Ip. 
(17) Τοῦ ἑνὸς ἐχμισθῶ. Ταύτης ἐκμισθώσω" Ip. 

((8) Τὸν ἄλλον μανδραγόραν. Τὴν ἄλλην μαν- 
δραγόραν ID. 
49) Τοῖς 
20) Αὐτὸ 


m Αὐτούς. Αὐτήν. GRAB 


νδραγόραις. Ταῖς μανδραγόραις. Ip. 
. Αὐτάς. Bio et paulo post. Ip. 


—4 


41173 


ριον (56) ἐκλογῆς ἀλαζονεύεσθαι, ὡς διὰ τοῦτο ἐξαι- A 


ρέτως ἠγαπημένους ὑπὸ Θεοῦ, πῶς οὐ χλεύης ἄξιον ; 
τὸ δὲ παρεδρεύοντας αὐτοὺς ἄστροις xal σελήνῃ πα- 
ρατήρησιν τῶν μηνῶν (57) καὶ τῶν ἡμερῶν ποιεῖ- 
σθα', xal τὰς οἰχονομίας Θεοῦ xal τὰς τῶν χαιρῶν 
ἀλλαγὰς κατά (58). ... πρὸς τὰς αὐτῶν ὁρμὰς, ἃς μὲν, 
εἰς ἑορτὰς, ἃς δὲ, εἰς πένθη * τίς ἂν θεοσεδείας 
καὶ οὐχ ἀφροσύνης πολὺ πλέον ἡγήσεται τὸ δεῖγ- 
px; τῆς μὲν οὖν κοινῆς εἰκαιότητος καὶ ἀπάτης, xal 
τῆς Ἰουδαίων πολυπραγμοσύνης καὶ ἀλαζονείας ὅτι 
ὀρθῶς ἀπέχονται Χριστιανοὶ, ἀρχούντως σε νομί- 
ζω μεμαθηχέναι. Τὸ δὲ τῆς ἰδίας αὐτῶν θεοσεδείας 
μυστήριον μὴ προσδοχήσῃς δύνασθαι παρὰ ἀνθρώ- 
που μαθεῖν. 


EPISTOLA AD DIOGNETUM. 


11714 


gloriari, et tanquam eam ob rem Deus eximio illos 
amore prosequatur, quomodo subsannatione non 
sil dignum ? Quinetiam eos, (tanquam) assidentes 
astris et lunse, observationi mensium et dierum de- 
ditos esse, et Dei cconomias ac tempestatum mu- 
tationes ad ea accommodare ad que mentes sues pro- 
pense sint, alias quidem ad festos dies, alias vero 
ad luctus; quis divini cultus et non dementis multo 
magis indicium existimabit? Communi igitur va- 
nitate et impostura, et Judeorum curiositate atque 
jactantia, jure Christianos abstinere, te abunde di- 
dicisse existimo. Sed divini cultus illis proprii my- 
Bterium ne te ab homine ullo doceri posse speres. 


CAP. V. Christianorum mores graphice depíngit. 


Χριστιανοὶ γὰρ οὔὕτε γῇ, οὔτε φωνῇ, οὔτε ἔθεσι B. Christiani enim neque regione, neque sermone, 


διαχεχριμένοι τῶν λοιπῶν εἰσιν ἀνθρώπων. Οὔτε γάρ 
που πόλεις ἰδίας χατοιχοῦσιν, οὔτε διαλέχτῳ τι- 
vi παρηλλαγμένῃ χρῶνται, οὔτε βίον παράσημον 
ἀσχοῦσιν * οὐ μὴν ἐπινοίᾳ τινὶ καὶ φροντίδι πο- 
λυπραγμόνων ἀνθρώπων μαθήματι (59) τοῦτ᾽ (60) 
αὐτοῖς ἐστιν εἰρημένον: οὐδὲ δόγματος ἀνθρωπίνου 
Tpotztügiy , ὥσπερ ἔνιοι * χατοιχοῦντες δὲ πό- 
Ag Ἑλληνίδας τε καὶ βαρδάρους, ὡς ἕχαστος 
ἐχληρώθη͵, xzi ἐν τοῖς (61) ἐγγωρίοις ἔθεσιν ἀχο- 
λουθοῦντες ἔν τε ἐσθῆτι xal διαίτῃ xal τῷ λοιπῷ 
βίῳ, θχυμαστὴν καὶ διιολογουμένως παράδοξον ἐν- 
Otxvovtat τὴν χατάστατιν τῆς ἑχυτῶν πολιτείας. 
Πατρίδας οἰκοῦσιν ἰδίας, ἀλλ᾽ ὡς πάροιχοι - μετ- 
£yoost πάντων, ὡς πολῖται, χαὶ πάνθ᾽ ὑπομέ - 
νοῦσιν ὡς ξένοι. Πᾶτα ξένη, πατρίς ἐστιν αὖ - 
τῶν xai πᾶσα πατρὶς, ξένη. Γαμοῦσιν ὡς πάν - 
τες τεχνογονοῦσιν, ἀλλ᾽ οὐ ῥίπτουσι τὰ γεννώ - 
μενα. Τράπεζαν xoi παρατίθενται, ἀλλ᾽ (62)..... 
χοινήν. Ἐν σαρκὶ τυγχάνουσιν, ἀλλ᾽ οὐ κατὰ 
σάρχα ζῶσιν. Ἐπὶ γῆς διατρίδουσιν, ἀλλ᾽ ἐν οὐ- 
ρανῷ πολιτεύοντα!. [Πείθρονται τοῖς ὡρισμένοις vó- 
μοις, καὶ τοῖς ἰδίοις βίοις νικῶσι τοὺς νόμους. 
᾿Αγαπῶσι πάντας, xil ὑπὸ πάντων διώχονται, 
᾿Αγνοοῦντα!ι, xxi χαταχοίνονται, Θανχτοῦνται, xal 
ζωοποιοῦντα!" πτωχεύουσι (63), καὶ πλουτίζουσι πολ- 
λούς. Πάντων ὑστεροῦνται, xal ἐν πᾶσι περισ- 


(56) Μαρτύριον. In cod. ms. erat tantum μαρ- 
125, quemadmodum etiam paulo post χλ, Utramque 
vocem explevit Stephan. legendo μαρτύριον et 
(). eon. 

d (57) Μηνῶν. Sic pro à Stephanus, Beur. et Sylb. 
emendant. 

58) Κατά. In apographo Beureri erat χαταδιχις- 
psi». Legit Steph. γχαταῤῪυθμίζειν, 6:« additum ex 
Stepbano et Beur. Mox Judsorum curiositas íntel. 
licenda est : Curiosum studt:um varía ad Det cultum, 
qualem sibi fingebanl pertinentia acervandi; sic ipse 
explicat Stephanus. ΄ 

59! Mag? uaz:. lidem legunt μάθν μά τι, et paulo 

ost εὑρημένον pro c'oxubvos. Non displicet 8yl- 
burgio forpgiívov, electum. Legendum crediderim 
μάθημα τοῦτο. lllud μαθήματι ortum videtur ex si- 
mili casu vocum precedentium. 

(60) MeSZuer τοῦτ, Legendo μάθνμα τοῦτο, 
vt legendum mean. sic Us hía a* Na. 


neque politicis vite institutis ἃ ceteris hominibus 
sunt distincti. Nam neque proprías civitates inco- 
lunt, neque sermone utuntur qui ab aliorum ser- 
mone differat, neque vite genus babent quod de re 
aliqua sibi peculiari sit notabile ; neque aliquid ἃ 
curiosis hominibus excogitatum proponunt sibi di- 
scendum : neque alicui dogmati humano patrocí- 
nantur, sicut nonnulli : sed incolentes partiu Gree- 
cas, partim barbaras civitates, prout cujusque sors 
tulit, et indigenarum instituta sequentes in vestitu 
victuque, et ceeteris que ad vitam pertinent, mira- 
bilem et haud dubie incredibilem sue politie sta- 
tum oculis nostris proponunt. Patrias proprias ha- 
bitant; sed tanquam inquilini. Omnia cum aliis 
communia habent, tanquam cives; et omnia pa- 
tiuntur, tanquam peregrini. Omnis peregrina regio, 
patria est. eorum ; et omnis patria, est peregrina. 
Uxores ducunt, ut omnes, et liberos prosreant; 
sed non abjiciunt fetus. Mensum communem appu- 
nunt; minime vero cubile. In carne sunt; sed non 
secundum carnem vivunt. In terra degunt; sed 
in celo politiam suam habent. Obsequuntur legibus 
que sancitae sunt, et suo vits genere leges superant. 
Amant omnes, et omnes illos persequuntur. Igno- 
rantur et condemnantur ; morte af(iciuntur et vivi- 
ficantur. Mendicisunt, et multos ditant. Rebus omni- 


D que investígatione quadam et homínum curiosorum 


sollícíludíne hec discíplína ab eís inveuta. ΜΑΒΑΝ. 
ín Emendandis. 

(64) ᾿Εν τοῖς, Delet Stephan. prepositionem. 

(02) ᾿Αλλ’... Btephanus et Beurerus legunt ἀλλ’ 
o5 xoti», Mallet Sylburgius ἀλλ' οὐ mávtr, χοινήν 
ve] ἀλλ᾽ ὁσίως κοινήν, Bed frigida prorsus hec ejus- 
dem vocis repetitio, et hoc perpolito seriptora 

roreus indigna. Quamobrem, ni fallor, legendum 
AA οὐ κοίτην : mensam communem apponimus, at 
cubile nequaquam, Quibus verbis et iniquos de 
Christigníy rumores repellit, et quantum ab ethni- 
eorum moribus Manreparent, demonstret, Simili 

roreus sententia Tertullisnus: Omnia, inquit Apol. 
JU, indiscreta aunt upui nos. prater uxores. [n isto 
solo consortium aolvímus, (n. quo solo caerí. homí- 
nes consortium exercent, 

(63) Πτωχεόηυσι, Dicere malim de Christianis : 
Pauperes aun! et multos dilant, quam, ut reddidit 


1185 


EPISTOLA AD DIOGNETUM. 


1186 


καρπὸν ξύλον, εὐθαλοῦν, ἀνατείλαντες ἐν ἕαυ- A ferens, belle germinans, in vobis ipsis produccen- 


τοῖς, ποιχίλοις χαρποῖς χεχοσμημένοι. "Ev γὰρ τού- 
τῳ τῷ χωρίῳ ξύλον γνώσεως καὶ ξύλον ζωῆς πε- 
φύτευται" ἀλλ᾽ οὐ τὸ τῆς γνώσεως (95) ἀναιρεῖ, ἀλλ᾽ 
ἣ παραχοὴ ἀναιρεῖ. Οὐδὲ γὰρ ἄσημα τὰ γεγραμ - 
μένα, ὡς Θεὸς ἀπ’ ἀρχῆς ξύλον ζωῆς ἐν μέσῳ πα- 
ραδείσου ἐφύτευσε, διὰ γνώσεως ζωὴν ἐπιδεικνύς * 
ἢ μὴ καθαρῶς χρησάμενοι οἱ ἀπ’ ἀρχῆς, πλάνῃ 
τοῦ ὄφεως γεγύμνωνται, Οὐδὲ γὰρ ζωὴ ἄνευ γνώ- 
σεως, οὐδὲ γνῶσις ἀσφαλὴς ἄνευ ζωῆς ἀληθοῦς, 
Διὸ πλησίον ἑκάτερον πεφύτευται. Ἣν δύναμιν ἐνι- 
δὼν ὁ ᾿Αποστόλος (θ6), τήν τε ἄνευ ἀλῃθείας 
προστάγματος εἷς ζωὴν ἀσχουμένην γνῶσιν μεμφό- 
μενος, λέγει" Ἧ γνῶσις φυσιοῖ, ἡ δὲ ἀγάπη ot- 
χοδομεῖ. Ὁ γὰρ νομίζων εἰδέναι τι ἄνευ γνώσεως ἀ- 
ληθοῦς καὶ μαρτυρουμένης ὑπὸ τῆς ζωῆς, ox ἔγνω, 
ὑπὸ τοῦ ὄφεως (97) πλανᾶται, μὴ ἀγαπήσας (98) τὸ 
ζῇν. Ὁ ὃὲ μετὰ φόδου ἐπιγνοὺς, καὶ ζωὴν ἐπιζητῶν, 
ἐπ᾽ ἐλπίδι φυτεύει, καρπὸν προσδοχῶν. "Itc σοὶ χαρ- 
δία, γνῶσις’ ζωὴ δὲ, λόγος ἀληθὴς, χορούμενος" 
οὗ ξύλον φέρω, xal καρπὸν (00). . . ρῶν, τρυγή- 
σεις ἀεὶ τὰ παρὰ Θεῷ ποθούμενα * ὧν ὄφις oby 
ἅπτεται, οὐδὲ πλάνη συγχρωτίζεται - οὐδὲ Εὖα 
φθείρεται (005), ἀλλὰ παρθένος πιστεύεται, χαὶ σω- 
τήριον δείκνυται, καὶ ἀπόστολοι συνετίζονται, καὶ τὸ 
Κυρίου πάσχα προέρχεται, καὶ κηροὶ (100) συνάγον- 
ται, xal μετὰ κόσμου ἁρμόζεται" καὶ διδάσκων ἁγίους 
ὁ λόγος, εὐφραίνεται" δι’ οὗ Πατὴρ δοξάζεται. Ὧ ἡ δό- 
ξα εἰς τοὺς αἰῶνας. ᾿Αμήν. 


(95) ᾿Αλλ᾽ οὐ τὸ τῆς γνώσεως, x. τ. À. Sic redden- C 


dum crediderim : Verum non cognitionis lignum oc- 
cidit, sed inobedientia. MAnAN. in Emendand.. 

(96) "Hv δύναμιν ἐνιδὼν ὁ ᾿Απόστολος. Id est: cum 
perspexisset Apostolus quam vim habéat illa utri- 
usque ligni, nempe cognitionis et vite, conjunctio. 
Obscura Stephani interpretatio: Quam facultatem 
cum perspezisses Apostolus. MAnaN. ibid. 

) Ὑπὸ τοῦ ὄφεως. Premittit xal Beurerus. 

(o8) Μὴ ἀγαπήσας. Ita. Beurerus et Sylburgius: 
posterior littera hujus voculse μή legi non potuit 
ms. codice, sed tantum μ. Stephanus reddidit ob 
amorem vitz. Mox idem Bourerus ἥτω οὖν σοι. 


tes, variis fructibus ornati. In hoc enim loco lignum 
cognitionis et lignum vite plantatum fuit. Verum 
non quod est cognitionis,id est quod e medio tollit; 
sed inobedientia e medio tollit. Neque enim ea sunt 
obscura que scripta sunt, Deum ab initio lignum 
vite in medio paradisi plantasse, per cognitionem 
vitam ostendentem ; qua cum pure usi non essent 
qui ab initio fuerunt, impostura serpentis nudati 
fuerunt. Neque enim vita sine cognitione, neque 
cognitio tuta sine vita vera. Ideo in propinquo 
utrumque plantatum fuit. Quam facultatem cum 
perspexisset Apostolus, reprehendens cognitionem 
quee sine veritate mandati in vitam exercetur, di- 
cit : Cognitio inflat, dilectio aulem szdificat'9. Qui 
enim putat τῇ scire aliquid sine cognitione vera et 
cui testimonium perhibetur a vita, non cognoscit, 
a serpente decipitur, quia vitam non dilexit. At qui 
cum timore cognitionem est adeptus,et vitam qua- 
rit, in spe plantat, fructum exspectans. Esto tibi 
cor, cognitio : vita autem, sermo verus qui reci- 
pitur. Cujus lignum ferens, et fructum, percipies 
semper que apud Deum desiderantur,que serpens 
non attingit, neque impostura 86 illi applicat; ne- 
que Eva corrumpitur, sed virgo creditur ; et Salu- 
tare ostenditur,et apostoli intelligentia instruuntur, 
et Domini pascha progreditur, et chori congregan- 
tur, οἱ decenter ordinantur: ac docens sanctos 
sermo letatur; per quem Pater glorificatur. Cui 
gloria in secula. Amen. 


(90) Καὶ καρπόν. Stephanus et Beurerus καὶ 
καρποῦ ἐρῶν. Melius Sylburgius xal κχαρπὸν 
ἐχπληρῶν. 


(90*) Οὐδὲ Εὖα φθείρεται. Clarior erit interpreta- 
tio, sí sio reddamus : [δὲ neque Eva corrumpitur. 
ManaN., ibid 


(100) Κηροί. Vox corrupta, nec evidenter lecta in 
ms. codice. Non sanabitur vulnus, si legamus cum. 
Sylburgio xatpol. Sed si ponamus χοροί, nihil puto 
euperfuturum difficultatis.Stephanus voces sequen- 
tes sic reddit, et cum mundo coaptalur. Videtur ἐδ- 
gendum ἀρμόζονται. | 


1103 EPISTOLA DE MARTYRIO S. ANDREJE. — PROORVIA. 1194 


XXI. 
ManTYROLOGIUM metricum Ecclesie Grece, ad. d. 30 Nov., ex edit. Siberi, Lipsis, 1727. 


᾿Αντίστροφον σταύρωσιν 'Ανδρέας φέρει, 

Φανεὶς ἀληθῶς, οὐ σχιωδῶς, ὧν μύστης. 
Antistrophe fixus cruci fuit Andreas 
Sacerdos Christi verus, non umbratilis. 


XXII. 


LANFRANCUS archiep. Cantuar., lib. De corpore et sanguine Domini, cap. x, pag. 239, Edit Paris., 1648. 

Est igitur sacramentum et res sacramenti, id est corpus Christi. Christus tamen resurgens ez mortuis 
jam non moritur, mors illi ultra non dominabitur (Rom, vi, 9) Sed sicut dicit Andreas apostolus: Cum vere 
fn lerris carnes ejus sint comestz, et vere sanguis ejus sit bibitus ; ipse tamen usque in tempora resiitulionis 
omnium, in calestibus ad dexteram Patris integer perseverat et vivus. Cap. vi. 


XXIII. 


WOLPHELMUS abbas Brunwillerensis in Epistola ad Meginhardum abbatem Gladebacensem, de sacramento 
Eucharistie contra errores Berengarii. Exstat apud Mabillonium seoulo vr, Benedict. part. n, pag. 
2. 


Hoc autem corpus, post expletam more catholico communionem, sanum et incolume, vivum et inte- 
grum se recipit ad Patrem. Sic enim testatur Ecclesia Achaie, beatum Andream apostolum dicere : 
Posiquam omnis populus credentium Agní carnem comederit ei sanguinem biberit. Agnus qui sacrificatus est, 
integer perseveral et vivus : et cum vere sacrificatus sil, el vere carnes ejus comest2 a, populo, δὲ vere san- 
guis ejus sil bibilus, tamen, ut dixi, et integer permanet, et immaculatus, ei vivus. Cap. vi. 


XXIV. 


Ivo CAnNorENsis Serm. De convenientia veteris et novi sacrificii. Ex Biblioth. Patrum Parisiensi, tom. X. 
pag. 906, A. 


Ecce ad memoriam veniunt verba beati Andree apostoli,quibus asserit et in ccelis esse corpus Domini, 
et de altari posse sumi corpus Domini : Cujus, inquit, carnes cum sint comestae in terris a populo, et san- 
guis ejus bibilus ; ipse lamen usque ín tempora restitutionis omnium, in celestibus ad dextram Patris integer 
perseverat et vivus. Cap. vi. 


XXV. 


BERNARDUS abbas Clare-vall., Serm. in Vigilia S. Andres apostoli, num. 3, opp. vol. I. pag. 1004. eit. 
Paris. . 


Andreas homo erat similis nobis, passibilis, οἱ tam vehementi ardore spiritus crucem sitiebat, tam 
inaudito ἃ seculis gaudio tripudiabat, ut cum paratum sibi eminus patibulum conspexisset : 0 crux, 
inquit, déu desiderata, et jam concupiscenti animo praeparata ! Securus et. gaudens venio ad te, ita μὲ et tu 
exsultans suscipias me. Et paulo post, num. 4 : Terrendum eum putat /Egeas, orucis supplicium mini- F 
tans : sed non est ita. Accenditur magis in verbo hoo, et libere clamat : Ego si patibulum crucis expa- 
vescerem, crucis gloriam nan przdicarem. At ubi paratum sibilignum intuitus est, ex hoo jam plane 
totus ignescens applaudebat, et blandiebatur illi amate sue, officiosissime salutabat, devotissime sus- 
cipiebat, magnifice attollebat eam, et in ipsius preconio gloriabatur, clamans magis affectione quam 
voce : Salve, cruz pretiosa, qua decorem οἱ pulchritudinem de membris Dominicis accepisti ἢ Salve, 
qua in corpore Chrisli dedicata es, el ex membris ejus lanquam margaritis ornata. Capp. viri, x. 


InEM, serm. 1, in festo in S. Andres, num: 1, pag. 1065. 


Cum duceretur ipse beatus Andreas ad crucem, populus qui sanctum et justum dolebat injuste d&m- 
nari, prohibere voluit ne puniretur; sed magis ipse instantissima preoe prohibuit eos, ne non corona- 
retur, imo ne non pateretur. Desiderabat siquidem dissolvi,et cum Christo esse, sed in cruce quam sém- 
per amaverat : desiderabat regnum intrare, aed per patibulum. Quid enim dioit illi amate sue t Per 
te, Inquit, me recipiat, qui per te me redemit. Cap. vit. ᾿ 


ΙΌΕΜ, serm. 11, num. 3, ibidem, pag, 1069. 


Audistis certe, cum pervenisset beatus Andreas ad locum ubi crux parata erat, quomodo confortatus 
sit in Domino, et per Spiritum, quem una cum ceteris apostolis in igneis linguis acceperat, verba vere 
ignea loqueretur. — Ex abundantia cordis os locutum est ; et charitas que fervebat in corde, quasi sein- 
tillas quasdam ardentiesimas emitebat in voce. Quid enim beatus Andreas cum sibi paratam,ut dixi; eru- 
cem eminus cerneret, loquebatur? 0 eruz, inquit, diu desiderata, et jam concupiscenti animo preparata ! 
Securus et gaudens vento ad te ; ita ut tu exsullans suscipias me, discipulum ejus qui pependül in le : quia 
amator tuus semper fui, et desideravi amplecti te. Cap. x. 


IDEM, ἐπ serm. xvi, de diversis, num. ὃ ; ibidem. pag. 1122. 


. Nunquid non supra naturam beatus iste Andreas apostolus, cujus solemnitas pre manibus est, tran- 
 Bilierat, qui dicebat: 0 bona cruz, diu desiderata, et jam concupiscenti animo preparata ! Securys σὲ gaudens 
venio ad te, Cap. x. » ' 


PATROL. GR. Il. 98 


A197 


EPISTOLA DE MARTYRIO S. ANDREJE. — PROOEMIA. 


1198 


XXXIII. 
SoPHRONIUS, ui fertur, De vitis apostolorum, cap. 1. Apud Fabricium in Biblioth. Ecoles. pag. 224. 


᾿Ανδρέας ὁ ἀδελφὸς αὐτοῦ, ὡς οἱ πρὸ ἡμῶν παρα- ÀA — Andrens frater hujus (Simonis Petri, ut majores 


δεδώκασιν, Σχύθαις xal Σογδιανοῖς aal Σάκκαις boj- 
pote τὸ Εὐαγγέλιον τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, 
χαὶ ἐν Σεθδαστοπόλει ἐκήρυξε τῇ μεγάλη, ὅπου ἐστὶν 
$ παρεμδολὴ ᾿Αψάρου xal Φάσις ὁ ποταμὸς, ἔνθα 
οἰκοῦσιν Αἰθίοπες οἱ ἐσωτέροι. Θάπτεται ἐν Πάτραις 
τῆς ᾿Αχαΐας, σταυρῷ παραδοθεὶς ὁπὸ Αἰγέα τοῦ βασι- 
λέως Ἐδεσσηνῶν. 


nostri prodiderunt, Scythis, et Sogdianis, et Sacois 
predicavit Evangelium Domini nostri Jesu Christi, 
et in Sebastopoli predicavit que cognominatur 
Magna, ubi est irruptio Apsari, et Phasis fluvius : 
illic incolunt ZEthiopes interiores. Sepultus est au- 
tem Patris civitate Achaie, crucis suffixus ab 
JEgea prefecta Edessenorum. 


Eadem ferme habet Anonymus apud OEcuwENIUM in Acta apostol. et Epistolas Pauli : apud quem tamen 
postrema verba rectius sic se habent : ὑπὸ Αἰγέα τοῦ ἀνθυπάτου σταυρωθείς. 


XXXIV. 


HiPPoLvTUS, seu quisquis sit auctor, De duodecim a ostolis, Apud Combefisium, Auctar. nov. tom. II, 
pag. 831. 


᾿Ανδρέας, Σκύθαις, Opdxat κηρύξας, ἐσταυρώθη 
ἐν Πάτραις τῆς ᾿Αχαΐας ἐπὶ ἐλχίας ὄρθιος, xal θά- 
πτεται éxet, 


Andreas, cum Scythis ac Thracibus predicasset, 


cruci affixus est Patris in Achaia, rectus in olea 


arbore, ibique sepelitur. Cap. x. 


XXXV. 
PsEuDo-Donorngvs Tyrius, in Synopsi. etc. Ez edit. Fabricii De vita et morte Moysis, pag. 471. 


᾿Ανδρέας... ἑτάφη iv Πάτραις τῆς ᾿Αχαΐας σταυ- 
ρωθεὶς ὑπὸ Αἰγεάτου. 


Andreas... sepultus est Patris Achaie urbe, cum 
ab /Egeate in crucem actus fuisset. Cap. x. 


Quibus addesis pseudo-Abdiam in Histor. apostol. lib. 11, num. 39 et seq. pag. 507, edit. J. A, Fabrioli 


in Cod. apocr. Nov. Test. tom. 1I, et IsiponUM HisPALENSEM Juntorem, ut perhi 


cium De vita et morte Moysis, pag. 545. 


ent, apud laudatum Fabri- 


Consulendus item NicerAs PaPnrLAGO, Orat. in. S. ΑΝΌΒΕΑΜ, apud Combefisium, tom. I Auctar. novíss.. 


pag. 335. 


XXXVI. 
NicEPBORUS, Hist. Eccles. lib. 11, cap. xxxix, pagg. 199 et 200 edit. Paris. 1630. 


᾿Ανδρέας ὁ τοῦ κορυφαίου Πέτρου κασίγνητος... 
ὑπὸ τοῦ ἀνθυπάτου Αἰγαιάτου τῷ σταυρῷ καὶ οὗτος 
προσήλωται, ἔγχλημά οἱ ἐπαγαγόντος, ὅτι περὶ" τὴν 
γαμετὴν αὐτοῦ Μαξιμίλλαν καὶ τὸν ἀδελφὸν Στρατο- 
χλέα, Χριστῷ προσαγάγοι, τὴν ἐκείνου βδελυξαμένους 
δυσσέδειαν, 


Andreas, coryphei Petri frater,... & proconsule 
JEgeato in crucem quoque est actus: illo ei crimine 
objecto, quod conjugem ejus Maximillam fratrern- 
que Stratoclem, impietatem ejus detestari docuis- 
set, et ad Christi fldem adduxisset. Cap. x. 


XXXVII. 
LAURENTIUS JUSTINIANUS, serm. in festo S. Andree apostoli, ex edit. Venet. 1600, pag. 294, col. 4. 


Magnanimitatem hujus rubustissimi ducis, imperterritam mentem, passionis desiderium, spirituale- 
que lumen ipsius, ex sermonibus ejus attende. Cum enim duceretur ut crucis imponeretur patibulo, 
eamdem a longe prospiciens exclamavit, dicens : O bona cruz, diu desiderata, et jam concupiscenti an 
praeparata ! securus et gaudens venio ad te, ita ut. iu exsultans suscipias me, discipulum ejus qui pe- 
pendit in 1e. Salve, o bona. crux, quz in corpore Christi dedicata es, el ex ejus membris tanquam mar- 
garitis ornala, accipe me ab hominibus, et redde me meo, ul per te me recipiat, qui per te me redemit. 


Cap. x. | 
DiovrstUs quoque CARTHUSIANUS, sem. ret iv, de laudibus S. Andrez, plura describit ex Epistola pres- 
byterorum et diaconorum Achaia. 


e 


/ 


. 1209 


EPISTOLA DE MARTYRIO S. ANDREJE. — PROOEMIA. 


1210 


in regione Osrhoenica posita que, teste Plinio (40), A vocavit. » Justino concinit Plinius, apud quem 


quondam Antiochia dicebatur, atque ἃ fonte per- 
lucidis undis illic fluente, Callirrhoe : nomenque 
Edesse inditum eidem fuisse perhibetur a Macedoni- 
bus postquam ab Alexandri M. temporibus sunt illa 
potiti.Non est igitur cur in ultimum orientem cum 
Blondello transmigrare cogamur, ut Sophronii /E- 
geam Edessenorum regem invisamus.Discimus enim 
ex Tacito (47)Achaiam et Macedoniam imperio pro- 
consulari fuisse subjectas.Hinc itaque mirari haud 
subit Zgeam,qui fertur proconsul Achaiae, censeri 
et Edesse Macedonice regem ;adeoque ab hao urbe 
digressum, Patras Acheas perrexisse, ut perhihet 
Epistola nostra. Proconsulis namque sedes Edessa 
fortasse fuerit eamque respexerit Sophronius ; 
Ecolesia vero Achaica in Epistola, non sedis qui- 
dem locum, sed munus quo et in Achaic provinoia 
fungebatur proconsul, attenderit. 


Neque vero quis putet anxio animo nos esse aut 
sollicito, quod /Egeam βασιλέα Sophronius appellet. 
Haud enim una esse hujus vocis significatio com- 
peritur; neque illa demum abutuntur vetusti seri- 
ptores, quo regem constanter exprimere velint, 
ut ex antiquis Lexicographie liquet. Hesychius: 
Βασιλεῖς, οἱ δικασταί’ παρὰ Ἡροδότῳ, οἱ βασιλεῖς 
παράνομον ἐργαζομένῳ ἐναντιούμενοι. Ad. quem  lo- 
cum plura erudite Joannes Alberti (48). Phavori- 
nus item : Βασιλῆας λέγει σίοδος τοὺς διχαστὰς 
καὶ τοὺς ἄρχοντας. Οὕτω γὰρ αὐτοὺς ἐχάλουν οἱ πα- 
λαιοὶ, óc Ὁμηρός" ᾿Αλλ’ ἤτοι βασιλῆες '’Αχαιῶν 
εἶσι καὶ ἄλλοι. Que quidem Homeri verba (49) 
loco de quo agimus, mire quadrare nemo non vi- 
det. Eamdem in sententiam Maussacus quoque ad 
Harpocrationem v. Βασιλικὴὶ διαδρομή, unum e no- 
vem magistratibus Atheniensibus βασιλέα fuisse 
4 ocatum, se latius docturum promiserat vv. θεσμο- 
θέται Πολέμαρχος, quod tamen sui oblitus, haud 
prestitit. Hinc ergo liquido apparet immerito argui 
Erasmum eo nomine, quod βασιλέα Sophronii prz- 
fectum reddiderit. 


Verum in isto Sophroniano loco enucleando im- 
morari adhuc parumper liceat. Nobis nimirum dis- 
cutientibus Sophronii verba, deque Macedonica 
Edessa illa esse accipienda probe intelligentibus, 
illud etiam Trogi Pompeii apud Justinum (50) op- 
portune succurrit : « Caranus, inquit, cum magna 
multitudine Grecorum,sedes in Macedonia responso 
oraculi jussus querere, cum inEmathiam venisset, 
urbem Edessam occupavit. Hanc autem urhem ob 
memoriam muneris, /Egeas ; populum, /Egeatas 





46) Plin. Hist., lib. iv, cap 

47) Tacit. Annal. lib. 1, oa p. 2.0, 80. 
(48) Alb. ad Hesych., iom. ] pag. 699. 
(49) Hom. Odyss 


o ) justin. ist. "dv. p^ cap. 1. 
51) Plin. Hist. lib. p us 
. E cap. 3, pag. 


(52) Voss. ad Pomp 
τ S) Boph d Fabrio, m 
($3) jin, apud Fd rio. . 866. 


occurrit (51) : « oppidum /Ege, in quo mos sepeliri 
reges » Macedonum. Edessam itaque habemus in 
Macedonia sitam, primitusque vocatam /Egeam. 
Qua quidem urbs, Vossio monente (52), scriptori- 
bus Grecis dicitur Alyal, Αἰγαία οἱ Δἴγεια : unde 
ἐθνικόν est Αἰγαιάτης, vel Αἰγειάτης. Hec vero dum 
recolo, varie mihi suborte suspiciones. Cum enim 
noverim proprium proconsulia nomen sub quo pas- 
8us perhibetur S. Andreas, diversimode apud Ecole- 
sie scriptores efferri ; aliis namque "vocatur 
Αἰγέας (53), aliis vero Αἰγαιάτης (54): quid demum 
ea devarietate augurabar dicere lubet. Sophronium 
nimirum, sive scriptorem vetustiorem quem ipse- 
met secutus fuerit, nomine proconsulis proprio 
preterito, hujusmodi verba, ὑπὸ τοῦ βασιλέως 
Ἐδεσσηνῶν, tantummodo litteris primo tradidisse 
putabam ;quem quidem locum ne quis acciperetde 
Osrhoenica Edessa, vir aliquis eruditus codicis So- 
phroniani ore alleverit vetus urbis nomen Αἰγαία, 
indeque formatum gentileAtya:xvrc quorum unum 
alterumve postea librarius indoctus e textu exci- 
disse conjiciens, adeoque ipsi intexendum  existi- 
mans, exscripserit suoque exemplari inseruerit: 
atque ita deinceps velut proprium pr:wfecti urbis 
nomen habitum, a reliquis deinceps scriptoribus 
fuerit subinde usurpatum ; unde tandem in nostre 
quoque Epistole Achaice exemplaria dimanarit. 


At hoo demum est hariolari.Illlud potius fortasse 
dicendum, /Egeam quidem fuisse vocatum qui 
Edesse ao Patris prefuerit ; verumtamen non ideo 
statim colligas velim ipsum gente fuisse Grecum, 
non Romanum ; adeoque proconsulis aut consulis 
munus eidem rite conferri haud potuisse. Romanos 
enim quandoque ab urbibuset populis nomina usur- 
passe, neque etiam ἃ cognominibus Grecis sibi as- 
ciscendis abhorruisse,viri doctissimi Ursinus (56), 
Panvinius (56) et Sigonius prodiderunt : ut proin 
ab /Egea sive ab /Egeatiís, Macedonicorum Ed 
norum urbe ao populo, /Egeas item noster appgllari 
potuerit. Si quis vero eum fuisse origine Grecum 
contendat ; quod sane fratris ejusnomen qui Btrac- 
tocles audit, suadere videtur ; haud equidem repu- 
gnaverim. Neque enim demum insolens urbium 
regimen et Grecis tradidisse Romanos,ute numrmais 
antiquis liquet: e quibus discimus (57) .Aristar- 


D chum Damonis,Metrodorum Meneclis,Nicositratum 


Callistrati et /Esohrionem Lysie filios, Patrensium 
pretores fuisse. Qui ergo preerat Edesse noster 
JEgeas, Patraruin quoque prefectus ,fuerit, non 


€ 


Meno. Grzc. εεῖ, art. pág. 221; 
Peu o-Doroth. apud C an" pid Pai 4, pag. 
43b ; Niceph. Hist. eccl., lib. 11, 
(55 F. Ursin. De famil. Rom., Y PPinarlam gent., 
tom. VII Thes. Antiqq. Rom., pag. 1297. 
(56) Panv. et Sigon. De nom. Rom., tom. 1T, 
Thes. Antiqq. Rom., 
(57 Herd. Opp. se 
















1213 


EPISTOLA DE MARTYRIO 5. ANDREE. — PROGEMIA. 


4214 


quidem iterum atque iterum a Domitiano atque Tra- À rum rituum conservator fuerit appellatus; attamen 


jano factitatum scribit idem Eusebius (09). Cum 
autem persecutio contra Judaeos sub his duobus 
postremis imperatoribus, in Christianos etiam in- 
vaserit; quidni porro in Vespasianea quoque id ac- 
ciderit? In primis vero si attendas, tunc temporis 
et deinceps, Judaeorum nomine fuisse vocatos qui 
Christiana professione censerentur. Quibus addas 
maxime velim, Vespasianum propterea de Davidis 
progenie tollenda cogitasse, ut cum Baronio lo- 
quar (70), quia ex Josepho aliisque resciret, ora- 
cules prophetarum fuisse predictum, ex illius regis 
familia hominem regnaturum, cujusimperium esset 
selernum. Hinc ergo sibi suisque prospiciens idem 
imperator, ex Davidica stirpe prognatos fuit perse- 
cutus : adeoque ne apostolis quidem qui ex Judaea 
erant, quique Christum regem a prophetis prenun- 
tiatum praedicabant ubique,ipsemet pepercisse pu- 
tandus. 

Quid quod nonnulla in vetustis monumentis su- 
persunt adhuc vestigia, unde conjicere jure liceat, 
8 Vespasiano aliquando in Christianos sevitum? 
Exstat apud Gruterum (71) inscriptio hujusmodi : 


IMP. VEsPASIANO. ἄνα. Pour. Max. Tnrib. Por. 
Iri I, Cos. viri. Dresic. vir. I. P. Dp. 
SACRARVM AEDIVM 
REsTiTVTORI 
ET. RITYVM. ANTIQYOR 
CONSERVATORI 
SoDpALES. Tiri I 


Huic geminw ibidem alie due occurunt (72). 
« Quarum inscriptionum sententia ut paleat, verbis 
utor eruditi Walchii (73), probe sciendum est, voe- 
teres plurium numinum cultores eam potissimum 
ob causam de strage cruenta Christianorum glo- 
riatos fuisse, quod illa patriam religionem optime 
conservari sibi persuadebant; ut, si majorum sacra 
ab injuria et contemptu defendere eorumque di- 
gnitatem tueri quis vellet, id sine Christianorum 
oppressione eorumque religionis eversione, nullo 
modo rite fieri posset...... Hec vero cum ita sint, 
qui non videat, arbitror, fore neminem, saxa in 
quibus propter conversationem antiqui numinum 
cultus, gratie imperatoribus ea tempestate per- 
acte sunt, ab illis qui diserte de deleto nomine 
Christianoloquuntur, quatenus eorum argumentum 
ac sententiam cogitamus, nulla ratione diversa 
fuisse; quoniam ipsa haoc profane religionis de- 
fensio, in oppugnatione Christiane maxime posita 
erat. — Quare licet Vespasianus in lapide modo 
adducto non Christianorum hostis, sed antiquo- 


69) Euseb. Hist. eccl., lib. 11, capp. 19, 22. 
70) Baron ad ann. 75, ὃ ΧΙ. 
71) Grut. p. ccxrur, inscript. 5. 
72) Ibid. p. ccriv. inscript. 7, et p. ccrxx, in- 
script. 2. 
) Walch. Explan. persec. Neron., cap. 3, 8 6, 


pag. 77 seqq. 
"E Aring. Rom. subterr., I. 1x, o. 22, p. 602, 
? mesi 


tantum abest ut saxum hoc ad Christianos haud 
respiciat, ut potius ob eamdem causam propter 
quam et Neroni et Diocletiano tropsa posita sunt, 
ob conservationem nimirum superstitionis numinum 
cultus, insculptum illud esse definiam. » Hecalia- 
que plura in eamdem sententiam V. C. Que qui- 
dem magis magisque confirmat iste sepuloralis 
lapis, a nostro Aringo evulgatus (74) : 


S1C PREMIA SERVAS VESPASIANE DIRE 
CIVITAS UBI GLORIE TUE AUTORI 
PREMIATUS ES MORTE GAUDENTI LETARE 
ῬΒΟΜΙΒΙΤ 18TE DAT KRISTUS OMNIA TIBI 
QUI ALIUM PARAVIT THEATRUM IN CELO. 


B Ubi consulesis eruditum editorem. Neque fortasse 


aliennm erit, aliud in hano rem testimonium petere 
ab Actis S. Apollinaris, non illis quidem interpo- 
latis aut confictis, sed iis que medio seculo vir, 
Maurus archiepiscopus Ravennas laminis argenteis 
inscribi curavit, ut refert Agnellus (75). Rem enar- 
rat anonymus auctor Spicilegit Revennatis historise 
hisce verbis (76) : « Due in eodem sepulcro inve- 
niuntur argentes lamine (anno 1173 detecta)....... 
In prima legebantur ista : OnrUs AB ANTIOCHIA 
BEATUS APOLLINARIS. — Hic FUSTIBUS CJESUS EST. 
DIUTIUS SUPER PRUNAS STETIT NUDIS PEDIBUS EQUULEO 
APPENSUS, DENUO VERBERATUS, SUPER PLAGAS AQUAM 
RECEPIT FERVIDAM.... DEFUNCTUS EST SUB VESPASIANO 
CuesARE AUGUSTO X KALENDARUM ÁUGUSTARUM, » 
Haud equidem nescio Mamachium V. C. cum 
apud Hilarium loco superius adducto, tum in his 
S. Apollinaris Actis, Vespasiani vocabulo Domi- 
tianum designatum censere (77); quem quidem 
persecutorem fuisse, non item Vespasianum coan- 
Btat: eo vol maxime, inquit, quod in antiquis mo- 
numentis Domitianusquandoque Vespasianusetiam 
vocitetur, ut patet ex inscriptione apud Hermolau 
Barbarum Ad Plinii prefat., quw sic se habe 
Ϊμρ. Cxs. DowiTiANUS Vesp. ÁUa. GERM. Jovi. 
croRI. Ejusdem item sententie sectatorfuerat A 
gus, titulum sepulcralem modo allatum expofens. 
Quid loquar? Esto : patris nomen assunfpserit 
guoque addiderit Domitianus, adeoque Domitianus 
Vespasianus fuerit aliquando appellatus; quod 
sane tum ex marmoribus, tum ex nummis de Tito 







D etiam liquet. Verum ut rem tandem confibiat vir 


doctus, vimque auctoritatum atque inscriptionum 
quas in medium modo protulimus prorsus infringat, 
monumentum aliquod meo quidem judicio grcitet 
necesse est indubitanter Domitianeum ; quo nimi- 


rum compertum fiat Domitianum, proprio homine 

(75) Agnell. Lib: pontif. inter Sriptor. ref. 1tal., 
tom. If, part. 1, p. 144. 2€ 

(76) Anon. Spicil. Ravenn. híst., ibid., Xom. I, 
part. it, p. 541. Videsis qua de Vespasianitjussionoe 
refert idem auctor. I. c. pag. 933. EE 

(77) Mamach. Origin. et antiqq. Christ., tom. I; 


p. 421, not. o ! 


1211 


EPISTOLA DE MARTYRIO S. ANDREJE. 


1218 


potest dubium esse: quod cum. de toto libello, tum mazime de ultimis partibus valet, quarum ín eo codice 
tmperfectissima ratio est. Qua in re videndum est ne quis (allatur brevitate textus. in cod. Barocciano con- 
icua. lllud enim plerumque in hujus generis scriptis accidit ut a. pleniore textu, in quo haretéczg originis 


equentiora vestigia esse solent, ad 


eviorem procederet catholicorum emendatorum studium. Practerea 


Woogius Gr&co suo textui versionem Latinam a se factam addidit, subjectis insuper in fine exiremis iis que 
apud Surium leguntur inde a verbis : Et subinde alii et alii ingerentes se, quippe quibus in. Graecis suis nihil 


plane respondere vidisset. Commentarius historicus 


criticus, quem  praposuit editioni sux, egregie facit ad 


cognoscendas atque illustrandas traditiones quce de Andrea apostolo apud antiquos circeumferebantur. Expla- 
navit vero etiam ipsum textum adnolatione uberrima varii generis. 


Denique ad 


edittonem nostram adhibuimus Latinum textum α Laur. Surio editum, apud quem legitur in 


Vitis S3. Colon. 10617, tom. VI, 1". 653 sqq., ad diem 30 mens. Novembris (88) ; nec non ex Pseudo- 


Abdias hisloriis contulimus, si qu 


apte cum Graecis componi polerat. Ibidem praeterea plura. inde a se- 


ctione XXXV (apud Fabric. Cod. &poor. II, p. 502), aliquem cum nostrorum Actuum hisloriis nexum ha- 
[. 


(88) Laur. Surius (primum prodiit opus 
tis SS. 1551 s 
Legendario 8. Actis SS. 1474. 


ejus 1569, quartum 1017) secutus est Alo. Lipomannum in Vi- 
qq. tom. I, p. 1, pag. 507. Editio vero princeps Latini textus debetur Bonino Mombritio in 





ΠΡΑΞΕΙ͂Σ ΚΑΙ MAPTYPION 


TOY ΑΓΙΟΥ AIIOXTOAOY ANAPEOY' 


ACTA ET MARTYRIUM S. ANDRE/E APOSTOLI 


(TiscBENDonr, Acta apost. apocr., Lipsise 1851. in-8, p. 105.) 


"Amep 3 τοῖς ὀφθαλμοῖς ἡμῶν ἐθεασάμεθα 8 πάντες A — Que oculis nostris vidimus omnes presbyteri et 


οἵ τε * πρεσθύτεροι xai διάχονοι τῶν Ἐχχλησιῶν τῆς ὃ 
᾿Αχαΐας, γεγραφήχαμεν 9 πάσαις 1 ταῖς ᾿Εχχλησίαις 
. ταῖς * ἐν τῷ τοῦ Χριστοῦ ὀνόματι χαθισταμέναις 9 ἔν 
τε 10 τῇ ἀνατολῇ καὶ δύσει, ἄρχτῳ 11 xal μεσημῦρίᾳ. 
Εἰρήνη ὑμῖν καὶ πᾶσιν 12 τοῖς πιστεύουσιν εἷς ἕνα 
Θεὸν, Τριάδα τελείαν 13, ἀληθινὸν 16 Πατέρα ἀγέννη- 
τον 15, ἀληθινὸν Υἱὸν μονογενῆ, ἀληθινὸν Πνεῦμα 
ἄγιον τὸ ix τοῦ Πατρὸς ἐχπορευόμενον xal ἐν τῷ 
Υἱῷ διαμένον 16, ὅπως δειχθῇ 11 ἕν Πνεῦμα ἅγιον τὸ 
ἐν τῷ Πατρὶ xal Υἱῷ 18 ὑπάρχον ἐν θεότητι τιμίᾳ 19. 
Ταύτην τὴν πίστιν μεμαθήκαμεν παρὰ τοῦ μαχα- 
ρίυυ 30 ᾿Ανδρέου τοῦ ἀποστόλου τοῦ 31 Κυρίου ἡμῶν 
Ἰησοῦ Χριστοῦ, οὔτινος 33 xal τὴν πάθησιν 33 χατενώ- 
πίον ἡμῶν προχειμένην ἑωραχότες 15 xa0' ὅσον δυνά» 
μεως ἔχομεν ἀναγράψασθαι οὐκ ὠχνήσαμεν 35, 


diaconi Ecclesiarum Achaie,scripsimus cunctis Ec- 
clesiis in oriente et occidente, in septentrionali et 
meridionali plaga, in nomine Christi constitutis. 
Pax vobis et omnibus qui credunt in unum Deum, 
perfectam Trinitatem, verum Patrem ingenitum, 
verum Filium unigenitum,verum Spiritum sanctum 
procedentem ex Patre, et in Filio permanentem, ut 
monstretur, unum esse Spiritum sanctum in Patre 
et Filio in veneranda divinitate. Hanc regulam fidei 
didicimus a beato Andrea, apostolo Domini nostrj. 
Jesu Christi, cujus passionem, quam astantes * 
dimus, pro posse nostro scriptis recolere non byie- 
sitavimus. 


VARLE LECTIONES. 


! Ita A ; B: Περιωδο: (sic) xai τελείωσις τοῦ ἁγίου ἀποστόλου καὶ πρωτοχλήτου ᾿Δνδρέου. C : Μαρτύριον 
τοῦ ἁγίου ἁποστόλου ᾿Ανδρείου. D : Passio S. Andrez apostoli, per presbyteros et diaconos Ecclesiarum Achaiz 


scripta, Ὁ "Arsp cum AB ; C "A. ? ἐθεασάμεθα cum AB (item 


Α st τε; 6 ol. δ τῆς; BC om. δ᾽ γεγραφήχαμεν 
μεν. " B. ἀπάσαις. 5 ἐχχλησ, ταῖς : B add. ὅσ, 


ναις, 10 ἕν τε: BC 


cum AB sed B add. xai ἀποστέλλωμεν. C γεγρά- 
οὖὗσαις. " ἐν τῷ τοῦ Xp. Óv χαθισταμέναις : h. 1. cum A ; 
D (in Christi nomine constitulis) post μεσημόρία. C post μεσημορ. habet ἐν ὀνόματι Χριστοῦ διτχειμέ- 

om. τε, !! ἄρχτῳ : C ἄρχτρῳ, Α ἄχτρῳ, Β ἀρίχτῳ. Preterea C. prem. xal, B καὶ 


one Allatio) ; G ἴδωμεν. ^ οἵ τε oum B ; 


3 


2s 13 xai πᾶσιν cum BCD ; A om. καί. 12 Τριαδα (B εἰς «p.) τελ. cum AB: CD τέλειον ἐν Τριάδι, in 
nn 


itate perfectum. !* ἀληθινόν ter : C bis ἀληθῆ, tertio loco aÀv0fc. 16 ἀγέννητος (D ingeni 
γεννήτορα, B μονογεννῇ. 5 τὸ ἐχ usque διαμένον (AC. -νων) : C. Exropeuóuevov ἐκ Πατρὸς xai iv YWp διαμ 
T 18 τὸ (B ἔσεσθαι, C. εἶναι) ἐν τῷ ( 
χων) ἐν θε. τιμ. cum A. BCD καὶ ταῦτον (C. τοσοῦτον, D hoc) εἶναι τὸν (D οἴη.) μο- 
NIU (Β-γεννῆ) υἱὸν ὅπερ ἐστὶν ἐχεῖνος ὁ γεννήσας (D quod. est et ille qué genuit ; C ὅσον ὁ γεννήδας οἶδεν 
ploo : CD αγίου. ?! B παρὰ τῷ μαχάρίῳ 'Avbpég τῷ ἀποστόλῳ τοῦ. 35 οὗ- 

D om. καὶ sequens. ** πάθητιν cum ABO (passionem) : C μαρτυρίαν. 3) γατεν 
νπερ χατεν. du. προχειμένων ἑωράκαμεν : C παρόντες ἴδωμεν : D quam coram po- 

usque ὠχνήσαμεν : B καθ᾽ ὅσον 

) xal ἀφηγούμεθα : D prout possumus (Woog ἐνόν 


B ὅπως δειχθείη, C ἵνα γνωσθῇ. 
49 ἀπάρχον (codex-p 


[Woog emendat εἴη͵). 
τινος : ( οὗ. 
ἑωρακότες cum A: B 
sili vidimus. 9 καθ᾽ 
'avH* ἐπ ampuanm COmMIUUIRO 


t mese. - 


C 
om.) Πατρ. xat B add. τ Yi. 


. uaque 


υνησώμεθα ἐχπληρώσωμεν : C ἔνοι (Woo 
^ his exfmessum putat 


emp. Pain ἃ amus abf emm 


M x. 


4221 


EPISTOLA DE MARTYRIO S. ANDREE. 


1222 


*'O μαχάριος 70 ᾿Ανδρέας ἀποχριθεὶς εἶπεν 11" "Q7? A.— Beatus Andreas respondit : O ei velles scire my- 


εἰ βούλει ἐπιγνῶναι 18 τὸ μυστήριον τοῦ σταυροῦ, ποίᾳ 
εὐλόγῳ 75 ἀγάπῃ ὁ ἀρχηγὸς τῆς ζωῆς 18 τοῦ ἀνθρωπί- 
νοῦ γένους 18 ὑπὲρ τῆς ἀναχλήσεως 71 ἡμῶν τοῦτο τὸ 
ξύλον τοῦ σταυροῦ 18 οὐχὶ ἀχουσίως ἀλλ᾽ ἑκουσίως 19 
ὑπεδέξατο 90 ; 

'O Αἰγεάτης 9! εἶπεν: Ὁπόταν παρὰ τοῦ ἑαυτοῦ 
μαθητοῦ προδοθεὶς χαὶ ὑπὸ τῶν ᾿Ιουδαίων συσχεθεὶς 
τῷ ἡγεμόνι προσήχθη xal πρὸς τὴν αἴτησιν αὐτῶν 
ὑπὸ τῶν τοῦ ἡγεμόνος στρατιωτῶν προσηλώθη 53, 
ποίῳ 99 τρόπῳ σὺ λέγεις ἑκουσίως αὐτὸν τοῦ σταυροῦ 
τὸ ξύλον ὑποδέξασθαι  ; 


Ὁ ἅγιος ᾿Ανδρέας εἴπεν 95. Διὰ τοῦτο ἐγὼ 88 λέγω 
ἑχουσίως 57 ἐπειδὴ σὺν αὐτῷ ἤμην 99 ἐν τῷ παραδίδο- 


βίου τὴ oruois, quam rationabili charitate auctor 
vite humani generis pro restauratione nostra hoc 
crucis patibulum non invite, sed sponte suscepit Ϊ 


JEgeales dixit: Cum traditus ἃ suo discipulo, et 
& Judeis tentus presidi adductus sit, et ad petitio- 
nem Judeorum a militibus presidis crucifixus: 
quomodo tu dicis eum sponte crucis suscepisse 
patibulum ? 


Sanetus Andreas dixit: Ideo ego dico sponte, 
quoniam simul cum ipso fui, cum a suo discipulo 


σθαι αὐτὸν παρὰ τοῦ αὐτοῦ μαθητοῦ" πρὶν yàp πα- B traderetur; antequam enim traderetur, dixit nobis 


ραδοθῇ εἶπεν ἡμῖν 8 ὡς οἵα παραδοθήσεταὶ xal σταυ- 
ρωθήσεται ὑπὲρ τῆς τῶν ἀνηρώπων σωτηρίας, καὶ 9? 
τῇ τρίτῃ ἡμέρᾳ ἀναστησόμενον ἔσεσθαι προείρη- 
x&v ?!, Πρὸς ὃν 9? ὁ ἐμὸς ἀδελφὸς Πέτρος 38 λέλεχεν 93" 
Ἵλεός σοι ἔσται 95, Κύριε’ οὐ μὴ γένηται τοῦτο 95, 
Καὶ ἀγαναχτήσας οὕτως ἔφη τῷ Πέτρῳ Ὕπαγε ὀπίσω 
μου 57, Σατανᾶ, ὅτι 99 οὐ φρονεῖς τὰ τοῦ Θεοῦ 99-100 
Καὶ ἵνα πληρέστατα ἐξαρτίσει 1 ὅτι ἑχουσίως 3 τὸ πά- 
θος ἀνεδέξατο, ἔλεγεν ἡμῖν ** Ἐξουσίαν ἔχω θῆναι * 
τὴν ψυχήν μου, καὶ ἐξουσίαν ἔχω πάλιν λαδεῖν ὃ 
αὐτήν. Ἔσχατον δὲ 9 ἐν τῷ δειπνῆσαι αὐτὸν 7. μεθ᾽ 
ἡμῶν εἶπεν δ ὅτι *^ Εἴς ἐξ ὑμῶν παραδώσει με. 
Πρὸς ταύτην οὖν τὴν φωνὴν πάντων περιλύπων γε- 
γονότων 19, ἵνα dj ὑποψία ἀναμφίδολος γένηται 11, ἀπε- 


φήνατο εἰπών 13: Ὥτινι ἐπιδώσω τὸ κλάσμα τοῦ 


(a) Matth. xx. 17, 18; Marc. x, 32, 33; Luc. xvi, 31, 32. 


quod íradendus esset, et crucifigendus pro salute 
hominum, ef die terlia resurrecturum se esse pre- 
dixit (a). Cui frater meus Petrus dixit : Propitius 
erit tibi, Domine ; non fiel. istud : οἱ indignatus sic 
ait Petro: Vade retro, Satana, quia mon sapis ea 
qua sunt Dei (b). Et ut plenius demonstraret quod 
sponte passionem susciperet, dicebat nobis: Po- 
testatem habeo ponendi animam meam, et potesta- 
tem habeo ilerum sumendi eam (c). Ad ultinum,dum 
conaret nobiscum, dixit: Unus vesirum me tradi- 
Lurus est ;igitur ad istam vocem cum omnes contri- 
Staremur,ut suspicio omni dubio vacaret, revelavit, 
dicens : Cut dedero panis fragmentum de manu mea, 
tpse est qui tradit me(d). Cum igitur dedisset uni ex 
condiscipulis nostris,et futura quasi jam preterita 


(b) Matth. xvi, 22, 23; Marc. vm, 33, $5. 


(c) Joann. x, 17. (d) Matth. xxvi, 2; Marc. xiv, 18; Luc. xxri, 21 ; Joan. xii, 21, 20 


VARL£E LECTIONES. 


70 μακάριος : 


$ Q τοῦ γένους τῶν ἀνθρώπων. ΤΊ $n 


C ἅγιος, D om. 7! ἀποχριθεὶς (C om.) εἶπεν : B. &mexplvavo. ΤΣ (B cum AD; B add. d 





xai ὑπὸ τῶν Ἰουδαίων κρατηθῆναι xai τῷ ἡγεμόνι προσενεχθῆναι καὶ τῇ αἰτίᾳ τῶν ᾿Ιουδαίΐων παρὰ τῶν στρα- 
ε 


τιωτῶν τοῦ ἡγεμόνος σταυρωθῆνα:! x 


εύσαντος : D Cum traditus asseratur a suo discipulo, etc. 


8$ ποίῳ 


(B ὁποίῳ) : C πῶς. ** B ἑχουσίως τῷ τοῦ σταυροῦ αὐτὸν ὑποχεῖσθαι ξύλῳ : Ο αὐτὸν προθέσει (codex προσ- 


θέσει!) ὑπομεῖναι σταυρόν. 95 Ὁ &y. ᾿Ανδρ. εἶπεν (B ἀπεχρίνατο) : C nil nisi 'Avóptac. 86 ἐ 
BCD; A om. 5 ἐχουσίως : C αὐτὸν προθέσει. 88 ἐπειδὴ σὺν (B &pax) a. ἤμην : C ὅτι 


cum 
ετ᾽ αὐτοῦ fium. 


99 ἐν τῷ παραδίδοσθ. (B -διδῶνχι, corrige -δοθῆναι) a. m. τοῦ (B τῷ) αὐτοῦ μαθητοῦ (B- τῇ). Πρὶν qae 
(Bic B : A πρινὴ τοιγαροῦν. D et antequam) παραδ, εἶπεν ἡμῖν : C xal μέλλων παραδίδοσθαι (codex διδῶ- 
σθαι) ὑπὸ τοῦ ἰδίου μαθητοῦ xal σταυροῦσθαι, προεῖπεν ἡμῖν. 9 C om. ὡς οἵα παραδ. καὶ σταυρ. ὑπὲρ 
t. t. &. σωτηρίας, xal. 31 τῇ tp. ἣμ. ἀναστ. ἔσεσθ. προείρηχεν cum B (D) : A ὅτι τῇ «p. ἣμ. ἀναστήσε- 


ται. Ταῦτα πάντα προείρηχεν ἡμῖν : C ὅτι μετὰ τρεῖς ἡμέρας ἐγείρομαι. 32 πρὸς ὅν ; B ᾧτινι. 

sie) 95 B om. MM y τοῦτος 
τῷ ἀδελφῷ μου Πέτρῳ εἰπόντι “λεώς σοι χύριε, οὐ μὴ 
1 99.100 τὰ τοῦ Θεοῦ cum BCD τὰ à 


Πέτρος. 95 λέλεχεν cum B; A ἔλεχεν (sic). 
ἐγείρομαι sic pergit : ὅθεν (codex $c] 
τοῦτο, ἀγαναχτῶν εἶπεν Ὁπίσω μου 58 ὅτι : B διότι, 


B om. 
C post 
t got 


add. ἀλλὰ à τῶν 


96 Β οὐ μὴ ἔσται σοι τοῦτο 


ἀνθρώπων. 1 ἵνα πληρέστ. (B add. μὴ) ἐξαρτίσει (A add. μοι) cum A ; B ἵνα πλ. μὴ ἔξαρτ,; D ut Yplenius 


nos instrueret ; Ο πῶς τελείως ἡμᾶς ὑπεστή 


B καὶ 
σε 


: Gom. 13 ἀπεφήν, εἰπών cum A; 


ev. ὅτι (B διότι) ἑχουσίως : ( εἴ ἄχων. 

cum ABD : C prem. οὐχ ἄν. ὁ θῆναι : ita. ABC. 5 λαδεῖν ; C. ἄραι. * ἔσχατον 

ultimum : C τέλος οὖν. ! iy τῷ δι᾽ αὐτόν : C. ἐν ὅσῳ ἐδείπνει. : X 
πρὸς ταύτ. t. φωνὴν πάντες συμπερίλυποι γεγονότες : ὦ καὶ ταύτῃ τ uva λιθῆναι πάντας ἐποίη- 

v. 41ἵνα ἡ ὑπ. i γεν. cum À ; Β ἵνα παμφίλος (sio corrupte) γέν. ἢ 


3 ἔλαγεν ἡμῖν 
B prem. εἰς) LU D aa 


8 εἶπεν xxl λέγει, * BC om. ὅτι. 1? 


.,D ne gageneos cogilatto 


ἀποτεμὼν WK-— 9 ἢ xal εἴρηχεν maÀ Ue 


4225 


EPISTOLA DE MARTYRIO S. ANDREJE. 


1326 


τὴν τιμωρίαν’ ὃ γὰρ τῶν ἁμαρτιῶν θάνατός ἐστιν À peccatorum pessima (e).Et ideo audire te volo crucis 


πονηρός ὅδ, Kal 59 διὰ τοῦτο ἀχοῦσαί σε βούλομαι 59 
τὸ τοῦ σταυροῦ 6: μυστήριον, ἵν 63 ἴσως ἐπιγινώσχων 
πιστεύσῃς, πιστεύων δὲ εἰς ἀνανέωσιν τῆς σῆς ψυχῆς 
ὁποϊῳδηποτοῦν τρόπῳ χαταντήσῃς 99. 

'O Αἰγεάτης εἶπεν " Εἷς . ἀνανέωσιν τοῦτο ὅπερ 
ἀπόλλυσθαι διδάσχεται 95. Μήτιγε dj ψυχή μου ἀπόλ- 
λυται ἵνα πρὸς τὴν αὐτῆς 95 us ἀνανέωσιν ποιεῖς 66 
ἐλθεῖν διὰ τῆς, οὐχ οἶδα ποίας, πίστεως ἧς σὺ ἔφης 57, 

'O μαχάριος 95 ᾿Ανδρέας ἀπεχρίνατο 99. Τοῦτό ἐστιν 
ὅπερ σε 19 μαθεῖν ἐπεθύμουν, ὃ καὶ διδάξας φανερώσω, 
ὅτι ἐν τῷ ἀπολέσθαι τὰς ψυχας τῶν ἀνθρώπων διὰ 
τὸ μυστήριον τοῦ σταυροῦ ἀναχαινισθήσονται 11, Ὁ 
γὰρ πρῶτος ἄνθρωπος διὰ τῆς τοῦ ξύλου παραύά- 
σεως 13 τὸν θάνατον 18 ἐπήγαγεν 15" xal χρεία ἦν τοῦτο 
τῷ ἀνθρωπίνῳ γένει ἵνα διὰ τῆς τοῦ ξύλου παθήσεως 18 
ὃ θάνατος ἐξωσθῇ 16 ὁ εἷς τὸν κόσμον εἴσεληλυθώς 
καὶ ἐπειδὴ ix τῆς ἀμωμήτου γῆς ἐγεγόνει ὁ πρῶτος 
ἄνθρωπος ὁ διὰ τῆς τοῦ ξύλου παραθάσεως τὸν θά- 
νατον εἰς τὸν χόσμον εἰσαγαγὼν, ἀναγχαΐον ὑπῆρχεν 
ἵνα £x τῆς ἀμωμήτου παρθένου ὁ τοῦ Θεοῦ Υἱὸς τέ- 
λεῖος ἄνθρωπος γεννηθῇ 17, ζωὴν αἰώνιον 18 ἥνπερ 
ἀπολωλέχεισαν 19 οἱ ἄνθρωποι διὰ τοῦ ᾿Δδὰμ 80 αὐὖ- 
τὸς ἀναχαινουργήσῃ 8: xal διὰ τοῦ 9* ξύλου τοῦ σταυ- 
poo τὸ ξύλον τῆς ἐπιθυμίας ἀποχλείστ, 38, χρεμάμε- 
voc ἐπὶ τοῦ σταυροῦ τὰς ἀμωμήτους χεῖρας ἐξέτεινεν 
ὑπὲρ τῶν χειρῶν τῶν ἀχράτως ἐχταθεισῶν 5, ὑπὲρ 
τῆς ῥδυτάτης βρώσεως τοῦ χωλυτιχοῦ δένδρου χολὴν 
εἰς βρῶσιν ἐδέξατο 95, xal τὸ θνητὸν τὸ ἡμέτερον 96 
ἐδωρήσατο 51. 

'O Αἰγεάτης εἶπεν * Ταῦτα τὰ ῥήματα ἐκείνοις 


mysterium, ut agnitum forsitan credas, et credens 
δα restaurationem tue anime quocunque modo 
pertingas. 


JEgeates dixit : Restauratur hoc, quod periisse 
docetur : nunquid anima mea periit,ut ad ejus me 
restaurationem venire facias per fidem nescio qua- 
lem, quam tu asseris ? 

Beatus Andreas respondit : Hoc est, quod te di- 
scere desiderabam, quodque docens demonstrabo 
animas hominum perditas per mysterium oruois 
esse reparandas.Primus enim homo per ligni pre- 
varicationem mortem induxit : et necessarium hoc 
erat generi humano, ut per ligni passionem, mors 


p 122 ingressa fuerat in mundum, pelleretur (f). Et 


quoniam de immaculata terra factus fuerat homo 
primus,qui per ligni prevaricationem mundo mor- 
tem intulerat : necessarium fuit, ut de immaculata 
Virgine nasceretur, perfectus homo, Filius Dei, 
vitam eternam quam per Adamum perdiderant 
homines, repararet, ac per lignum crucis lignum 
concupiscentie excluderet ; suspensus in cruce 
immaculatas manus extendit,pro manibus inoconti- 
nenter extensis; pro suavissimo cibo arboris ve- 
tito, escam fellis accepit ; et in se suscipiens 
mortalitatem nostram,suam nobis immortalitatem 
donavit. 
εἰς ἑαυτὸν ἀναδεξάμενος τὴν αὐτοῦ ἀθανασίαν ἡμῖν, 


JEgeates dixit : Ista verba illis narrare poteris 


(e) Psal. xxxi, 22. (f) Gen. irri, 19; Rom. v, 42, 14, 17, 21. 


55 ὁ γάρ usque πονηρός cum A; BG ὁ 


γὰρ 02v. 


VARLE LECTIONES 


τῶν ἁμαρτωλῶν πονηρός (B add. ἐστίν) : D Mors 


enim justorum pretiosa est, mors vero peccatorum pessima. Ὁ C om. xal. 9 B ἀχουστόν σοι θέλω 


ποιῆσαι. 9! B 


βούλωμαι et τὸ μυστ. τοῦ cvaop. 9* ἵν᾽ : A. om. (sed postea hahet οἱ πιστεύσῃς et xa- 


ταντήσῃς); C ὅπως. "5 D ἐπιγνοὺς ἴσως πίστ., xab πιστεύων εἰς ἀναχεφαλαίωσιν τ. Gc. d. οἱῳδήποτε 
συμφώνῳ χαταντ. : ( διορθωσάμενός σε (Woog cs) xai πιστεύσας πρὸς οἰχοδομὴν τῆς c. Ψ, οἴῳ δήποτε 
τρόπῳ κχαταλάδῃς τοῦτο. δ᾽ C om. Εἴς ἄναν. τ᾿ ὃπ ἀπόλλυσθαι (B ἀπολεῖσθαι) 0:0.: D. Heslauratur hoc 
quod periisse docelur. 9 αὐτῆς : AB αὐτοῦ. 9 B om. ποιεῖς, et. post. ἐλθεῖν pergit corrupte τίς οὐχ οἵδα 
ποίας πίστεως παρασχεύασεν ἢ σὺ ἔφης (A ὑφῆς corrupte). ' C μὴ γὰρ ἣ Ψ. μ. ἀπώλετο ἵνα πρὸς olxo- 
δομὴν αὐτῆς ἐλθεῖν πειρασθῶ διὰ πίστεως ἧς λέγεις ; D periit ut ad ejus me restaurationem venire per fidem 
nescio quam (u asseras. δὴ 'O μαχάριος : CD om. 99? ἀπεχρ. : C εἶπεν. 15 C ὃ εἰρηκέναι σε (Woo σοι) : D 
uod te discere. 1: ὃ xai διδάξας usque ἀνακαινισθήσονται cum Α : B ὥστε ἀπολεῖσθαι τὰς ψυχὰς πάντων ἀνθρώπων 
Ec, καὶ τὸν ἀναχαινίσαι αὐτὰς μέλλοντα διὰ τοῦ μαρτυρίου τοῦ σταυροῦ φανερώσω : € ἵνα ἐν τῷ ἀπολωλε- 
χυίας (ita νο! -χέναι Woog. codex ἀπολελοχῦας) τὰς πάντων ἀνθρώπων ψυχὰς διδάξω διχαίαν τὴν οἰχοδομὴν 
αὐτῶν xal διὰ τοῦ μυστηρίου τοῦ σταυροῦ ἐφαπλώσω ταύτην : D ut dum. perditas animas hominnm  docuero, 
istam restaurationem earum per. crucis myslerium pandam. ?? C διὰ τοῦ ξύλου τῆς παραῦ., D per lignum 
pravaricationis. 18 τὸν θάνατον : C. om. τόν. 7* ἐπήγαγεν cum BC; A εἰσήγαγεν; induxit. 18. G xal 
ἀναγχαῖον ἦν ἵνα διὰ τοῦ ξύλου τοῦ πάθους, D et. necessariorum hoc erat. generi humano ut per lignum pas- 
sionis. '* B ὃ θάνατος εἰσεληλυθὼς ἐξωσθείη (codex-csQXet) : C ὁ εἰσελθὼν θάνατος ἐχόληθῃ : D mors qua 
ingressa faerat pelleretur. ΤΊ xai ἐπειδὴ £x... ὁ (B ὃς) διὰ τῆς.. τὸν 04v. cl; τ. χόσμ. (B τῷ κόσμῳ τὸν βάν.) 
εἰσαγαγὼν (B εἰσήγαγεν), ἀναγκ. ὑπ. ἵνα ἐχ usque γεννηθῇ (B ἀναγχαίως διὰ τῆς ἀμωμ. παρῦ. γεννηθεὶς 
τέλειος ἄνθρωπος ! τοῦ Oc. Yióg ὁ τὸν πρῶτον àvÜpr mov πεποιηχώς) cum A (B): C xai ὅτι ἐξ ἀμώμου γῆς 
γέγονεν ὁ πρῶτος ἄνθρωπος, ἀναγχαῖον ἐν ἐξ ἀμωμου παρθένου χυηθῆναι τὸν τέλειον ἄνθρωπον, ἵνα ὁ τοῦ 
Θεοῦ Υἱὸς ὁ πρώην ποιήσας τὸν ἄνθρωπον : D et quomodo de immaculata terra factus fuerat. homo primus, 
qui per lignum pravaricationis mundo mortem intulerat, necessarium fuit ut de. immaculata Virgine natus 
Christus perfectus homo, qui est Dei Filius, qui primum hominem fecerut ?* BC ζω. τὴν αἰώνιον, 19. (α 
ἣν ἀπώλεσαν. 99 D ἀπὸ τοῦ ᾿Αδὰμ οἱ ἄνθρ. 9! B ἀναχαινουργεῖσαι, C izotgzoet, D repararet. 83 xai διὰ 
(B ἀπὸ) τοῦ : C εἶθ᾽ οὕτως διὰ τοῦ. 883 C ἀποχλείσει, D ἐναποχλεῖσαι. 95 D χρεμάμμενος (sic) ἐπὶ τοῦ ξύλου 
τοῦ σταυροῦ τὰς ἂμ, χεῖρας ὑπὸ τῶν χειρῶν τῶν ἀχράτως ἐχταθεισῶν ; C ἐχτείνει ἐν τῷ σταυρῷ τὰς ἀχράν- 
τους χεῖρας ὑπὲρ γειρῶν ἑχουσίως ἐχτεταμένων. 95 ὑπὲρ τῆς... xtÀut. δένδρου (B ξύλον)... ἐδέξατο: (B 
δέξα αὐ cum AB: C ἀντὶ ἡδυτάτης τροφῆς τροφὴν χολῆς ἐλαύς. 56 B χαὶ εἰς ἑαυτὸν δεξάμενος τὸ θανατη- 

4pov ἡμῶν : C καὶ ἐν ἑχυτῷ δεξάμενος τὸ θνητὸν ἡμῶν. 5 ἐδωρήσατο cum A : B προσκομίσει ; € ἐχαρίσατο ; 
b repararet... excluderet... panderct... acciperet... offerret. 


PavROL. GR. II, 99 


4229 


EPISTOLA DE MARTYRIO S. ANDREE. 


1230 


Ὃ Αἰγεάτης εἶπεν’ Καὶ ποίῳ τρόπῳ ὁ ἀμνὸς ἐντῇ A — /Egeates dixit : Cum sit occisus, et ab omni po« 


αὐτοῦ βασιλείᾳ διαμένει 31 ἐν τῷ σφαγιασθῆναι αὐτὸν 
xal ὑπὸ παντὸς τοῦ λαοῦ, ὡς σὺ ἔφης, βρωθῆναι "5; 

'O μαχάριος 39 ᾿Ανδρέας εἶπεν Εἰ πιστεύεις ἐξ 
ὅλης σου τῆς χαρδίας, μαθεῖν δυνήσει 90. εἰ δὲ μὴ πι- 
στεύεις 3,, οὐδέποτε 33 σὺ πρὸς τὴν εἰχόνα τῆς τοιαύ- 
τῆς καταντήσεις ἀληθείας 83, 

Τότε ὀργισθεὶς ὁ Αἰγεάτης ἐχέλευσεν αὐτὸν ἐν φυ- 
λαχῷ χαθειρχθῆναι 35" ἔνθα ὄντος αὐτοῦ χαταχλείστου 
συνῆλθεν πλῆθος λαοῦ πρὸς αὐτὸν σχεδὸν ἀπὸ πάσης 
τῆς ἐπαρχίας 35 ὥστε τὸν Αἰγεάτην βουλεύσασθαι ἀπο- 
xtsivat, τὸν δὲ μαχάριον ᾿Ανδρέαν τὸν ἀπόστολον τῶν 
θυρῶν τῆς φυλακῆς συνθλασθέντων λυτρώσασθαι 88, 

Οὖς ὁ μακάριος 37 ᾿Ανδρέας τοιούτοις 38 ῥήμασιν 99 
ἐνουθέτησεν 490 λέγων. Μὴ θελήσητε τὴν ἡσυχίαν τοῦ 
Κυρίου ἡμῶν ᾿Ιησοῦ Χριστοῦ εἰς στασιώδη καὶ *! διαδο- 
λικὴν ταραχὴν ἐξεγεῖραι 42, Ὁ γὰρ Κύριός μου παραδο- 
θεὶς 33 μετὰ πάσης μαχροθυμίας ἤνεγχεν **. Οὐχ 
ἐφιλονείχησεν, οὐκ ἐχραύγασεν “δ, οὐδὲ ἐν ταῖς 
πλατείαις τις 46 αὐτοῦ χραυγάζοντος ἀχήχοεν "'. 
Ἔχετε "8 οὖν καὶ ὑμεῖς 3. σιωπὴν, ἡσυχίαν xal εἰρή- 
νὴν 9, xal μὴ τὸ ἐμὸν δ᾽ μαρτύριον ἐμποδίσητε ὅ3, 
μᾶλλον δὲ ὅδ xal ὑμᾶς ἑαυτοὺς ὡς ἀθλητὰς τῷ Κυ- 
plp προετοιμάσατε 95, ὅπως τὰς ἀπειλὰς ἀδειλάνδρῳ 
τῇ ψυχῇ 9 νικήσητε, τοὺς δὲ αἰκισμοὺς διὰ τῆς ὅπο- 
μονῆς τοῦ σώματος ὑπερύάλητε 95. Ἢ γὰρ πρόσχαι- 
ρος 57 αὕτη πτῶσις φούητέα οὐ τυγχάνει" ἐχείνην 
χρὴ φοδηθῆναι τὴν τέλος μὴ ἔχουσαν. Ὁ τῶν ἀν- 
θρώπων οὖν φόδος 99 ἐοικώς τινι χαπνῷ, ὅστις ἐν ὅσῳ 
ἀθρόον διεγείρεται, ἀφανίζεται 9, Καὶ ὀδύνας 99 ἐχείνας 
χρὴ φοδηθῆναι τὰς μηδέποτε τέλος ἐχούσας. Αὗται 

(g) Isa. xri, 2. 


pulo, ut asseris, devoratus,quomodo agnus integer 
perseverat in regno suo? 

Beatus Andreas dixit : Si credideris ex toto corde 
tuo, discere poteris; si non credideris, penitus tu 
nunquam ad imaginem hujus veritatis attinges. 


Tunc iratus /Egeates jussit eum in carcerem re- 
trudi. Ubi cum esset clausus, venit ad eum multi- 
tudo populi pene ex tota provincia ; ita ut /Egeatem 
vellent occidere,et beatum Andream apostolum fra- 
ctis januis carceris liberare. 


Quos beatus Andreashis verbis admonuit : Nolite 
quietem Domini nostriJesu Christi in seditiosum et 
diabolicum tumultum excitare.Nam traditus Domi- 
nus meus cum omni patientia sustinuit: non con- 
tendit, neque clamavit, neque in plateis aliquis eum 
clamantem audivit (g).Habete ergo et vos silentium, 
quietem et pacem : et martyrium meum noliteim- 
pedire ; sed potius vos ipsos quasi athletas Domini 
preparate, ut vincatis minas intrepido animo, pla- 
gas autem per tolerantiam corporis superetis.Tem- 
poraneum enim hocexitium non timendum est,sed 
illud timere oportetquod finem non habet : nam 
humanus timor fumo similis est ; et subito oum ex- 
citatus fuerit, evanescit. Et dolores illi sunt formi- 
dandi, qui nunquam finiuntur. Isti enim dolores 
aut leves sunt, et tolerabiles; aut graves sunt, et 
cito animam ejiciunt. Illi autem dolores, esterni 
sunt; ubi est quotidianus fletus, et mugitus,et lu- 


VARLE LECTIONES. 
θῆναι) xal βρωθῆναι ὡς ἀχαίρεος xal ἄμωμος ἐν τῇ αὖτ. fac. διαμένη (Woog -νει). D vivat agnus 
qui cum sacrificalus fuerit. δὲ comestus, integer tamen et immaculatus in suo regno permanet. 51 C Kat 
πῶς ἀμνὸς ix βασιλείᾳ ιαμενεῖ. 38 σφαγ. αὐτόν usque βρωθῆναι cum B; A εἶναι αὐτὸν σφαγιασθέντα.... 
χαθὼς σὺ... χαταῦρωθεντα ; C σφαγῆναι xal παρὰ παντ. τ. λα. χαθὼς λέγεις βρωθῆναι. 33. Ὃ μαχάριος: 
C Ὁ ἅγιος : D οἴη. 9 El, etc., cum B : Ο Ἐὰν πιστεύσεις ἐξ ὅλης xapülac, δυνήσῃ μαθεῖν :Α El m. ἐξ 
ὅλ. τι x. σου, δύνασαι μαθῆναι. δ! πιστεύεις cum A : BC πιστεύσεις ἢ -σῃς). οὐδέποτε cum ÀC; B 
prem. τὸ χαθόλον ; D penitus nunquam. 83 πρὸς... χαταντ. ἀληθείας : (B. GÀ. xar.) : C. δυνήσῃ καταλαθεῖν 
πρὸς τελείωσιν τῆς ἀληθείας. D tu ad indaginem (AB imaginem, εἰκόνα) hujus veritatis attinges. 8) C ἐν φυ- 
λαχῇ φρουρηθηναι, B πρὸς εἰρχτὴν χαθειρχθέντα. 35 B ἔνθα ὡς εἶναι αὐτὸν χατάχλειστον ἐ,.ηλυθέναι πρὸς 
αὐτὸν πλῆθος πολὺ σχενδὸν (ita) ἀπὸ m. τ. ἐπ. : C ἐν ἦ χαταχλείστου (inepte editum est καταχλεὶς, τοῦ) 
αὐτοῦ ὄντος ἦλθε mp. αὐτ. τὸ π ἦθος πάσης τῆς χώρας : D ubi cum esset clausus, venit ad eum multitudo 
e totius provinciz. 39 ὥστε τὸν (B add. μὲν) Aly. βουλεύσασθαι (Β-εύεσθαι) ἀποχτ. (B φονεύειν), τὸν 
.. τῶν up. τῆς q. Guv0A. (B θλασθέντων τῶν θυρῶν) λυτρ. cum AB item D. (ita ut /geatem vellent 
occidere, el Andream apost. fractis januis carceris liberare) : C ὥστε θελῆσαι τὸν Αἰγέαν ἀποχτ. xal 'AvOp. 
τὸν ἀπ. τῶν θυρῶν χεχλεισμένων (emenda χεχλασμ. ut jam  Woogio videbatur) διασῶσαι. 51 ua- 
χάριος : CD ἅγιος. 88 τοιούτοις : BD τούτοις τοῖς. ?99 ρήμασιν : Ο λόγοις. 40 B. ἐνουθέτει, C. παρε- 
χάλει. 44 εἰς στασ. xal (B om.) 91206. ταρ. (B om.) cum A (B); C εἰς ἀνασοδὴν (Woog. : « forte ἀνασό η- 
σιν ») διαδολικὴν ; D ín scditionem diabolicam. 43 C διεγεῖραι. 9 CO xal γὰρ ὁ Κύριος παραδορθείς, B énel: 
οὖν παραδοθεὶς ὁ μαχάριός (corrige κύριός) μου. — ** πᾶσαν "axpotuplav παρέσχεν πᾶσ. ὑπομονὴν ἐνε- 
δείξατο. 45 ( οὐχ ἔχραξεν. 456 οὐδὲ (A. add. τις) ἐν τ. πλ. τις (A. om.] cum (A) BCD. Ὁ αὐτοῦ x αυγαζ. 
ἀχήκ. (C ἤχουσεν χράξαντος) cum BCD : A τὴν φωνὴν αὐτοῦ ἤχουσεν. “δ ἔχετε : C ἐσχῆτε. 49 CT) om. 
xal ὑμεῖς. 99 C σιωπ. xal εἰρ' xxi ἧσυχ. 9! B xai μὴ μόνον. 9! A ἐνποδήσηται. | 9 μᾶλλον δέ : Ο ἀλλά, 
B ἀλλὰ γάρ. δι ὑμᾶς (A ὑμεῖς, C om.) ἑαυτοὺς (B om.) ὡς (C χαθάπερ) ἀθλητὰς (Α-ταὶ) τῷ (B αὐτοὺς τῷ) 
xup. προετοιμ, (C ἕτοιμ.). 95 ΒΟ ὅπως νικήσ. τὰς (C om.) ἀπ. ἀδ. τῇ ψυχ. (C. ἐν ἀφούίᾳ ψυχῆς). δὅ6 τοὺς 
δὲ... ὑπερθάλητε (ita B; Ρ-βάλλητε) cum AB; C τὰς δὲ πληγὰς διὰ τῆς ρώσεως τοῦ σιύμ. ὑπενέγχητε. 
P ἡ γὰρ πρόσκ. (B om.) αὕτη(Β τοιαύτη) πτ. qoo. οὐ (AB om. ; supplevi) τυγχ. (B ἐστιν)" ἐκείνην... ἔχου- 
σαν I^ ἐκεῖνος οὖν, en, φοδητέος, ὁ θάνατος ὁ τέλος μὴ ἔχων) cum À (B); €. ei γὰρ ὁ qo6oc ἐχφούεϊ, ἐχεῖνος 
6 τέλος μὴ ἔχων ; D δὲ enim terror timendus est, ille est utique tinendus qui finem non habet. ὅδ ὁ τῶν 
&y0p. οὖν φόο. cum A : BC ἐπεὶ ὁ ἀνθρώπινος φόδ. 589 B ἐοιχώς ἐστιν χάπνῳ, ὅστις... αὖθις ἀφανίζεται : 
Q καπνοῦ ὅμοιός ἐστιν, «xl αἰφνὶς (Woog αἴφνης) διεγερθεὶς καταπραύνεται. 80 xal ὀδύνας (x.. ὀδ, sup- 
plevi) ἐκείνας... ἐχούσας cum A ; Β xai αἱ ὀδύναι φοδητέαι εἰσὶν αἱ οὕτως ὑπάρχονται, αἵτινες οὐδέποτε πε- 
οὖνται ; C xal ἐάν εἶσι πόνοι, ἐκεῖνοί εἶσιν οἱ οὕτως ἀρχόμενοι ὡς μηδέποτε τέλος ἔχειν; Ὁ et si. dolores 
imendi sunt, illi sunt formidandi qui sic incipiunt ut nunquam finiantur. 


1283 


EPISTOLA DE MARTYRIO S. ANDREJE. 


1234 


ται 76, Καὶ νῦν διὰ σοῦ πάλιν ἀνανεωθῶσιν τῇ τῶν cl- Α et dii qui contra te irati sunt placari possint, et tu 


δώλων θρησχίᾳ 7, ὅπως καὶ οἱ θεοὶ, οἱ κατὰ σοῦ (u- 
μούμενοι, ἐπὶ τούτῳ ἀρεσθέντες 18 ποιήσωσιν ἵνα xad 
εἰς τὴν αὐτων χαὶ εἷς τὴν ἡμετέραν φιλίαν δυνηθῇς 
ἐπαναχάμψαι 79. Εἰ δὲ μή γε 80, διάφορα ὑπὲρ τῆς 


eorum amicitiam nostramque possis ΓΘΟΌΡΟΓΔΓΘ. 
Sin alias, diversa pro ultione deorum patieris sup- 
plicia ; et post omnia,crucis quam laudasti patibulo 
Buspensus deficies. 


τῶν θεῶν ἐχδικήσεως ὑπομενεῖς κολαστήρια 9, xxl μετὰ ταῦτα τῷ τοῦ σταυροῦ 85 ζύλῳ d ἐπαινεῖς 99 ἀναρτηθεὶς 


ἐχλείψεις 8, 

Ὃ ἅγιος 95 ᾿Ανδρέας εἶπεν 86, ἔλχουε, υἱὲ τοῦ θα- 
γνάτου 97 xai ἄχυρον τοῖς αἰωνίοις ἐτοιμασθὲν ἐμπυ- 
ρισμοὶς 88, ἐμοῦ τοῦ δούλου τοῦ Θεοῦ xal ἀποστόλου 
Ἰησοῦ Χριστοῦ 99 ἕως τοῦ νῦν μειλιχίως μετὰ σοῦ 
συνέτυχον περὶ τῆς ἀχριθείας τῆς πίστεως 30, ὅπως τῆς 
ἀπολογίας δεχτιχὸς, τῆς ἀληθείας ἔχδικος ἀποτελε- 
σθεὶς, τὰ μάταια εἴδωλα καταφρονήσῃς ?! xal Θεὸν 
τὸν ἐν τοῖς οὐρανοῖς ὄντα προσχυνήσῃς 933" ἐπειδὰν δὲ 
τῷ ἀναιδίᾳ τῇ αὐτῇ μένεις διατελῶν xal ἐμὲ οἴει διὰ 
τῶν ἀπειλῶν σου ἐχφούεϊν, εἴ τί σοι δοχεῖ ἐν κολα- 


Sanctus Andreas dixit : Audi, fili mortis, et sti- 
pula cternis parata incendiis, audi me servum Do- 
mini et apostolum Jesu Christi ; nunc usque mitius 
tecum egi de veritate fidei, ut rationis capax et ve- 
ritatis defensor eífectus,idola vana contemneres, et 
Deum qui in colis est udorares ; sed quia in impu- 
dentia tua perseveras,et putas per minas tuas ter- 
rere me, si quid tibi videtur in suppliciis majus, 
hoc mihi inflige. Tanto enim meo Regi ero ac- 
ceptior, quanto pro confessione nominis ejus in 


στηρίοις μεῖζον ὑπάρχειν, προσάγαγέ μοι 33, Τοσοῦ- D tormentis constanter perseveraro. 
τὸν γὰρ ἔσομαι τῷ ἐμῷ βασιλεῖ εὐαρεστῶν, ὅσον ὑπὲρ τῆς τοῦ ὀνόματος αὐτοῦ ὁμολογίας ἐν ταῖς βασάνοις 


διαχαρτερήσω 9), 

Τότε ὀργισθεὶς ὁ ἀνθύπατος Αἰγεάτης ἐκέλευσεν 
τὸν ἀπόστολον τοῦ Χριστοῦ ταῖς βασάνοις χαχωθῆναι. 
Ἐχταθεὶς οὖν ὑπὸ στρατιωτῶν ἑπτάχις τρισὶν καὶ 
εὐτόνως τυπτηθεὶς, χουφισθεὶς προσήχθη ἔμπροσθεν 
τοῦ ἀσεθοῦς Αἰγεάτου 30 πρὸς ὃν 95 δἐελέχθη οὕτως 91. 
"Axoucóv μου, ᾿Ανδρέα 98, xal ἀπὸ 99-100 τῆς ἐχχύσεως 
τοῦ αἴματός ! σου τὸν λογισμόν σου 3 ἀνάστειλον 9 
εἰ δὲ οὐ βούλει μοι ὑπαχοῦσαι, ἐν τῷ τοῦ σταυροῦ 
ξύλῳ ποιήσω σε ἀπολέσθαι *. 


Tunc iratus proconsul /Egeates jussit apostolum 
tormentis affligi.Extensus igitur et per septem ter- 
niones militum violenter verberatus,elevatus est at- 
que adductus coram impio /Egeate. Qui dixit illi : 
Audi me,Ándrea,et ab effusione sanguidis tui con- 
silium revoca: quod si mihi obtemperare nolueris, 
crucis te faciam interire patibulo. 


VARLE LECTIONES. ; 
76 τὰ 1ep. a... ἠρήμωνται (A ἐρήμονται) (B. εἰρήμονται cum AB (D) : ἃ οὐχ ἀπεύχτεα (Woog -χταῖα) xa 
κατεστραμμένα bn τῶν ἀξ δὰ p 2) 7i xal νῦν... θρησχίᾳ(Β-σχείᾳ) cum AB (D): C male om. debebat enim 
ita fere scribi (vide que modo ex C allata sunt).. εἰσὶ τὰ τῶν θεῶν ἱερά. xai νῦν διὰ σοῦ πάλιν ἀνανεωθῇ 
τῶν θεῶν τὸ σέδας. 79 ὅπως... οἱ (A om.) x. c. θυμούμενοι (A θυμώμ..) ἐπὶ τούτῳ (B om.) ἀρεσθ. cum AB : 
C ὅπως x. οἱ 0s. κατὰ σοῦ ὀργισθέντες. 79 ποιήσωσιν... ἐπαναχάμψαι cum A B : Β δυνηθῶσιν xal εἷς τὴν 
ἐμὴν φιλίαν ἐμμεῖναι, καὶ αὐτὸς δὲ πάλιν εἰς τὴν αὐτῶν διαμεῖναι : C εὐμενισθῶσι, καὶ ἐν τῇ ἡμετέρᾳ δυνήσῃ 
ιλίᾳ διαμεῖναι : ἢ placari possint, et in nostra possis amicitia permanere. 80 εἰ δὲ μή γε (C om.) cum 
CD : A εἰ δὲ μὴ βουληθῇς μοι ἐπαχοῦσαι. — 9! διάφορα... ἐχδικ. ὑπομενεῖς (A -μείνης) xoÀ. (B ὑπομενῆς 
χολ. e cum AB (D) : € διαφόρους ὑποστήσῃ ἐχδικήσεως βασάνους. ὅ5 C xat τέλος ἐν τῷ σταυρῷ. 
83 ᾧ (A 6, B add. σύπερ) ἐπαινεῖς cum ABC ; C quam laudasti. δ.) ἄναρτ (C χρεμάμενος) ἐχλείψεις (A 
-Joi):D suspensus deficies. 95 Ὁ ἅγιος : D οἵη. 86 εἶπεν; BD ἀπεχρίνατο. 51 C "Axougov υἱὲ διαδόλου. 88 τοῖς 
aitov. ἕτοιμ. ἐμπυρ. (dternis parata incendiis) cum BD:A τῷ αἴων ip περὶ ἐτοιμ.: ηὐτρεπισμένον τῷ αἰωνίῳ 
ἐμπυρισμῷ. 99 μοῦ (B ἄκουσον ἐμοὶ)τοῦ ὃ. x. θ. (B τῷ τοῦ Κυρίου δούλῳ) x. ἀποστόλου (Β-λῳ, A add. τοῦ Κυρίου 
ἡμῶν) Ἰ. Xp. cum ΑΒ : C ἐμοῦ τοῦ δούλου Χριστοῦ : D audi me servum Domini δὲ apostolum Jesu Christi. 
90 ἕως τ᾿ v. μειλιχίως (codex corrupte με ey oc) μετὰ... πίστεως cum A : B vov ἔως πότε μηλιχίως μετὰ 
σοῦ πέπραχα τὴ ἀχριδίᾳ τῆς πίστεως : C ἕως πότε πραέως μετὰ σοῦ διαλεχθήσομαι περὶ τῆς πίστεως : 
nunc usque milius tecum egi censura, fidei. 591 ὅπως... καταφρονήσῃς cum B: Δ ἴσος δεχτιχῶς (corrige 
ἴσως δεχτιχὸς) τῆς ἀλτρείας γενόμενος τῆς ματαιότητος τῶν εἰδώλων χαταφρ. : C χαθάπερ, τέλειος τῆς 
ἀληθείας ἔχδιχος γενόμενος, ἔδει σε χαταφρονῆσαι τῶν ματαίων εἰδώλων : D ut rationis capax et veritatis 
defensor effectus idola. vana contemneres. 35 xai Θεὸν... προσχυνήσῃς cum ABD: C xa! Θεὸν τὸν ὄντα 
προσχυνῆσαι 538 ἐπειδὰν... xal ἐμὲ οἴει (codex ol) διὰ προσάγ. μοι cum Α : Β ἀλλ᾽ ἐν τῇ ἀναιδείᾳ σου 
διατελῶν ἐμοὶ εἰ (ἐμὲ ? ἐμὲ οἴει ἣ ὀύνασθαι τὰς ἀπειλάς σου δειλανδρίσαι ἐπινοεῖς" εἴ τι οὖν σοι φαίνεται ἐν 
χολαστηρίοις μεῖζον (codex μείζονα), διαλόγισαι : ἢ ἀλλ᾽ ἐπειδὴ ἐν τῇ ἀκαθαρσίᾳ σου ἐπιμένεις καὶ νομέ- 
ζεις με τὰς ἀπειλάς σου πτοεῖσθαι, ὃ δοχεῖ σοι ποὸς τιμωρίαν μερίμνησον : D sed. quia. in. impudentia tua 
perdurans me pulas minas tuas posse formidare, quidquid tbi videtur in suppliciis majus, excogtila. 
τοσοῦτον.. ὅσον (codex add. ἐνῆ πλεῖον) ὑπὲρ... διχχαρτ. cum À : Β τοσοῦτον γὰρ τῷ ἐμῷ S ἔσομαι 
δεχτέος, ὅσον ὑπὲρ τοῦ ὀνόματος αὐτοῦ ἔσομαι διαμένων εἰς τὰς βασάνους (codex add. oo) ὁμολογητής. C 
τοσούτω (Woog τοσοῦτον) γὰρ τῷ ἐ. B. γενήσομαι εὐπρόσδεχτος, ὅσον ὑπὲρ τοῦ ὄν. αὖτ. διαμείνω ἐν ἀ- 
νοις ὁμολογητής : D tanto enim meo regi ero acceplior,quanto pro ejus nomine [uero permanens in. tormentis 
confessor. 95 Τότε ópy. ὁ ἀνθ. Aly.(Bó Atv. ἀνθ.) x5. (B add. ὅπως).. κακωθῆναι (Β κακώσει, corrige καχώσω- 
σιν). ἐχταθεὶς (A ἐχτανθ.) οὖν ὑπὸ στρ, ἐπτ. xp. (B ὑπὸ ἕπτ. τρισὶν στρατιώταις) x. εὖτ. (B om.) τυπτ., 
χουφ. (B add. τε xal) προσήχῇη (B προσαχθεὶς) ἔμπρ. τοῦ ἀσεθοῦς Αἰγεάτου (B ἔμπρ. αὐτοῦ) cum ΑΒ : CD 
Τότε ὁ Αἰγέας ἐχέλευσεν αὐτὸν βασανίζεσθαι τεταμένον (flagellis cadi extensum : (Woog mavult τετασμένον), 
καὶ ἐν τῷ ἀπαλλαγῆναι ἑπτὰ τετραδίοις τοὺς τύπτοντας αὐτόν (Qui cum septem. terniones transisset), ἀνέστη 
xai ἠνέχθη ἔμπρ. αὐτοῦ. 56 πρὸς ὅν : B ᾧτινι. 57 διελ, οὕτως cum A: B οὕτως διελάλησεν 6 ἀνθύπατος : CD 
Αἰγέας εἶπεν. 58 ᾿Ανδρέα oum ΒΟ : A add. συμδουλεύοντός σου. — 99-19 ἀπό C ἐκ. 1 BJ τοῦ σοῦ αἵματος 
3 τὸν Jor. σου (C om.) : B τὴν συμδού)- «3 0 ἀπόστρεψον ; B ἀναχάλεσαι ; D revoca. 5 εἶ 


1241 


EPISTOLA DE MARTYRIO S. ANDREE. 


4242 


ἄνδρα ἔνθεον 79. ἸΤέσσαρας ἡμέρας 9" χρεμάμενος À comedens nos saturavit. Tolle decruce virum hunc, 


C μηδὲν φαγὼν πάντας ἡμᾶς ἐχόρτασεν" χάθελε 
τὸν ἄνδρα ἀπρὸ τοῦ σταυροῦ, xal πάντες φιλοσοφήσω- 
μεν’ λῦσον τὸν ἄνδρα 31, xal πᾶσα dj 85 ᾿Αχαία ἐλεη- 
θήσεται: οὐ δέον ἐστὶν αὐτὸν τοῦτο παθεῖν 989, ὅτι 
χρεμάμενος 95 τὴν ἀλήθειαν κηρύττειν οὐ παϑεται. 

85 'Q mS Y ᾿ - ὁ ᾿ς , -AÀ P ^T 

ς o£ παργχουσεὲν ὁ Gw(uratOG, τὰ μὲν πρώτα 
τῷ χειρὶ τῷ ὄχλῳ διανεύων τοῦ ἀναχωρεῖν αὐτοὺς, 
ἐτόλμων τι εἰς αὐτὸν, ὄντες τὸν ἀριθμὸν ὡς δισμύ- 
ρίοι. Οὖς θεασάμενος ὁ ἀνθύπατος τρόπῳ τινὶ ἐμμα- 
vel, γεγενημένους, δεδοικὼς μή τι δεινὸν πάθοι, ἄνα- 
στὰς ἀπὸ τοῦ βήματος συνχπίει σὺν αὐτοῖς, ὑπο- 
σχόμενος ἀπολύειν τὸν μαχάριον ᾿Ανδρέαν. Ἔςθα- 
σαν οὖν τινες τῷ ἀποστόλῳ δηλοῦντες, xal τὴν al- 
τίαν δι᾽ ἣν ἐπὶ τὸν τόπον παραγίνονται 96. 

Παντὸς οὖν τοῦ ὄχλο" ἀγαλλιωμένου ὅτι ἤμελλεν ὁ 
μαχάριος ᾿Ανδρέας ἀπολύεσθαι, παρχγεναμένου" τοῦ 
ἀνθυπάτου xal πάντων τῶν ἀδέλφῶν χαιρόντων ἅμα 
τῇ Μαξιμίλλῃ, ὁ μακάριος ᾿Ανδρέας ταῦτα ἀχούσας 
εἶπεν τοῖς παρεστῶσιν ἀδελφοῖς" "A δεῖ με πρὸς a- 
τὸν εἰπεῖν, ἀναλύοντός μου πρὸς Κύριον, ταῦτα χαὶ 
ἐρῶ, Τίνος χάριν πάλιν ἧχες πρὸς ἡμᾶς, Αἰγεάτα ; 
τίνος ἕνεχεν ἀλλότριος ἡμῶν προσέρχει ἡμῖν; τί 
τολμῆσαι πάλιν θέλων, τί τεχνάσασθαι ; εἰπέ. Λῦσαι 
ἡμᾶς ἦλθες ὡς μετεγνωχώς ; οὐδ᾽ ἀν cot cuv(jjco- 
pat, ὡς ἀληθῶς σου μετεγνωχότος. Οὐδ᾽ ἄν Got πι- 
στεύσω, ἴδιόν μου σαυτὸν λέγοντά σε. Λύεις Oi, ἀνθύ- 
πατε, τὸν δεθέντα ; οὐδαμῶς" ἔχω γὰρ d συνέσομαι 
εἴς τὸ διηνεχὲς, ἔχω ᾧ συμπολιτεύσομαι εἰς ἀναρι- 

-- - Mi A - 
θμήτους αἰῶνας" πρὸς ἐχεῖνον ἀπειμι, πρὸς ἐκεῖνον 
ἐπείγομάι, τὸν xal σέ μοι γνωρίσαντα, τὸν εἰρηχότα 

e ^ ^ - - 

pov Μή σε ἐχφοδεΐτω ὁ δεινὸς Exelvoc* μή σε χρατεῖν 
νομιζέτω ἐμὸν ὄντα" ἐχθρός σου γάρ ἐστιν. Τοιγαροῦν 
ἐπιγνούς σε διὰ τοῦ ἐπιτρέψαντός μοι ἀπαλλάσσομαί 
σου. Εἰ δὲ xxi βούλει πιστεῦσαι τῷ Χριστῷ, ἀνεῳχθέ- 
σεταί σοι, καθὼς ὑπεσχόμην σοι, ὁδὸς συγχωρήσεως" 
εἰ δὲ πρὸς τὸ λῦσαί με μόνον ἐλήλυθας, ἐγὼ τοῦ λοιποῦ 
ἐχ τοῦ σταυροῦ τούτου ζῶν ἐν τῷ σώματι κατενεχθῆναι 
οὐ δυνήσομαι. Ἐγὼ vào xal ot συγγενεῖς qoo ἐπὶ τὰ 
ἊΝ . 

ἡμέτερα ἐπειγόμεθα, ἐῶντες σὲ εἶναι ὅπερ εἴ xai 
" , PEN! M] Ὁ ν ^ M 4 
ὃ μὴ ἐπίστασαί αὐτὸς περὶ σεαυτοῦ, "Hom vào τὸν 
λέ ' ὁ -ὠ- y^ - — n à) H ἤ à 
βασιλέα μου ὁρῶ, ἤδη προσχυνῶ, ἤδη ἐνώπιον αὖ- 

- » * -— $ 
τοῦ παρίσταμαι, ἔνθα εἰσὶν αἱ τῶν ἀγγέλων ὁμό- 
νοιαι, ἔνθα αὐτὸς ὁ μόνος αὐτοχράτωρ βασιλεύε:, 
ἔνθα τὸ φῶς ἄνευ νυχτὸς ὑπάρχει, ἔνθα τὰ ἄνθη οὐ- 
δέποτε μαραίνονται, Eva ὀδύνη οὐδέποτε γινώσκε- 


ei omnes sapientiam amplectimur ; solve illum, et 
universa Achaia misericordiam consequetur. Non 
debet talia pati vir qui in cruce suspensus verita- 
tem praedicare non cessat. 


Proconsule autem alia negligente, manuque 
turbz innuente ut discederet, grassabatur in eum 
audacia multitudinis ; erant enim viginti millia ho- 
minum. Quos animadvertens proconsul quasi fu- 
rore insanientes, timuit ne quid mali pateretur, 
surgensque e tribunali exivit sequens illos pro- 
mittensquesebeatumAndream liberaturum.Quidam 
igitur precurrentes ad apostolum venerunt, cau- 
sam adventus sui significantes. 

Exsultabant igitur turb» de futura liberatione 
beati Andres» ; adveniente autem proconsule ef 
omnibus fratribus cum Maximilla gaudentibus, 
cum hc audisset beatus Andreas,fratribus astanti- 
bus dixit : Quod oportet me illi dicere, abeuntem 
ad Dominum,hoc dicam. Quamobrem iterum venis 
ad nos,/Egeates ? Ad quid, tu a nobis alienus, ad 
nos accedis ? quid novi ausurus, quid machinatu- 
rus? Dic. Venisne solvere nos quasi resipiscens? 
neque 8ic tibi conciliabor, ceu sincere ponitoenti ; 
non tibi orederem, etiamsi te mihi amicissimum 
diceres.Num me vinctum solvis, o proconsul ? mi- 
nime. Habeo enim cum quo ero in perpetuum, ha- 
beo cum quo conversabor per infinita secula. Ad 
ilum vado, ad illum propero, qui te mihi notum 
fecit, qui mihi dixit : Nihil te exterreat ferus ille 
homo ; non credat te qui meus es,a se vincendum; 
tibi enim inimicatur. Te igitur per illum cogno- 
scenes, tuam potestatem effugio. Si tamen Christo 
credere velis,patet tibi, sicut jam pollicitus sum, 
misericordie via. Si autem ideo solum venisti ut 
me solveres, te scire velim me ex hac cruce viven- . 
tem in corpore tolli non posse, Ego enim et pro- 
ximi mei ad patriam nostram festinamus, te esse 
einentes quod es, circa teipsum cecutiens. Jam 
enim regem meum video, jam adoro, jam in con- 
spectu cjus adsum, ubi exsistunt angelorum chori 
unanimes, ubi ipse solus supremus Dominator re- 
gnat, ubi lux est sine nocte, ubi flores nunquam 
marcescunt, ubi dolor semper ignoratur, neque 
ipsum meroris auditur nomen, uli letitia et ex- 


VARL/E LECTIONES. 


79 ἔνθεον : Β add. μὴ ἀνελεῖς ἄνδρα εὐσεῶξ. 


80 B τέσσχοσιν ἡμέραις. 58! 


D om. ἀπὸ τοῦ σταυροῦ 


usque ἁνδρα. 83 πᾶσα ἡ :Α om. ἡ. 885 αὐτῷ τοῦτο παθεῖν. "B χρεμάμμενος. Ita plerumque habet. 


85 ὡς δέ usque ultima ὅταν οὐ δύνασα! ex AB. *6 In CD cum prioribus ὡς 632... 
illa : χηρύττων οὐ παύξτα!, excipiunt. Sunt autem hac : Τήτε Αἰγίας qobrfsis τὸν 
γχεῖν αὐτὸν τοῦ σταυροῦ (codex τῷ σταυρῷ), ἄμχ ΟΣ τοῦ ἀρξχσῆχι αὐτὸν 


παραγίνονται 


[1 * 


confer 4089 
λαὸν ὑπέσχετο χάτενε- 
702£5£9()2* (Sie; vitiose). Tunc 


/Egeales pavescens populum et promittens se. eam deponere simul cipit ire. Apud Abdiam l. l., ineunte 


sectione XLII, confer hiec : llis commotus proconsul, cum ct minas ac tumultum populi mcetueret, surgens 
de tribunali Andream solvere cogitabat : profectusque ad locum crucis, leto. populo. quod. famulus Dei libe- 
raretur et frequenti comitante, (ristis οἱ facta. poenitens Audreze suspenso appropinquabat. “ὡς δὲ... vx μὲν 
πρῶτα (Α τ. μ. mp. post Ὡς o£ pon.)... τῷ ὄχλῳ [^ Om. τ. 9.) ὃιαν. 5. ἄἀνχ. αὐτ. (A ὅιαν, ἀνε ώρησεν 
τὸν ὄχλον: οἱ add. θυμοῦ γὰρ πλησῆξντες)... εἰς αὐτόν (1! add. πράξα!)... ὡς (B ὡσεὶ)... γεγενημένους 
(^ γενομένους)... δεινὸν πάθοι (B δεινότερον πάθη), ἀν. ἀπὸ (A om.) τ. f. συναπ. σὺν aoc. (A c. aut. 
πορεύετο), ὑποσχ. (Α add. καθελεῖν (A add. αὐτοῖς) τὸν... οὖν τινες τῷ (A οὖν τοῦτο 
αὐτῷ τῷ)... ὃι ἣν (Α add. ὁ ἀνθύπα; ᾿, «Υἱνετα!). 


1815 


EPISTOLA DE MARTYRIO 8. ΑΝΌΒΕΖ, 


1246 


σταυρῷ xatopoAoyG, ὃν οἵδα, ὃν ἔχω, δέξαι με, δέ- A quem possideo, suscipe me, Domine ; et quia ego, 


σποτα, xui χαθὼς ἐγὼ ὁμολογῶν ὑπήχουσά cot, οὕ- 
τως ἄρτι ἐν τούτῳ τῷ λόγῳ ἐπάχουσόν μου, xai πρὶν 
ἢ τὸ σῶμά μου ἀπὸ τοῦ σταυροῦ χαταδῇ, προσλαδοῦ 
Ms πρὸς σὲ, ὅπως διὰ τῆς ἐμῆς ἐξόδου ἣ τῶν πολ- 
λῶν μου συγγενῶν σύνοδος πρὸς σὲ γένηται, ἀνα- 
παυομένων ἐν τῇ σῇ μεγαλειότητι 99. 

Ὡς οὖν ταῦτα εἴρηχεν, ὀρώντων πάντων ἐγένετο 
χαίρων xai ἀγαλλιώμενος" λαμπηδὼν γὰρ σφοδροτά- 
τὴ ὡς ἀστραπὴ ix τοῦ οὐρανοῦ ἐξελθοῦσα χατηύγα- 
σεν αὐτὸν, xal οὕτως αὐτὸν περιεκύχλωσεν ὥστε τὸ 
παράπαν ἐχ τῆς τοιαύτης λαμπρότητος μὴ δύνασθαι 
ὀφθαλμοὺς ἀνθρωπίνους βλέψαι αὐτόν. Διέμεινεν οὖν 
$ αἴγλη ὡς ἡμιωρίου διάστημα. Ταῦτα δὲ αὐτοῦ εἰ- 
πόντος χαὶ τὸν Κύριον ἐπὶ πλεῖον δοξάσαντος, ὑπο- 
χωροῦντος τοῦ φωτὸς παρέδωχεν τὸ πνεῦμα, xal σὺν 
αὐτῇ τῇ λαμπηδόνι ᾧχετο πρὸς Κύριον ἐπὶ τῇ εὐχα- 
ριστίᾳ αὐτοῦ 91. 

5 Μετὰ δὲ τὴν ἔξοδον τοῦ μαχαριωτάτου ᾿Ανδρέου 
τοῦ ἄποστόλου ἡ Μαξιμίλλα, δυνατωτάτη οὖσα τῶν 
ἐπισήμων θηλειῶν καὶ ἐν τοῖς ἐληλυθόσιν δὶάγουσα, 
παραυτίχα ὡς ἔμαθεν τὸν ἀπόστολον πρὸς Κύριον πο- 
ρευθέντα, παραγεναμένη προσέχειτο τῷ σταυρῷ ἅμα 
τῷ Στρατόχλει, μηδὲν ὅλως τῶν παρεστώτων φρον- 
τίσασα, xal μετ᾽ εὐλαδείας καθεῖλεν τὸ σῶμα τοῦ 
μαχαριωτάτου ἀποστόλου ἀπὸ τοῦ σταυροῦ. Ψίας δὲ 
γενομένης τὴν ἀναγχαίαν αὐτῷ ἐπιμέλειαν προσάγουσα 
ἐχήδευσεν μετὰ ἀρωμάτων πολυτίμων, καὶ ἐν τῷ ἰδίῳ 
αὐτῆς χατέθετο μνήματι. Ἦν γὰρ χεχωρισμένη τοῦ 
Αἰγεάτου διὰ τὴν θηρὠδη αὐτοῦ γνώμην xal ἄνομον 
πολιτείαν, ἐλομένη δὲ βίον σεμνὸν καὶ ἡσύχιον καὶ τῇ 


confessor tuus tibi obtemperavi, ideo hanc oratio- 
nem meam exaudi, et antequam corpus meum ab 
hac cruce deponatur, suscipe me apud te, ut per 
meum exitum, consanguireis meis,qui multi sunt, 
via sternatur ad te, sub protectione magnitudinis 
tuc; quiescentibus. 

Et cum hec dixisset, in conspectu omnium gau- 
dio et exsultatione repletus apparuit.Splendor enim 
nimius sicut fulgur de colo veniens illuminavit 
eum, atque ita circumdedit, ut penitus pre ipso 
splendore oculi eum humani non possent aspicere: 
permansit autem splendor dimidim hore spatio. 
Cumque ille sic orasset,Dominum valde glorificans, 
abscedente lumine, emisit spiritum, et cum ipso 
splendore ad Dominum abiit,inter gratiarum actio- 
nes. 


Post exitum vero beatissimi Andres apostoli, 
Maximilla potentissima inter nobiles feminas, que 
inter eos qui ad martyrem concurrerant permanse- 
rat,statim ut cognovit apostolum perrexisse ad Do- 
minum, accessit ad crucem cum Stratocle, circeum- 
stantium presentiam nikil curans, corpusque bea- 
tissimi apostoli de cruce cum omni reverentia depo- 
suit. Vespere autem facto, suprema illi officia exhi- 
bens sepelivit, cum aromatibus eximiis, et in pro- 
prio sepulcro deposuit. Adversata enim  /Egeati 
propter efferatum illius animum et iniquam agendi 
rationem, Christo autem charitate vehementer ad- 
herens, vitam quietam et austeram feliciter inter 


τοῦ Χριστοῦ ἀγάπῃ χεχολλημένη, μαχαρίως ἅμα τοῖς C fratres agebat. 


ἀδελφοῖς διῆγεν 33, 


VARL£E LECTIONES. 


9 Τότε... ᾿Ανδρέας (A add. ὁ ἀπόστολος) ivopxwc. (B ὁρχίσας .. ἵνα πρῶτον usque ἐπιτηδεύσατε (haec 
ex B sunt. Α 816 : παραχωρῆσαί μοι μιχρὸν πρότερον μίαν εὐχὴν προσενέγκαι τῷ Ko lo ᾿Ιησηοῦ Χριστῷ, καὶ 
εἶθ᾽ οὕτως ἐπιτηδεῦσαι τοῦ λῦσαί με). πᾶς οὖν usque ἠσύχασεν (pro his B sic : αὐτοῦ μὴν αὐτοὺς ἐνορχύσαντος ^ 
(ita) ἠρέμησεν ὁ λαός). τότε... σὺν ^ σὺμ.. ἵνα παραδοθῇ (B παραθύσω) .. προστάξεις (B πρόσταξον). *. 
αἰών. 610. (B διδ, αἰών.) . μου ὃν ἠγάπησα (B ὃν ἐνθεασάμην, ᾧ ἡχολούθησα, ὃν ἐπέγνων), ὃν Ὗ τ. t. GT. 
χαθομολογῶ (B χαθωμολόγησα, ὃν ar 11504). . ἔχω (B add. ὃν φιλῶ͵ σοῦ εἰμί), δέξαι με δέσποτα (B. om.). x. 
xaO. ἐγὼ ὁμ. ὑπ. σοι (B καθ. σοὶ ἑνὶ λόγῳ ἐπήχουσα), οὕτως... ἀπὸ (A ἐκ τ. στ. χαταδῇ (A κατενεχθῇ) . . 
πρὸς σέ (B om. mp. s.), . . ἐξόδου (B add. τῆς ἐπὶ c£). . μου (A om.) . . γένηται (B ἐπιστρέψει) ἀναπ. (B add. 
αὐτῶν) ἐν τ. c. μεγαλειότητι. Ad hec cf. D dni post solvendum eum sic pergit : Tunc voce magna sanctus 
Andreas dixit : Ne permittas, Domine Jesu Christe, me famulum tuum qui propter nomen tuum pendeo in 
cruce solvi ; nec. permitlas eum qui jam per crucem tuam cognovit magnitudtnem tuam αὖ /Egeale homine 
corruptibili humiliari ; sed suscipe metu, magister meus Christe, quem dilexi, quem cognovi, quem confiteor, 

uem cernere desidero, in quo sum quod sum. Suscipe, Domine Jesu Christe, spiritum meum in pace ; quia 
jam tempus est ul veniam, desiderans te videre. Suscipe me, Domine Jesu Christe, magister bone, οἱ jube me 
de isla cruce non deponi, nisi prius spiritum meum susceperis. In C vero nihil ejusmodi legitur. Apud Ab- 
diam I. 1, XLII, (post recedam) hec huc pertinent : Et cum populus ut. solveret. hominem juberet, sanctus 
Andreas exclamavit voce magna et dixit : Ne permittas famulum tuum, Domine Jesu Christe, qui propter 
nomen tuum pendet in ligno solvi ; neque permittas, qusso, Deus misericors, secretis iuis inhzrentem (cf. 
supra) humanis amplius eonversationtbus tradi. Sed suscipe tu magister me, quem dilexi, quem. cognovi, 
quem retineo, quem videre desidero, in quo sum quod sum. Suscipe exitum meum, Jesu bone et misericors. 
δι Ὡς οὖν τ. εἴρηχεν (-xet B).. ὡς ἀστραπὴ (B om. ὡς ἀστρ.) ἐξελθοῦσα (A ἐλθοῦσα)... xal οὕτως 
a. περιεχ. (B om. x. οὔτ. a. πε.).. διέμεινεν οὖν (B. ὡς δὲ διέμεινεν) A. . ταῦτα δὲ usque δοξάσαντος (B 
om. τα. δὲ usque δοξ.) ὑποχωροῦντος (Β-ριζομένου) τ. φωτὸς (A add. éxelvou) παρέδωχεν (B preem. δοξά- 
σας ἐπὶ πλείω τὸν Κύριον) τὸ.. ἐπὶ (B σὺν) τῇ εὐχ. αὐτοῦ. Cum istis tantum non conveniunt qum D post 
susceperis habet : Et cum haec dixisset, videntibus cunctis splendor nimius, sicut fulgur de celo veniens, tta 
circumdedit eum ut penitus prz ipso splendore oculi eum humani non possent aspicere. Cumque permansisset 
splendor [ere dimidiz horz spatio, abscedente lumine, emisit spiritum, simul cum ipso lumine pergens ad 

jominum, cui est. honor et gloria in sscula szculorum, Amen. vero brevissime sio pergit : ἔξιστατο δὲ 
τῷ φωτὶ πορευόμενος πρὸς τὸν Κύριον ἡμῶν Ἰησοῦν Χριστὸν, ᾧ ἡ δόξα εἰς τοὺς αἰῶνας, ἀμήν. Item abdias 
l. I. : Et hac dicens, diutissime inum clarí et gaudens, nobis flentibus, reddidit spiritum. 3 Heo 
quoque sectio petita est tota ex cedieihns AR. Plura consimilia habet D Latinus ; item aliqua Abdism 
historia; paucissima codex ἃ. ^ λα (A -μίλη).. καὶ ἐν (B om.) τοῖς... ἀπόστολον (Β 


1249 


1250 





—— --“πὐὐπισ"- ΣΝ 





INDEX ANALYTICUS 


RERUM ET VERBORUM 


In S. Clementem Romanum et alios apostolicos Patres quorum scripta hiece tomus II 
complectitur. 


Prior numerus tomum, posterior columnas editionis nostr: significat. 





Α 


Aaron chrismate unctus ad sacerdotium, 1I, 295, 806. 
Π ABTOD, figura episcoporum, et filii ejus; sacerdotum, 

, 806. 

Abel. Istius nominis significatio," ejus et posterorum 
virtutes, II, 127. 

Abortio severe prohibetur, I, 999. 

Accusationes potius a spiritu invidie, quam charitatis 
procedunt, II, 794. 

Accusatoribus omnibus non credendum est, I, 690. 

Quantum sit crimen accusandi falso sacerdotes, 1I, 792, 


3. 

Adultera impoenitens dimittatur a virosuo ; sed vir non 
ducat aliam, II, 919. 

Adulterium, crimen horrendum, I, 270, 987. 

Adulterii consectaria, I, 461 ; Il, 171. 

Adventus Christi necessarius erat ad errorem e mundo 
depellendum, I, 1215. Sine vero propheta, impossibile 
erat philosophis detegere veritatem, 1I, 83. Vide Jesus 
Christus. 

AEdificatio. Debemus fratribue nostris et ethnicis bono 
exemplo esse, 1, 432, 434. 

ptii, tiorum errores circa Divinitatem, I,1339. 

/Emulatio (scilicet invidia). Istius effectus ; effecit ut 
Cain occideret Abelem; utJoseph afratribus suis venditus 
fuerit. Invidia perdidit Dathan et Abiron. Davidem alie- 
nigenis et etiam Saule reddidit invisum. Invidia fuit 
causa persecutionum contra Christiunos, 1,218. Principium 
est divisionis inter conjuges, et gentium subversionis, I, 
222. Ad mortem eternam ducit, 1, 227. Enumerantur 
effectus invidie iterum, II, 1047, 1050. 

JEones. De /Eonibus, juxta Simonem Magum, I, 934. 

AEquanimitas. Cum cquanimitate gaudet Spiritus san- 
ctus 11, 923, 926. 

4Evum. Vocatur femina evum presens ; mas nomina- 
tur vum futurum, II, 87. 

Agapes primorum Christianorum. Qualis ordo servan- 
dus jn eagapibus, I, 674. 

Allegori&e qusedam gentilium, I, 1441. 

Altercationes inter Christianos vitand:e sunt, I, 706, 707. 

Amon tristis exitus, I, 651. 

Anacletus. Anacleti pape epistole, IT, 790. Ejusdem duo 
decreta de accusationibus episcoporum et de eorun.dem 
frregrinatione ad limina SS. Apostolorum Petri et Pauli, 

, 811, 818. 

Andreas, unus ex duodecim Apostolis, interrogationem 
subit, et cum Christi doctrinam abnegare renuit, ad mor- 
tem damnatur, et cruci affigitur, II, 1226. 

Annubion philosophus, discipulus Simonis Magi, 11,162. 

Antiochim cives primum decepti a Simone Petrum cum 
gaudio suscipiunt, I, 1452. Plus quam decem millia homi- 
numa S. Petro Antiochie baptizantur,T, 1453. Antiochiae, 
discipuli Christi primura Christiani appellantur, II, 814. 
Vid. Petrus. 

Apostasia magnum crimen, I, 834, 835, 838. 

Apostolorum doctrina contra primos hereticos plane 
exponitur, 1, 935, 938. Expertes artis dialecticm, sim- 
pliciter quee viderant, qui audierant, exponebunt apo- 
stoli, II, 66. 

Appion, Judeorum osor, fit discipulus Simonis Magi, 
II, 162. Plures libros contra Judewos conscribit, 1I, 175. 
Quomodo per allegoriam, ex nominibus, gestis, origine 
deorurn explicabat creationem, II, 195. 

Aqua. Ex antiquis philosophis virtus aquam, I, 1385. 
S. Clemens, uod ex aquis omnia provenirent, opinaba- 
tur, I, 504. De benedictione aquam, I, 1126. Víd. B 
ptismus, 


(1) Nondum definita erat ab Ecclesia doctrina. 


Aquila. Quomodo cum fratre Niceta emitur a vidua 
Syrophoenissa, a Domino sanata, et Simonis fitauditor, 
Il, 91. Vid. Clemens. 

Arbitrium liberum. Definitur liberum arbitrium, I, 
1293. Homo fruitur libero arbitrio, I, 1333; quod constat 
ex legibus institutis apud omnes populos, ex agendi modo 
Dei, qui remunerat virtutem et peecatum punit, I, 1415, 
1416. Istiusce veritatis negationis consectaria, I, 1299, 
1293, 129. ' 

Ascensio Domini. De tempore et modo hujus festi ca- 
lebrationis, I, 895. 

Aser testamentum, II, 1119. Redarguit homines dupli- 
cis faciei; ad operandum recte et in asiniplicitate bonum 
hortatur filios, II, 1119, 1122, 1193. Prenuntiat suorum 
crimina, captivitatem Israel, adventum Jesu Christi, in- 
credulitatem et ad consummationem siculi, conversio- 
nem Judaeorum, 1I, 11294, 1126. Moritur centesimo vice- 
Bimo anno vite, 1], 1196. 

Astrologia. Astrologorum falsa est et deceptrix scien- 
tia, I, 1426, 1427. Constat ex diversis populorum moribus 
qui non sequuntur illa que a constellatione sub qua nati 
sunt, iuepirantur; qui mores suos sub eadem conetella- 
tione mutant, qui sub diversa mores antiquos servant, 
I, 1405, 1408. 

Athenodorue, unus e primis hereticis, Simoni adhte- 
"e aufdianus ttitur ad Ch artyri 

ufidianus praeses mittitur a érsonem ; m um 
S. Clementis S ubet, V, 595. ᾿ 

Augurium et divinatio prohibentur, I, 1003. 

Avaritia damnatur in pluribus Scripture locis, I, 559. 
Effectus avaritic, I, 559; II, 1079. De avaro, I, 810. 


D 


Baptismus necessarius est ad salutem, sivo justis, aive 
injustis, I, 504, 505, 1942, 1914, 1352, 1353. Non diffe- 
rendus est baptismus, 1, 950. Martyrio suppletur baptl- 
smus, I, 838. Necessaria est ad baptismum preparatio, I, 
1368. Quinam suntadmittendiad baptismum,quinam sunt 
arcendi, ex S. Paulo, I, 1127, 1130, 1131, 1134. Prepara- 
tio proxima ad baptismum, 1, 1011,1014, 1311. De admini- 
stratione baptismi primis smculis, I, 493. Baptismus, nec 
alia sacramenta a mulieribus administrari debent, 1, 782, 
183, 786, 781; sed a solis episcopis et presbyteris, I, 781. 
Suscipere baptismum ab hrreticis non licet : baptismus 
iste nullus est, 1, 947 (1). Rebaptizare non licet, I, 947. 
Baptismi ceremonis, I, 798, 1011, 41311; earum signil- 
catio, I, 799, 1000. Significatio aqua in baptismo adbibitee 
I, 504, 505, 1352, 1402. Aqua baptiemt sepe in veteri 
lege preenuntiata, II, 755, 758, 759. 

arnabas. Barnabw predicatio, 1I, 1210, 1211, 1919. 
8. Barnabae epistola catholica, II, 727. 

Baeilides, unus e primis haereticis, I, 936. 

Beneficia, tum naturalia, tum supernaturalia Domini 
erga nos, I, 330, 331. 

enjamin testameutum, 1l, 1142. Hortatur filios ad imi- 
tandum castum Joseph; dicit puram mentem nihil mali 
excogitare, nihil mali concipere, li, 1142, 1143, 1146. 
Prenunliut suorum fornicationes, adventum, passionem 
mortem, et resurrectionem Filii Dei, Spiritum sanctum 
descendentem,carnis resurrectionem, judicium ultimum, 
M, 1146, 1147. Moritur anno centesimo vicesimo vites 
sui, II, 1149. 

Benjamin adjutor creatur Zaccbmo, episcopo Cesaree 

7 ^ *7A jnstituto, I, 1312. 

suscipit Tyri Clementem et duos fratres. qui 
lum Simonem veniebant, 1I, 1 


1251 


Octavo die post Pentecosten, novum commendatur jeju- 
nium, 1, 902. Jejunium suadetur feria quarta et sexta et 
diversis diebus, I, 904, 1014, 1015. Afferuntur exempla 
jejunii, I, 902, 903. 

Jesus Christus. Cur vocatur Christus, I, 1233, 1234. 
Consecratio Christi multo melior est quam consecratio 
Aaronis, I, 1234. Jesus Christus natus et genitus a Patre, 
I, 1234. Est Messias, quod probatur prophetiis de tem- 
pore adventus, de vita, de morte, in illo adimpletis, et 
miraculis ab ipso factis, I, 886, 1213, 1334, 1335. Jesus 
Christus ccelum ipsum reddit testimonium, 1, 146. Varie 

rophetie de potestate, de misericordia Jeau Chriati, 

, 895, 898, 899. À prophetia inultis przedicta fuerat passio 

Jesu Christi, II, 738, 739. Narratur passio Jesu Christi, 
I, 874, 815, 878, 879. Jesus Christus passus est pro 
nostra salute, et etiam ut ad exemplum ejus similia pa- 
tiamur, II, 123. Doctrina Jesu Christi circa veteres scri- 
pturas, II, 143, 146, 147. Jesus Christus non citius appa- 
ruit, ut homines intelligerent, se non posse consequi ve- 
ritatem, sine ejus presidio, 1I, 1179, 1182. 

Joseph testamentum, li, 1126. Revocat vitze suc preeci- 
puos eventus, II, 1126... Sollicitationes uxoris Putiphar 
ad fornicationem, II, 1197, 1130, 1131. Dicit se castita- 
lem servavisse orationibus et jejunio, Il, 1130, 1131. 
Memorat omnia qu: sustinuit ut non confunderet fratres 
suos, II, 1134, 1135, 1138. Eis ignovit, postquam eos re- 
cognovisset, Il, 1138. Prenuntiat agnum oriturum esse 
ex Juda, fortem utleo, etomnesferae devorantem,agnum, 
gaudium omnis terre, Il, 1139. Predicit ZEgyptiorum 
persecutionem et moritur, II, 1139. 

Josue nomine suo prenuntiabat Christum, II, 763: 

Judei, ex prophetiis, post Jesum Christum jam non 
populus Dei remanere debebant, I, 915, 918. Deflenda est 

udeorum obcacatio et pro eia precandum, I, 883, 886. 
Judei a Romanis oppressi, I, 974, 915. 
Jude testamentum, I1, 1076. Commemoratfortitadinem 
suam, prelia qua sustinuit, matrimonium cum Bossue,e 

ua suscepit Silom, IT, 1070,1071, 1074. Loquitur de Her, 
de Aunan, de Thamar, et eorum detestatur scelera, 1I, 
1014, 1075. Deflet incestum suum cum Thamar, 1I, 1075. 
Ebrietatis consectaria assignat, II, 1078 ; avaritiam con- 
demnat, II, 1079. Prenuntiat principatum tribus suc et 
Levi sacerdotium, posterorum abominationes, II, 1082. 
Adventum Filii Dei preedicit et doctrine ejus propagatio- 
nem, et moritur centesimo decimo nono anno vite sue, 
II, 1083, 1086. 

Judas qui et Barsabas, ad Ecclesiam Antiochie mitti- 
tur, I, 943. 

Judiclum. Quisque ex actibus suis judicabitur, I, 622. 
623. In judiciis non debet esse acceptio personarum, I, 
711, 113. Severi judicii requiretur ratio, I, 640, 6&2. In- 
justi judicii tristes effectus, I, 639. De judiciis eccleeiasti- 
cis, Il, 799, 800. Cum qua prudentia ferenda sunt judicia 
eccleaiastica, I, 638, 639, 710, 111. Cause difficiles ad S. 
Sedem ultimo referenda sunt, II, 800, 801, 815. Judicium 
temerarium prohibetur, I, 489, 687, 690. Judicii generalis 
ignoratur tempus, I, 346. Que precedent judicium gene- 
rale, I, 1022, 1023. Judicii ultimi memoria cupiditates 
comprimit, I, 1406. Peccant homines, quia judicium ulti- 
mum non timent, II, 451. 
uU siPiter. Ejus flagitiosa acta, 1, 1430, 1431, 1432, 1433, 


Juramentum prohibetur, I, 858. Formula juramenti 
pronuntiata ab iis qui libros predicationum apostolorum 
accipiebant, II, 30. 

Justiflcationem non per nosmetipsos obtinere possu- 
mus, sed per fidem et bona opera, I, 271. 

Justus in terra ecpe ab injusto non potest secerni, II, 
"eL o sed in venturo seculo agnoscetur, lI], 956, 

7, 958. 


L 


Lectores. De ordinatione lectorum, ex constitutione S. 
Matthei I. 1118. 

Levi testamentum : Visio quam habuit de sacerdotio 
tribus sue et de principatu Jude, II, 1054. Ordo septem 
coelorum quos vidit Levi, 1], 1054. Prenuntiatur ei semen 
suum illuminationem esse Israel usquedum veniat Filius 
Dei ; tunc in illum Judo manus injicient, II, 1055, 1003, 
1066. Revocat trucidationem filiorum Emmor, propter 
, Dinnam,Il, 1055.Quomodo per visionem Levi coüsecratus 

it sacerdos, II. 1058, 1059. γα παρ αὶ impietatem et 
Judeorum, II, 1059. Indicat nepotes, annos 

τ '*8$. Tribus suce omnia nefanda prenun- 
2 rois at de sacerdotio usque ad 

066; captivitatem Judaeorum et 

slt, 1f, 1066; novi sacerdotii con- 


[ 
'. 


INDEX ANALYTICUS. 


1258 


atitutionem per totum orbem, II, 1067. Moritur centesimo 
tricentesimo septimo anno vite suse, {{, 4067. 

Lex. L»gi nuturali pri:ecepta positiva, ritus et ceremo- 
nie addita fuerunt a Deo, ad idololatriam et impietatem 
preveniendas, Ι, 963, 966, 967, 1320. Legi antique Jesus 

hristus reddidit testimoniuni, 1, 963. Jesus Christus 
legem antiquam, quoad ritualia et judicialia, abolevit ut 
paratur arborstabiliret, I, 971, 974. Lex Domini com- 
perfectionem imagn:e qua tegit omnem terram, II, 974, 
912, 973, 9714, et cujus quisque fidelis accepit ramum ; 
significatio cujusque rami prout redditur, aut viridis, 
aut aridus, aut scissus, aut integer, aut ferens fructum, 
aut non ferens, ll, 971.... Scientia completa legis resumi- 
tur in cognitione Moysis et Jesu Christi, 1I, 230. 

Libri. Cumqua cautionetradendi erant libri preedicatio- 
num apostolorum, II, 26, 27 ; et servandi ab his qui eos 
acceperant, II, 30. Abstinendum u libris gentilium qui 
detrahunt a fide, T, 570, 571. Cavendi libri apocryphi, I, 
950, 951, 954, 955. Postquam Moyses tradidisset libros 
legis septuaginta electis, scripta lex recipere potuit συ» 
dam faisa contra Deum, H, 103, 106. In libris veteris legis 
Jesus Christus admittit quaedam eese falsa, II, 143. 

Liturgia S. Clementis, Il, 606... 

Loquacitas reprehenditur in uxore llerm:i, IT, 898. 

Lux. De luce incomprehensibili ἃ Simone Mago ad- 
missa, 1, 1271, 1272. Absurda est ista doctrina, I, 1274, 
1215, 1276, 1211. 

M 


Magia. Mesraim, filius Cham, poet diluvium tradit di- 
sciplinam artis magicae, I, 1326. Sic magia fuit exordium 
idololatrie, I, 1325. Magia condemnatur, 1, 999. Artis 
magic Injusuitia, II, 178. 

alum. Est aliquid intrinsece malum, 1, 1424. Malum 
non venit a Deo, I, 1397, nec male hominum cogitationes, 
IIl, 279. Malum ab homine provenit, 1, 1393, 1394, 1395. 
De origine mali, II, 435, 438. Quomodo Deus in utilita- 
tem vergit malum, I, 1324, 1325. Jesus Christus docuit 
malum esse diabolum, II, 423. A malis actibus abstinen- 
dum est, 11, 931, 934, 935. 

Mamertinus, prefectus Rome, vult Clementem indu- 
cere ad sacrificandum diis, II, 594. 

Manasses rex in Deum peccat; ejus captivitas, conver- 
sio et liberatio, I, 642, 643, 646, 647, 650. 

Mansuetudo commeudatur, ii, 1099. 

Marcus, unus e primis hereticis, I, 926. 

Maro ordinatur Tripolis episcopus, I, 1356. 

Martyrum dignitas et sanctitas, I, 827, 830. Martyres in 
honore apud nos sint, 1,- 854. Ex eubstantia nostra mar- 
tyribus subvenire debemus, I, 830. Eis subveniendum est 
etiam cum periculo vite, I, 832, 834. 

Matrimonium est legitimum, I, 986. Varie regula circa 
commercium viri cum femina, I, 986. Juvenes matrimo- 
nium contrahanpt ad vitandau fornicationem, IT, 154. 

Menander, unus e primis hereticia, I, 926. 

Mendacium essentialiter malum, impossibile Deo, I, 
261. Quale sit peccatum mendacium, II, 918. 

Mendacii consectaria, 1I, 1099, 4102. 

Meretricis fallacie timends et vitande sunt. 1,575, 578. 

Mesraim filius Cham ex quo descendunt /Egyptii, Ba- 
bylonii, Perse, II, 245. 

Metamorphoseon stultitia, I, 1435. 

Methodus. De methodo adhibenda in inquisitione ve- 
ritatis cirea Christum, I, 1264, 1265. 

Ministri Ecclesi. Adhibende sunt cautiones in eligen- 
dis ministris Ecclesiwc, I, 487. Vid. episcopus, presbyter, 
diaconus, clericus... Subjiciantur epiecopia in omnibus, 
I, 497. Ecclesie ministr) fugere debent feminarum fre- 
quentalionem, I, 486. Vari» dispositiones circa ministros 
conjugatos, 1, 486. 

iracula. Omnes non habent donum miraculorum, I, 
1062, 1003, 1066. Propter quam causam Deus concedit 
donum miraculorum, 1; 1062. Non oportet sese extollere, 
ob boc donum acceptum, I, 1066. 1067, 1070. Modus se- 
cernendi vera a falsis miraculis: falsa nulli prosunt, vera 
homiaibus prosunt, I, 1308 ; lI, 100, 109. 

Misericordia commendatur, I, 938. Misericordic laudes, 
I, 1027... Miaericordive Domini erga peccatores, I, 655, 
655, 658. Misericordia fructus, II, 1004, 1095. 

Missio. Jesus Christus missus a Patre; apostoli misai 
a Jeau Cliristo, 1, 291. 

I Modesti commendatur, I, 515, presertim mulierihus, 
, b86, 287. 

Morum corruptio impedit quin convertat cor ad veri- 
tatem, I, 1298, 1300. 

Moysea erat figura Christi, IT, 810. 

Munditia exterior commendatur, i, λα. 

Mundus non ew wVernos, Y, 31S, VEA, ex AexaSS- 


ἮΝ 


1365 


INDEX GRJECITATIS. 





1266 





INDEX VERBORUM NOTABILIORUM 


Quae in Clementinis leguntur. 


Hevocatur Lector ad notas numerales crassiori charactere tn textu positas. 


Α 


᾿Ααρών 66, 350, 405. 

Apos 145. 

'A6£) 53, 91, 102, 379. 

᾿Αδιμέλεχ 349. 

'A6paáp 54, 76, 100, 102, 108, 
483, 335, 349, 363, 402. 

᾿Αγγαῖος 45. 
γαρεύειν 276, 310, 311. 

᾽Αγχίνιος (2) 143. 

᾿Δγχίνοος (?) 143 adnot. 

ἀγωγή modus agendi 3, 4, 5, 6, 7. 

ἀγωνιᾷν expavescere 9 adnot.,257, 
contendere 120. 
ωὠνίζεσθαι 9. 

᾿Αδάμ 53, 76, 99, 101, 102, 320, 

835, 354, 355, 363, 400. 

ἀδελφογαμεῖν 120 adnot. 

ἀδελφοχοιτεῖν ibid. 

ἀδελφοχτονεῖν ibid. 

ἀδελφοφθορεῖν 128. 

ἀδη μονεῖν 400. 

ἀδιαφόρως 283, 315. 

“Αδμητος 445. 

ἀδρανής (--- ἀσθενης) 46. 

ἀδυσώπητος 37. 

Λδωνις 162. 

ἀθανασία 390. 

ἀθανατοποιός 84. 

᾿Αθηνᾶ 156, 101, 165. 

᾿Αθῆναι 261, 266, 302. 

᾿Αθηναῖος 122. 

᾿Αθηνόδωρος ὁ Ἐπιχούρειος 122, 
154, 173, 179, 316, 408, 411, 
A14. 

Alaxóc 143. 

Αἰγίνη 143. 

Αἴγυπτος 28, 590, 170, 356. 

Αἰγύπτιοι 66, 136, 170, 198, 200, 

22, 223, 305, 392. 

Αἵμων 145. 

Αἰνείας 45. 

αἰτίᾳ per, ob 44, 79, 87, 112, 175, 
204, 2090, 247, 344, 362, 376, 
385, 390, 392, 400. 

Αἴτνη 143 adnot. 

ἀχαταληπτος 34, 342. 

ἀχαταπλήχτως 33. 

&xatácxoToc non observatus 206. 

Αχρίσιος 143. 

Αχύλας 45, 57, 62, 110, 183, 255, 
281, 285, 280. 

ἀχυροῦν 104. 

ἅλας ; ἅλες 9, 16, 122, 173, 252, 
287, 289, 303, 315, 395, 410. 

᾿Αλεξάνδρεια 32, 46, 57. 

᾿Αλεξανδρεύς 122. 

᾿Αλέξανδρος 170. 


μα ἐν τος 108, 104 
εταμέλητος . 
᾿ἀμμενοί 45 adnot. 


᾿Αμοῤῥαῖοι 103. 

ἼἌμπελος 145. 

&porzoc 49, 135, 147. 
᾿Αμύχλας 145. 

᾿Αμφιτρίτη 146. 

᾿Αμφιτρύων 143. 

᾿Αμφίων 143. 

ἀναγεννᾷν 6, 178, 247. 
ἀναγέννησις 0, 253. 
ἀναγνωρις óc 211, 289, 300. 
ἀναίτιος 313. 

᾿Ανανίας 45. 

ἀνάπαυσις 19, 22, 88, 02, 118, 236, 


ἀναπολεῖν in memoriam revocare 
333. 

ἀναρμοστεῖν 390. 

ἀνατυποῦσθαι 304. 

᾿Ανδρέας 259. 

ἀνδριὰς πήλινος βασιλέως 330. 

ἀνελλιπῶς 96. 

ἀνενδοιάστως 50, 240. 

ἀνεπισχέτως 132. 

ἀνθρωπότης humanum genus 209 
390 


ἀνθρρώπων σάρκας ἐσθίοντες 388. 

ἀνθυποφέρειν 27. 

᾿Αννουδίων 122, 454, 173, 176,305, 
306, 406, 409, 410, 411, 414. 

ἀνοιχονόμητος 98. 

ἄνομος ἅ, 211. 

᾿Αντάραδος 255, 272. 

ἀντεξετάζεσθαί τινι certare cum 
aliquo 122. 

᾿Αντιόπη 412. . 

᾿Αντιόχεια 254, 271, 306, 316, 406, 
407, 408, 412, AÍ4* Ad5, 416. 

᾿Ἀντιοχεύς 415. 

ἀντιπάθειαι ΟΥ̓. 

ἀντίπνο!ιαι 20. 

ἀντιπυνθάνομαι 70. 

᾿Αντισθένης 147. 

ἀντισυζυγία 95. 

ἀντιτυπία 343. 

᾿Αντίχριστος δά. 

᾿Αντώνιος 57. 

ἀνυπερθέτως 288. 

ἀνώτατος 57, 60 adnot. 78, 161, 
214, 332, 335, 352, 359. 

ἀνωτάτω 00, 353 adnot. 

ἀνωφέλητα 30. 

ἀπανοῦργος 34. 

ἀπανούργως 32. 

ἀπαξαπλῶς 251, 279. 

ἀπαραύλήτως 71, 338, 309. 

ἀπαρασχευΐάστως 32. 

ἀπαρχή 10. 

ἀπασγολεῖνν τινά τινος detinere ali- 
quem aliqua re 14, 283. 

ἀπεμπολᾷν 46. 

"Anio 222. 

ἀπόγειος 20. 

ἀποχύημα 158. 

᾿Απόλλων 427, 144, 102. 


ἀποναρυγᾷν 31. 

ἀποτχολεῖν τινα εἰς xr, avocare ali- 
quem ad aliquid 25, 30. 

azozc)toczt«os 300. 

᾿Αππίων 1292, 123, 132, 133, 134, 
135, 152, 153, 154,167, 172, 173, 
177, 406, 409, 411, 414, 415. 

ἀπρόγνωστος 98. 

ἀπροσδεὴς 73. 

ἄραδος 263. 

"Apoc 147. 

"Agr 150, 170. 

᾿Αριάδνη 146. 

᾿Αρίστιππος 147. 

᾿Αρχάς 143, 146. 

ἅρπη 128, 155. 

ἀῤῥενόθηλυς 459, 163. 

ἀρ ῥενομιξία 467. — 

ἀῤδητουργεῖν 128. 

ἀῤῥητουργία 467. 

"Ἄρτεμις 162, 

ἄρχων ὁ χαθεστὼς ἐν qon 236. 

᾿Ασλληπιός 143 adnot. 445, 170. 

"Acxpa 150. 

ἀστρολόγος 300, 301. 305, 414. 

ἀσυλία 116. 

ἀσχολεῖν 14, 31, 45, 46, 333, 338. 

ἀσχόλημα 14. 

ἀσχολίαι negotia 13, 242. 


᾿Ασωπός 143. 


"Axpa 150 adnot. 170. 
᾿Ατύμνιος 443 adnot. 
αὐθέντης 302. 
αὐτεξούσιος 52, 234, 385, 396, 406. 
αὐτογέννητος 328. 
ἀφελληνίζεσθαι 233 adnot. 
᾿Αφροδίτη 127. 447, 150, 156, 162, 
164, 165, 166, 170. 
᾿Αχελῷος 143. 
᾿Αχερουσία λίμνη 150. 
᾿Αχιλλεύς 145, 165, 170. 
ἀψευστεῖν 91. 
B 


Βαδυλών 326. 
Βαδυλών!οι 198, 200. 
Βαλανίαι 281. 

Baova6ac, 32, 30, 38, 39, 46, 47. 
βεδαιοῦν τι εἰς νοῦν 26. 
Βινιαμίν 45. 

Βερνίχη 119, 420, 122. 
Βηρύτιος 181. 

Βηρυτός 177, 4779, 481. 
Bl6Aoc 181. 

βόθυνος, Ὁ. 

MEN ἐλπίσιν 209, 
Boxiqyos 145. 

Βρεταννοί 388. 

βούχειν £o0vxaz 305. 
reto 181 adnot. 


T46a2a 281. 
Γανυμήδης 144, 1406. 


1461 


Γαριζίν 58. 
γέεννα 330. 


γένεσις - εἱμαρμένη) 120, 208, 
299, 305, 414. 


γενιχός 89. 
εννητοὶ γυναιχῶν 54, 89, 107. 
Tecoat 57 adnot. 
Γῆ 155. 
ίγαντες 190, 192. 
tont 38, 57. 
γλίχεσθαι 38, 86, 202, 274. 
όφος 73, 103. 
Toute 94. 
γονυχλινής 77. 
γυμνητεύειν 21. 


Δαδίδ 303. 

δαιμονᾷν 34, 228, 315, 334, 407. 

Δανάη 143, 146. 

Δαναός 137. 

Δάφνις 45. 

δεχάδαρχος 224. 

δελφίς 146. 

Δευκαλίων 53. 

δευτερεῖα 15. 

Δημήτηρ 128, 141, 155, 162. 

δημιουργεῖν 40, 69, 168, 398. 

δημιούργημα 158. 

δημιουργία 34, 168. 

δημιουργός 73, 09, 101, 127, 218, 

, 511, 332, 335, 337, 341, 

3352, 353, 301, 303, 304, 3065, 
366, 369, 371, 380, 387. 

διάρεμα τῆς γενέσεως 301. 

᾿διάχονοι 40, 14, 18, 20, 115, 118, 


254. 

διαλεχτιχὴ τέχνη 32. 

διαμαρτυρία 8. 

διατάξεις, liber citatus 15 adnot. 
16 adnot. 17 adnot. 19 adnot. 

διαφωνεῖν evanescere, exstingui 
208, 209, 257, 385 adnot. 285, 
304. 

διθάλασσος 20. 

Δίκη 146. 

Διογένης 147. 

διοικητής 221. 

Διονύσιος citatus 341 adnot. 
Διόνυσος 127, 144, 145, 140, 147, 
150, 156, 162, 170. - 

Διοσπολίτης 122. 
διπρόσωπος 65. 
διχόνοια 48. 

Διώνη 128 adnot. 
δοχιμή 78, 79. 
δονούμενος ἐλπίσιν 31. 
Δοσίθεος 59, 60. 
Δρύοψ 145. 

δυϊκῶς 66. 

δυναστεία 422. 
δυσαῤῥώστως 134. 
δυσέχλυτος 31. 
δυσμεταόλητος 129. 
δυσσυνειδη σία RA. 
δυσσυνειδήέτως 29, 69. 
Δωδώνη (7) 128, 142. 
Δωσίθεος 59 adnot. 


E 
lao 57, τοοπή 29. 
-6c- 2c . . ἢ $ 20 
£66, z20$ τὸ μόττήριον 3129. 


t6Go ud korea, αἱ γλώσσα! 1250. 
« ^ e 
ἑδὸομήχοντα οἱ 3, 4, 5, Οὐ, 104, 


E6pzio: 10, 32, 184, 229, 23, 


INDEX GRJECITATIS. 


356. 

ἐγχρονίζειν 111. 

εἰ x 61 adnot. 

Εἰλείρυια 142. 

εἰλεῖσθαι 96. 

Εἴμᾳ (?) 143. 

εἱμαρμένη 126. 

εἰσασωγή 40. 

Exaxóvcapy oc 221, 407. 

ἐχδικεῖν τι propugnare pro aliqua 
το 56, 1, 94, 336, 339, 3060, 


361. 

ἐχδίχησις 336. 

εἰσευρίσχειν 82. 

ἐχδαθρεύεσθαι 334, 343. 

ix6oatevw 102, 245, 261. 

ἐχχλησία 3, 40, 11, 45, 17, 19, 23, 
24, 114, 115, 116, 118, 177, 
4119, 253, 254, 201, 391. 

ἐχνυμφεύειν 144. 

ἐχπερινοστεῖν 166. 

Ἕχτωρ 170. 

ἐλευθεροπρεπεία 123. 

ἐλευθεροτροπεία 423 adnot. 

Ἑλένη 58, 60, 144, 146, 456. 

ἘἘλιέζερος 45. 

Ἑλλάς 140. 

Ἕλληνες 48, 124, 495, 130, 132, 
190, 198, 233, 241, 309, 313. 

EJAnvtxóc 35, 57, 123, 128, 318. 

Ἐλισσαῖος 45. 

Ἐμμανουήλ 327. 

ἐμπερίτομος 6. 

ἐμπρόθεσμος 85, 87. 

ἐνάργεια 331, 345, 340, 332. 

ἐναργής 392. 

ἐναργῶς 63, 345. 

ἐνδομοιχεῖν 233, adnot. 242 adnot. 
324 adnot. 

ἐνδομυχεῖν 202, 204, 210, 222,233, 
231, 240, 242, 324. 

Ἐνδυμίων 144. 

ἐνεργητιχός 89. 

Ἑνώχ 335, 3063. 

ἐξεταστιχός 42. 

ἐξεδεῦτιν 4. 

ἐπαᾳδεῖν 231, 242. 

ἐπαναφορά 449. 

ἔπαχρος 22 adnot. 

ἔπαναιρεῖσθαι 7. 

ἐπαναχέω 158. 

ἔν or. 

ἐπαρχία 255, 407. 

ἔπαρχος 220. 

ἐπάσχησις 59. 

ἐπειγμοί inductiones (?) 225. 

ἐπιγράφειν τινά referre aliquid ad 
aliquem 208, 235, 262, ἐπιγρ. 


τι 209. 

Ἐπίδαυρος 170. 

ἐπιδικάζεσθαί τινος appetere ali- 

uid 23, 234 

ἐπιθολοῦν 40. 

Ἐπιχούρειος 316. 

Ἐπίχουρος 122, 147, 286. 

ἐπιμορφοῦσθαι 144. 

ἐπίσχοπος 7, 8, 9, 11, 48, 20, 21, 
415, 117, 477, 179, 181, 254, 
410. 

ἐπίσχοπος ἐπισχόπων 10. 

ἐπιτεταμένως 35. 

ἐπιφωίνεσρῃαί τινα invisere aliquem 
17. 19, 231, 279. 

ἐπιχονηγεῖν 86, 220. 

ἑπτὰ στῦλοι 361. 

ἐπῳδή 405. 

"Ἔρις 156, 165, 166. 


3066. 


Ἑ όδιτος 145, 
Ἑρμῆς, 444, 445, 150, 156, 465, 


Ἑρμούπολις 190. 
ἐρσαῖος (ἢ) 443. 
“βρως 439, 440, 141, 142, 148, 151. 
Ἑσπερίδες 156, 166. 
ἑστώς 57, 59, 60, 362, 364. 
ἑτεροχλινία 20. 
εὐρίπιστος 130. 
Εὐρυάλη 146. 
Εὐρυμέδουσα 443. 
Εὐρυσθεύς 145. 
Εὐρώπη 443, 1406. 
εὐσυνειδησία 343. 
εὐσυνειδήτως 68. 
εὐφρασία 45. 
εὐχρηστεῖν 83, 238. 

? 





ἐφαπλοῦν 73, 245. 

Ἐφέσιος 268. 

ἐφοδιάζειν instruere aliquem 4, 44, 
69, 261, 327 


Z 

Ζάχυνθος 144. 

Zaxyatioc 45, 56, 67, 93, 112, 113, 
117, 418, 333. 337. 

Ζαχαρίας 45. 

Ζεύς, Διός, Ζῆνα 127, 128, 133, 
141, 144, 145, 140, 150, 195, 
156, 460, 161, 162, 164, 168, 
109, 170, 171. 


Ζῆθος 143. 

Ζήνων 147. 

Ζωροάστρης 108, 199. 
H 

"H6 142. 

Ἡλίας 54. 


Ἥλιος 161, 170. 
ἡμεροθαπτιστής 58. 
"Hpa 128, 142, 147, 156, 161, 165, 


106. 
Ἡρακλῆς 428, 143, 145, 446, 166, 
7 


Ἡσαΐας 305, 360. 

σαῦ 54. 

Ἡσίοδος 157. 

Ἴφαιστος 142, 145, 200. 


θάλασσα 142. 

Θεά 155. 

θέατρα 130. 

Θεία 155 adnot. 

θεμέλιος 10, 351. 

θέμις 146, 455. 

θεοδούλητος 11. 

θεογονία Ἡσιόδου 157. 

θεολογίαι 79. 

Θέρσης 145. 

Θέστιος 144. 

θέτις 156, 164. 

87,6a« 150. 

θολοτιχός 402 adnot. 

θολωτιχός 162. 

Θράκη 150, 470. 

θρυλλεῖν τινά 58. 

θρύλλος 36. 

θωμᾶς 45. 

] 

'Iax«6 54, 70, 408, 184, 327; 336, 
363, 360, 402. 

Ἰάχωύος 3, 0, 9, 24, 253, ἑπίσκχο- 
πος 3,9; ἐπίσχοπος ἐπισκόπων 


41, 
᾿Ιάμμηνοι 45. 


1209 
Ἰάμνηνοι 45 adnot. 


Ἰαπετός 155. 


ἰδέα 61, 206, 207, 324, 330, 331, 
334 


ἰδιολογεῖσθαι 124. 

ἰδιώτης 49, 129, 317. 

ἱερεῖς τῶν ἀναθημάσων πολλὰ ὑφαι- 
ροῦνται 227. 

Ἱερεμίας ἐν τοῖς θρήνοις 356. 

Ἱερουσαλήμ 58 252. 

ἱεροφάντης 20. 

Ἱησοῦς 3, 10, 11, 55, 106, 108, 
122, 184, 185, 330, 337, 340, 
351, 353, 356, 301, 364, 365. 

ἴλιγξ 20, 158. 

Ἱλιθῆα 142 adnot. 

Ἴλιον 170. 

Ἰμαλία 143 adnot. 

ἴνδαλμα 121. 

Ἰξίων 27, 145. 

Ἰούδα 105. 

Ἰουδαία 29, 31, 32, 37, 38, 280, 
409, 411, 415. 

Ἰουδαῖοι 29, 98, 127, 132, 133, 135, 
152, 176, 207, 241, 286, adnot., 
1, 319, 321, 322, 327 , 363, 


Ἰοῦστα 55, 119, 120, 286. 

ἹἹππόλυτος 145. 

"Icaáx 54, 108, 184, 326, 303. 

ἰσάγγελος 348. 

Ἰσμαήλ 54. 

ἰσοδύναμος 383, 386, 387, 403. 

Ἰσραήλ 109, 322, 356, 866, 367, 
2. 


ἱστορεῖν τι viderealiquid,interesse 
alicui rei 32, 37, 62, 63, 06, 114, 
182, 106, 221, 270, 271, adnot., 
301, 318, 370. 

ἱστορία inspectio 263. 

Ἰωάννης 58, 59. 

Ἰωνᾶς 252. 

"Ino 349, 405. 

᾿Ιώσηφος 45. 

ἰῶτα P 106. 

K 


Κάδμος 144. 

χαθέδρα 3, 5, 14, 42, 22, 23, 24, 
87, 111, 113, 117, 249. 

Katy 53, 90, 102, 379. 

Καῖσαρ 29, 123, 210, 241, 221, 
TA 235, 260, 301, 304, 407, 

Καισάρεια Στράτωνος 38, 42, 120, 
172, 258, 407. 

χαχοπραξία 17, la. 

χαχουχεῖν 51, 277, 218, 280.Kaxov- 
χία 66, 203,259, 276 adnot.,284. 

Καλλιστώ 143, 145, 140. 

κάνθαρος 248. 

χανὼν τῆς συζυγίας 55, 66. 

χανὼν προφητιχός 583. 

Κάραι 150 adnot, 170. 

καρδία, ἣ τοῦ ἄνω xal χάτω 341, 

42. 


Kapx& (?) 150. 

Κάῤῥαι 150 adnot. 

Κασσιόπεια 143. 

Κάστωρ 144, 146. 

χαταγοητεύειν 120. 

χατά 8. 

χαταιγίας 97. 

χατασιωπᾷν ad silentium redigere 
34 


χάταστε ἰζειν 145, 140. 
χκατέγνωσμένος 351. 


INDEX GRJECITATIS. 


χατενεχυράζειν 194. 

χατηχητής 118. 

χατηχοῦντες ot 19. 

Καυχάσια ὄρη 150. 

χεραία 5, 106. 

χήρμγμα 4, 51, 202,253, 255, 391 ; 
κηρύγματα 3, &, 5, 6, 7, 8, 24. 

Κινύρας 144. 

Κλήμης 10, 11, 13, 16, 19, 41, 24, 
20, 38, 40, 45,46, 55, 62, 65,70, 
73, 7A, ΤΊ, 90, 149, 123, 135, 
154, 183, 250, 208, 269, 270, 
280, 281, 295, 303, 309, 406, 
412, 415. 

Kotoc 455. 

Kóp 462. 

Κορνήλιος 407. 

«pavatoc 159. 

Κρῖος 155. 

Κρῆτες 170. 

Κρήτη 150. 

χρόμμυον 222, 223. 

Kpóvtoc 143. 

Κρόνος 128, 133, 142, 150, 451, 
155, 159, 160, 103, 164, 109. 

κυνόσουρα 445. 

χυοφορεῖν 79, 86, 88. 

χυπάρισσος 145. 

Κύπρις 442. 

Κύπρος 150, 170. 

κύνες 389. 

χύτος 443. 

χώνωψ 33, 34. 


A 
λάζαρος 45, 404, 405. 
ς 44. 


Àatx 

Λαΐς 147. 

Λακεδαίμων 1406. 

Λαμία 144. 

λάμπυρίς 459. 

λαοδίχεια 255, 281, 410, 414, A45. 
Λαόνις 145. 

Aayavoy 258. 

λειποτάχτης, 18, 22. 

Λευχή 170. 

Λήδα 144, 440, 174. 

λῆμα 100. 

λῆμμα 26. 

λιθοδολεῖλ 396, 

λιποταχτεὶν 241. 

λογιστεύειν 97. 

Λυχάων 431. 

Λυχοῦργος 117 adnot. 

λύσσα 40, 115, 130, 131, 247. 
λυσσοῦν 134. 


λυσσώδης 226. 


Μακεδών 170. 

μάνδρα 117. 

Μαρίαμ. 350. 

Μαρούνης 182, 186, 551. 

ματαιοπονεῖν 27. 

Ματθιδία 260 adnot., 280 adnot., 
204 adnot., 303 adnot., 413 
adnot. 

Ματτιδία 360, 280, 294, 303, 413. 

μαφόριον 310. 
ἐθυσος 76. 

Μεσοποταμία 170. 

Μεσραίμ 198 adnot. 

Μεστρὲέμ 108. 

μεταρῥυθμίζειν 4. 

μετασύγχρασις 405 adnot. 

μετουσία 80, 341, 343. 


᾽ 


1210 


Μῆτις 428, 442, 450, 455, 101,169. 

Μίθρας 462. 

Νίνως 444, 443, 446. 

ἱσοϊουδαῖος 435. 

Μιχαίας 45, 399, 403. 

Μνημοσύνη 444, 155. 

μοναρχία 3, 78, 82, 410, 442, 198, 
249, 222, 316, 380. 

μοναρχικὴ θρησχεία 481, μοναρχι- 
κὸν 453, μοναρχιχκὴ 


Μοῦσαι 444. 

Μυρμιδών 413. 

μυσαρός 86, 88, 388. 

Moose 3, 76, 403, 404, 107, 108, 
245, 327, 302, 402 ; Μωύσέως 5, 
6, 67, 69, 87, 404, 405, 417, 
185, 249, 354, 302, 404 : Μωυσεῖ 
133, 484 ; Μωῦύσῃ 330, 350; 
Μωύσέα 404, 405, 484, 485, 360. 


N 


Ναδουχοδονόσορ 405, 339. 

ναοὶ, νεκρῶν ἀνδρῶν μνήματα 248. 

ναρχᾷν ἅ. 

ναυάγιον 262, 206, 262, 300. 

ναυστολόγοι 20. 

ναυτιᾷν οἷ. 

ναυφράγιον 201, 262 adnot. 266, 
adnot., 272 adnot., 281 , 309, 
adnot. 

Νεδρώδ 498, 409. 

Νεῖλος 402. 

νεχρομαντεία 28, 

νεχυομαντία 28 adnot. 

Νέμεσις 443. 

νεομηνία 392. 

Νηρεῖς 464. 

Νικήτης 45, 62, 64, 65, 120, 483, 
255, 281, 282, 285, 286. 

Νινευῖται 252. — 

νομὴν λαθεῖν 45. 

νόμιμος 4, 56, 347. 

νοσοποιῦς 24. 

Νυχτεύς 442. 

νύμφη 48, 45, 92, 449, 280. 

νυμρίος 45, 92, 280, 292. 

Nic 76, 498, 335, 303. 

"Ξ' 


ξόανον 78, 200, 204, 206, 207,227. 


0 
"Oópóonc 445. 
ὁλκχότερος 207 ; ὁλκότατος 404. 
ὁλχότης 470. 
ὁλοκαύτωμα 109. 
μῆρος 57. 
ὁμιλίαι 44, 20, 23, 24, 42. 
ὁμοδίαιτος 475, 494, 307. 
ὁμοερθνής 3, 37. 
ὁμόεθνος 3 adnot. 
ὁμοτράπεζος 474. 
ὁμόφυλος 3, 5. 
Ὀπούντιοι 470. 
ὀπτασία 337, 349, 340. 
ὁράματα xai ἐνύπνια 345, 308. 
᾿θρθωσία 254. 
ὁρμᾶσθαι ἀπὸ τῶν αὐτῶν 8; ὁρμώ- 

ἅενος ἐχ παιδείας κοσμιχῆς 33, 
128, 129. 

Ὀρφεύς 445, 157, 459. 
Ὅσιρις 462, 201. 
᾿ὁσπία (?) 443 adnot. 
Οὐρανός 428, 442, 455. 
οὐσίαι τέσσαρες 381, 382. 
οὐσιωδῶς 374, 378. 


τι 
ϑείς 66. 
poss 


Hu 
αγίδεομα ( — παγίς) 45. 


L. 
Παλικοί 443 adnot. 
παλι 


πάλλεσθαι 404, 308, 282. 
wi MT 
πα; τωρ 60. 
Dd. 
πανδοχεῖον 256. 
παντοπαρής 420, 427, 453. 
παράδεισος 99, 320. 
παρακαταθήχη 8, 47. 
παρακατατίϑεσθαι 8. 
Παργαῖος ()) 443. 
παρεδρίαι 64. 
παρεμθολή castrum 244. 
παρεμπεπλεγμένος 44 ; παρεμπλέ- 

xav 469. 

$ Bidus Virginis) 146. 


, 465. 


g. 


5. 
πάροχος largitor 218. 
Παρταῖος ΤΙ 43 adnot. 
Πάτραι (Ὁ) 150 adnot., 470 adnot. 
Πάτροχλος 170. 
Παῦλος ἐν τῇ πρὸς Ἐφεσίους ἐπι- 

d δας prn 
πεπρησμένος . 
πίοι 14M, πὴ 
πεπρωμένη 298, 299. 
περιδόλανον 313, 
περιέχειν λόγον 393. 
πὲριστήριγμα 465. 
περιχαρακοῦν 85. 

ἴω 


390, 
399, 401, 403, A04, 405, 
407, 408, 409, 440, 411, 4i 
413, 414, 415, 446. 
πεῦσις 33. 
Πηλεύς 445, 150, 104, 465. 
Πλάτων 445 adnot citatur 313. 
πλειστονίχης 122, A00. 
πλούτων 127, 144, 150, 155, 160, 
πολέμαρχος 03. 
πολιτεία vite institutio 3, 48, 50, 
95, 195, 212, 283, 300. 
Πολυδεύκης 141, 116, 
πολυθεομανία 78. 
πολυλαλία 361 .. 
Πολυξένη 165. 
πολυπλασίως 117. 
πολύσημος ἡ. 
Πολύφημος 145. 
0A» υδής 150. 
£ 45 








ἧς 145. 
πρεσθύτεροι U, 10, 13, 1T, 20, 21, 





INDEX GRJECITATIS. 
115, 418, 177, 479, 181, 185, 
254. 


προαπαντῆν S5. 

προάστεια 482. 

'προασφαλίζεσθαι 15. 

προθολεύς 381. 

προεχφῦναι 115. 

προενἀλείφεσθαι A40. 

προεφοδιάζειν T0. 

προχαθεζόμενος τῆς ἀληθείας 12, 
22, 


mpoxazá) apa 58 adnot. 5. 

προκατάλυμμα 58. 

προχατασκοπεῖν 9T. 

πρόλημμα 196. 

Προμηθεύς 453, 465. 

προσεχλύειν 78 adnot. 

προσεντυποῦν 452. 

πρόσκαιρος κόσμος 397. 

προσχατορθοῦν 29 adnot. 

πρόσρηγμα 26. 

πρόφασις occasio,causa,adjumen- 
tum, subsidium 16,83, 90,112, 
171, 198, 201, 203, 244, 252, 

), 201, 292, 872. 

προφάσει per, ob 17, 56, 71, 90, 
91, 415, 146, 147, 449, 451, 106, 
47, 482, 201, 205, 240, 291, 
295, 391 





; 301: 

προφήτης ὃ ἀληθής, ὁ τὴς ἀληθείας 
84, 85, 88, 92, 407, 177, 168; 
187, 495, 514, 243, 270, 314, 
337, 358, 412; προφήτης πρό- 
νωσιν ἔχων 275. 

πρωρεύς 20, 24. 

πρωτεῖα 45. 

πρωτοσύστατος 459. 

πρωτότοκος δά. 

πύθωνες 207. m 

Πυριφλεγέθων 27. 

πύῤῥων 086 

Ρ 


“Ῥαδάμανθυς 141, 143. 
Ῥάχηλ B7. 


“Ῥωμαῖοι 25, 30, 260, 201, 208, 
302. 


Ῥώμη 44, 32, 30, 135, 153, 455, 
265, 205, 301, 302. 


Σ 
Σαδδουκαῖοι 406, 108. 
Σαμαρεύς 38, 5, 57, 435. 
Σαρπηδών 143. 
Σαρρᾶς 45. 
Σελεύχεια 302. 
Σελάνη 150, 470. 
Σεμέλη, AM. 
σήρειν θάλασσαν 97. 
m 473, 476,477, 179,481. 


Σιδών 










E 
2 









ὁ Σαμαρεύς) 38, 4, 54, 54, 
57,59, 77, 120, 121, 122; 
TA 471,170, 480,481, 

* 





3, kn 337, 
380, 487, 106; 


452 
407, 400, 440, 444, 412, A13, ", 
414, 415, M6, 
Σίσυφος 27, 137, 449. 
σχύλλειν, 20. 
σχυλμός 45. 
σκύλσις 250. 
Σόδομα 94, 99. 
Σολομῶν 254. 
σοφία ἡ θεοῦ 395. 
σοφ'σμός 40. 
Σοφονίας 45 adnot. 
Σοφωνίας ἐδ, 305, 900, 390, 400, 


A01. 

Σπαρταῖος 143 adnot. 

σπερματιχῶς 350, 

σταγών 86, 88, A05. 

σταθμίον 17. 

στασιάζειν 487. 

στενοχωρεῖν 24 

στοραομο θ᾽ 48, 19, 00, 240, 40i 

στοχασμοί 5, 48, 49, ᾿ 

σεῦζοι ἀππέλινοι ἐν ᾿Αράδῳ 263, 

συγκαταθἄλλειν 60. 

Aris ἘΣ, S3. B. 86, 59, 66, 85, 

συζυγία 52, 53, 54, J » 
80. 110. 


σύζυγος 89. 
oJ yiuol 33, 43. 
συναλίζεσθαι 21 adnot. 
συναυλίζεσθαι 21. 
συνδιαπορεῖν 75, 377. 
συνενθυμεῖν 82. 
συννευδοχεῖν 13. 
Συρία 183, 254, 302. 
Συροφοινίκισσα 55. 
σύστημα cotus, conventus 30, 

255 ; σύστημα τῆς Ἐχχλησίας 15. 
συσχηματίζεσθαί τινι 471. 
Σωχράτης 146, 146 adnot. 147. 
Σωκρατιχός 447. 

T 


παλανίζειν deplorare 27. 
Τάνταλος 27, 137, 149. 
παξίαρχος 22. 

πταρτάρειος 20. 

Τάρταρος 27, 90, 128, 4(5. 
s N idctoc BÀ 
πεθαῤῥηκότως 84. 
τεκνοδέρος 150. 
τετραγενής 168, 

Τηθύς 155. 

Τῆνος 150 adnot. 
Τιδέριος 29, 123, 260. 
Τιτᾶνες 456. 

τιτυός 27, 137, 149. 
τοίχαρχος 20. 

τόμος A2. 

τραπεζίτης 76, 106, 112, 368. 
τριακοντάς 57. 

τρίδων 424, 447. 
τριδώνιον 258. 

τρικυμία 20. 

Τρίπολις 181, 229, 254. 


τρισμακάριος 240, 243, 247, 283. 

sper ἐσριή 297 τροκή give 
ρινή 30, τροπαί 97,246, 100, 401. 

Τρώιλος 145. 

τυμδωρύχοι 227. 

Τόμναιος 1B. 

Τύρος 119, 14, 154, 173, 176, 483. 

τῶν πρός tt εἶναι 387. 

“γάκινθης 445, 

ὑδροχεῖον 243, 229. 

Ὑδροχόος 146. 

λας 145. 


4973 ORDO RERUM QUJE IN HOC TOMO CONTINENTUR. un 
ὁλάσσειν 36. 289, 296, 303, 304, 402. χάος 157. 
Ὑμέναιος 145. Φαῦστος 26 200, 303, 304, 3160, 406, χάρυοδις 24. 
ὑπαρχτός 300. 401, 408 χειροθετεῖν 119. 
ὑπατιχός 221. Φειδίας 263. χερσεύειν 19, 230. 
Ὑπερίων 155. φθαέ 200, cfr. tamen adnot. χηρικόν 954. 
ὁπέχεσθαι εἰπεῖν idem significans φθινοπωρινὴ τ οπή 30. χιλίαρχος 221. 
80 εἰπεῖν 372, cfr. adnot. φιλανθρωπία 272, 273. τίζειν 206, 207, 208, 209, 
ὑπόδησις (— ὑπόδημα) 258. φιλοχκαθεδρεῖν 12. , 302. 


ὁποδιαδάλλειν 59. 

ὅπόθεσις 10, 41, 42, 43, 125, ad- 
not., 1206, 139, 231, 302, ; "bro- 
θέσεις 20, 21, A, 49, 167, 234. 

ὑπόνοια 59, 60, 124, 230, 232, 
291, 357. φλυαρώδης 4, 

ὑπονόστησις 160. ογὸρ 104. 

ὑποπόδιον 109. Φοῖϊδος 446. 

ὑποστάθμη 160, 163, 171. 


Φιλοχτήτης 145. 


φιλοχρινεῖσθαι Beparatim existere 


φιλόλογος opp. φιλόσοφος 35, 49, 


Sot lx» 110, 119, 254. 


ησιμεύειν prodosse 91, 97, 216, 
uS 


Χριστός 3, 10, 11, 12, 13, 14, 15, 
2. 51, 58, 88, 111, 414, 
115, 116, 447, 192. 351. 363, 380. 
Χρύσιππος 417. 
Χρῦσος 145. 
Xovoc 145. 


ὑποσυλᾷ Φοῖνιξ 343. T 
ὁποσχέσθαι 92. adnot. Φόρύας 145. Ψευδαπόστολος 332. 
φυλοκχριδεῖσθαι 403. Ψευδοπροφήτης 20. 

Φ Φῶχος 143. Ψωρός ác ΒΟ 

Φάνης 159, 103. φωστήρ 73. 

Φαραώ 327, 349. Q 

Φαρισαῖοι 87, 249, 355. Χάμ 108. ὮὨχεανός 155. 

Φαυστινιανός 260, 284, 285, 290, Χαναανῖτις 119, 120. Ὠρίων 146. 

303, 304, 412. Χανανῖτις 55, 119 adnot. 120. ad- ὡροσχοπεῖν 199. 


Φαυστῖνος 200, 281, 285, 280, 287, not. 


ὡρονομεῖν 199 adn. 


l——————— ———— ——————————— 


ORDO RERUM 


QUJE IN HOC TOMO CONTINENTUR. 


S. CLEMENS I PONTIFEX ROMANUS. 
CLEMENTINA. 


Testimonia veterum de Clementinis. 9 
Dissertatio procmialis Gallandii de Clementinie 11 


HOMILLE VIGINTI CLEMENTIS ROMANI nunc prl- 


mum integre. 
Monitum ad Lectorem. 19 
Epistola Petri ad Jacobum. 25 
Epistola Clementis ad Jacobum. 31 
Homilia prima. 51 
Homilia 1I. 78 
Homilia III. 119 
Homilia IV. 458 
Homllia V. 174 
Homilia VI. 195 
Homilia VII. 218 
Homilia VIII. 226 
Homilia IX. 242 
Homilia X. 359 
Homilia XI. 215 
Homilia XII. 3023 
Homllia XIII. 330 
Homilia XIV. 346 
Homilia XV. 355 
Homilia XVI. 366 
Homilia XVII. 383 
Homilia XVIII. 403 
Homilia XIX. 429 
Homilia XX. 447 
EPITOME CLEMENTIS DE GESTIS 8. PETRI. 469 
LITURGIA S. CLEMENTIS ROMANI. 603 
APPENDIX AD S. CLEMENTEM. 
Martyrium 8. episcopi Ὁ pe Romani. 017 
Ephraim erchiepiseo ersonis narratio de miraculo 

.quad In puero factum eet o B. Clemen ente martyre. 033 


S. BARNABAS APOSTOLUS. 


Prolegomena. 
Testimonia veterum de S. Barnaba et ejus epistola. 


Judicium Cotelerii de epistola S. Barnabe apostoli; 
Dissertatio D. Le Nourry de epistola 8. Barnabe, 
Articulus primus. — Analysis epistole 8. Barnabs, 


6Ὶ 
Articulus II. — Hane epistolam eamdem esse, ques ab 
antiquissimis Ecclesie Patribus laudatur. 
Articulus 11]. — De auctore hujus epistole entiquorum. 
scriptorum o iniones. 
Articulus IV. — Sententia recentiorum. 675 
Articulus V. — Primum argumentum examinins. 


Articulus VI. — Secundum argumentum expenditur. 
Articulus VII. — Tertium argumentum examipadur 
Articulus VIII. — Moynii conjecture discutiuntor. 
Articulus IX. — Quandonam hec epistola ecripta sit. 


679 
Articulus X. — Ad quos hec epistola scripta sit. 680 
Articulus XI. — De hujus epistolte fortuna, et variis 
ejus editionibus. 081 
Articulus XII. — De notis et observationibus in hanc 
epistolam. 682 
, Articulus XIII. — Nove observationes in hane episto- 
Fe 


" Dissertatio Gallandii de eadem epistola. 

Caput primum. — Num 8. Barnabas auctor sit epistole 
qua sub ejus nomine circumfertur. 

Ca». 11. — Potiores iones diluuntur, eaque 
tissimum, qua hujus epistolm integritas iur tque po 


1481 ADDENDA. 1382" 


adhibitus. Ig et integer est nec raro lectionis bonitate Parisino prestat. Nihilominus multum abest ut his 
duobus codicibus acquiescendum videatur aut editione Dresselii critiois rationibus jam sit satisfactum. 
Habent enim critica circa textum Homiliarum Clementinarum studia eo plus gravitatis quo magis nostra 
etate intellectum est librum illum Clementis apocryphum in historia primaev:e ecclesie indaganda maximi 
faciendum esse. Quee cum ita sint, magnopere gaudeo codices alios duo ἃ me repertos esse, alterum 
in Italia, alterum in oriente. Quos quantopere sperandum sit valituros esse, cum ad restituendum textum 
antiquissimum tum ad historiam ejus libri illustrandam, satis apparebit ex prioribus prime Bomilie 
sectionibus locisque aliquot selectis. Dabimus autem ipsum continuum textum quemadmodum et in 
orientali et in 1talico legitur codice, lectiones Homiliarum ex editionibus Cotelerii et Dresselii unaque 
Epitomes que plernmque dicitur textum, ubi ad comparandum aptus est, sub textu notantes. 

Titulus libri in orientali codice hunc in modum scriptus est: Blog; xai πολιτεία xal μαρτύριον τοῦ 
ἁγίου xal ἐνδόξου ἱερομάρτυρος λήμεντος, ἀρχιεπισχόπου Ῥώμης, μαθητοῦ τοῦ ἁγίου ἀποστόλου Πέτρον. 
Ad hsc propius reliquis libris scriptis accedit soriptura quatuor Epitomes codicum, in quibus est, teste 
Cotelerio : Blog τοῦ ἁγίου ἱερομάρτυρος (μάρτυρος) Κλήμ. ἐπισκ. "Pop. pa. c. ἀγ. ἀποστ. Πέτρ. Satia 
differunt reliqui tres apud Cotelerium Epitomes codices, quorum unus addita hec habet: Κλήμεντος τῶν 
Πέτρου ἐπιδημιῶν χηρυγμάτων ἐπιτομή, que quidem sola, quod mireris, titulo loco, premissis duabus 
epistolis, Homiliarum codices et Parisinus et Vaticanus habent. 


Κλήμης "axo τῷ xopip xal ἐπισχόπῳ (1) καὶ Α εἰ μὴ τάχα σιγὴ καὶ λήθη" fj xal (13) τάχα ἔσται τι 


ἐπισχόπων ἐπισχόπῳ, διέποντι δὲ τὴν ἐκ (2) "Iepou- 
σαλὴμ ἁγίαν τῶν Χριστιανῶν (3) ἐχχλησίαν καὶ τὰς 
πανταχῇ Θεοῦ προνοίᾳ ἱδρυθείσας καλῶς Χριστοῦ τοῦ 
Θεοῦ ἡμῶν ἐχχλησίας (4), σύν τε πρεσθυτέροις καὶ δια- 
κόνοις xal τοῖς λοιποῖς (orient, λυποῖς) ἅπασιν ἀδελ- 
oic: εἰρήνη εἴη πάντοτε. 

Γνώριμον ἔστω σοι, κύριέ μου, ὅτι ἐγὼ (5) Κλήμης 
Ῥωμαίων πολίτης ὧν, καὶ τὴν πρώτην ἡλιχίαν σω- 
φρόνως ζῆσαι δυνηθεὶς (6), τῆς ἐννοίας μου ix παι- 
δὸς ἀπασχολούσης (7) τὴν ἐν ἐμοὶ ἐπιθυμίαν εἷς τε ἀθυ- 
μίας καὶ πόνους" συνὴν γάρ μοι λογισμὸς, οὐκ οἶδα 
πόθεν τὴν ἀρχὴν λαδὼν, περὶ θανάτου πυκνὰς ποιού- 
μενος ὑπομνήσεις, ὅτι ἄρα (8) θανὼν οὐχ εἰμὶ, καὶ 
οὐδὲ μνήμην τις ποιήσει μου ποτέ (9), τοῦ ἀπείρου 
χρόνου πάντων τὰ πάντα εἷς λήθην φέροντος" ἔσομαι δὲ 
οὐχ v, οὐχ ὄντας εἰδὼς, οὐ γινώσχων, οὐγινωσχόμενος. 
οὐ γεγονὼς, οὐ γινόμενος (10) xai ἄρα πότε (14) 
γέγονεν ὁ χόσμος, καὶ πρὸ τοῦ γενέσθαι τί ἄρα (12) 
ἦν. Εἰ γὰρ ἦν ἀεὶ, καὶ ἔσται" εἰ δὲ γέγονεν, καὶ 
μετὰ (orient. addit τὴν) λύσιν τί ἄρα ἔσται πάλιν, 


(1) Καὶ ἐπισκόπῳ ita etiam Epitome; codd. 
vero Cot. et Dr. — in inscriptione epistole Cle- 
mentis ad Jacobum — omittunt. 

(2) Ita etiam unus cod. Epitomes; textus vero 
Epit. apud Cot. τῷ τὴν Ἵερ. ἀγ. τῶν Xp. ἐχχλ. 
διέποντι. Codd. Cot. et Dr. omittunt ἐν. 

(3)Tov Χριστιανῶν. ità cum Epitome; cod. 
vero Cot. 'E6palwv [absque articulo) ; cod. Dr. 

lane omittit, quod idem ex Epitomes codice Cote- 
erius adnotavit. 

(4) Χριστοῦ usque ἐκχλησίας: hec cum  Epi- 
tome ; in Cot. et Dr. codicibus desunt. 


(5) Hec prorsus conveniunt primis verbis Epi- C 


tomes; in Homiliis vero initium fit ab Ἐγὼ Κλή- 
μης, omissis prioribus. 

. (6) Cotel. δεδύνημαι ; Dress. notat: « Scripse- 
rim cum Ottobon, δεδυνήμένος, sed obstat καί co- 
pula precedens. » Epit. consentit in hac forma δυνη- 

εἰς, sed singula verba contra Homiliarum cod. 
sic collocata habet : Suv. ζῆσαι σωφρόνως. Ceterum 
ab his inde verbis Epitome discedit ab Homiliarum 
textu, pergens λογισμόν τε δεξάμενος οὐχ οἶδα πόθεν 
ἐπεισελθόντα μοι xal περὶ θανάτου πυχνὰς ποιούμε- 
νον ὑπομνήσεις, πόνοις τὸ λοιπὸν καὶ ἀθυμίαις συν- 
ἔζων, οἷο. 

λ (7) Ita uterque codex noster ; Cot. et Dr. ἀποσχο- 
ου 


εης. 
8) Sic libri mei ; Cot. et Dr. ἄρα. 
9) Hunc libri accentum habent ; non μού ποτε. 
il Ital. om. οὐ γεγον. οὐ γινόμ. 
11) Ita ταγϑυϑ cum librig scripsi ; Cot. et D. ἄρά 
q03€6, 


ὃ νῦν (Ital. τί οὖν) νοῆσαι οὐ δυνατόν. II. Ταῦτά «e 
χαὶ τὰ τούτοις ὅμοια οὐχ οἶδα πόθεν ἀπαύστως ἐν- 
θυμούμενος (14) ὀδυνηρὰν ἴχον λύπην τοσοῦτον (15) 
ὡς ὠχριακότα (Ital. ὠχριοκ.) μὲ τήκεσθαι" καὶ τὸ 
δεινότατον, εἴ ποτε ἀπώσασθαι τὴν φροντιδα ὡς ἀνω- 
φελῇ ἐδουλευσάμην (16), ἀκμαιότερόν μοι μᾶλλον τὸ 
πάθος ἐγίνετο. Καὶ ἠχθόμην ἐπὶ τούτῳ, οὐχ εἰδὼς 
σύνοικον χαλὴν ἔχων ἔννοιαν (17), ἀθανασίας ἀγα- 
θῆζς (18) αἰτίαν μοι γινομένην (19), ὡς ὕστερον τῇ 
πείρᾳ ἐπέγνων xal Θεῷ τῷ πάντων δεσπότῃ noyapl- 
στησα᾽ ὑπὸ γὰρ τῆς xav! ἀρχὰς θλιδούσης με ἐννοίας 
εἷς τὴν τῶν πραγμάτων ζήτησιν xal εὕρεσιν ἦναγχά- 
σθην ἐλθεῖν, xal τότε ἐταλάνιζον οὖς τὴν ἀρχὴν δι᾿ 
ἄγνοιαν μαχαρίζειν ἐκινδύνευον (20). III. Ἐχ παιδὸς 
οὖν ἡλικίας ὧν ἐν τοῖς (24) τοιούτοις λογισμοῖς, χάριν 
τοῦ μαθεῖν τι βέδαιον εἰς τὰς τῶν φιλοσόφων ἐφοίτων 
διατριθάς: καὶ οὐθὲν ἕτερον ἑώρων ἢ δογμάτων 


ἀνασκευὰς καὶ κατασχευὰς xal ἔρεις καὶ φιλονειχίας 


καὶ συλλογισμῶν τέχνας καὶ λημμάτων ἐπινοίας (22). 4 


Καὶ ποτὲ μὲν (23) ἐπεχράτει, φέρε λέγειν, ὅτι àgdvas 


(12) Sic uterque noster cum Cotelerio ; item Epjt. 
τί dox xal ἦν. Contra Dress. τί ἔτος ἦν. 

(43) Ἢ xal- sio rectissime uterque noster. Cot. 
om. 1; ood. Ottob. xai 1j. 

(14) Ita omnes Homiliarum eodices, contra Epi- 
tome, per cetera satis consonans, διενθυμούμενος. 

(45) [ta rursus omnes Homil. codd., contra Epit. 
ἄπαυστον εἶχον ἀεὶ τὴν λύπην, xai τοσοῦτον. 

(16) Consentiunt Homil. codices ; contra Epit. τὴν 
περὶ τούτων φροντίδα ὡς ματαίαν ἐλογισάμην. 

HT) ᾿Αχμαιότερον — ἔννοιαν' in his prorsus 
conveniunt Homil. et Epit. 

(18) ᾿Αγαθῆς: ita mei cum Cotelerio; Ottob. 
ἀγαθήν. Epit. omittit. 

(19) Γινομένην᾽ ita orientalis; Italicus cum 
Cot. γενομένην ; Dress. γενησομένην. 

(20) Cum his, in quibus consentiunt Homil. co- 
dices, conferre juvat textum Epitomes qui sio ha- 
bet: ὡς ὕστερον ἔγνων ἀπὸ τοῦ τέλους xal θεῷ τῷ 
πάντων ηὐχαρίστησα ποιητῇ ὑπὸ γὰρ τῆς κατ᾽ ἀρχάς 
με πιεζούσης ἐννοίας ἠναγχάσθην εἰς τὴν τῶν *pa- 
γμάτων ἐλθεῖν ζήτησιν' xat οὖς τὴν ἀρχὴν δι᾽ ἄγνοιαν 
μαχαρίζειν ἐκινδύνευον, ὕστερον ταλανίζειν οὐκ ἐκαν- 
σάμην. . 

(9) Τοῖς" ita. uterque meus ; Cot. οἱ Dr. omit- 
tunt, item Epitome. . 

(22) Kal οὐθὲν — ἐπινοίας" rursus in his plena 
codicum Homil. consensio ; Epit. vero sio : ἀλλὰ καὶ 
οὕτως οὐδὲν ἕτερον παρ᾽ αὐτοῖς τὸ σπουδαζόμενον ἑώ- 
ρων fj δογμ. ἀνασκ. x. κατασκ. ἔριδάς τε κ. συλλ. 
τέχν, καὶ δὴ xal Apu, ἐπιν. . 

) Ποτὲ μὲν... ποτὲ 9b ite rectissime utet- 


' 


s 


JÁ, 


1285 


ADDENDA. 


πους (57). Εἴτε γὰρ οὐχ εἰσακούσεται (58) ἡ ψυχὴ τῷ À τὸ τοῦ Θεοῦ βούλημα σιγᾶν [ἢ] στέγειν (65) μὴ δυνα- 


μάγῳ, σὺ τοῖς ταῦτα ποιεῖν ἀπαγορεύουσιν νόμοις ὡς 
ἀντιπράξας δυσσυνειδήτως βιώσεις" εἰ δὲ ἐπακούσε- 
ται, μετὰ τοῦ δυσσυνειδήτως σε βιοῦν οἶμαι τὰ τῆς 
εὐσεδείας σοι μηχέτι προχωρεῖν, οὗ εἵνεχεν καὶ ἐτόλ- 
μησας (59). Ἐχθραίνειν γὰρ τὸ θεῖον λέγουσιν ἐπὶ 
τοῖς τῇ λύσει θανόντων σωμάτων σχύλλουσι τὰς ψυ- 
χάς (60). Ἐγὼ δὲ ταῦτα ἀχούσας ὀχνηρότερος μὲν 
πρὸς τὸ τοιοῦτον ἐγχειρῆσαι ἐγενόμην, τῆς δὲ ἀπ᾽’ 
ἀρχῆς μου οὐχ ἐπαυσάμην βουλῆς, ἀλλ᾽ ὡς ἐμποδι- 
σθεὶς τῆς ὁρμῆς ἠθύμουν (61). ΥἹ. Καὶ ἵνα μή σοι τὰ 
τοιαῦτα μαχρῷ διηγήσωμαι (62) λόγῳ, ἐν τοσούτοις 
λογισμοῖς xai πρέγμασιν ὄντος μου, φήμη τις ἡρέμα 
ἐπὶ τῆς Τιδερίου Καίσαρος βασιλείας, ἐξ ἐχρινῆς 
τροπῆς τὴν ἀρχὴν λαμδάνουσα ηὔξανεν ἑκάστοτε (63), 
xal ὡς ἀληθῶς ἀγαθὴ (orient. ἀγαθὴ ἀληθῶς) θεοῦ 
(orient. omittit) ἄγγελος διέτρεχεν (64) τὸν κόσμον, 

His addam e variis locis excerpta hec. 

I, 8. (pag. 31, apud Dress.) in cod. meo orient. 
hec scripta sunt « Ταῦτα ἐγὼ λέγων περὶ ἄλλων καὶ 
ἐμαυτῷ ὁμίλησα (Cot. et Dr. ὡμίλησα) λέγων: Τί 
ἄλλους μέμφομαι, ἐν τῷ αὐτῷ τῆς ἁμελείας ὑπάρχων 
ἐγχλήματι (78) ; ἀλλ᾽ εἰς Ιουδαίαν ὁρμήσω, πρότερον 
τὸν ἐμὸν διαθεὶς βίον (70). Καὶ δὴ οὕτως (80) βουλευσα- 
μένου μου πολὺς ὁ τῆς παρρλκχῆς ἐγένετο (81) χρόνος, 
τῶν βιωτικῶν πραγμάτων δυσεχλύτων ὄντων. Πέρας 
γοῦν συννοήσας ὡδίποτε (82) τὴν τοῦ βίου φύσιν, ὅτι 
ἐλπίδι ἐμπλοκῶν (83) τοὺς σπεύδοντας ἐνεδρεύει, οὐ 
μὴν ἀλλὰ xal ὅν ποτε εἰσεγλάπην χρόνον ἐλπίσι δο- 
νούμενος, xal ὅτι οὕτως ἀσχολούμενοι οἱ ἄνθρωποι 


μένη. Ἐχάστοτε οὖν πλείων xal μείζων ἐγίνετο (66), 
λέγουσα ὥς τίς ποτε ἐν Ἰουδαίᾳ ἐξ ἐαρινῆς τροπῆς 
λαῤδὼν τὴν ἀρχὴν Ἰουδαίοις (67) τὴν τοῦ ἀϊδίου Θεοῦ 
εὐαγγελίζεται βασιλείαν, ἧς ἀπολαύειν λέγει ἐάν τις 
αὐτῶν προχατορθώσει (68) τὴν πολιτείαν" τοῦ δὲ (69) 
πιστεύεσθαι αὐτὸν χάριν, ὅτι θεότητος (70) γέμων 
ταῦτα πνέει (71), πολλὰ θαυμάσια σημεῖά τε xal τέ- 
ρατα διαπράττεται χελεύσει μόνῃ, ὡς ἔχων ἐξου - 
σίαν (72): κωφοὺς (73) ποιεῖ ἀχούειν, τυφλοὺς ἀνα- 
δλέπειν (74), κυλλοὺς ποιεῖ περιπατεῖν (75), χωλοὺς 
ἀνορθοῖ (76), πᾶσαν νόσον ἀπελαύνει, πάντα δαίμονα 
φυγαδεύει’ ἀλλὰ xal λεπροὶ (77) ix διαστήματος μό- 
νον ἐνορῶντες αὐτῷ ἰώμενοι ἀπαλλάσσονται, νεχροὶ 
δὲ προσφερόμενοι ἐγείρονται, καὶ οὐδέν ἐστιν ὃ ἀδυ- 


νατεῖ ποιεῖν. 


ἀποθνήσχομεν. τὰ πάντα μου ὡς ἔτυχεν ἀφεὶς εἰς 
Πόρτον (84) ὅρμησα (85). 

Homil. I, 40. fin. cf. ed. Dress. p. 34.! Εὔκαιρον 
τοῖς τὸν (86) ὅλων ἀγνοοῦτι Θεόν. Ταῦτα αὐτοῦ λέγον- 
τος, ix (87) συμφωνίας ἄταχτον ἠφίεσαν γέλωτα, 
χκατασιωπᾶν xal ἀπορεῖν αὐτὸν πειρώμενοι ὡς βάρ- 
6apóv τινα δαιμονῶντα, Ἐγὼ δὲ ταυτᾶ ὁρῶν, ζήλῳ 
οὐκ οἵδ ὅπως ληφθεὶς, εὐσεδεῖ θυμῷ τοῦ λοιποῦ σι- 
γᾶν οὐκ ἐκαρτέρουν, ἀλλὰ μετᾶ παῤῥησίας ἐδόων λέ- 
γων᾽ Εὐλόγως ὁ Θεὸς ὑμῖν (88) ἀκατάληπτον τὴν αὐὖ- 
τοῦ βούλησιν ἔθετο, ἀναξίους προϊδὼν, ἐξ ὧν (89) νῦν 
τοὺς κριτικὸν νοῦν ἔχοντας πληροφορῶν φαίνεται, 


(57) Epitomator hec ita expressit ὁμως φιλο- (1 γάζεται, ῥήματι μόνῳ χωφοὺς ἀχούειν ποιῶν. 


4 


σόφῳ τινὶ τῶν συνήθων xai ταύτην ἐχοινούμην τὴν 
γνώμην" ὁ δὲ συνεδούλευξ μοι μὴ λυσιτελὲς εἶναι 
τοῦτο τολμῆσαι δυοῖν ἕνεχα. 


(58) Cot. et Dr. addunt φησίν, item Epit. ἔφη post 


Y*P- 

(59) Ita cum Cot. et Dr., sed Epitome : οὗ ἕνε- 
xev τὰ τοιαῦτα ἐτόλμας. 

(60) Epit. sic: ἐπὶ τοῖς σκ. τὰς ψυχ. μετὰ τὴν 
ἀπὸ τοῦ σώματος ἐχείνων διάλυσιν. 
᾿ (61) Hac Epitomator mutavit sic : — ὀχνηρ. μὲν 
ἐπὶ τὸ ἐγχείρημα ἐγενόμην: ἀλλὰ τῆς προτέρας ἐν- 
νοίας ἐχείνης παντάπασιν ἀποστῆναι οὐχ ἠδυνάμην. 
(62) Διηγήσωμαι: ita cum Italico etiam orienta- 
lis meus ; Cot. et Dr. διηγήσομαι. Epitome : μακρὸν 
ἀποτείνω λόγον. 

(63) Epitome : ἠρέμα Τιδερίου Καίσαρος τὰ Ῥω- 

(xà διέποντος σχῆπτρα ἔαρος ἤδη ἀρχουένου ηὔ- 
ανεν ὁπόσαι ἡμέραι. 

(64) Ita et Ital. et orient.cum Ottoboniano ; Pari- 
sinus διήρχετο Epitome διήει. 

(65) Σιγᾶν στέγειν" ita (et Ital. et orient.) cum 
Parisino. Videtur ἤ post σιγᾶν excidisse. Ottobon. 
cum Epit. σιγῇ στέγειν. 

(66) ta Ital. et orient. cum Ottoboniano; Paris. 

veto. Hunc locum Epit. sic cxpressit : μᾶλλον 
δὲ xal πλείων ἑκάστης ἡμέρας xal μείζων ἐγίνετο. 

.(67) Haec ᾿Ιουδαίοις usque ποιεῖν ex. orientali co- 
dice sunt. 

(68) Similiter Cot. προσχατορθώσει, Ottob. rpoxa- 
τορθώσῃ. Epitome : ἧς ἀπολ. μέλλει (alii Me), ἐάν 
τις αὐτῷ ἀρίστην διὰ πάντων ἐπιδείξηται πολ. 

(0) Δέ" Ottobon. omittit. 

70) Ita cum Epitome ; Cot. et Dr. θειύτητος. 

(71) Πνέει" Epitome διδασχει. 

(72) Cot. et Dr. ὡς παρὰ Θεοῦ εἰληφὼς τὴν ἐξου- 
σίαν. Epitome sic : πολλ, θαυμ. τέρ. τε xal σημ. ἐρ- 


3) Cot. et Dr. addunt γάρ. 
74) Τυφλ áva6A. in textu omissa supplentur in 


margine. 
T9) Ita cum Parisino ; Ottob. om. ποιεῖ περιπ. 
6) Ottobon. ὀρθοῖ. 
71) Cot. et Dr. λεπροὶ qopol. Etiam Epitome om. 

ωρο 
' (78) Epitome sic: ἐν ἴσῳ τῆς ἀμελείας ὧν ἐκχεἴο. 
νοις ἐγαλήματι. 

(70) Pro his Epitome : καὶ οὐ πρότερον τὸν ἐμὸν 
διαθεὶς βίον, εἰς Ἰουδαίαν ἀφιχνοῦμαι, μάρτυς τῶν 
τοιούτων αὐτὸς γενησόμενος. 


80) Ita cum Parisino ; Ottob. οὕτω. 
81) Cot. et Dr. ἐγενήθη. 
(82 


In ipso codice est óó/ ore: Codd. Parisinus 
et Ottob. ὁ δή ποτε. Jum Davisius conjecit ὧδ 
ποτε legendum esse. 

83) Parisinus ἐχπλέχων (Cotelerius conjecit ἐμ- 


ἢ πλέκων), Ottobon. ἐχπλοχῶν. 


(84) Πόρτον cum Ottobonians ; Coteler. Πόντον. 
Etiam Epitome Πόντον habet, sed ad eum locum 
jam Clericus Ilópcov conjecerat. 

(85) Cot. et Dr. ὥρμησα. 

f Tóv: ita codex noster pro τῶν in codd. Par. 
et Ottob. Inter variantes lectiones ad geminum 
Epitomes locum est τὸν τῶν. 

; (87) 'Ex, ita cum Epitome ; Cot. vero et Dr- ὡς 
X. 
(88) Yyiv: ita cum Parisino οἱ Epitome ; Ottob. 


ἵν. 

"(89) Ἐξ ὦν, ita cum Epitome, que in iis que 
paulo ante leguntur magnopere ab Homiliis disce- 
dit (καθάπερ βάρδαρόν τινα xal μαινόμενον. Ἐγὼ 8. 
τ. 0. διαθερμαίνομαι τὴν ψυχὴν, καὶ ζήλῳ... ληφθεὶς, 
σιγᾶν οὐχ ὑπέμενον ete.), Paris., vero ὡς ἐξ ὧν item 
ut videtur Ottob. 


13986 ^ ' 


 -— T T : 
4s ui ^u. ' - wt 
μαι --ν ^ - 4 
red * .- 5" Ξ ὃ 
LI . - -" 
΄ .ν δὴ 


^^ ul EELIM NN S - 
4303 ADDENDA. c^ "UN. 


I. 4 cum in codice Argent. aliquot vooabuli πρὸς A sitam ὑπό τε τοῦ recepit in textu-n Hefele. Deniqu/ ^ 
vestigia adhuc appareant, reote Otto τὸ πῦρ τὸ mpóc- I. 24 αἱρῶν quod et nos olim, cum Beur. apog- - 


dnd. v 


χαῖρον in textu collocavit. : 

I. 24 παλαιός et cod. Argent. exhibet. 

I. ult. male οἱ deletum voluit Maranus:tu trans- 
feras, quippe qui facti sitis. Verba : vay[x. . . . tav- 
τοῖς quo modo ποιχίλοις x. Kex. facti sint osten- 
dunt;que due sententie participales causam osten- 
dunt, ex qua illud oi γεν... . τρ. procedat. Loco 
. τρυφῆς Hoffmannum τρύγης (— messis) coniecisse 
refert Hofele. 

Col, 1185 1. 17 emendationem a nobis l. I. propo- 


ἐρῶν exhiberet, coniecimus, Otto quoque cosi: 
ctura assecutus est, quia ρῶν in cod. Argent adhu 
superesse et duas tantum litteras ante ρῶν evanidas 
esse ipsi nuntiatum erat. 

Hec pauca, que ab honesto et reverendo huies 
libri editore rogati, ipsi, nonnullis in ipsa editiom 
correclis in eamque additis, imprimenda tradid* 
mus, in presens sufficiant. Nam quo minus plum : 
eaque uberiora nunc dare possimus, multis aliis 
negotiis prohibemur. 


FINIS TOMI SECUNDI. 


Sancti Amandi, — Ex typis DESTENATY.
Internet Archive Audio

Featured

Top

Images

Featured

Top

Software

Featured

Top

Texts

Featured

Top

Video

Featured

Top

Mobile Apps

Browser Extensions

Archive-It Subscription

Save Page Now

Full text of "Patrologiæ cursus completus [Series Græca] : ... omnium ss. patrum, doctorum, scriptorumque ecclasiasticorum sive Latinorum sive Græcorum ..."

See other formats
